Đánh giá đa dạng sinh học của côn trùng nước ở khu bảo tồn Pù Luông, tỉnh Thanh Hóa

Nghiên cứu đa dạng sinh học côn trùng nước tại khu bảo tồn Pù Luông, Thanh Hóa, góp phần bảo tồn và phát triển hệ sinh thái địa phương.

• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Sinh Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đa Dạng Sinh Học Côn Trùng Nước Tại Khu Bảo Tồn Pù Luông, Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thanh Hóa

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu côn trùng nước trên thế giới
• 1.2. Nghiên cứu về bộ Phù du (Ephemeroptera)
• 1.3. Nghiên cứu về bộ Chuồn chuồn (Odonata)
• 1.4. Nghiên cứu về bộ Cánh úp (Plecoptera)
• 1.5. Nghiên cứu về bộ Cánh lông (Trichoptera)
• 1.6. Nghiên cứu về bộ Cánh nửa (Hemiptera)
• 1.7. Nghiên cứu về bộ Cánh cứng

Tóm tắt

I. Giới thiệu về côn trùng nước

Côn trùng nước là nhóm động vật có vai trò quan trọng trong hệ sinh thái thủy vực. Chúng bao gồm những loài có ít nhất một giai đoạn phát triển trong nước, góp phần duy trì sự cân bằng sinh thái. Đa dạng sinh học của côn trùng nước rất phong phú, với nhiều loài có chức năng lọc nước và tạo nguồn ôxy. Nghiên cứu cho thấy, côn trùng nước không chỉ là mắt xích trong chuỗi thức ăn mà còn là sinh vật chỉ thị chất lượng môi trường nước. Việc sử dụng côn trùng nước trong giám sát sinh học và làm thức ăn cho ngành thủy sản đang ngày càng được quan tâm. Tuy nhiên, nhiều loài vẫn chưa được biết đến, đặc biệt ở các vùng nhiệt đới như Việt Nam. Do đó, nghiên cứu về đa dạng sinh học côn trùng nước tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, Thanh Hóa là cần thiết để xác định thành phần loài và mật độ côn trùng nước, từ đó đánh giá mức độ đa dạng sinh học tại khu vực này.

II. Tình hình nghiên cứu côn trùng nước trên thế giới

Nghiên cứu về côn trùng nước đã được thực hiện từ rất sớm trên toàn cầu. Các nhà khoa học đã xác định được 9 bộ chính thuộc côn trùng nước, bao gồm Phù du, Chuồn chuồn, Cánh úp, và nhiều bộ khác. Những công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng côn trùng nước rất nhạy cảm với sự biến đổi của môi trường, do đó chúng được sử dụng làm sinh vật chỉ thị chất lượng nước. Các nghiên cứu về phân loại và sinh thái học của côn trùng nước đã mở rộng ra nhiều lĩnh vực, từ biến động quần thể đến mối quan hệ dinh dưỡng trong hệ sinh thái. Đặc biệt, các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng sự đa dạng về hình thái và vai trò của côn trùng nước trong hệ sinh thái thủy vực là rất lớn, thúc đẩy các nghiên cứu sâu hơn về sinh thái học và bảo tồn.

III. Nghiên cứu côn trùng nước tại Khu bảo tồn Pù Luông

Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, Thanh Hóa là một trong những khu vực có đa dạng sinh học cao, nơi sinh sống của nhiều loài côn trùng nước. Nghiên cứu tại đây nhằm xác định thành phần loài và mật độ côn trùng nước, từ đó đánh giá mức độ đa dạng sinh học dựa trên các chỉ số sinh học. Việc nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về hệ sinh thái tại Pù Luông mà còn có ý nghĩa trong việc bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững. Các kết quả từ nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quý giá cho các nhà quản lý môi trường và các nhà khoa học trong việc bảo vệ và phát triển các hệ sinh thái thủy vực.

IV. Ý nghĩa và ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu về đa dạng sinh học côn trùng nước tại Khu bảo tồn Pù Luông không chỉ có giá trị khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn lớn. Các kết quả nghiên cứu sẽ giúp nâng cao nhận thức về vai trò của côn trùng nước trong hệ sinh thái, từ đó thúc đẩy các hoạt động bảo tồn và phát triển bền vững. Hơn nữa, việc sử dụng côn trùng nước làm sinh vật chỉ thị chất lượng môi trường sẽ góp phần vào công tác giám sát và quản lý tài nguyên nước. Nghiên cứu này cũng mở ra hướng đi mới cho việc phát triển ngành thủy sản, khi côn trùng nước có thể được sử dụng làm nguồn thức ăn cho các loài thủy sản. Tóm lại, nghiên cứu này không chỉ có giá trị trong việc bảo tồn đa dạng sinh học mà còn có thể ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Côn trùng nước là nhóm sinh vật có ít nhất một giai đoạn phát triển sống trong môi trường nước, đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái thủy vực. Với sự đa dạng của các dạng thủy vực như nước đứng, nước chảy, thủy vực tạm thời và nhân tạo, quần xã côn trùng nước trở nên phong phú và đa dạng. Chúng không chỉ là mắt xích thiết yếu trong mạng lưới thức ăn mà còn góp phần lọc nước, duy trì chất lượng môi trường và tạo nguồn ôxy thông qua hoạt động ăn tảo. Ngoài ra, côn trùng nước còn được ứng dụng trong giám sát sinh học, làm sinh vật chỉ thị chất lượng nước do tính nhạy cảm với biến đổi môi trường, đồng thời phục vụ ngành thủy sản và giải trí.

Tại Việt Nam, đặc biệt ở vùng nhiệt đới, nghiên cứu về côn trùng nước còn hạn chế và phân tán. Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, tỉnh Thanh Hóa, với diện tích gần 17.000 ha, là khu vực núi đá vôi lớn duy nhất còn lại ở miền Bắc Việt Nam, có hệ sinh thái đa dạng với nhiều loài động thực vật quý hiếm. Nghiên cứu này tập trung khảo sát đa dạng sinh học côn trùng nước tại 18 điểm thu mẫu thuộc hệ thống suối trong khu bảo tồn, nhằm xác định thành phần loài, mật độ và đánh giá mức độ đa dạng sinh học dựa trên các chỉ số chuyên ngành như Shannon-Weiner và Margalef. Thời gian nghiên cứu diễn ra từ tháng 3 đến tháng 12 năm 2012, cung cấp dữ liệu quan trọng cho công tác bảo tồn và quản lý tài nguyên sinh vật tại khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sinh thái học về đa dạng sinh học và phân bố loài trong hệ sinh thái thủy vực. Hai chỉ số đa dạng sinh học chính được sử dụng là:

• Chỉ số Shannon-Weiner (H’): Đo lường sự đa dạng dựa trên số lượng loài và sự phân bố cá thể giữa các loài, phản ánh mức độ trật tự hoặc bất trật tự trong quần xã. Chỉ số này càng cao khi số loài và sự phân bố cá thể càng đồng đều.

• Chỉ số Margalef (d): Đánh giá độ phong phú về loài dựa trên số loài và tổng số cá thể trong mẫu, thường dùng để phân loại mức độ ô nhiễm của thủy vực.

Ngoài ra, chỉ số tương đồng Jaccard-Sorensen được áp dụng để đánh giá mức độ giống nhau về thành phần loài giữa các điểm thu mẫu, giúp phân tích sự phân bố và biến động quần xã côn trùng nước.

Các khái niệm chuyên ngành bao gồm: bộ côn trùng nước (Ephemeroptera, Odonata, Plecoptera, Hemiptera, Trichoptera, Coleoptera, Diptera, Megaloptera, Lepidoptera), nhóm dinh dưỡng chức năng (Functional Feeding Group), và các chỉ số đa dạng sinh học.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Mẫu côn trùng nước được thu thập tại 18 điểm thuộc Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, tỉnh Thanh Hóa, phân chia thành ba khu vực: đầu nguồn (Đ1-Đ6), giữa nguồn (Đ7-Đ12) và cuối nguồn (Đ13-Đ18). Mẫu vật được bảo quản trong cồn 70% và lưu trữ tại phòng thí nghiệm Đa dạng sinh học, Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội.

• Phương pháp thu mẫu: Thu mẫu định tính sử dụng vợt ao và vợt cầm tay, thu mẫu định lượng bằng lưới Surber (0,5m x 0,5m, mắt lưới 0,2mm) tại các vị trí nước đứng và nước chảy. Mẫu được xử lý nhẹ nhàng để tránh hư hại, nhặt sơ tại thực địa trước khi bảo quản.

• Phân tích mẫu: Sử dụng kính hiển vi, kính lúp để phân loại mẫu theo khóa định loại trong và ngoài nước. Xác định nhóm dinh dưỡng chức năng dựa trên tài liệu chuyên ngành. Các chỉ số đa dạng sinh học và tương đồng được tính toán bằng công thức chuẩn, xử lý số liệu bằng phần mềm Microsoft Excel 2007 và Primer 6.

• Timeline nghiên cứu: Thu mẫu trong 10 ngày (21-31/03/2012), phân tích và xử lý số liệu từ tháng 4 đến tháng 12 năm 2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đa dạng loài và thành phần côn trùng nước: Tổng cộng xác định được 173 loài thuộc 144 giống, 70 họ của 9 bộ côn trùng nước. Bộ Phù du chiếm ưu thế với 40 loài (23,1%), tiếp theo là bộ Cánh lông 39 loài (22,5%), bộ Cánh nửa 26 loài (15%), bộ Cánh cứng 20 loài (11,6%), bộ Chuồn chuồn 19 loài (11%), bộ Hai cánh 17 loài (9,8%), bộ Cánh úp 7 loài (4%), bộ Cánh vảy 4 loài (2,3%) và bộ Cánh rộng chỉ 1 loài (0,7%).

2. Phân bố theo độ cao và khu vực: Nhiệt độ nước giảm từ 27,8°C ở độ cao 63m xuống còn 17,4°C tại 627m. Các loài bộ Phù du và Cánh lông phân bố rộng, xuất hiện ở hầu hết các điểm thu mẫu, trong khi bộ Cánh úp và Cánh vảy có phân bố hạn chế, chủ yếu ở vùng nước trong sạch đầu nguồn.

3. Chỉ số đa dạng sinh học: Chỉ số Shannon-Weiner (H’) dao động từ mức khá đến tốt (>1 đến >3) tại các điểm thu mẫu, phản ánh quần xã côn trùng nước đa dạng và phân bố tương đối đồng đều. Chỉ số Margalef cũng cho thấy độ phong phú loài cao, phù hợp với môi trường tự nhiên ít bị ô nhiễm.

4. Chỉ số tương đồng: Mức độ tương đồng về thành phần loài giữa các điểm thu mẫu dao động từ 0,41 đến 0,80, cho thấy sự gần nhau nhiều về thành phần loài giữa các khu vực đầu nguồn, giữa nguồn và cuối nguồn, tuy có sự khác biệt do điều kiện môi trường và tác động sinh thái.

Thảo luận kết quả

Sự đa dạng cao của bộ Phù du và Cánh lông phù hợp với các nghiên cứu trước đây tại các vườn quốc gia khác ở Việt Nam, cho thấy các thủy vực dạng suối tại Pù Luông có môi trường thuận lợi cho các loài này phát triển. Bộ Cánh úp và Cánh vảy ít gặp hơn do đặc tính sinh thái ưa nước sạch và nhạy cảm với ô nhiễm, phù hợp với quan sát về phân bố hạn chế ở các điểm có nước trong và ít bị tác động.

Nhiệt độ nước giảm theo độ cao ảnh hưởng đến sự phân bố loài, với các loài ưa lạnh tập trung ở vùng đầu nguồn. Chỉ số đa dạng sinh học và tương đồng phản ánh sự ổn định và tính đa dạng của quần xã côn trùng nước, đồng thời cho thấy tác động của các hoạt động sinh hoạt và canh tác của người dân địa phương đến môi trường thủy vực.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ loài theo bộ, bảng thống kê chỉ số đa dạng sinh học và biểu đồ nhiệt độ nước theo độ cao, giúp minh họa rõ nét mối quan hệ giữa điều kiện môi trường và đa dạng sinh học.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường bảo vệ nguồn nước: Thực hiện các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm từ hoạt động sinh hoạt và chăn nuôi tại vùng đệm, nhằm duy trì chất lượng nước sạch, bảo vệ các loài côn trùng nước nhạy cảm. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý Khu Bảo tồn và chính quyền địa phương, trong vòng 1-2 năm.

2. Phát triển chương trình giám sát sinh học: Sử dụng côn trùng nước làm chỉ thị sinh học để theo dõi chất lượng môi trường nước định kỳ, giúp phát hiện sớm các biến đổi môi trường. Chủ thể thực hiện: Các viện nghiên cứu sinh thái và trường đại học, triển khai hàng năm.

3. Nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giáo dục về vai trò của côn trùng nước và bảo vệ môi trường thủy vực cho người dân địa phương, giảm thiểu tác động tiêu cực. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý Khu Bảo tồn, các tổ chức phi chính phủ, trong 6-12 tháng.

4. Khuyến khích nghiên cứu chuyên sâu: Hỗ trợ các đề tài nghiên cứu về phân loại, sinh thái và ứng dụng côn trùng nước tại khu vực, đặc biệt các loài chưa được xác định tên, nhằm bổ sung kiến thức và phục vụ công tác bảo tồn. Chủ thể thực hiện: Các cơ quan khoa học và giáo dục, liên tục trong 3-5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu sinh thái và côn trùng học: Cung cấp dữ liệu chi tiết về đa dạng sinh học côn trùng nước, phương pháp thu mẫu và phân tích, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu và phát triển khoa học.

2. Quản lý bảo tồn và môi trường: Là cơ sở khoa học để xây dựng chính sách bảo vệ môi trường nước, quản lý khu bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên sinh vật.

3. Người làm công tác giám sát chất lượng nước: Cung cấp thông tin về các loài côn trùng nước làm sinh vật chỉ thị, giúp thiết kế chương trình giám sát hiệu quả.

4. Người dân địa phương và tổ chức phi chính phủ: Nâng cao nhận thức về vai trò của côn trùng nước trong hệ sinh thái, thúc đẩy các hoạt động bảo vệ môi trường và phát triển cộng đồng bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Côn trùng nước có vai trò gì trong hệ sinh thái thủy vực?
   Côn trùng nước là mắt xích quan trọng trong mạng lưới thức ăn, góp phần lọc nước, duy trì chất lượng môi trường và tạo nguồn ôxy thông qua hoạt động ăn tảo, giúp hệ sinh thái phát triển ổn định.

2. Tại sao chỉ số Shannon-Weiner được sử dụng để đánh giá đa dạng sinh học?
   Chỉ số này kết hợp số lượng loài và sự phân bố cá thể, phản ánh mức độ đa dạng và trật tự trong quần xã, giúp đánh giá sức khỏe và sự ổn định của hệ sinh thái.

3. Phương pháp thu mẫu côn trùng nước như thế nào?
   Sử dụng vợt ao, vợt cầm tay để thu mẫu định tính và lưới Surber để thu mẫu định lượng tại các vị trí nước đứng và nước chảy, đảm bảo thu thập đầy đủ và chính xác thành phần loài.

4. Các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến phân bố côn trùng nước ra sao?
   Nhiệt độ, độ pH, tốc độ dòng chảy và mức độ ô nhiễm là những yếu tố chính ảnh hưởng đến sự phân bố và đa dạng loài, với nhiều loài ưa nước sạch và nhiệt độ thấp tập trung ở vùng đầu nguồn.

5. Làm thế nào để sử dụng côn trùng nước làm sinh vật chỉ thị chất lượng nước?
   Do tính nhạy cảm với biến đổi môi trường, sự xuất hiện hoặc vắng mặt của các loài côn trùng nước đặc trưng phản ánh mức độ ô nhiễm, giúp đánh giá và giám sát chất lượng nước hiệu quả.

Kết luận

• Xác định được 173 loài côn trùng nước thuộc 9 bộ, với bộ Phù du và Cánh lông chiếm ưu thế về số lượng loài và cá thể.
• Nhiệt độ nước giảm theo độ cao ảnh hưởng rõ rệt đến phân bố loài, đặc biệt các loài ưa nước sạch tập trung ở vùng đầu nguồn.
• Chỉ số đa dạng sinh học Shannon-Weiner và Margalef cho thấy quần xã côn trùng nước tại Pù Luông có mức độ đa dạng và phong phú cao, phù hợp với môi trường tự nhiên ít bị ô nhiễm.
• Mức độ tương đồng về thành phần loài giữa các điểm thu mẫu phản ánh sự phân bố đồng đều nhưng có sự khác biệt do điều kiện sinh thái và tác động môi trường.
• Đề xuất các giải pháp bảo vệ nguồn nước, giám sát sinh học, nâng cao nhận thức cộng đồng và thúc đẩy nghiên cứu chuyên sâu nhằm bảo tồn đa dạng sinh học côn trùng nước tại khu vực.

Tiếp theo, cần triển khai các chương trình giám sát định kỳ và nghiên cứu bổ sung nhằm cập nhật dữ liệu đa dạng sinh học, đồng thời phối hợp với cộng đồng địa phương để bảo vệ môi trường thủy vực bền vững. Đề nghị các nhà quản lý, nhà khoa học và cộng đồng cùng hành động để duy trì giá trị sinh thái quý giá của Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tình hình nghiên cứu côn trùng nước trên thế giới Côn trùng nước được các nhà khoa học trên thế giới quan tâm và nghiên cứu từ rất sớm. Qua các công trình nghiên cứu đã công bố, cho đến nay đã xác định có 9 bộ chính thuộc côn trùng nước đó là các bộ: Phù du (Ephemeroptera), Chuồn chuồn (Odonata), Cánh úp (Plecoptera), Cánh nửa (Hemiptera), Cánh lông (Trichoptera), Cánh cứng (Coleoptera), Hai cánh (Diptera), Cánh rộng (Megaloptera), Cánh vảy (Lepidoptera).

Nhiều công trình nghiên cứu về phân loại và sinh thái của côn trùng nước đã được công bố (Ross, 1944; Usinger, 1956; Edmondson, 1959; Klots, 1966) [43]. Từng bộ của các nhóm này được nghiên cứu và tổng hợp trong các tài liệu chuyên khảo về phân loại học (Eaton, 1871, 1883-1888; Lepneva, 1970, 1971; Mc Cafferty, 1973, 1975; Kawai, 1961, 1963), sinh thái học (Corbet, 1999; Brittain, 1982) và tiến hóa (Edmunds, 1972; Mc Cafferty, 1991, 1999) [24]. Các loài côn trùng nước rất nhạy cảm với sự biến đổi của môi trường, nhiều loài trong số chúng là những sinh vật quan trọng trong chỉ thị chất lượng môi trường nước. Do đó, đã có rất nhiều những công trình nghiên cứu về lĩnh vực ứng dụng này như Kuehne (1962), Wilhm & Dorris (1968), Barnes & Minshall (1983), Morse (1984) [50].

Sự đa dạng về hình thái và tầm quan trọng của côn trùng nước trong các hệ sinh thái thủy vực mang lại nhiều khám phá thú vị trong mô tả và phân loại cho các nhà côn trùng học đồng thời thúc đẩy phạm vi nghiên cứu ngày càng được mở rộng đi sâu vào những cơ chế sinh thái học như biến động quần thể, các mối quan hệ dinh dưỡng. Tiêu biểu như các công trình của Lindeman (1942), Cummins & Klug (1979), Merritt & Cummins (1984), Resh & Rosenberg (1984), Cummins (1974, 1996) [47]. Đến cuối thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI, nhiều nhà khoa học đã công bố hàng loạt các công trình nghiên cứu về côn trùng nước như: Mc Cafferty (1983), Kawai (1985), Morse et al. (1994), Yang & Tian (1994), Merritt & Cummins 3 Luận văn Thạc Sỹ (1996), Mc Cafferty (1999)… Các nghiên cứu này đã đưa ra khóa định loại tới giống, thậm chí tới loài côn trùng nước dựa vào hình thái con trưởng thành và ấu trùng.

Bên cạnh đó các tác giả còn đề cập đến một số ứng dụng của chúng trong sinh thái học [47].  Nghiên cứu về bộ Phù du (Ephemeroptera) Phù du là một bộ côn trùng có cánh cổ sinh. Những hóa thạch cổ xưa được tìm thấy ở kỷ Cacbon và kỷ Pecmia cách đây 250 triệu năm (Edmunds, 1982; Dudgeon, 1999). Đến năm 2008, trên thế giới đã phát hiện được hơn 3000 loài thuộc hơn 400 giống của 42 họ thuộc bộ Phù du [28].

Phù du là những côn trùng phân bố rộng khắp trên thế giới, giai đoạn ấu trùng của chúng có mặt ở hầu hết các thủy vực nước ngọt như: ao, sông, suối, đầm lầy đến những vùng nước nông của hồ (Needham et al., 1935; Burk, 1953; Edmunds et al. Thời kì đầu, Phù du chủ yếu được nghiên cứu bởi những nhà khoa học châu Âu và châu Mỹ. Vào những thập niên cuối của thế kỷ XIX hàng loạt các công trình nghiên cứu được công bố của Eaton (1871, 1881, 1883 -1888, 1892) đã cung cấp những kiến thức cơ bản về Phù du, đặc biệt là những đặc điểm dùng cho việc xây dựng khóa định loại đến các họ và giống. Thế kỷ XX, đánh dấu cho một giai đoạn bùng nổ các nghiên cứu về Phù du, điển hình là các công trình nghiên cứu của Ulmer (1920, 1924, 1925, 1932, 1933), Navás (1920, 1930), Lestage (1921, 1924, 1927, 1930), Needham et al.

Về hệ thống phân loại học, Edmunds (1962) là người đầu tiên xây dựng cây phát sinh loài của Phù du và hệ thống phân loại đến họ. Do việc nghiên cứu về Phù du phát triển cả về chiều rộng lẫn chiều sâu nên hệ thống phân loại của ông ngày càng bị hạn chế, bởi vậy Tshernova (1972), Mc Cafferty & Edmunds (1973), Mc Cafferty (1991) [4], đã bổ sung những dẫn liệu mới và chỉnh lý khóa phân loại cho phù hợp với thực tế nghiên cứu đòi hỏi. Gần đây, Odgen & Whiting (2005) đã tổng 4 Luận văn Thạc Sỹ hợp những nghiên cứu về phân loại học của Mc Cafferty & Edmunds đồng thời đưa ra giả thuyết mới về nguồn gốc phát sinh của Phù du dựa trên những nghiên cứu về sinh học phân tử [61]. Ở châu Á, những nghiên cứu đầu tiên về Phù du từ các nhà khoa học đến từ châu Âu như Navás (1922, 1925), Lestage (1921, 1924) [54].

Khu hệ Phù du Trung Quốc và Đông Nam Á được nghiên cứu bởi Ulmer (1935 - 1936, 1939), Uéno (1931, 1969) và Hsu (1931- 1932, 1935- 1936, 1936 - 1937, 1937- 1938) [13]. Tại Nhật Bản và Hàn Quốc, những báo cáo về Phù du chủ yếu quan tâm tới những vấn đề sinh thái học của ấu trùng Phù du trong hệ sinh thái nước ngọt và các khóa phân loại (Gose, 1979 - 1980, 1985; Uesno, 1980; Yoon và Bae, 1988; Yoon, 1995) [13]. Cho đến nay, những nghiên cứu liên quan đến phân loại và hệ thống học Phù du khá tỉ mỉ, các nhà khoa học đã xây dựng khoá phân loại chi tiết tới loài kể cả giai đoạn ấu trùng và trưởng thành. Ngoài các công trình nghiên cứu về đặc điểm phân loại của Phù du, nhiều nhà khoa học còn quan tâm nghiên cứu đến các khía cạnh khác nhau liên quan đến nhóm côn trùng nước này như: sinh thái học, địa động vật.

Điển hình là Neddham et al. (1935) [54], đã công bố các số liệu về vòng đời, quá trình lột xác chuyển từ đời sống dưới nước lên cạn, tập tính dinh dưỡng, tập tính sinh sản, biến động số lượng theo mùa. của nhiều loài Phù du. Gần đây, Brittain (2008) đã cung cấp những nghiên cứu bước đầu về ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đối với sự phân bố và đa dạng của bộ Phù du [16].

Về mặt ứng dụng, một số công trình của Landa & Soldan (1991), Bufagni (1997) đã đề cập đến việc sử dụng Phù du làm sinh vật chỉ thị môi trường nước. Vì nhiều loài Phù du rất nhạy cảm với sự biến đổi của môi trường [54]. Tương lai tới, hướng nghiên cứu tập trung vào các vấn đề sinh thái phục hồi và bảo tồn các loài cũng như các nghiên cứu ứng dụng của Phù du vào thực tiễn.  Nghiên cứu về bộ Chuồn chuồn (Odonata) Chuồn chuồn cũng là một trong những nhóm nguyên thủy và cổ xưa.

Các hóa thạch của chúng còn đến hiện nay được biết từ kỷ Trias. Hiện nay, người ta phân biệt ra hai bộ phụ, Anisoptera (Chuồn chuồn ngô) và Zygoptera (Chuồn chuồn 5 Luận văn Thạc Sỹ kim). Hai loài còn sót lại thuộc giống Epiophlebia thuộc vùng Himalaya và Nhật Bản, trước đây được xếp chung vào bộ phụ cổ Anisozygoptera, hiện nay được xếp vào bộ phụ Anisoptera [24]. Trong những năm gần đây, Chuồn chuồn trở thành mục tiêu của nỗ lực bảo tồn ở nhiều quốc gia như Bắc Mỹ, châu Âu và châu Á.

Theo Silsby (2001) [48], bộ Chuồn chuồn gồm có 8 tổng họ, 29 họ, 600 giống và 5.700 loài đã được mô tả trên toàn thế giới. Chúng là những loài có kích thước cơ thể lớn, giai đoạn thiếu trùng sống trong môi trường nước trong khi giai đoạn trưởng thành sống hoàn toàn trên cạn. Các nghiên cứu về Chuồn chuồn được bắt đầu từ khoảng cuối thế kỉ XIX, nhưng sang thế kỉ XX Chuồn chuồn mới ngày càng nhận được chú ý nhiều hơn bởi các nhà nghiên cứu phân loại học và sinh thái học. Ở giai đoạn đầu, các công trình nghiên cứu về Chuồn chuồn chủ yếu tập trung mô tả hình dạng và đặc điểm ngoài các loài Chuồn chuồn thu thập được ở châu Á và châu Âu nhằm xây dựng khóa định loại.

Điển hình cho các công trình nghiên cứu này là: Needham (1930), Fraser (1933, 1934, 1936), Askew (1988), Zhao (1990), Hisore & Itoh (1993), Wilson (1955) [1]. Lieftinck (1954) là tác giả có nhiều nghiên cứu về Chuồn chuồn tại khu vực Đông Nam Á. Tại Đài Loan, Lieftinck et al. (1984) đã công bố danh sách các loài Chuồn chuồn đầu tiên với tổng số 135 loài và phân loài.

Cho tới năm 2005, danh sách này đã được bổ sung lên tới 148 loài và phân loài được biết đến ở Đài Loan. Ở Hàn Quốc, những nghiên cứu về bộ Chuồn chuồn cũng được quan tâm từ rất lâu, như các nghiên cứu của Okamoto (1924), Doi (1932, 1933, 1935, 1937, 1943), Haku (1937), Kamijo (1933, 1937), Asahina (1939, 1989), Miyazaki (1986) và Eda (1986) [83]. Ngoài các công trình nghiên cứu về phân loại học còn có những công trình nghiên cứu về sinh học, sinh thái học và tập tính sinh học của Corbet (1999), Silsby (2001) [5]. Những nghiên cứu này chủ yếu dựa vào giai đoạn trưởng thành.

Đối với giai đoạn thiếu trùng, Ishida & Ishida (1985) đã xây dựng khóa định loại có kèm theo hình vẽ rõ ràng tới giống ở vùng châu Á [1]. 6 Luận văn Thạc Sỹ  Nghiên cứu về bộ Cánh úp (Plecoptera) Cánh úp là một bộ nhỏ trong lớp côn trùng biến thái không hoàn toàn.497 loài đã được mô tả trên thế giới [25]. Trong 30 năm qua, số lượng loài Cánh úp đã tăng lên một cách đáng kể (Mc Cafferty, 1990 ước tính có 2100 loài) và nếu xu hướng này tiếp tục số lượng sẽ tăng lên gấp đôi trong tương lai không xa. Cánh úp là bộ có phân bố trên tất cả các châu lục, ngoại trừ Nam Cực và tạo thành một thành phần quan trọng trong các hệ sinh thái nước chảy.

Khu hệ Cánh úp đa dạng nhất ở khu vực Bắc Mỹ 674 loài (Stark & Baumann, 2009) và khu vực châu Âu 426 loài (Fochetti & Tierno de Figueroa, 2004). Khu hệ tại Úc 191 loài (Michaelis & Yule, 1988), New Zealand 104 loài (McLellan, 2006), Trung Mỹ 95 loài, Nam Mỹ 378 loài (Heckman, 2003) và châu Phi 126 loài [25]. Khu vực Bắc Mỹ và Châu Âu là hai khu vực đã được nghiên cứu nhiều hơn cả, trong khi đó những dẫn liệu về Cánh úp ở Trung và Nam Mỹ còn rất nghèo nàn và chưa đủ để đại diện cho mức độ đa dạng thật sự ở các khu vực này. Ở châu Á, các công trình nghiên cứu về khu hệ Cánh úp đã được tiến hành bởi một số nhà côn trùng học châu Âu và châu Á.

Vào những năm 30 của thế kỷ trước, Wu & Classen (1934, 1935, 1937, 1938) [43] đã đưa ra hệ thống các bậc phân loại của bộ Cánh úp tại miền Nam Trung Quốc. Kawai (1961 - 1975) nghiên cứu một số loài Cánh úp ở Đông Nam Á, Ấn Độ, Sri Lanka. Vào thập niên 80 của thế kỷ XX, Zwick (1980, 1983, 1985, 1988) cũng đưa ra những nghiên cứu về khu hệ Cánh úp ở Đông Nam Á.