Nghiên cứu tính đa dạng thực vật tại hai xã cao sơn và vũ muộn thuộc khu bảo tồn thiên nhiên kim hỷ tỉnh bắc kạn

Đa dạng sinh học (ĐDSH) là nền tảng cho sự sống trên Trái Đất, bao gồm sự phong phú của các loài động, thực vật, vi… 143 trang · Đại học Thái Nguyên · 2011.

• Tác giả: Lê Văn Phúc
• Người hướng dẫn: TS. Lê Đồng Tấn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên Cứu Tính Đa Dạng Thực Vật Tại Hai Xã Cao Sơn Và Vũ Muộn Thuộc Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Kim Hỷ Tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm và định nghĩa về đa dạng sinh học
• 1.2. Tính cấp thiết của vấn đề bảo vệ đa dạng sinh học
• 1.3. Nghiên cứu về đa dạng thực vật
• 1.3.1. Trên thế giới
• 1.3.1.1. Những nghiên cứu về hệ thực vật
• 1.3.1.2. Nghiên cứu về yếu tố địa lý cấu thành hệ thực vật
• 1.3.1.3. Những nghiên cứu về đa dạng thành phần loài
• 1.3.1.4. Những nghiên cứu tính đa dạng về dạng sống
• 1.3.1.5. Những nghiên cứu về tính đa dạng thảm thực vật
• 1.3.2. Những nghiên cứu về hệ thực vật
• 1.3.3. Nghiên cứu về yếu tố địa lý cấu thành hệ thực vật
• 1.3.4. Những nghiên cứu về dạng sống
• 1.3.5. Những nghiên cứu về thảm thực vật rừng
• 1.3.6. Những nghiên cứu ở Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ, Bắc Kạn
• 2. Chương 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp tiếp cận
• 2.4.2. Phương pháp điều tra
• 2.4.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4.4. Phương pháp phân tích số liệu
• 3. Chương 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ - XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên hai xã Cao Sơn và Vũ Muộn
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Tài nguyên sinh vật
• 3.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.2.1. Dân số, dân tộc, lao động
• 3.2.2. Các hoạt động kinh tế trong khu vực
• 3.3. Nhận xét và đánh giá chung
• 4. Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đa dạng hệ thực vật
• 4.1.1. Đa dạng ở mức độ ngành
• 4.1.2. Đa dạng ở mức độ họ
• 4.1.3. Đa dạng mức độ chi
• 4.2. Đa dạng về các yếu tố địa lý cấu thành hệ thực vật
• 4.2.1. Đa dạng yếu tố địa lý ở mức độ loài
• 4.2.2. Đa dạng yếu tố địa lý ở mức độ chi
• 4.2.3. Đa dạng yếu tố địa lý ở mức độ họ
• 4.3. Đa dạng về dạng sống
• 4.4. Đa dạng về giá trị tài nguyên và nguồn gen
• 4.4.1. Đa dạng về giá trị sử dụng
• 4.4.2. Các loài quí hiếm
• 4.5. Đa dạng về thảm thực vật
• 4.5.1. Các kiểu thảm thực vật ở độ cao dưới 700m
• 4.5.1.1. Rừng kín thường xanh mưa mùa nhiệt đới trên núi đá vôi
• 4.5.1.2. Các kiểu thảm thực vật thứ sinh do tác động của con người
• 4.5.2. Các kiểu thảm thực vật ở độ cao trên 700m
• 4.5.2.1. Rừng kín thường xanh mưa mùa nhiệt đới trên núi đá vôi
• 4.5.2.2. Rừng hỗn giao cây lá rộng lá kim trên núi đá vôi
• 4.5.2.3. Thảm cây bụi lùn trên đỉnh núi
• 4.6. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát triển hệ thực vật tại khu vực nghiên cứu
• 5. Chương 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới Thiệu Nghiên Cứu Đa Dạng Thực Vật Kim Hỷ Bắc Kạn

Đa dạng sinh học (ĐDSH) là nền tảng cho sự sống trên Trái Đất, bao gồm sự phong phú của các loài động, thực vật, vi sinh vật và các hệ sinh thái. ĐDSH đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp lương thực, thực phẩm, thuốc chữa bệnh và nguyên liệu cho các ngành công nghiệp. Tuy nhiên, nguồn tài nguyên này đang bị suy giảm nghiêm trọng do các hoạt động của con người, gây ra mất cân bằng sinh thái và các thảm họa thiên nhiên. Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ, Bắc Kạn là một trong những khu vực quan trọng trong việc bảo tồn ĐDSH của Việt Nam. Việc nghiên cứu ĐDSH tại đây là vô cùng cần thiết để có cơ sở khoa học cho việc bảo tồn và phát triển bền vững. Đa dạng sinh học là chìa khóa cho tương lai.

1.1. Tổng Quan Về Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Kim Hỷ

Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ có tổng diện tích 14.772 ha, nằm trên địa phận 7 xã thuộc 2 huyện Na Rì và Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn. Khu vực này có kiểu rừng kín thường xanh mưa mùa nhiệt đới trên núi đá vôi chiếm ưu thế. Theo số liệu thống kê, hệ thực vật của khu bảo tồn có 789 loài thực vật bậc cao có mạch, thuộc 541 chi và 169 họ. Nơi đây còn là nơi sinh sống của nhiều loài thực vật quý hiếm được ghi trong sách đỏ Việt Nam như Du sam núi đá, Giả thiết sam, Lát hoa, Nghiến và Đại hái. Sự phong phú này làm cho khu vực này trở thành một điểm nóng về đa dạng sinh học cần được bảo tồn và nghiên cứu sâu hơn.

1.2. Tính Cấp Thiết Của Nghiên Cứu Đa Dạng Thực Vật Tại Kim Hỷ

Mặc dù có tiềm năng ĐDSH to lớn, các nghiên cứu về hệ thực vật tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ còn rất hạn chế. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu mang tính thống kê phục vụ cho công tác quy hoạch phát triển khu bảo tồn. Chưa có công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ và chi tiết, đặc biệt là tại hai xã Cao Sơn và Vũ Muộn thuộc huyện Bạch Thông. Do đó, việc nghiên cứu một cách có hệ thống về đa dạng thực vật tại khu vực này là vô cùng quan trọng. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc đề xuất các giải pháp bảo tồn nguồn gen thực vật, đặc biệt là các loài quý hiếm trên núi đá vôi.

II. Thách Thức Bảo Tồn Đa Dạng Thực Vật Tại Kim Hỷ Bắc Kạn

Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ đối mặt với nhiều thách thức trong công tác bảo tồn đa dạng thực vật, bao gồm áp lực từ các hoạt động kinh tế của người dân địa phương, khai thác lâm sản trái phép và biến đổi khí hậu. Các hoạt động này gây ra suy thoái rừng, mất môi trường sống của các loài thực vật quý hiếm và làm giảm tính đa dạng sinh học của khu vực. Cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả để giải quyết những thách thức này, đảm bảo sự tồn tại và phát triển của hệ thực vật tại Kim Hỷ.

2.1. Tác Động Từ Hoạt Động Kinh Tế Của Người Dân

Các hoạt động kinh tế của người dân địa phương như nương rẫy, khai thác gỗ và lâm sản ngoài gỗ (LSNG) có tác động lớn đến hệ thực vật tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ. Việc mở rộng diện tích đất nông nghiệp và khai thác gỗ trái phép gây ra mất rừng và suy thoái môi trường sống của nhiều loài thực vật. LSNG cũng là một nguồn thu nhập quan trọng của người dân, nhưng việc khai thác quá mức có thể dẫn đến cạn kiệt nguồn tài nguyên này và ảnh hưởng đến sự phục hồi của rừng.

2.2. Nguy Cơ Từ Khai Thác Lâm Sản Trái Phép Và Biến Đổi Khí Hậu

Tình trạng khai thác lâm sản trái phép vẫn diễn ra tại một số khu vực của Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ, gây ra thiệt hại lớn cho hệ thực vật. Các loài cây gỗ quý hiếm thường là mục tiêu của các hoạt động khai thác trái phép, làm suy giảm nghiêm trọng số lượng và chất lượng của các quần thể này. Biến đổi khí hậu cũng là một mối đe dọa lớn đối với đa dạng thực vật tại Kim Hỷ. Sự thay đổi về nhiệt độ và lượng mưa có thể ảnh hưởng đến sự phân bố và sinh trưởng của các loài thực vật, gây ra sự dịch chuyển hoặc thậm chí là tuyệt chủng của một số loài.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đa Dạng Thực Vật Kim Hỷ Hiệu Quả

Nghiên cứu đa dạng thực vật tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ cần sử dụng các phương pháp tiếp cận khoa học và phù hợp với điều kiện thực tế của khu vực. Các phương pháp này bao gồm khảo sát thực địa, thu thập mẫu vật, phân tích số liệu và đánh giá hiện trạng hệ thực vật. Cần kết hợp các phương pháp truyền thống với các công nghệ hiện đại để thu thập thông tin chính xác và đầy đủ về sự phân bố, thành phần loài và các đặc điểm sinh thái của hệ thực vật tại Kim Hỷ.

3.1. Khảo Sát Thực Địa Và Thu Thập Mẫu Vật Chi Tiết

Khảo sát thực địa là bước quan trọng nhất trong quá trình nghiên cứu đa dạng thực vật. Các nhà nghiên cứu cần tiến hành khảo sát tại nhiều địa điểm khác nhau trong khu vực nghiên cứu, ghi lại các thông tin về thành phần loài, độ che phủ, chiều cao và đường kính của các cây. Mẫu vật thực vật cần được thu thập và bảo quản cẩn thận để phục vụ cho việc định danh và phân tích gen. Việc thu thập thông tin đầy đủ và chính xác trong quá trình khảo sát thực địa sẽ đảm bảo chất lượng của các phân tích và đánh giá sau này.

3.2. Phân Tích Số Liệu Và Đánh Giá Hiện Trạng Hệ Thực Vật

Sau khi thu thập đầy đủ dữ liệu và mẫu vật, các nhà nghiên cứu cần tiến hành phân tích số liệu để đánh giá hiện trạng hệ thực vật tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ. Các chỉ số đa dạng sinh học như số lượng loài, độ phong phú loài và độ đồng đều loài cần được tính toán và so sánh giữa các khu vực khác nhau. Các thông tin về các loài thực vật quý hiếm và các loài bị đe dọa cũng cần được đặc biệt quan tâm. Kết quả phân tích số liệu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các kế hoạch bảo tồn và phát triển bền vững hệ thực vật tại Kim Hỷ.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đa Dạng Thực Vật Kim Hỷ Bắc Kạn

Nghiên cứu đa dạng thực vật tại hai xã Cao Sơn và Vũ Muộn thuộc Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ cho thấy sự phong phú về thành phần loài, dạng sống và giá trị sử dụng của hệ thực vật. Kết quả này cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc xây dựng các giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên thực vật tại khu vực.

4.1. Thành Phần Loài Phong Phú Và Đa Dạng

Hệ thực vật tại hai xã Cao Sơn và Vũ Muộn có thành phần loài phong phú và đa dạng, với nhiều loài thực vật quý hiếm và có giá trị kinh tế cao. Nghiên cứu đã xác định được nhiều loài mới được ghi nhận cho khu vực, góp phần làm tăng tính đa dạng sinh học của Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ.

4.2. Đa Dạng Về Dạng Sống Và Giá Trị Sử Dụng

Hệ thực vật tại Kim Hỷ thể hiện sự đa dạng về dạng sống, từ cây gỗ lớn đến cây bụi, cây leo và cây thân thảo. Các loài thực vật có giá trị sử dụng cao như cây thuốc, cây gỗ và cây thực phẩm cũng được tìm thấy trong khu vực nghiên cứu, cho thấy tiềm năng phát triển kinh tế từ tài nguyên thực vật.

V. Giải Pháp Bảo Tồn Và Phát Triển Thực Vật Kim Hỷ Bắc Kạn

Để bảo tồn và phát triển bền vững đa dạng thực vật tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả, bao gồm tăng cường công tác quản lý bảo vệ rừng, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn ĐDSH, phát triển sinh kế bền vững cho người dân địa phương và khuyến khích các hoạt động nghiên cứu khoa học.

5.1. Tăng Cường Quản Lý Bảo Vệ Rừng Và Nâng Cao Nhận Thức

Tăng cường công tác quản lý bảo vệ rừng là yếu tố then chốt để bảo tồn đa dạng thực vật tại Kim Hỷ. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư trong việc tuần tra, kiểm soát và ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ rừng. Nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của bảo tồn ĐDSH cũng là một nhiệm vụ quan trọng, giúp người dân hiểu rõ hơn về giá trị của rừng và tích cực tham gia vào các hoạt động bảo tồn.

5.2. Phát Triển Sinh Kế Bền Vững Và Khuyến Khích Nghiên Cứu

Phát triển sinh kế bền vững cho người dân địa phương là một giải pháp quan trọng để giảm áp lực lên tài nguyên rừng. Các hoạt động như trồng rừng, phát triển du lịch sinh thái và chế biến các sản phẩm từ lâm sản ngoài gỗ có thể tạo ra thu nhập ổn định cho người dân, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường. Khuyến khích các hoạt động nghiên cứu khoa học về đa dạng thực vật cũng là một yếu tố quan trọng, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về hệ sinh thái rừng và đưa ra các giải pháp bảo tồn hiệu quả hơn.

VI. Kết Luận Về Nghiên Cứu Đa Dạng Thực Vật Kim Hỷ

Nghiên cứu đa dạng thực vật tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ đã cung cấp những thông tin quan trọng về thành phần loài, dạng sống và giá trị sử dụng của hệ thực vật. Các kết quả nghiên cứu này là cơ sở khoa học cho việc xây dựng các giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên thực vật tại khu vực, góp phần bảo vệ ĐDSH của Việt Nam.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Và Ý Nghĩa

Nghiên cứu đã xác định được sự phong phú về đa dạng thực vật tại Kim Hỷ, đồng thời chỉ ra những thách thức và nguy cơ đối với hệ thực vật. Các kết quả nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng các kế hoạch bảo tồn và phát triển tài nguyên thực vật tại khu vực.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Thực Vật Kim Hỷ

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các loài thực vật quý hiếm và có nguy cơ tuyệt chủng tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ. Nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu và các hoạt động của con người đến hệ thực vật cũng là một hướng đi quan trọng, giúp chúng ta đưa ra các giải pháp bảo tồn hiệu quả hơn trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi tại Việt Nam sở hữu giá trị đa dạng sinh học đặc sắc nhưng đang chịu áp lực suy thoái nghiêm trọng do biến đổi khí hậu và hoạt động nhân sinh. Theo thống kê sinh thái học, Việt Nam ghi nhận hơn 11.373 loài thực vật bậc cao có mạch, trong đó các vùng karst Đông Bắc đóng vai trò là kho lưu trữ nguồn gen cổ thực vật vô cùng quý giá. Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ thuộc tỉnh Bắc Kạn được thành lập với tổng diện tích tự nhiên 14.772 ha, bao gồm phân khu bảo vệ nghiêm ngặt 11.505 ha và phân khu phục hồi sinh thái 3.267 ha.

Nghiên cứu được triển khai tập trung tại hai xã Cao Sơn và Vũ Muộn thuộc huyện Bạch Thông – khu vực vùng lõi và giáp ranh phía Tây của khu bảo tồn với diện tích tự nhiên hơn 3.400 ha. Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định cấu trúc phân loại học, đánh giá phổ dạng sống, phân tích các yếu tố địa lý cấu thành hệ thực vật và khảo sát các kiểu thảm thực vật đặc trưng trên núi đá vôi. Kết quả kiểm kê đã xác lập sự hiện diện của 689 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 417 chi và 128 họ thuộc 5 ngành thực vật khác nhau.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc ghi nhận hàng loạt loài nguy cấp có tên trong Sách đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN như Du sam núi đá (Keteleeria davidiana), Giả thiết sam (Pseudotsuga sinensis), Nghiến (Excentrodendron tonkinense), Trai lý (Garcinia fagraeoides) và Lát hoa (Chukrasia tabularis). Dữ liệu nghiên cứu là cơ sở khoa học định lượng chuẩn xác giúp các nhà quản lý lâm nghiệp xây dựng phương án khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt, phục hồi sinh cảnh karst và phát triển sinh kế bền vững cho 516 hộ dân sinh sống tại vùng đệm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ sinh thái học rừng nhiệt đới kết hợp các nguyên lý phân loại học thực vật hiện đại để giải mã cấu trúc quần xã thực vật núi đá vôi. Khung lý thuyết nền tảng bao gồm:

• Lý thuyết Đa dạng sinh học theo chuẩn của Quỹ Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới và Công ước Đa dạng sinh học Rio de Janeiro (1992), tiếp cận toàn diện ở 3 cấp độ: đa dạng loài, đa dạng di truyền và đa dạng hệ sinh thái.
• Hệ thống phân loại dạng sống thực vật của Raunkiaer (1934), căn cứ vào vị trí của chồi sinh trưởng so với mặt đất trong mùa bất lợi để xác định phổ dạng sống sinh thái học, chia thành 5 nhóm chính: nhóm chồi trên mặt đất (Phanerophytes - Ph), nhóm chồi sát mặt đất (Chamaetophytes - Ch), nhóm chồi nửa ẩn (Hemicryptophytes - He), nhóm chồi ẩn (Cryptophytes - Cr) và nhóm cây một năm (Therophytes - Th).
• Khung phân tích các yếu tố địa lý cấu thành hệ thực vật Việt Nam của Nguyễn Nghĩa Thìn (1999) kết hợp hệ thống phân chia luồng thực vật của Pócs Tamás (1965), phân định các luồng di cư thực vật bản địa, nhiệt đới và ôn đới.
• Khung phân loại thảm thực vật theo UNESCO (1973) kết hợp quan điểm sinh thái phát sinh của Thái Văn Trừng (1978) áp dụng riêng cho kiểu rừng kín thường xanh mưa mùa nhiệt đới trên núi đá vôi.

Các khái niệm chính được làm rõ bao gồm: tính đa dạng taxon (taxonomic diversity), chỉ số ưu thế quần xã, phổ dạng sống chuẩn (life-form spectrum), yếu tố địa lý thực vật và thảm thực vật nguyên sinh trên núi đá vôi (karst vegetation).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp điều tra thực địa có hệ thống và phân tích trong phòng thí nghiệm:

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Thiết lập hệ thống tuyến điều tra thực địa có hướng vuông góc với đường đồng mức, khoảng cách giữa các tuyến từ 50 đến 100m tùy thuộc vào địa hình chia cắt. Tuyến điều tra bao quát qua các đai độ cao từ dưới 700m đến trên 700m và đi qua đầy đủ các trạng thái sinh cảnh từ rừng nguyên sinh trên vách đá vôi đến các trảng cây bụi thứ sinh phục hồi sau nương rẫy.
• Quy chuẩn thu thập số liệu: Trên mỗi tuyến điều tra, quan sát và ghi nhận toàn bộ các loài cây gỗ trong dải quan sát rộng 10m mỗi bên (tổng bề rộng dải 20m), cây bụi và dây leo trong phạm vi 4m mỗi bên, thực vật thân thảo và thảm tươi tầng dưới tán trong phạm vi 1m mỗi bên. Đánh giá phẩm chất cây tái sinh theo 3 cấp độ sinh trưởng: tốt, trung bình và xấu.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Phương pháp tuyến điều tra trực giao đường đồng mức là giải pháp tối ưu cho địa hình núi đá vôi có độ dốc từ 25 độ đến hơn 45 độ, giúp ghi nhận đầy đủ sự biến đổi phân đới thực vật theo độ cao và cấu trúc vi khí hậu mà không bỏ sót các hốc đá hoặc vách dựng đứng.
• Xử lý số liệu và định danh: Mẫu tiêu bản thực vật được thu thập và giám định tên khoa học theo bộ sách Cây cỏ Việt Nam của Phạm Hoàng Hộ (1991 - 1993), Danh lục các loài thực vật Việt Nam (2001 - 2005). Các loài nguy cấp được tra cứu đối chiếu trực tiếp với Sách đỏ Việt Nam (2007), Nghị định 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ và Danh lục Đỏ IUCN (2010).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra và phân tích hệ thực vật tại hai xã Cao Sơn và Vũ Muộn ghi nhận 4 phát hiện quan trọng:

1. Tính đa dạng cao về bậc ngành và lớp: Hệ thực vật gồm 689 loài thuộc 417 chi và 128 họ thuộc 5 ngành thực vật bậc cao có mạch. Ngành Ngọc Lan (Magnoliophyta) chiếm ưu thế tuyệt đối với 111 họ (chiếm 86,72%), 389 chi (chiếm 93,29%) và 658 loài (chiếm 95,50%). Trong ngành Ngọc Lan, Lớp Hai lá mầm (Magnoliopsida) vượt trội với 541 loài (chiếm 82,22%), trong khi Lớp Một lá mầm chỉ có 117 loài (chiếm 17,78%), thiết lập tỷ lệ loài giữa hai lớp là 4,62 lần. Ngành Dương xỉ (Polypodiophyta) xếp thứ hai với 20 loài (2,90%), tiếp đến là ngành Thông (Pinophyta) với 7 loài (1,02%), ngành Thông đất (Lycopodiophyta) có 3 loài (0,44%) và ngành Cỏ tháp bút (Equisetophyta) có 1 loài (0,15%).

2. Sự tập trung cao ở các họ và chi ưu thế: Có 18 họ giàu loài (mỗi họ chứa từ 10 loài trở lên), tổng cộng 341 loài, chiếm tới 49,49% tổng số loài toàn khu hệ. Đứng đầu là họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) với 35 loài (chiếm 5,08%), họ Lan (Orchidaceae) với 34 loài (4,93%), họ Cỏ (Poaceae) với 28 loài (4,06%), họ Re (Lauraceae) với 24 loài (3,48%), họ Cà phê (Rubiaceae) và họ Đậu (Fabaceae) cùng có 22 loài (3,19%). Ở cấp độ chi, có 10 họ sở hữu từ 10 chi trở lên (chiếm 40,29% tổng số chi), tiêu biểu là chi Ardisia (13 loài), chi Ficus (12 loài) và chi Strobilanthes (10 loài).

3. Cấu trúc phổ dạng sống thể hiện tính nguyên sinh: Phổ dạng sống tổng quát của hệ thực vật xác lập công thức: SB = 76,2Ph + 3,05Ch + 4,64He + 7,69Cr + 8,42Th. Nhóm cây chồi trên mặt đất (Ph) chiếm tỷ lệ vượt trội với 525 loài (76,20%), bao gồm 51 loài cây gỗ lớn cao trên 30m (Mg), 119 loài cây gỗ vừa cao 8 - 30m (Me), 105 loài cây gỗ nhỏ cao 2 - 8m (Mi), 84 loài cây bụi lùn (Na), 71 loài dây leo bám (Lp), 46 loài phụ sinh (Ep) và 49 loài thân thảo chồi trên (Hp).

4. Nguồn gốc địa lý phức tạp và giàu yếu tố bản địa: Hệ thực vật quy tụ 15 yếu tố địa lý khác nhau. Yếu tố Đông Dương chiếm tỷ lệ cao nhất với 209 loài (30,33%), tiếp theo là yếu tố Nam Himalaya với 165 loài (23,95%), yếu tố Châu Á nhiệt đới với 108 loài (15,67%), yếu tố Châu Á với 44 loài (6,39%), yếu tố đặc hữu Bắc Bộ với 42 loài (6,10%) và yếu tố Malesia với 29 loài (4,21%).

Thảo luận kết quả

Cấu trúc thành phần loài và phổ dạng sống phản ánh sự thích nghi sinh thái đặc thù của thảm thực vật nhiệt đới trên nền đá vôi karst cổ. Khí hậu hai xã Cao Sơn - Vũ Muộn có lượng mưa trung bình 1.500 mm/năm và độ ẩm không khí trung bình 82%, kết hợp với địa hình phân cắt mạnh tạo nên các tiểu vi khí hậu ẩm trong các thung lũng khép kín, tạo điều kiện thuận lợi cho các loài thuộc họ Orchidaceae, Lauraceae và Moraceae sinh trưởng mạnh mẽ.

So sánh với các nghiên cứu thực vật học tại các khu rừng khác ở miền Bắc, tỷ lệ cây chồi trên mặt đất tại đây (76,20%) cao hơn đáng kể so với thảm thực vật phục hồi sau nương rẫy tại Tây Nam Nghệ An (67,40%) hay tại Sơn La (69,69%). Điều này chứng minh cấu trúc tán rừng tại Cao Sơn và Vũ Muộn vẫn giữ được mức độ nguyên sinh cao, tầng cây gỗ ưu thế chưa bị xáo trộn quá mạnh so với các vùng lân cận.

Sự giao thoa giữa luồng di cư thực vật Đông Dương (30,33%) và luồng di cư Nam Himalaya (23,95%) chứng minh Kim Hỷ là hành lang cầu nối sinh thái quan trọng giữa khu hệ á nhiệt đới phía Bắc và khu hệ nhiệt đới Đông Nam Á. Trong phân tích học thuật, các dữ liệu này có thể được mô hình hóa trực quan bằng biểu đồ cơ cấu ngành thực vật, biểu đồ phân đoạn các nhóm chồi trên (Mg, Me, Mi, Na) và bảng đối chiếu yếu tố địa lý để làm nổi bật tính chất đa dạng độc đáo của thảm thực vật vùng núi đá vôi Bắc Kạn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo vệ hệ thực vật và nguồn gen quý hiếm tại khu vực nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Tăng cường công tác tuần tra và khoanh nuôi bảo tồn nghiêm ngặt: Ban quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ phối hợp cùng Hạt Kiểm lâm huyện Bạch Thông thiết lập các trạm chốt lưu động tại các lối mòn vào rừng thuộc 2 xã Cao Sơn và Vũ Muộn. Mục tiêu giảm thiểu 90% các vụ vi phạm chặt phá gỗ Nghiến, Lát hoa và bẫy bắt động vật hoang dã, duy trì diện tích 11.505 ha phân khu bảo vệ nghiêm ngặt không bị xâm hại trong giai đoạn từ nay đến năm 2030.

2. Nghiên cứu nhân giống bảo tồn ngoại vi và phục hồi nội vi các loài hạt trần quý hiếm: Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bắc Kạn phối hợp với Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên triển khai chương trình nhân giống sinh dưỡng và gieo ươm hạt giống cho Du sam núi đá (Keteleeria davidiana) và Giả thiết sam (Pseudotsuga sinensis). Hướng tới mục tiêu trồng thử nghiệm phục hồi 50 ha rừng hỗn giao cây lá kim lá rộng trên các đỉnh núi đá vôi có độ cao trên 700m trước năm 2028.

3. Hỗ trợ chuyển đổi sinh kế bền vững cho đồng bào vùng đệm: Ủy ban nhân dân huyện Bạch Thông và các tổ chức phát triển nông thôn cần xây dựng dự án hỗ trợ phát triển các mô hình kinh tế nông lâm kết hợp cho 516 hộ gia đình (thuộc các dân tộc Tày, Dao, Nùng). Triển khai trồng xen cây dược liệu bản địa dưới tán rừng và mở rộng các khóa chuyển giao kỹ thuật canh tác lúa ngô năng suất cao, phấn đấu nâng thu nhập bình quân đầu người của vùng đệm lên thêm 25 - 30% trong 5 năm tới.

4. Nâng cao nhận thức bảo tồn và hoàn thiện chính sách giao khoán rừng: Ủy ban nhân dân hai xã Cao Sơn, Vũ Muộn phối hợp cùng kiểm lâm địa bàn tổ chức tối thiểu 10 đợt tuyên truyền thực thi Luật Đa dạng sinh học, Luật Lâm nghiệp và Nghị định 32/2006/NĐ-CP hàng năm. Hoàn thành việc rà soát và nâng mức chi trả dịch vụ môi trường rừng cho 100% diện tích rừng giao khoán cộng đồng trước năm 2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp khối tư liệu định lượng phong phú, phù hợp cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

• Ban quản lý các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia: Cung cấp tài liệu tham khảo thực chứng về phương pháp điều tra rừng trên núi đá vôi, hỗ trợ việc lập kế hoạch bảo tồn loài nguy cấp, thiết kế phân khu chức năng và giám sát biến động đa dạng sinh học định kỳ.
• Các nhà nghiên cứu sinh thái học, thực vật học và lâm học: Khai thác kho dữ liệu về 689 loài, danh mục 15 yếu tố địa lý và phổ dạng sống chuẩn Raunkiaer để phục vụ các đề tài phân tích tiến hóa, đối chiếu địa lý thực vật và phân loại học quần xã thực vật karst Việt Nam.
• Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên - môi trường và lâm nghiệp: Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Kạn, Chi cục Kiểm lâm sử dụng kết quả đánh giá kinh tế - xã hội và tài nguyên thực vật làm căn cứ phê duyệt quy hoạch bảo vệ rừng và ban hành chính sách phát triển kinh tế vùng đệm.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Quản lý tài nguyên rừng, Lâm học, Sinh thái học: Sử dụng như một tài liệu mẫu chuẩn mực về phương pháp tiếp cận nghiên cứu đa dạng thực vật thực địa, kỹ thuật phân tích số liệu sinh thái và cách thức trình bày luận văn thạc sĩ khoa học.

Câu hỏi thường gặp

Đâu là đặc trưng nổi bật nhất của hệ thực vật tại xã Cao Sơn và Vũ Muộn?

Đặc trưng nổi bật nhất là tính ưu thế vượt trội của các loài thực vật trên núi đá vôi thuộc ngành Ngọc Lan chiếm 95,50% và nhóm cây chồi trên mặt đất chiếm 76,20%. Sự hiện diện của các quần thể cây lá kim cổ thực vật quý hiếm như Du sam núi đá và Giả thiết sam trên các đỉnh cao trên 700m tạo nên nét độc đáo hiếm có cho khu hệ thực vật nơi đây.

Ngành Ngọc Lan chiếm ưu thế như thế nào so với các ngành thực vật khác?

Ngành Ngọc Lan áp đảo với 658 loài trong tổng số 689 loài (chiếm 95,50%), 389 chi (chiếm 93,29%) và 111 họ (chiếm 86,72%). Trong đó, Lớp Hai lá mầm chiếm tới 541 loài (82,22%), thể hiện sự đa dạng cao của các loài cây thân gỗ, cây bụi và dây leo nhiệt đới thích nghi trên đất phong hóa đá vôi giàu dinh dưỡng.

Ý nghĩa của phổ dạng sống SB = 76,2Ph + 3,05Ch + 4,64He + 7,69Cr + 8,42Th là gì?

Phổ dạng sống này chứng minh cấu trúc thảm thực vật mang đậm tính chất nhiệt đới gió mùa ẩm với tỷ lệ nhóm cây chồi trên (Ph) chiếm tới 76,20%. Tỷ lệ cây một năm (Th) và cây chồi ẩn (Cr) ở mức thấp phản ánh hệ sinh thái rừng tại Cao Sơn và Vũ Muộn chưa bị thoái hóa nặng, cấu trúc rừng vẫn duy trì được độ che phủ và tầng tán nguyên sinh ổn định.

Có bao nhiêu loài thực vật quý hiếm cần được ưu tiên bảo vệ tại khu vực?

Khu vực ghi nhận nhiều loài thực vật quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam và Nghị định 32/2006/NĐ-CP như Du sam núi đá, Giả thiết sam, Nghiến, Trai lý, Đinh, Lát hoa và Lan kim tuyến. Đây là những loài có giá trị bảo tồn nguồn gen quốc gia và quốc tế, đòi hỏi các biện pháp khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt chống khai thác trái phép.

Nguyên nhân chính gây suy giảm đa dạng thực vật tại địa phương là gì?

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ áp lực kinh tế - xã hội vùng đệm với 94,3% lao động làm nông nghiệp, tập quán canh tác nương rẫy, khai thác lâm sản lấy gỗ làm nhà và củi đốt. Thêm vào đó, địa hình núi đá chia cắt gây khó khăn cho công tác tuần tra kiểm soát của lực lượng kiểm lâm, khiến các nguồn gen quý dễ bị đe dọa.

Kết luận

• Hệ thực vật tại hai xã Cao Sơn và Vũ Muộn thuộc Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ có tính đa dạng cao với 689 loài, 417 chi và 128 họ thuộc 5 ngành thực vật bậc cao có mạch.
• Ngành Ngọc Lan giữ vị trí ưu thế tuyệt đối với 95,50% tổng số loài, trong đó Lớp Hai lá mầm chiếm ưu thế lớn gấp 4,62 lần so với Lớp Một lá mầm.
• Phổ dạng sống thực vật phản ánh tính chất nhiệt đới nguyên sinh với nhóm cây chồi trên mặt đất chiếm tỷ lệ áp đảo 76,20% (525 loài).
• Yếu tố địa lý thực vật thể hiện sự phong phú với 15 luồng cấu thành, nổi bật là yếu tố Đông Dương (30,33%) và Nam Himalaya (23,95%).
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp kỹ thuật lâm sinh, nhân giống bảo tồn loài quý hiếm và hỗ trợ phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng dân cư vùng đệm.

Lộ trình triển khai các giải pháp bảo tồn cần được thực hiện quyết liệt trong giai đoạn 2026 - 2030, ưu tiên nguồn lực cho việc phục hồi các quần thể Du sam núi đá và Giả thiết sam. Các nhà khoa học, nhà quản lý và chính quyền địa phương cần chung tay hành động ngay hôm nay để bảo vệ toàn vẹn nguồn tài nguyên thực vật quý báu của vùng núi đá vôi Kim Hỷ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho việc nghiên cứu hệ thực vật cụ thể (dẫn theo Từ Minh Tiệp, 2000)[46].I [73] cho rằng chỉ cần điều tra trên một diện tích đủ lớn để có thể bao trùm được sự phong phú của nơi sống, nhưng không có sự phân hóa về mặt địa lý, ông gọi đó là hệ thực vật cụ thể, ông đã đưa ra nhận định là số loài của một hệ thực vật cụ thể ở vùng nhiệt đới ẩm thường là 1500-2000 loài. Cho đến nay, trên thế giới chưa có con số thống kê chính xác tổng số loài thực vật. Một số nhà thực vật học dự đoán số loài thực vật bậc cao hiện có trên thế giới vào khoảng 500. Phêđôrốp (1965) dự đoán thế giới có khoảng: 300.000 loài thực vật hạt kín; 5.000 loài thực vật hạt trần; 6.000 loài quyết thực vật; 14.000 loài nấm và các loài thực vật bậc thấp khác.

Đối với từng châu lục, G. - Châu Mỹ có khoảng 97.000 loài trong đó: Hoa Kỳ + Canada: 25.000 loài; Mehico + Trung Mỹ: 17.000 loài; Nam Mỹ: 56.000 loài; Đất lửa + Nam cực: 1. - Châu Âu có khoảng 15.000 loài trong đó: Trung và Bắc Âu: 5.000 loài; Nam Âu, vùng Ban căng và Capcasơ: 10. - Châu Phi có khoảng 40.500 loài trong đó: các vùng nhiệt đới ẩm: 15.000 loài; Nam Phi: 6.500 loài; Bắc Phi, Angieri, Ma Rốc và các vùng phụ cận khác: 4.000 loài; Tuynidi và Ai cập: 2.000 loài; Xomali và Eritrea: 1.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 8 - Châu Á có khoảng 125.000 loài trong đó: Đông Nam Á: 80.000 loài; các khu vực nhiệt đới Ấn Độ: 26.000 loài; Viễn đông thuộc Liên bang Nga, Triều Tiên, Đông bắc Trung Quốc: 6.000 loài; Xibêria thuộc Liên bang Nga, Mông Cổ và Trung Á: 5.000 loài trong đó: Đông Bắc Úc: 6.000 loài; Tây Nam Úc: 5.500 loài; Lục địa Úc: 5.000 loài; Taxman và Tây tây lan: 4. Lecointre và Guyader (2001) [20] đưa con số thống kê số loài thực vật bậc cao đã được mô tả trên toàn thế giới gồm có Nấm (Fungi) có 100.800 loài, nghành Rêu (Bryophyta) 15.000 loài, ngành Thông đất (Lycopodiphyta) 1275 loài, ngành Dương xỉ (Polypodiophyta) 9.500 loài, ngành Thông (Pinophyta) 601 loài và ngành Ngọc lan (Magnoliophyta) 233.1: Số loài thực vật được mô tả trên toàn thế giới % số loài đã đƣợc Bậc phân loại Tên thƣờng gọi Số loài mô tả mô tả Fungi Nấm 100.800 5,80 Bryophyta Ngành Rêu 15.000 0,90 Lycopodiophyta Ngành Thông đất 1.275 0,07 Polypodiophyta Ngành Dương xỉ 9.500 0,50 Pinophyta Ngành Thông 601 0,03 Magnoliophyta Ngành Ngọc lan 233. Nghiên cứu về yếu tố địa lý cấu thành hệ thực vật Các yếu tố cấu thành nên một hệ thực vật nào đó không chỉ khác nhau về thành phần phân loại mà còn khác nhau về sự phân bố địa lý, nguồn gốc địa lý và cả thời kỳ địa chất [47]. Phân tích các yếu tố địa lý thực vật là một trong những yếu tố quan trọng khi nghiên cứu một hệ thực vật hay bất kỳ một khu hệ sinh vật nào để hiểu bản chất cấu thành của nó làm cơ sở cho việc định hướng bảo tồn và dẫn giống vật nuôi, cây trồng,… Phân tích các loài thành các nhóm căn cứ vào sự giống nhau ít Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 9 hay nhiều về khu phân bố của chúng.

Tập hợp các loài của một hệ thực vật có khu phân bố ít nhiều giống nhau tập hợp lại thành một yếu tố địa lý. Tập hợp tất cả các yếu tố địa lý của hệ thực vật (tính %) là phổ các yếu tố địa lý của hệ thực vật đó. Mặc dù vậy, việc nghiên cứu các yếu tố cấu thành của hệ thực vật cũng rất phức tạp và phải phụ thuộc vào khả năng, ý định của từng tác giả cũng như nguồn tài liệu cho phép. Việc chia nhóm phân bố phải đảm bảo nguyên tắc mỗi yếu tố địa lý của hệ thực vật bao gồm tất cả các loài của hệ thực vật đó có khu phân bố ít nhiều giống nhau.

Các yếu tố địa lý này được chia thành 2 nhóm: nhóm các yếu tố đặc hữu và nhóm các yếu tố di cư. Các loài thuộc nhóm các yếu tố đặc hữu thể hiện ở sự khác biệt giữa các hệ thực vật với nhau, còn các loài thuộc nhóm các yếu tố di cư chỉ ra sự liên hệ giữa các hệ thực vật đó. Những nghiên cứu về đa dạng thành phần loài Trên thế giới những nghiên cứu về thành phần loài đã được tiến hành từ khá lâu. Ở Liên Xô (cũ) có các nghiên cứu của Vưsotxki (1915), Alokhin (1904), Craxit (1927), Sennhicốp (1933), Creepva (1978),… Theo các tác giả thì mỗi vùng sinh thái khác nhau sẽ hình thành những kiểu thảm thực vật khác nhau.

Sự khác biệt này được thể hiện bởi thành phần loài, nhóm dạng sống, cấu trúc và động thái của thảm thực vật. Vì vậy, nghiên cứu thành phần, dạng sống của hệ thực vật là chỉ tiêu quan trọng trong phân loại thảm thực vật [42]. Ramakrishman (1981 – 1992) nghiên cứu thảm thực vật sau nương rẫy ở vùng Tây bắc Ấn Độ đã nhận định rằng chỉ số đa dạng loài rất thấp, chỉ số loài ưu thế đạt cao nhất ở pha đầu của quá trình diễn thế và giảm dần theo thời gian bỏ hoá. Longchun và cộng sự (1993), nghiên cứu về đa dạng thực vật ở hệ sinh thái nương rẫy tại Xishuang Bana tỉnh Vân Nam Trung Quốc đã nhận xét: khi nương rẫy bỏ hoá được 3 năm thì có 17 họ, 21 chi, 21 loài; bỏ hoá 19 năm thì có 60 họ, 134 chi và 167 loài [53].

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www. Những nghiên cứu tính đa dạng về dạng sống Dạng sống là một đặc tính biểu hiện sự thích nghi của thực vật với điều kiện môi trường. Vì vậy, việc nghiên cứu dạng sống sẽ cho thấy mối quan hệ chặt chẽ của các dạng sống với điều kiện tự nhiên của từng vùng và biểu hiện sự tác động của điều kiện sinh thái đối với loài thực vật. Bảng phân loại dạng sống cây thuộc thảo đã được lập ra lần đầu tiên bởi Canon (1911).

Với cây thảo, đặc điểm phần dưới đất đóng vai trò rất quan trọng trong phân chia dạng sống, nó biểu thị mức độ khắc nghiệt khác nhau của môi trường sống, là phần sống lâu năm của cây. Vì thế việc sử dụng phần dưới đất để làm tiêu chuẩn phân chia dạng sống sẽ giúp cho ta đánh giá đúng hơn kiểu thảm, những đặc điểm đặc trưng của môi trường [16]. Patsoxki (1915) chia thảm thực vật thành 6 nhóm: thực vật thường xanh; thực vật rụng lá vào thời kỳ bất lợi trong năm; thực vật tàn lụi phần trên mặt đất trong thời kỳ bất lợi; thực vật tàn lụi vào thời kỳ bất lợi; thực vật có thời kỳ sinh trưởng và phát triển ngắn; thực vật có thời kỳ sinh trưởng và phát triển lâu năm. Raunkiaer (1934) [72] chọn vị trí của chồi nằm ở đâu trên mặt đất trong suốt thời gian bất lợi trong năm để phân chia dạng sống thực vật.

Theo đó có 5 nhóm dạng sống cơ bản như sau: (1) Phanerophytes (Ph): nhóm cây có chồi trên mặt đất a) Cây gỗ lớn cao trên 30m (Mg) b) Cây lớn có chồi trên đất cao 8 – 30m (Me) c) Cây nhỏ có chồi trên đất 2 - 8m (Mi) d) Cây nhỏ có chồi trên đất lùn dưới 2m (Na) e) Cây có chồi trên đất leo quốn (Lp) f) Cây có chồi trên đất sống nhờ và sống bám (Ep) g) Cây có chồi trên đất thân thảo (Hp) h) Cây mọng nước (Succ) Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 11 (2) Chamaetophytes (Ch): nhóm cây có chồi sát mặt đất (3) Hemicryptophytes (He): nhóm cây có chồi nửa ẩn (4) Cryptophytes (Cr): nhóm cây có chồi ẩn (5) Therophytes (Th): nhóm cây sống 1 năm Tác giả đã tính toán cho hơn 1.000 loài cây ở các vùng khác nhau trên trái đất và tìm được tỷ lệ % trung bình cho từng loài, gộp lại thành phổ dạng sống tiêu chuẩn (ký hiệu SN) Ph Ch Hm Cr Th 46 9 26 6 13 Hay SN = 46 Ph + 9 Ch + 26 Hm + 6 Cr + 13 Th Xêrêbriacốp (1964) [59] đưa ra bảng phân loại dạng sống khác có tính chất sinh thái học hơn so với bảng phân loại của Raunkiaer. Trong bảng phân loại này, ngoài những dấu hiệu hình thái sinh thái ông đã sử dụng cả những dấu hiệu về vận hậu như ra quả nhiều lần hay một lần trong cả đời của cá thể và phân chia thành các bậc: ngành, kiểu, lớp và lớp phụ; các đơn vị nhỏ hơn là nhóm, nhóm phụ, tổ và các dạng đặc thù. Bảng phân loại này không gồm cây thuỷ sinh. Như vậy, khi nghiên cứu hệ thực vật ở một khu vực cụ thể, các tác giả đều phân chia và sắp xếp các loài thực vật thành các nhóm dạng sống tùy theo tiêu chí của từng tác giả.

Trong số đó thì hệ thống phân của Raunkiaer vừa đảm bảo tính khoa học vừa dễ áp dụng vì nó dựa trên những đặc điểm cơ bản của thực vật, nghĩa là dựa trên đặc điểm cấu tạo, phương thức sống của thực vật, đó là kết quả tác động tổng hợp của các yếu tố môi trường tạo nên. Những nghiên cứu về tính đa dạng thảm thực vật Thảm thực vật là khái niệm rất quen thuộc, có nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước đưa ra các định nghĩa khác nhau. Thái Văn Trừng (1978) [57] cho rằng thảm thực vật là các quần hệ thực vật phủ trên mặt đất như một tấm thảm xanh. Trần Đình Lý (1998) [39] cho rằng thảm thực vật là toàn bộ lớp phủ thực vật ở một vùng cụ thể hay toàn bộ lớp phủ thảm thực vật trên toàn bộ bề mặt trái đất.

Thảm thực vật là một khái niệm chung chưa chỉ rõ đối tượng cụ thể nào. Nó Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 12 chỉ có ý nghĩa và giá trị cụ thể khi có định nghĩa kèm theo như: thảm thực vật cây bụi, thảm thực vật rừng ngập mặn… H. Champion (1936) [67] khi nghiên cứu các kiểu rừng Ấn Độ - Miến Điện đã phân chia 4 kiểu thảm thực vật lớn theo nhiệt độ đó là: nhiệt đới, á nhiệt đới, ôn đới và núi cao. [72] nghiên cứu về thảm thực vật Đông Dương đã chia thảm thực vật Đông Dương thành 3 vùng: Bắc Đông Dương, Nam Đông Dương và vùng trung gian.

Đồng thời ông đã liệt kê 8 kiểu quần lạc trong các vùng đó.