Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ảnh hưởng của một số nhân tố đến tính đa dạng của thực vật tầng thấp làm cơ sở đề xuất giải pháp phát triển chúng nhằm bảo vệ đất dưới rừng trồng thông mã vĩ pinus masoniana ở khu thực nghiệm trường đại học lâm nghiệp

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ảnh hưởng của các nhân tố đến đa dạng thực vật tầng thấp, đề xuất giải pháp bảo vệ đất rừng thông mã vĩ.

• Người hướng dẫn: T. Vương Văn Quỳnh
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý bảo vệ tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đa Dạng Thực Vật Tầng Thấp Và Giải Pháp Bảo Vệ Đất Dưới Rừng Thông Mã Vĩ
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2001
• Địa điểm: Hà Tây

Mục lục chi tiết

• Lời nói đầu
• 1. Phần 1: Đặt vấn đề
• 2. Phần 2: Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 2.1. Trên thế giới
• 2.2. Ở Việt Nam
• 2.2.1. Thời kỳ trước năm 1965
• 2.2.2. Thời kỳ 1965 đến nay
• 3. Phần 3: Mục tiêu và nội dung nghiên cứu
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.2. Giới hạn nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 4. Phần 4: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
• 4.1. Điều kiện cơ bản của khu vực nghiên cứu
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.1.3. Lịch sử rừng trồng
• 4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 5. Phần 5: Kết quả nghiên cứu
• 5.1. Mức độ phong phú loài ở khu vực nghiên cứu
• 5.2. Mức độ biến động số loài theo diện tích ô nghiên cứu
• 5.3. Đặc điểm cấu trúc rừng trồng và đặc điểm thổ nhưỡng
• 5.4. Mối quan hệ giữa các chỉ số đa dạng sinh học với các nhân tố cấu trúc và đất
• 5.5. Đặc tính chịu bóng của từng cây bụi thảm tươi
• 5.6. Những giải pháp phát triển cây bụi thảm tươi ở khu vực nghiên cứu
• 6. Phần 6: Kết luận, tồn tại, kiến nghị
• 6.1. Kết luận
• 6.2. Tồn tại
• 6.3. Kiến nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Đặt Vấn Đề

Nghiên cứu đa dạng sinh học của thực vật tầng thấp dưới rừng thông mã vĩ là một vấn đề quan trọng trong việc bảo vệ và quản lý đất rừng. Sự hiện diện của thực vật tầng thấp không chỉ tạo ra môi trường sống cho nhiều loài động vật mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hệ sinh thái. Theo nghiên cứu, thực vật tầng thấp giúp bảo vệ đất khỏi xói mòn, cải thiện độ phì nhiêu của đất và duy trì nguồn nước. Tuy nhiên, hiện tại, các nghiên cứu về đất dưới rừng và vai trò của thực vật tầng thấp vẫn còn hạn chế. Điều này đòi hỏi cần có những nghiên cứu sâu rộng hơn để tìm ra giải pháp hiệu quả cho việc bảo vệ và phát triển thực vật tầng thấp trong bối cảnh biến đổi khí hậu và các tác động của con người.

II. Tổng Quan Về Đề Tài Nghiên Cứu

Nghiên cứu này sẽ xem xét các công trình nghiên cứu trước đây về đa dạng sinh học tại các khu vực tương tự. Những nghiên cứu này đã chỉ ra rằng thực vật tầng thấp có vai trò quan trọng trong việc duy trì hệ sinh thái bền vững. Các nghiên cứu từ những năm 1990 đã chỉ ra rằng sự phong phú của các loài thực vật tầng thấp có thể ảnh hưởng đến khả năng giữ nước của đất và giảm thiểu xói mòn. Đặc biệt, nghiên cứu của Đồng Thanh Hải (1996) và Nguyễn Thị Hồng Diệp (1999) đã nhấn mạnh tầm quan trọng của thực vật tầng thấp trong việc bảo vệ đất và nâng cao chất lượng môi trường. Các nghiên cứu này sẽ được sử dụng làm cơ sở để xây dựng phương pháp nghiên cứu cho đề tài này.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu

Phương pháp nghiên cứu bao gồm việc thu thập số liệu về các loài thực vật tầng thấp và các yếu tố môi trường liên quan. Việc sử dụng các tiêu chuẩn điều tra sẽ giúp xác định chính xác số lượng loài và mức độ phong phú của chúng. Các tiêu chuẩn này sẽ được áp dụng trên diện tích 100m², nhằm đảm bảo tính đại diện và độ chính xác cao trong kết quả. Ngoài ra, việc phân tích số liệu sẽ được thực hiện bằng các phương pháp thống kê hiện đại để xác định mối quan hệ giữa đa dạng sinh học và các yếu tố cấu trúc của rừng thông. Kết quả sẽ cung cấp thông tin quý giá cho việc quản lý và bảo tồn thực vật tầng thấp.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng khu vực nghiên cứu có mức độ phong phú cao về thực vật tầng thấp. Tổng số loài được ghi nhận là 30, trong đó có nhiều loài quý hiếm và có giá trị sinh thái cao. Phân tích cho thấy có mối liên hệ chặt chẽ giữa đa dạng sinh học và các yếu tố như độ che phủ và độ ẩm của đất. Điều này cho thấy rằng việc duy trì và bảo vệ thực vật tầng thấp là rất cần thiết để đảm bảo sự bền vững của hệ sinh thái. Các số liệu thu thập được sẽ là cơ sở để đề xuất các giải pháp bảo vệ và phát triển thực vật tầng thấp trong tương lai.

V. Giải Pháp Bảo Vệ Đất Dưới Rừng Thông Mã Vĩ

Để bảo vệ đất dưới rừng thông mã vĩ, cần triển khai một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, việc trồng thêm các loài thực vật tầng thấp có khả năng chống xói mòn cao sẽ giúp cải thiện chất lượng đất. Thứ hai, cần tăng cường công tác quản lý và bảo vệ rừng, ngăn chặn các hoạt động khai thác không hợp pháp. Cuối cùng, việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của đa dạng sinh học và bảo vệ đất cũng rất cần thiết. Các giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thoái hóa đất dốc và suy giảm độ phì nhiêu tại các khu vực đồi núi trọc đang là thách thức sinh thái nghiêm trọng, đặc biệt dưới các mô hình rừng trồng thuần loài tại miền Bắc Việt Nam. Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa với lượng mưa bình quân năm lên tới 1797 mm và tập trung cao điểm vào mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 10, nguy cơ xói mòn rửa trôi bề mặt đất là rất lớn nếu thiếu vắng thảm che phủ bảo vệ. Tuy nhiên, các biện pháp lâm sinh truyền thống thường loại bỏ triệt để tầng cây bụi thảm tươi trong quá trình xử lý thực bì và chăm sóc rừng. Việc thiếu đánh giá đúng đắn về vai trò sinh thái của thảm thực vật tầng thấp đã làm gia tăng cường độ xói mòn, đẩy nhanh quá trình suy thoái đất feralit và làm giảm năng suất rừng trồng ở các chu kỳ kế tiếp.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm xác định tập đoàn loài cây bụi thảm tươi và làm sáng tỏ ảnh hưởng của các nhân tố cấu trúc rừng, điều kiện thổ nhưỡng đến tính đa dạng sinh học của thực vật tầng thấp. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại các lâm phần rừng trồng Thông mã vĩ (Pinus massoniana) thuần loài thuộc khu thực nghiệm Núi Luốt, Trường Đại học Lâm nghiệp (nằm trên địa bàn tiếp giáp giữa huyện Chương Mỹ, Hà Tây và huyện Lương Sơn, Hòa Bình) trên nền địa hình đồi thấp có độ dốc trung bình 15 đến 20 độ. Ý nghĩa học thuật và thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc định lượng hóa ngưỡng diện tích điều tra tối ưu, xác lập các chỉ số đa dạng sinh học (chỉ số Simpson đạt trung bình 0.864, chỉ số Shannon-Weaver đạt 1.03) và xây dựng phương trình hồi quy mô tả tương quan giữa độ che phủ thảm tươi (trung bình 59.4%) với cấu trúc tán rừng thông, làm cơ sở khoa học vững chắc cho các giải pháp bảo vệ đất dốc bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết diễn thế sinh thái quần xã thực vật và nguyên lý thủy văn rừng trong bảo tồn đất dốc. Theo lý thuyết sinh thái học, cấu trúc của tầng cây cao đóng vai trò quyết định trong việc điều tiết ánh sáng, nhiệt độ và độ ẩm vi khí hậu, từ đó chi phối trực tiếp đến sự phân bố, tổ thành và khả năng tái sinh của các loài thực vật tầng thấp. Đồng thời, lý thuyết thủy văn rừng khẳng định lớp phủ sinh học gồm cây bụi, thảm tươi và thảm mục hữu cơ có tác dụng triệt tiêu động năng rơi của hạt mưa, ngăn cản hình thành dòng chảy mặt và chuyển hóa thành dòng chảy ngấm vào lòng đất.

Khung phân tích của đề tài vận dụng các khái niệm sinh thái định lượng then chốt:

• Độ phong phú loài: Số lượng loài thực vật tầng thấp xuất hiện trên một đơn vị diện tích khảo sát.
• Chỉ số đa dạng sinh học Simpson (D): Đo lường mức độ tập trung và độ đồng đều của các loài dựa trên tỷ lệ che phủ mặt đất của từng loài so với tổng độ che phủ.
• Chỉ số đa dạng tương đối Shannon-Weaver (H'): Phản ánh mức độ bất định và tính phong phú loài trong quần xã.
• Độ tàn che quang học (TC): Tỷ lệ phần trăm diện tích tán lá tầng cây cao che phủ bề mặt đất.
• Độ xốp đất mặt (DX): Mức độ gắn kết và khả năng thấm nước của lớp đất mặt, đo lường qua độ sâu ngập của vật chuẩn trọng lực.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thu thập dữ liệu sơ cấp thông qua hệ thống 50 ô tiêu chuẩn (OTC) cố định có diện tích 100 m² (kích thước 10m x 10m), được phân bố đại diện trên các dạng lập địa khác nhau từ chân đồi, sườn đồi đến đỉnh đồi. Ô tiêu chuẩn được thiết lập chính xác dựa trên nguyên lý tam giác vuông Pitago (cạnh 3m, 4m, 5m) với sai số khép góc kỹ thuật không vượt quá 1/200. Trong mỗi ô tiêu chuẩn 100 m², đề tài bố trí 5 ô dạng bản (ODB) có kích thước 2m x 2m (diện tích 4 m²), tạo nên tổng cộng 250 ô dạng bản phục vụ việc kiểm kê chi tiết số lượng loài, mật độ bụi và tỷ lệ che phủ của tầng thảm tươi.

Dữ liệu thổ nhưỡng được xác định thông qua 5 điểm khoan đo độ dày tầng đất trên mỗi ô tiêu chuẩn (đạt trung bình 74.9 cm) và 10 điểm đo độ xốp đất mặt bằng thanh sắt tiêu chuẩn đường kính 10 mm thả rơi tự do từ độ cao 50 cm. Độ tàn che tầng cây cao được xác định chuẩn xác bằng thước tàn che quang học tại 80 điểm đo mỗi ô. Dữ liệu khí tượng 5 năm (1996 - 2000) từ trạm khí tượng thủy văn được tổng hợp để phân tích chu kỳ mùa. Toàn bộ dữ liệu được số hóa và xử lý thống kê sinh học trên nền tảng phần mềm Foxpro và Excel, sử dụng phương pháp bình phương nhỏ nhất để thiết lập các mô hình hàm hồi quy tuyến tính và phi tuyến (mô hình Parabol). Việc lựa chọn mô hình toán học này cho phép kiểm tra độ tin cậy thống kê và xác định chính xác ngưỡng diện tích điều tra tối thiểu mà các phương pháp thống kê mô tả thông thường không thực hiện được.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận và phân loại tổng cộng 61 loài thực vật tầng thấp thuộc 20 họ thực vật bậc cao có mạch tại khu vực Núi Luốt, chiếm khoảng 0.50% tổng số loài thực vật hiện có của Việt Nam. Chiếm ưu thế tuyệt đối là các loài cây thuộc họ Cúc (Asteraceae), họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) và họ Đậu (Fabaceae). Toàn bộ các loài điều tra được đều là thực vật ưa sáng thuộc quần xã tiên phong phục hồi trên đất trống đồi núi trọc (như cỏ Lào, chè vằng, bồ cu vẽ, trinh nữ, sim, mua), trong khi các loài cây bụi chịu bóng hoàn toàn vắng mặt. Điều này phản ánh lịch sử khu vực từng bị suy thoái thảm thực vật nghiêm trọng trước khi được trồng rừng phủ xanh từ sau năm 1985.

Về quy luật biến động theo quy mô không gian, số loài điều tra tăng liên tục khi mở rộng diện tích ô dạng bản từ 4 m² (trung bình 7.82 loài), 8 m² (11.50 loài), 12 m² (14.03 loài), 16 m² (15.95 loài) lên đến 20 m² (17.50 loài). Phân tích tương quan đã xác lập mô hình toán học dạng Parabol tối ưu: SL = 18.2 - 0.021 * (S - 26)^2 với hệ số tương quan đạt mức rất cao R² = 0.9994. Kết quả chứng minh diện tích điều tra 20 m² đã đại diện cho 97.4% tổng số loài của điểm nghiên cứu với sai số chỉ 2.6%, và số loài đạt trạng thái ổn định tiệm cận tuyệt đối khi diện tích đạt từ 26 m² trở lên.

Về đặc điểm lâm phần, tầng cây cao Thông mã vĩ có đường kính ngang ngực bình quân 17.4 cm (hệ số biến động 17.35%), chiều cao vút ngọn bình quân 10.3 m (hệ số biến động 10.41%) và độ tàn che trung bình 73.2% (dao động từ 52.5% đến 88.75%). Tầng thảm tươi dưới tán có độ che phủ bình quân đạt 59.4% (dao động từ 19.6% đến 93.4% với hệ số biến động 27.43%). Số lượng loài tại các ô tiêu chuẩn dao động mạnh từ 9 loài (tại ô số 49) đến 27 loài (tại ô số 19), bình quân 17.5 loài mỗi ô. Chỉ số đa dạng Simpson biến thiên từ 0.7380 đến 0.9177 và chỉ số Shannon-Weaver biến thiên từ 0.8068 đến 1.1362.

Thảo luận kết quả

Mối quan hệ giữa đa dạng sinh học tầng thấp và các nhân tố sinh thái được thể hiện trực quan thông qua hệ thống 25 biểu đồ phân tán tương quan (scatter plots) và bảng ma trận chỉ số. Đáng chú ý, các biểu đồ phân tích chỉ số tổng hợp cho thấy số lượng loài và chỉ số Simpson đạt mức tương quan thuận cao nhất với chỉ tiêu kết hợp giữa độ xốp đất và tỷ lệ che phủ thảm khô K = DX * TK. Ngược lại, khi độ tàn che tầng cây cao vượt quá ngưỡng 80% hoặc bề dày tán thông quá lớn (trên 6.0 m), số lượng loài thảm tươi có xu hướng sụt giảm rõ rệt do sự suy giảm cường độ ánh sáng chiếu tới mặt đất.

Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các công trình nghiên cứu của các chuyên gia đầu ngành lâm sinh tại vùng nguyên liệu giấy và lưu vực xung yếu hồ Hòa Bình. Khi độ che phủ của cây bụi thảm tươi vượt trên 50%, khả năng giữ đất và giảm thiểu xói mòn bề mặt được cải thiện vượt trội. Dưới tán thông, lớp vật rơi rụng tích tụ tạo thành thảm mục hữu cơ, kết hợp với độ xốp đất mặt đạt trung bình 3.7 cm (biến thiên 2.5 đến 4.6 cm), đã tạo môi trường giữ ẩm thuận lợi cho hạt nảy mầm và rễ cây tầng thấp phát triển, bất chấp đất feralit có độ chua tương đối cao (pH khoảng 4.5).

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả định lượng về mối quan hệ giữa cấu trúc rừng và thảm thực vật tầng thấp, đề tài đề xuất 4 nhóm giải pháp kỹ thuật lâm sinh và quản lý cụ thể:

• Thực hiện điều tiết độ tàn che tầng cây cao: Tiến hành tỉa thưa cục bộ hoặc tỉa cành định kỳ 3 năm/lần đối với các lâm phần Thông mã vĩ có độ tàn che vượt quá 75%, đưa độ tàn che về ngưỡng tối ưu từ 60% đến 70%. Target metric là duy trì tỷ lệ che phủ thảm tươi tối thiểu đạt trên 65% diện tích mặt đất. Hoạt động do Ban quản lý rừng thực nghiệm chủ trì thực hiện trong quý 2 hàng năm.
• Cải tiến quy trình xử lý thực bì và chăm sóc rừng: Chấm dứt hoàn toàn tập quán đốt dọn thực bì toàn diện; chuyển sang phương pháp phát dọn theo băng hoặc theo hố cục bộ quanh gốc cây trồng, giữ lại tối thiểu 70% diện tích thảm cây bụi tự nhiên để chống xói mòn trong mùa mưa. Áp dụng ngay từ chu kỳ chăm sóc rừng quý 1 năm kế tiếp.
• Làm giàu và phục hồi thảm phủ bằng cây họ Đậu: Trồng bổ sung tập đoàn cây bụi chịu bóng nhẹ và có khả năng cố định đạm (như cốt khí, trinh nữ móc, bồ cu vẽ, chè vằng) với mật độ 1500 đến 2000 bụi/ha tại các vị trí sườn đồi có độ che phủ dưới 40%. Hoàn thành trồng bổ sung trong khung thời gian 12 tháng.
• Tăng cường quản lý dân sinh và phân vùng chăn thả: Phối hợp chặt chẽ với chính quyền xã Hòa Sơn (địa bàn có 3822 nhân khẩu) thiết lập quy chế cấm thả rông gia súc tự do trong 545 ha đất lâm nghiệp vùng núi Luốt, ngăn chặn giẫm đạp làm nén chặt đất mặt; hoàn thành cắm mốc ranh giới bảo vệ trong vòng 6 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Nhà nghiên cứu và giảng viên chuyên ngành Lâm sinh - Quản lý tài nguyên rừng: Tham khảo phương pháp luận chuẩn mực trong việc xác định quy mô ô mẫu điều tra thảm tươi (ngưỡng diện tích 20 - 26 m²) và phương pháp ứng dụng các hàm toán học Parabol trong phân tích cấu trúc quần xã thực vật.
• Kỹ sư lâm nghiệp và Cán bộ quản lý rừng phòng hộ: Ứng dụng trực tiếp các tiêu chuẩn kỹ thuật điều tiết tán rừng (độ tàn che 60 - 70%) và kỹ thuật bảo tồn thảm tươi để nâng cao hiệu quả phòng hộ đầu nguồn, chống sạt lở và giữ nước ngầm cho đất dốc.
• Học viên cao học và sinh viên các ngành Môi trường - Sinh thái học: Khai thác tài liệu mẫu về quy trình điều tra thực địa nhanh, phương pháp đo độ xốp đất mặt không phá hủy và cách tính toán các chỉ số đa dạng sinh học Simpson, Shannon-Weaver kết hợp phần mềm thống kê chuyên ngành.
• Cán bộ hoạch định chính sách Nông nghiệp và Phát triển nông thôn địa phương: Sử dụng số liệu thực chứng để xây dựng các quy chế quản lý rừng bền vững, cân bằng giữa phát triển kinh tế đồi rừng và bảo tồn đa dạng sinh học tại các vùng đệm đồi núi trung du.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao nghiên cứu xác định diện tích ô điều tra 20 m² là kích thước tối ưu cho thảm tươi?
Kết quả phân tích mô hình Parabol cho thấy trên diện tích 20 m², số lượng loài điều tra được đạt bình quân 17.50 loài, đại diện cho 97.4% tổng số loài thực tế của điểm nghiên cứu với sai số chỉ 2.6%. Quy mô này giúp tiết kiệm công sức điều tra mà vẫn đảm bảo độ tin cậy thống kê cao theo tiêu chuẩn lâm nghiệp.

Nhân tố cấu trúc rừng nào ảnh hưởng mạnh nhất đến thảm thực vật tầng thấp dưới tán thông?
Độ tàn che tầng cây cao (trung bình 73.2%) và bề dày tán lá là nhân tố chi phối mạnh mẽ nhất. Khi độ tàn che vượt quá ngưỡng 80%, lượng bức xạ quang hợp xuyên qua tán giảm mạnh, khiến mật độ và số lượng loài cây bụi tầng thấp suy giảm rõ rệt.

Độ xốp đất mặt có vai trò cụ thể như thế nào đối với tính đa dạng loài?
Độ xốp đất mặt (dao động từ 2.5 đến 4.6 cm) tỷ lệ thuận với tính đa dạng sinh học. Đất tơi xốp kết hợp với tỷ lệ thảm khô cao tạo nên chỉ số tổng hợp K = DX * TK tối ưu, giúp rễ cây bụi phát triển sâu, giữ ẩm tốt và kích thích hạt giống của các loài tiên phong nảy mầm.

Vì sao việc phát dọn sạch thực bì dưới rừng thông lại làm suy thoái đất nhanh chóng?
Rừng Thông mã vĩ thuần loài có cấu trúc tán thưa cục bộ nhưng thảm tươi chiếm tới 59.4% độ che phủ mặt đất. Nếu loại bỏ lớp thảm tươi này, động năng của lượng mưa 1797 mm/năm sẽ tác động trực tiếp lên đất dốc 15 - 20 độ, gây xói mòn rửa trôi mạnh lớp đất mặt giàu mùn (hàm lượng mùn khoảng 4%).

Tập đoàn thực vật nào được khuyến nghị duy trì dưới tán rừng thông Núi Luốt?
Các loài cây bản địa tiên phong, có khả năng cải tạo đất và chịu bóng nhẹ như bồ cu vẽ, trinh nữ, chè vằng, các loài thuộc họ Đậu (Fabaceae) và họ Mua (Melastomataceae) được khuyến nghị duy trì nhờ khả năng che phủ nhanh và cố định dinh dưỡng cho đất.

Kết luận

• Luận văn đã kiểm kê và lập danh lục chi tiết 61 loài thực vật tầng thấp thuộc 20 họ dưới tán rừng trồng Thông mã vĩ tại Núi Luốt, xác định ưu thế tuyệt đối của các loài cây ưa sáng thuộc quần xã tiên phong.
• Xác lập thành công mô hình toán học Parabol với hệ số tương quan R² = 0.9994, chứng minh diện tích ô điều tra 20 m² đến 26 m² là quy mô tối ưu nhất để kiểm kê đa dạng thực vật tầng thấp.
• Định lượng rõ nét mối quan hệ tương tác sinh thái: độ che phủ thảm tươi (trung bình 59.4%) phụ thuộc chặt chẽ vào độ tàn che tầng cây cao (52.5% - 88.75%), độ xốp đất mặt (2.5 - 4.6 cm) và tỷ lệ thảm mục hữu cơ.
• Đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật lâm sinh đồng bộ bao gồm điều tiết độ tàn che ở mức 60% - 70%, bảo tồn tối thiểu 70% diện tích thảm phủ tự nhiên và trồng bổ sung tập đoàn cây họ Đậu cải tạo đất.
• Khẳng định giá trị khoa học trong việc chuyển đổi tư duy quản lý rừng từ phát dọn thực bì triệt để sang bảo tồn thảm thực vật tầng thấp nhằm phát triển hệ sinh thái rừng trồng bền vững.

Kế hoạch triển khai kỹ thuật cần được đưa vào kế hoạch hành động lâm sinh trong vòng 6 đến 12 tháng tới. Các đơn vị quản lý rừng và nhà nghiên cứu quan tâm có thể tiếp cận trọn vẹn luận văn để ứng dụng khung phương pháp định lượng và các mô hình toán học vào thực tiễn quản lý bảo vệ đất dốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Hiện nay, rồng rimg được xem như những giải pháp quan trong trong việc nhủ xanh đất trống đồi núi truc. Với mục dich phòng chống x: lòn, nâng cáo độ phi cho dai, làm giảm quá trình mất đất. mang lại những hiệu quả vẻ mật kinh tế và môi trường sinh thi “Tuy nhiên, khả năng giữ đất của các loại Tững là khác nhau. Nó phụ thuộc vào đặc điểm cấu trúc rừng, dặc điểm địa bình, điễu kiện khí hậu và thổ nhưỡng.

'Trong đó, thành phần cấu trúc và mức do Plast triển của cây bụi thảm tưới là một trong những yếu tố quan trong nhất, dễtÑ-bảo làm len khả năng giữ đất của rừng. Cay bụi thảm tươi là một bộ phận cấu thành quan trọng của hệ sinh thái rừng trồng, “Trong khi những loài cây gỗ lớn tạo ra hoàn cảnh sống cho những cây ở tầng dưới, cung cấp vật rơi rụng để hình thẳnh min Thì cây bụi thảm tươi dưới tấn rừng lại có vai trồ: làm giảm tác động trựé tiếp củ hại mưa xuống mặt đất rừng, ngân cản đồng. chảy, chuyển đồng chảy mất (hành dong chảy ngắm, duy trì điều kiện ẩm ưới dưới tán rimg, bảo vệ đất, bio VỆ tyùn và các chất dinh dưỡng không bị cuốn Hi Những do chưa đánh giá dúng vai trò quan trong của lớp cây bụi thảm tưới nên nhiều khi on người đã loại bỏ chứng trong quá tình xử lý thực bi, cham sóc bảo vệ rừng, gây doling rất lớn đến khả năng giữ đất của rừng, làm tang cường, độ độ xói mòn, đây nf quá trình thoái hóa đất, làm giảm độ phì của đái, mất din hoàn cảnh rừng, din tới nang xuất của rừng trồng ở các kỳ tiếp theo thường giảm. Đây là một trong những nguyên nhân chủ yếu, làm cho phần lớn rừng trồng ci nước ta hiện nay mang tính chất của những hệ sinh thái kém bền vững.

Vi vậy, một trong những nhiệm vụ cấp bách hiện nay là nghiên cứu tính đa dạng của thực vật tầng thấp. Phát hiện những quan hệ của thành phần loài và mức độ phát triển của cây bụi thảm tuơi với cấu trúc rừng và điều kiện thổ nhường. Từ đó ác định được tập đoàn loài cay bụi thám tươi và những giải pháp phát triển chúng. “Cho đến nay, những nghiên cứu vể các nhân tố ảnh hướng tới mức đa dạng, của ting cây bụi thâm tươi còn rất hạn chế, kết quả mới chỉ là những thông tin ve Levi nàm tốt myhiệp 4 Rhos Quản Hộ bao tà age rừng thống kẻ số lượng loài của ting cây bụi thảm tươi, mà chưa nghiên cứu điều kiện phíấttiển của chúng.

Đây là những căn cứ quan trong để để xuấ các biện pháp phát triển chúng. Để tùng bước giải quyết những tổn tạ trên, chúng em thực hiện để ti "Nghiên cứu ảnh hưởng ciia mot số nhân tố đến tính da dạng của thực vất tang thấp làm cơ sở để xuấi giải pháp phát triển chúng nhằm bảo vệ đất dưới rừng trồng Thong ma vĩ(Pinus massontana) ở khu thực nghiệm Trường Đại học Lam nghiệp”. “Trong khuôn khổ của một luận văn tốt nghiệp, để tài hướng vào nghiên cứu nhân tố ảnh hưởng chủ yếu tới thành phần và số lượng (hoặc điện tích che phủ) của loài cây bụi thắm tưới ti khu vực nghiên cứu, Từ đó xác định tập doàn cây bụi thắm: tưới và những giải pháp phát ign Lin năm tối aghieg -4--_ Khows Quán lý báo vf tài nguyen sừng Phản 2 TONG QUAN VAN ĐỀ NGHIÊN CUU 1. TREN THE GIỚI Ngay từ xa xưa con người đã nhận thức được lợi ích và sur cần thiết phải bảo.

Về da dang sinh học, Tuy nhiên việc nghiên cứu đa dạng sinh học một cách he thống, tổng kết những kết quả nghiên cứu và ghi chép thành văn bản, tà liệu, trao đối những kiến thức này một cách rộng rãi thì chỉ bit đấu khoảng thế kỷ I7 tr lại day gắn liền với sự phát triển của chữ viết, phương tiện lưu trữ và truyền bá thông tin, sự phát triển của các ngành khoa học Toán, Lý, Hoá. Có thé xem những công trình nghiên cứu đầu tiên có giá trị vẻ đa dạng sinh học là: Thực vật chí HongKong (1861), Thực vật chí Australia (1866), Thực vật chí Ấn độ (1872, 1897), Thực vật chí ving Tây Bắc trung tám Ấn độ (1874), Thue vat chí Miến điện (1877), Thực vật chí Mialaixia (1892.1925), Thực vật chí Hải nam (1972,1977) Thực vật chí Vân nam (1977). 6 Nga, Tolmachop AL/(1928 —1932) được xem là người đầu tiên tiến hành. nghiên cứu một cách hệ thốfg về hệ thực vật và da dang sinh học.

Khi nghiên cứu về the thực vật ông cho rằng: **Chỉ cẩn điều tra trên một diện tích đủ lớn để có thể bao. trùm được sự phong phú của rơi sống nhưng không có sy phân hoá”. Các nhà thực vật học người Nga còn đưa ra việc xác dinh diện tích tối thiểu để có thể kiểm kê được đấy dit nhất %2 {uồi của từng hệ thực vật cụ thể. Việc xác định bao gồm các bước sau 1.

Kiểm ke số loài trên một diện tích hạn chế nhất định. Mở rộng dn ra vùng đồng nhất về điều kiện địa lý tự nhiên để thấy mức độ tăng số loài. Khi số loài không tang đáng kế thi xác định đó là diện tích biểu hiện tối thiểu. “Tuy nhiên các công trình trên mới chỉ dừng lại ở việc thống ke số loài trên một vùng rộng lớn ngoài ra còn chưa để cập đến các khía cạnh khác.

Vige nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tính da dạng của thực vật tổng thấp còn chưa nhiều. Các nghiên cứu này thường được tiến hành trong nghiên cứu về Luin vin tối sự hiệp 5- Klaas Quân độ bbe of tài nguyêu rồng Lâm sinh học, trong Sinh thái học và coi thực vật tầng thấp như một nhân tố ảnh hưởng đến khả năng nảy mầm, sinh trưởng, phát triển của cây tá sinh. Nhằm xây cdứng các biện pháp lam sinh dể xúc tiến quá trình tái sinh. Còn rất ít những nghiên su coi thực vat tng thấp như những nhân tố bảo vệ đất, đảm bảo duy tr tính bền vũng của hệ sinh thi rùng và cũng rất ít những công tình nghiên cứu nhằm bảo vệ lớp thực vật tầng thấp.

: U6 VIỆT NAM Các nghiên cứu về hệ thực vật Việt Nam có thể được chỉ làm hai thời kỳ sau: 1. Thời kỳ trước nam 1965 “Trong thời kỳ này các công trình nghiên cứu đêu do các tác giả nước ngoài thực hiện. Dưới chế độ Pháp thuộc có ba cong iit nỗi tiếng của ba ác giả: Leureio ới công trình “Thực vật chí Nam bộ”, iefte với công trinh “Thực vật chí rừng Nam bộ”, và một công tình lớn của Lecomte nghiên cứu về hệ thực vat Đông dương với công trình “Thue vật chí đại cương Dong dưuiig", bao gồm 7 tập, Tác giả đã thống Xê được hơn 7000 loài ở Dong dưỡng. Dựa trên bộ thực vat chí đại vương Đông dương Poes T.

(1965) đã thống ke xð loài của miễn bắc là 5190 Jodi. Đồng thời tác giả còn phan yếu tổ địa lý của hệ thực vật này. Ông đưa rủ kế quá phản tích nhữ san: = Nhân tổ đặc hữu 39,0⁄/ + Việt Nam 32, + Đông dong = Nhân tố sứ cíc vùng nhiệ đói S5 27%. + Trung Quốc 12/599 + Ấn do và Himalaya 9,339 + Malaixia và Indonexi 25/69 + Cíc vùng nhiệt đới khác 7.16 - Các nhân tổ khác 4.83 “Cũng tong năm 1965 Poes T: công bố kết quả nghiên cứu về nghành Rêu với 556 loài Nêu ở Việt Nam trong đó Miễn bắc có 198 loài.

Có thể nói đây là một công trình đầu tiên và khá tổng quát công bố về ngành Rou Việt Nam. -Kuậm năm tối sgiiệp sồi 2. Thời kỳ 1965 đến nay. “Trong thời kỳ này các công trình nghiên cứu về hệ thực vật Việt Nam đều do ‘ede nhà nghiên cứu trong nước thực hiện.

Trong số những công trình nổi tiếng phải kế đến công trình “Nghiên cứu về thảm thực vật rừng Việt Nam” của Thái Văn “Trừng hoàn thành năm 1978. Tác giả đã thống ke được ở Việt Nam có 7004 loài thực vat bậc cao có mạch thuộc 1850 chỉ và 239 họ. Ông đã khẳng định ưu thế của nghành thực vật hạt kín trong hệ thực vật Việt Nam với 6336 loài (90,4), 1727 chỉ (93⁄3), 189 họ (79,1), Các ngành thực vật khác nhìn chung chiếm một tỷ lệ Ta kết quả phần tích yếu tố địa lý không nhiều trong hệ thực vật. Cuối cùng, ông đưa của hệ thực vat Việt Nam ~ Nhân tố bản địa đặc hữu 505 (Khu hệ thực vật miền bắc Việt Nai nam Trung Quốc) = Nhân tế dieu + Malaixia ~ Indonexia 15%.

+ Himalaya, Van nam, Quảng châu 10% + Ấn do, Mign điện 14% - Yếu tổ khác 11% Khi phân tích về y Œ dịalý của khu hệ thực vật Việt Nam, Thái Văn Trừng đã căn cứ vào khu vựế phân bổ và các trung tâm phát sinh của mỗi loài để xác định loài đồ thuộc yếu tổ nào Gain đây vết £ôf\` trình "Góp phần nghiên cứu đặc điểm hệ thực vật Lâm sơn ~ Lương sơn ~Hoà Blah của L.ê Trin Chất tác giả đã nghiên cứu mot hệ thực vật có dign tích 15 km? đã thống kê dược 1261 loài thực vật bậc cao có mạnh trong 187 họ và 698 chỉ, ngoài ra trong công trình này tác giả để cập đến các khía cạnh của hệ thực vật như phân tích dạng sống, yếu tố địa lý từ đó lập bảng danh lục chỉ tiết về hệ thực vật ‘Cong trình nghiên cứu của Phạm Hoàng Hộ (1991 - 1993) đã công bố 3 tap SCay có Việt Nam” trong đó tác giả đã mô tả 10500 loài cây thực vật bậc cao có mạch Việt Nam, đây là tài liệu mới nhất thống ke về số loài thực vật bac cao ở Việt 5] "Nam. Nhung theo tác giả con xố đó có thể lên tới 12000 loài| Lin nàn tấi nghiệp 2-.- haus Quản lý bbe af tà? aguyén rừng. 'Nhìn chung các công trình nghiên cứu về đa dạng sinh học ở Việt Nam phần lớn chỉ dong lại ở việc thống kè 6 loài trong một hệ thực vật hoặc tren các khu vực rộng lớn như mién bắc Việt Nam (198000 km), Việt Nam (330000 km). hoặc Đông dương (737000 km).

Ngoài ra có một vài công trình dé cập tới khía cạnh khác như yếu tổ địa lý, dạng sing vv. Các nghiên cứu vẻ sự ảnh hưởng của các yếu tổ đến tinh da dạng của thực vật ting thấp. 'Các nghiên cứu về tính đa dạng thực vật ting thấp mới chỉ tập chung ở các vấn để sau: ‘Mot số.