Luận văn về cơ sở dữ liệu thực vật trên đất cát ven biển Phan Thiết, Bình Thuận

Chuyên đề nghiên cứu Cơ sở dữ liệu thực vật trên đất cát ven biển Phan Thiết, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho chuyên gia chuyên ngành

• Tác giả: Bùi Thanh Duy
• Người hướng dẫn: PTS. Phạm Văn Ngọt
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Sinh học
• Đề tài: Cơ sở dữ liệu thực vật trên đất cát ven biển Phan Thiết
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. LỜI CAM ĐOAN
• 1.2. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1.3. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.4. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.5. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 1.6. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• 1.7. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.8. ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN
• 1.9. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN VĂN
• 1.10. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.10.1. TỔNG QUAN VỀ THÀNH PHỐ PHAN THIẾT
• 1.10.1.1. Vị trí điạ lý của thành phố Phan Thiết
• 1.10.1.2. Thổ nhưỡng
• 1.10.1.3. Khí tượng - thuỷ văn
• 1.10.1.4. Tài nguyên rừng
• 1.10.2. TỔNG QUAN VỀ CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VÀ XÂY DỰNG CƠ SỞ DỮ LIỆU THỰC VẬT ĐẤT CÁT VEN BIỂN
• 1.10.2.1. Trên thế giới
• 1.10.2.2. Những công trình nghiên cứu về thực vật vùng đất cát
• 1.11. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.11.1. THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 1.11.1.1. Thời gian nghiên cứu
• 1.11.1.2. Địa điểm nghiên cứu
• 1.11.2. Phương pháp nghiên cứu, tổng hợp tài liệu viết
• 1.12. KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
• 1.12.1. KẾT QUẢ KHẢO SÁT SƠ BỘ VỀ HỆ THỰC VẬT VÙNG ĐẤT CÁT VEN BIỂN THÀNH PHỐ PHAN THIẾT
• 1.12.1.1. THÀNH PHẦN LOÀI THỰC VẬT ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG CSDL
• 1.12.1.1.1. Thành phần loài theo các bậc phân loại
• 1.12.1.1.2. Thành phần loài theo đặc điểm hình thái
• 1.12.1.1.3. Thành phần loài theo các điểm đặc biệt
• 1.12.2. KẾT QUẢ XÂY DỰNG CƠ SỞ DỮ LIỆU THỰC VẬT VÙNG ĐẤT CÁT THÀNH PHỐ PHAN THIẾT
• 1.12.2.1. Mục tiêu của CSDL
• 1.12.2.2. Cấu trúc mục tin của CSDL
• 1.12.2.3. Cấu trúc cơ sở dữ liệu thực vật đất cát ven biển Phan Thiết
• 1.12.2.4. Hướng dẫn sử dụng cơ sở dữ liệu
• 1.13. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cơ sở dữ liệu thực vật ven biển Phan Thiết

Cơ sở dữ liệu thực vật trên đất cát ven biển Phan Thiết được xây dựng nhằm mục đích cung cấp thông tin chi tiết về các loài thực vật sống trong điều kiện khắc nghiệt của môi trường ven biển. Thực vật ven biển không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường mà còn là nguồn tài nguyên quý giá cho nghiên cứu và phát triển. Dự án này tập trung vào việc khảo sát và thu thập dữ liệu về đất cát Phan Thiết, nơi có hệ sinh thái đa dạng và phong phú. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu này sẽ giúp sinh viên và các nhà nghiên cứu có tài liệu tham khảo hữu ích trong việc tìm hiểu về hệ sinh thái ven biển.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xây dựng một cơ sở dữ liệu chi tiết về các loài thực vật sống trên đất cát ven biển Phan Thiết. Cơ sở dữ liệu này sẽ bao gồm thông tin về đặc điểm hình thái, phân bố, và các điều kiện sinh thái của từng loài. Đặc biệt, việc lưu trữ thông tin dưới dạng đĩa CD sẽ tạo thuận lợi cho việc tra cứu và học tập của sinh viên trong các chuyến đi thực tế. Cơ sở dữ liệu không chỉ phục vụ cho mục đích học tập mà còn góp phần bảo tồn và phát triển bền vững các loài thực vật ven biển, từ đó nâng cao nhận thức về bảo tồn thực vật trong cộng đồng.

II. Tổng quan về thành phố Phan Thiết

Thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận, nổi bật với vị trí địa lý thuận lợi và hệ sinh thái đa dạng. Địa lý Phan Thiết có bờ biển dài 57,4 km, tạo điều kiện cho sự phát triển của nhiều loài thực vật ven biển. Khí hậu nơi đây chủ yếu là nhiệt đới, với mùa khô kéo dài, ảnh hưởng đến sự phát triển của thực vật trên đất cát. Các loại đất cát ven biển ở đây rất phong phú, bao gồm cồn cát trắng, cát xám vàng và cát đỏ, tạo ra môi trường sống lý tưởng cho nhiều loài thực vật thích nghi với điều kiện khắc nghiệt. Việc nghiên cứu và xây dựng cơ sở dữ liệu thực vật tại đây không chỉ giúp hiểu rõ hơn về hệ sinh thái ven biển mà còn góp phần vào việc bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên.

2.1. Đặc điểm khí hậu và thổ nhưỡng

Khí hậu Phan Thiết có nhiệt độ trung bình hàng năm từ 26°C đến 27°C, với mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10. Đặc điểm này tạo ra một môi trường khô hạn, ảnh hưởng đến sự phát triển của thực vật ven biển. Thổ nhưỡng tại đây chủ yếu là đất cát, với các loại đất như cồn cát và đất phù sa, rất thích hợp cho việc trồng các loại cây chịu hạn. Việc nghiên cứu về môi trường ven biển và thổ nhưỡng sẽ giúp xác định các loài thực vật phù hợp, từ đó xây dựng cơ sở dữ liệu chính xác và hữu ích cho việc bảo tồn và phát triển.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện thông qua các phương pháp khảo sát thực địa và tổng hợp tài liệu. Các mẫu thực vật được thu thập từ ba địa điểm chính ven biển Phan Thiết, bao gồm khu vực gần Green Leaf Village Resort, Sea Links City và đồi cát bay. Mỗi mẫu thực vật được mô tả chi tiết về đặc điểm hình thái, phân bố và điều kiện sinh thái. Phương pháp này không chỉ giúp thu thập dữ liệu chính xác mà còn tạo cơ sở cho việc xây dựng cơ sở dữ liệu thực vật. Việc áp dụng các phương pháp khoa học trong nghiên cứu sẽ đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của thông tin được thu thập.

3.1. Thu thập và xử lý mẫu

Quá trình thu thập mẫu thực vật được thực hiện theo kế hoạch khảo sát cụ thể. Mỗi loài thực vật được thu thập từ 1-2 mẫu, đảm bảo tính đại diện cho từng loài. Các mẫu được xử lý và định danh theo hệ thống phân loại khoa học, từ đó xây dựng bảng danh lục thực vật. Việc này không chỉ giúp tạo ra một cơ sở dữ liệu phong phú mà còn hỗ trợ cho các nghiên cứu tiếp theo về sinh học thực vật và bảo tồn thực vật.

IV. Kết quả và thảo luận

Kết quả khảo sát cho thấy có sự đa dạng cao về thành phần loài thực vật trên đất cát ven biển Phan Thiết. Các loài thực vật được ghi nhận không chỉ phong phú về số lượng mà còn đa dạng về hình thái và đặc điểm sinh thái. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu thực vật sẽ cung cấp thông tin quý giá cho các nhà nghiên cứu và sinh viên trong việc tìm hiểu về hệ sinh thái ven biển. Đồng thời, cơ sở dữ liệu này cũng sẽ là công cụ hữu ích trong việc bảo tồn và phát triển bền vững các loài thực vật, góp phần vào việc nâng cao nhận thức về bảo tồn thực vật trong cộng đồng.

4.1. Đánh giá tình trạng bảo tồn

Tình trạng bảo tồn các loài thực vật ven biển tại Phan Thiết đang gặp nhiều thách thức do tác động của biến đổi khí hậu và hoạt động của con người. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu không chỉ giúp theo dõi tình trạng của các loài mà còn hỗ trợ trong việc đề xuất các biện pháp bảo tồn hiệu quả. Cơ sở dữ liệu sẽ là nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo về sinh học thực vật và bảo tồn thực vật, từ đó góp phần vào việc phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên tại khu vực này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vùng đất cát ven biển tại thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận, với diện tích đất cát hoang hóa trên 200.000 ha trải dài gần 250 km bờ biển, là môi trường sinh thái đặc thù với khí hậu khô nóng, lượng mưa trung bình hàng năm khoảng 700 mm. Điều kiện này tạo nên thảm thực vật thích nghi đặc biệt, góp phần quan trọng vào đa dạng sinh học và phát triển bền vững của khu vực. Tuy nhiên, việc quản lý và tra cứu thông tin về các loài thực vật tại đây còn hạn chế, gây khó khăn cho công tác nghiên cứu và giáo dục.

Luận văn thạc sĩ này nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu về một số loài thực vật trên đất cát ven biển Phan Thiết, phục vụ cho việc học tập, nghiên cứu và bảo tồn. Nghiên cứu tập trung khảo sát 111 loài thực vật thuộc 43 họ, phân bố trong các vùng đồi cát cố định và di động ven biển, với thời gian khảo sát thực địa từ tháng 10/2013 đến tháng 8/2014. Cơ sở dữ liệu được thiết kế dưới dạng phần mềm tra cứu trên nền Microsoft Access 2007, tích hợp thông tin phân loại, đặc điểm hình thái, hình ảnh minh họa và công dụng của các loài.

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu này không chỉ hỗ trợ sinh viên, nhà nghiên cứu trong các chuyến đi thực tế mà còn góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của hệ thực vật vùng đất cát. Đồng thời, đây là nền tảng để phát triển các công cụ quản lý tài nguyên thiên nhiên hiệu quả hơn trong tương lai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hệ thống phân loại thực vật của Takhtajan (1987), một trong những mô hình phân loại thực vật hiện đại, được sử dụng rộng rãi trong sinh học thực vật. Hệ thống này phân chia thực vật thành các bậc phân loại từ ngành, lớp, phân lớp, liên bộ, bộ, phân bộ, họ, phân họ đến loài, giúp tổ chức dữ liệu khoa học một cách logic và chuẩn xác.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng các khái niệm chính về đặc điểm hình thái thực vật như dạng sống (cây gỗ, cây bụi, dây leo, thân cỏ, bán kí sinh), dạng lá (lá đơn, lá kép chân vịt, lá kép lông chim), cách mọc lá (mọc cách, mọc đối, mọc vòng), dạng hoa (cụm bông, chùm, hoa đơn), dạng quả (quả nang, quả đậu, quả bế) và các đặc điểm đặc biệt như thân có gai, có lông, có nhựa mủ. Những khái niệm này giúp mô tả chi tiết và phân loại chính xác các loài thực vật trong cơ sở dữ liệu.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập qua khảo sát thực địa tại ba địa điểm tiêu biểu trên vùng đất cát ven biển Phan Thiết: khu Green Leaf Village Resort (xã Tiến Thành), khu nghỉ dưỡng Sea Links City (phường Phú Hài), và đồi Hồng (phường Mũi Né). Thời gian khảo sát kéo dài từ tháng 10/2013 đến tháng 8/2014, với ba đợt thu mẫu chính.

Phương pháp thu mẫu thực vật bao gồm lấy mẫu cây gỗ, cây bụi, cây thảo với các bộ phận như cành, lá, hoa, quả theo tiêu chuẩn khoa học. Mỗi loài được thu 1-2 mẫu, chụp hình minh họa từ nhiều góc độ để phục vụ mô tả và nhận dạng. Tên khoa học được xác định dựa trên các tài liệu chuyên ngành và kiểm tra qua trang web chuyên ngành.

Dữ liệu thu thập được tổng hợp và nhập vào phần mềm Microsoft Access 2007 để xây dựng cơ sở dữ liệu. Cơ sở dữ liệu gồm 15 bảng dữ liệu, liên kết chặt chẽ theo hệ thống phân loại Takhtajan và các đặc điểm hình thái. Các biểu mẫu nhập liệu, tra cứu, báo cáo và biểu đồ được thiết kế để người dùng dễ dàng thao tác và truy xuất thông tin. Phương pháp phân tích chủ yếu là thống kê mô tả, phân loại và tổng hợp dữ liệu thực vật theo các tiêu chí phân loại và đặc điểm hình thái.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đa dạng loài thực vật: Cơ sở dữ liệu ghi nhận 111 loài thực vật thuộc 43 họ, trong đó lớp Magnoliopsida chiếm 87,39% (97 loài), lớp Liliopsida chiếm 12,61% (14 loài). Họ Đậu (Fabaceae) chiếm ưu thế với 24 loài, tiếp theo là họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) với 8 loài và họ Lúa (Poaceae) với 6 loài.

2. Phân bố dạng sống: Cây thân thảo chiếm tỷ lệ cao nhất với 51,35%, trong khi cây gỗ, cây bụi, dây leo và bán kí sinh chiếm 48,65%. Sự chiếm ưu thế của cây thân thảo phản ánh khả năng thích nghi với điều kiện khô hạn và đất cát nghèo dinh dưỡng.

3. Đặc điểm hình thái: 55,86% loài có lá đơn nguyên, 18,92% có lá kép lông chim, 7,32% lá kép chân vịt. Về cách mọc lá, 71,17% loài có lá mọc cách, giúp tối ưu hóa hấp thụ ánh sáng. Dạng hoa chủ yếu là cụm chùm (23,42%) và cụm bông (16,22%). Dạng quả nang chiếm 35,14%, quả đậu 21,62%, phù hợp với cơ chế phát tán hạt qua gió và động vật.

4. Đặc điểm thích nghi: 65,77% loài có lông trên thân, lá hoặc hoa, giúp giảm bức xạ mặt trời và giữ ẩm. Một số loài có gai (9,01%) hoặc nhựa mủ (8,11%) nhằm bảo vệ khỏi động vật ăn cỏ. Các đặc điểm này thể hiện sự thích nghi sinh thái với môi trường đất cát khô hạn.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy hệ thực vật vùng đất cát ven biển Phan Thiết có sự đa dạng phong phú về loài và đặc điểm hình thái, phù hợp với điều kiện khí hậu khắc nghiệt và đất cát nghèo dinh dưỡng. Tỷ lệ cao của cây thân thảo và các đặc điểm thích nghi như lông, gai, nhựa mủ phản ánh chiến lược sinh tồn hiệu quả trong môi trường này.

So sánh với các nghiên cứu về thực vật vùng đất cát khác tại Việt Nam và quốc tế, kết quả tương đồng về thành phần loài và đặc điểm thích nghi, tuy nhiên cơ sở dữ liệu này cung cấp thông tin chi tiết hơn về phân loại và hình thái, đồng thời tích hợp hình ảnh minh họa sinh động, tạo thuận lợi cho việc tra cứu và nghiên cứu.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ tỷ lệ phần trăm loài theo họ, dạng sống, dạng lá, hoa, quả và đặc điểm đặc biệt, giúp trực quan hóa sự đa dạng và phân bố các đặc điểm sinh thái. Bảng thống kê chi tiết về số lượng loài theo từng họ và đặc điểm hình thái cũng hỗ trợ phân tích sâu hơn về cấu trúc hệ thực vật.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển và cập nhật cơ sở dữ liệu: Tiếp tục thu thập, bổ sung thông tin về các loài thực vật mới và cập nhật dữ liệu hiện có nhằm hoàn thiện cơ sở dữ liệu, đảm bảo tính chính xác và đầy đủ. Thời gian thực hiện: liên tục hàng năm. Chủ thể: các nhà nghiên cứu, sinh viên khoa Sinh học.

2. Đào tạo và hướng dẫn sử dụng cơ sở dữ liệu: Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo cho sinh viên, giảng viên và cán bộ quản lý về cách sử dụng phần mềm tra cứu, khai thác hiệu quả nguồn dữ liệu. Thời gian: 6 tháng đầu năm học. Chủ thể: trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, các trung tâm nghiên cứu.

3. Ứng dụng cơ sở dữ liệu trong giáo dục và bảo tồn: Tích hợp cơ sở dữ liệu vào chương trình giảng dạy thực tế, đồng thời sử dụng làm công cụ hỗ trợ công tác bảo tồn đa dạng sinh học vùng đất cát. Thời gian: 1-2 năm. Chủ thể: các trường đại học, cơ quan bảo tồn môi trường.

4. Phát triển phần mềm tra cứu đa nền tảng: Nâng cấp phần mềm hiện tại thành ứng dụng web và di động để tăng khả năng tiếp cận và sử dụng rộng rãi trong cộng đồng. Thời gian: 1 năm. Chủ thể: nhóm công nghệ thông tin, nhà nghiên cứu sinh học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và giảng viên ngành Sinh học, Môi trường: Hỗ trợ nghiên cứu, học tập về đa dạng sinh học, đặc điểm thực vật vùng đất cát, cung cấp công cụ tra cứu và tài liệu tham khảo phong phú.

2. Nhà quản lý tài nguyên thiên nhiên và bảo tồn môi trường: Cung cấp dữ liệu khoa học để xây dựng các chính sách bảo vệ và phát triển bền vững hệ sinh thái ven biển.

3. Các tổ chức nghiên cứu và phát triển phần mềm sinh học: Là cơ sở để phát triển các ứng dụng quản lý dữ liệu sinh học, phần mềm tra cứu thực vật chuyên sâu.

4. Cộng đồng địa phương và du khách: Nâng cao nhận thức về giá trị đa dạng sinh học, hỗ trợ nhận biết và bảo vệ các loài thực vật đặc hữu vùng đất cát.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ sở dữ liệu này có thể truy cập ở đâu?
   Cơ sở dữ liệu được thiết kế dưới dạng phần mềm Microsoft Access 2007, có thể chạy trực tiếp trên đĩa CD hoặc sao chép vào máy tính cá nhân. Người dùng cần cài đặt Access để sử dụng.

2. Phạm vi nghiên cứu bao gồm những loài thực vật nào?
   Nghiên cứu tập trung vào 111 loài thực vật thuộc 43 họ, chủ yếu là các loài thích nghi với điều kiện đất cát ven biển tại thành phố Phan Thiết.

3. Làm thế nào để thêm hoặc chỉnh sửa dữ liệu trong cơ sở dữ liệu?
   Phần mềm có các biểu mẫu nhập liệu và chỉnh sửa dữ liệu, người dùng có thể thêm mới, sửa hoặc xóa thông tin sau khi đăng nhập với tài khoản phù hợp, đảm bảo tính chính xác và đồng bộ dữ liệu.

4. Cơ sở dữ liệu có hỗ trợ tra cứu theo đặc điểm hình thái không?
   Có, người dùng có thể tra cứu theo họ, tên loài, dạng sống, dạng lá, cách mọc lá, dạng hoa, dạng quả và các đặc điểm đặc biệt khác, giúp nhận dạng và phân loại nhanh chóng.

5. Cơ sở dữ liệu có thể được cập nhật và phát triển thêm không?
   Cơ sở dữ liệu được thiết kế mở, cho phép bổ sung, cập nhật thông tin và phát triển thêm các tính năng mới nhằm phục vụ tốt hơn cho nghiên cứu và giáo dục.

Kết luận

• Đã xây dựng thành công cơ sở dữ liệu về 111 loài thực vật vùng đất cát ven biển Phan Thiết, tích hợp thông tin phân loại, đặc điểm hình thái và hình ảnh minh họa.
• Cơ sở dữ liệu hỗ trợ hiệu quả cho công tác nghiên cứu, giảng dạy và bảo tồn đa dạng sinh học tại địa phương.
• Phần mềm được thiết kế thân thiện, dễ sử dụng với các biểu mẫu nhập liệu, tra cứu và báo cáo chi tiết.
• Nghiên cứu góp phần nâng cao nhận thức về giá trị hệ thực vật vùng đất cát và tạo nền tảng phát triển các công cụ quản lý tài nguyên thiên nhiên.
• Đề xuất tiếp tục cập nhật, đào tạo sử dụng và phát triển phần mềm đa nền tảng để mở rộng phạm vi ứng dụng trong tương lai.

Mời các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên quan tâm tiếp cận và khai thác cơ sở dữ liệu nhằm thúc đẩy nghiên cứu và bảo tồn hệ sinh thái đất cát ven biển hiệu quả hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Ở các tỉnh duyên hải Nam Trung Bộ có những dải cồn cát kéo dài khá liên tục qua các tỉnh từ Quảng Nam vào đến Bình Thuận. Các cồn cát lớn phân bố ở Quảng Ngãi, Hoài Nhơn, Phù Mỹ (Bình Định), Ninh Hoà (Khánh Hoà). Nhưng điển hình nhất là ở Ninh Thuận - Bình Thuận.

Do ảnh hưởng của dãy núi Kontum và hướng gió thổi gần song song với hướng địa hình ven biển đã làm cho khu vực này trở nên khô nóng quanh năm, nhất là ở Ninh Sơn (Ninh Thuận), Tuy Phong và Bắc Bình (Bình Thuận). Khí hậu nơi đây rất khô, nóng, lượng mưa trung bình hàng năm ở một số nơi chỉ đạt khoảng 700mm (vùng nóng hạn nhất là Ninh Thuận và Bình Thuận) đã tạo điều kiện hình thành diện tích đất cát hoang hoá trên 200.000ha trải dọc theo gần 250km bờ biển. Trên vùng đất cát ven biển đã hình thành thảm thực vật thích nghi với điều kiện khí hậu khắc nghiệt [29]. Thành phố Phan Thiết của tỉnh Bình Thuận là nơi hàng năm sinh viên khoa Sinh, trường Đại học Sư phạm TP.

Hồ Chí Minh đi thực tế thiên nhiên nghiên cứu về hệ sinh thái, thành phần loài động, thực vật. Vì thế, chúng tôi tiến hành đề tài “Xây dựng cơ sở dữ liệu về một số thực vật trên đất cát ven biển Phan Thiết - tỉnh Bình Thuận” giúp cho sinh viên học tốt học phần này. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Xây dựng cơ sở dữ liệu về thực vật sống trên đất cát ven biển ở thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận dưới dạng thông tin lưu trữ trên đĩa CD tạo thuận lợi cho việc học tập của học sinh và sinh viên khi đi thực tế thiên nhiên. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU Các loài thực vật vùng đất cát ven biển của thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận.

NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU - Khảo sát thực địa: thu mẫu, xử lý, định danh theo hệ thống phân loại của Takhtajan. 6 - Biên tập thông tin của một số loài thực vật sống trên vùng đất cát của thành phố Phan Thiết. - Gồm các mục tin: + Dạng sống: cây gỗ, cây bụi, dây leo, thân cỏ, bán kí sinh. + Đặc điểm hình thái: thân, lá, hoa, quả.

+ Phân bố: trên thế giới, ở Việt Nam; cát di động hay các cố định - Hình minh họa cho các loài cây. - Lưu trữ thông tin thu thập được từ những nghiên cứu trên để xây dựng cơ sở dữ liệu thực vật đất cát của thành phố Phan Thiết. PHẠM VI NGHIÊN CỨU Đề tài xây dựng cơ sở dữ liệu của 111 loài thực vật trên vùng đất cát ven biển của thành phố Phan Thiết. ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN Đã xây dựng cơ sở dữ liệu về thực vật sống trên vùng đất cát thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận với các thông tin về đặc điểm hình thái, đặc điểm thích nghi, những hình ảnh cùng với công dụng và tác hại (nếu có) của một số loài thường gặp.

Đồng thời đây cũng là một phần mềm mở có thể tiếp tục phát triển ngày một hoàn thiện. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN VĂN Việc xây dựng cơ sở dữ liệu về thành phần loài thực vật ở vùng đất cát thành phố Phan Thiết góp phần: - Cung cấp tài liệu tham khảo, tra cứu về một số loài thực vật thường gặp ở vùng đất cát thành phố Phan Thiết nói riêng và nơi đất cát nói chung. - Cung cấp công cụ tra cứu cho sinh viên trong các chuyến đi thực tế thiên nhiên ở thành phố Phan Thiết. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.

TỔNG QUAN VỀ THÀNH PHỐ PHAN THIẾT 1. Vị trí điạ lý của thành phố Phan Thiết Thành phố Phan Thiết là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa và khoa học kỹ thuật của tỉnh Bình Thuận. Phan Thiết nằm trên quốc lộ 1A (chiều dài quốc lộ 1A đi qua là 7km), cách Thành phố Hồ Chí Minh 198km về hướng Đông. Phan Thiết là đô thị của miền Trung, thuộc miền Nam Trung Bộ.

Diện tích tự nhiên là 206,45km², bờ biển trải dài 57,40km [4]. Bản đồ thành phố Phan Thiết tỉnh Bình Thuận [27] Thành phố Phan Thiết hình cánh cung trải dài từ: 10°42'10" đến 11° vĩ độ bắc. - Phía đông giáp biển Đông. - Phía tây giáp huyện Hàm Thuận Nam - tỉnh Bình Thuận.

- Phía nam giáp biển Đông và huyện Hàm Thuận Nam - tỉnh Bình Thuận. - Phía bắc giáp huyện Hàm Thuận Bắc và huyện Bắc Bình - tỉnh Bình Thuận. Giữa trung tâm thành phố có con sông Cà Ty chảy ngang chia Phan Thiết thành 2 ngạn: - Phía nam sông: khu thương mại. - Phía bắc sông: gồm các cơ quan hành chính và quân sự.

Địa hình Phan Thiết có địa hình tương đối bằng phẳng, có cồn cát, bãi cát ven biển, đồi cát thấp, đồng bằng hẹp ven sông. Có 3 dạng chính: • Vùng đồng bằng ven sông Cà Ty: độ dốc nhỏ (0-3°). • Vùng cồn cát, bãi cát ven biển: Có địa hình tương đối cao, độ dốc (8-15°), số ít nơi 25-30°. • Vùng đất mặn: ở Thanh Hải, Phú Thủy, Phú Trinh và Phong Nẫm, độ dốc thấp.

Thổ nhưỡng Phan Thiết với 57,4km bờ biển có nhiều tiềm năng để phát triển nghề làm muối, du lịch. Với diện tích 19.180ha, Phan Thiết có các loại đất chính: - Cồn cát và đất cát biển, diện tích 15. Cồn cát trắng 990ha; cồn cát xám vàng 1.450ha; đất cồn cát đỏ 8.920ha; đất cát biển 3940ha. Trên loại đất này có thể khai thác để trồng dưa, đậu, điều, dừa.

- Đất phù sa, diện tích 2. Gồm đất phù sa được bồi 1.140ha; đất phù sa không được bồi 1.400ha; đất phù sa có tầng loang lổ đỏ vàng 300ha. Hầu hết diện tích đất này đã được khai thác trồng lúa nước, hoa màu, cây ăn quả. - Đất vàng trên đá Mácmaxít-granít, diện tích 540ha (2,82% diện tích tự nhiên).

Đất thung lũng do sản phẩm dốc tụ, diện tích 350ha (1,82% diện tích tự nhiên). Trên các loại đất này có thể sử dụng xây dựng cơ bản và các mục đích nông, lâm nghiệp [20]. Khí tượng - thuỷ văn 1. Nhiệt độ và lượng mưa Thành phố Phan Thiết nằm trong vùng khô hạn, khí hậu nhiệt đới điển hình, nhiều gió, nhiều nắng, ít bão, không có sương muối, có nhiệt độ trung bình hàng năm từ 26°C đến 27°C.

9 Mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10, mùa khô từ tháng 1 đến tháng 4 năm sau. Tháng 1, tháng 2 và tháng 12 (nhiệt độ trung bình 25,5°C) mát hơn so với các tháng khác trong năm. Tháng 4 và tháng 5 là những tháng nóng nhất ở Tp. Phan Thiết, nhiệt độ có khi lên đến 29°C.

Phan Thiết có số giờ nắng mỗi năm từ khoảng 2. Độ ẩm tương đối trung bình hàng năm từ 79 đến 81%. Lưu lượng mưa hàng năm dao động từ 841,40mm đến trên 1. Số liệu nhiệt độ, lượng mưa trung bình ở Phan Thiết Năm 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Ttb (0C) 26,8 26,9 27,7 26,9 26,9 27,1 27,1 26,9 26,9 Atb (%) 81 79,5 79,2 81 81 80 79 80 79 Mtb (mm) 1.

Thuỷ văn Thủy triều có chế độ hỗn hợp không đều, thiên về nhật triều, biên độ dao động mực nước là 1,28 - 1,30m. Mực thủy triều cao nhất là 2,42m, thấp nhất: 0,2m [16]. Các sông sau chảy qua thành phố: sông Cà Ty: 7,2km; sông Cát (Suối Cát): 3,3km; sông Cái : 1,2km; sông Cầu Ké: 5,4km. Tài nguyên rừng Thảm thực vật rừng tự nhiên khá đa dạng và phong phú trong đó có khoảng gần 200 loại thực vật, 50 loài gỗ quý như: cẩm lai, giáng hương, sếu, gõ đỏ, sao 10 đen, dầu rái, gõ mật, trắc… có giá trị cao về kinh tế cũng như môi trường.

Động vật dưới tán rừng có hơn 60 loài thú thuộc 25 họ, gần 30 loài bò sát thuộc 12 họ và trên 100 loài chim thuộc 40 họ. Rừng gỗ lá rộng 346.359ha trữ lượng gỗ 23.547ha trữ lượng 334.383m3; rừng tre, nứa 7.300ha trữ lượng 116 triệu cây; rừng hỗn giao 2.185ha trữ lượng gỗ 238. Rừng trồng chủ yếu là keo, bạch đàn, xà cừ, phi lao và các loại cây chịu hạn khác. Nhìn chung tổng trữ lượng rừng còn khá lớn nhưng phần lớn tập trung ở các trạng thái rừng nghèo kiệt và rừng non, chất lượng không cao[20].

TỔNG QUAN VỀ CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VÀ XÂY DỰNG CƠ SỞ DỮ LIỆU THỰC VẬT ĐẤT CÁT VEN BIỂN 1. Trên thế giới Có nhiều trang web về các thực vật đất cát ven biển như: - Trang web (www.edu/cels/ceoc/coastalPlants/CoastalPlantGuide.htm/) do tiến sĩ Susan Gordon và Brian Maynard tại trường đại học Rhode Island (URI), cùng với Gabrielle Torphy, David Hughes và Kate Venturini Cao đẳng Môi trường và khoa học đời sống (Cels) Outreach Center và Caitlin Chaffee Hội đồng quản lý tài nguyên ven biển RI thực hiện. Cơ sở dữ liệu về các loài thực vật ven biển này được URI phát triển thêm với sự tài trợ và hỗ trợ từ Hội đồng quản lý các tài nguyên ven biển Rhode Island. Trang này được thiết kế để phục vụ như là một tài liệu tham khảo cho các cá nhân tham gia vào việc thiết kế và quản lý cảnh quan ven biển.

Trong danh sách này có 231 loài vẫn còn được tiếp tục cập nhật và bổ sung với các mục tin tên Latinh, tên thường gọi, vị trí, sự phân bố cùng các điều kiện sinh thái, mô tả và hình chụp [21]. - Trang web (http://www.uk/) do một tổ chức bảo tồn thiên nhiên hoang dã của Anh được thành lập 1989 do David Bellamy và Jane Smar sáng lập. Trong trang web này có sự nghiên cứu và xây dựng cơ sở các loài thực vật hoang dã theo các môi trường nói chung và vùng đất cát ven biển với các mô tả, hình ảnh, sự phân bố cụ thể của khoảng 18 loài thực vật bản địa sống ven biển.[17] 11 - Miền Nam Bang Texas của Mỹ là khu vực chịu tác động lớn của gió biển vịnh Mexico. Gió mang cát vào vùng đồng bằng này làm nó trở thành một thảm cát rộng lớn.

Những nơi càng gần biển càng chịu ảnh hưởng lớn, được bao bọc trong những cồn cát di động. Đất của khu vực nói chung là cát. Đất đặc trưng của cồn cát là màu sáng, sâu đến rất sâu, thoát nước tốt. Carr nhà Thực vật học, Bảo tồn thiên nhiên của Texas và liên kết với Trung tâm Tài nguyên thực vật đại học Texas đã xây dựng trang web (http://www.edu/prc/digflora/wrc/carr- sandsheet.html) để giới thiệu, mô tả cung cấp thông tin về các loài thực vật sống ở vùng đất cát ven biển ở Nam Texas và các loài đặc hữu của vùng.