Nghiên cứu tính đa dạng thực vật cây gỗ tại khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng, Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu tính đa dạng thực vật cây gỗ tại khu bảo tồn thiên nhiên đồng sơn kỳ thượng tỉnh, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Đỗ Xuân Trường
• Người hướng dẫn: Ts. Hoàng Văn Sâm
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý bảo vệ tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu tính đa dạng thực vật cây gỗ tại khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng, tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nhận thức chung về đa dạng sinh học
• 2.2. Tổng quan nghiên cứu về đa dạng thực vật
• 2.2.1. Trên thế giới
• 2.2.2. Ở Việt Nam
• 2.2.3. Nghiên cứu thực vật tại Khu BTTN Đồng Sơn- Kỳ Thượng
• 3. MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu và đối tượng nghiên cứu
• 3.1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.1.2. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp kế thừa
• 3.3.2. Phương pháp nghiên cứu hệ thực vật
• 4. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN
• 4.1. Vị trí địa lý và ranh giới hành chính
• 4.2. Địa hình địa thế
• 4.3. Địa chất và thổ nhưỡng
• 4.4. Vài nét về thực vật khu BTTN Đồng Sơn - Kỳ Thượng khi thành lập
• 4.5. Thực trạng rừng, thực vật và trữ lượng rừng hiện nay của KBT
• 5. DÂN SINH KINH TẾ - XÃ HỘI
• 5.1. Dân số, dân tộc và phân bố dân cư
• 5.2. Cơ sở hạ tầng
• 5.3. Đánh giá chung về kinh tế xã hội trong khu vực
• 6. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 6.1. Xây dựng danh lục. Đa dạng hệ thực vật ở bậc ngành
• 6.1.1. Mức độ đa dạng ngành
• 6.1.2. Các chỉ số đa dạng
• 6.1.3. Đa dạng ở bậc dưới ngành
• 6.1.4. Đa dạng về dạng sống
• 6.1.5. Đa dạng về nguồn tài nguyên thực vật
• 6.1.6. Đa dạng các loài cây gỗ có giá trị bảo tồn cao
• 6.1.7. Phân bố của một số số loài thực vật cây gỗ có giá trị kinh tế và bảo tồn cao tại Khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng
• 6.2. Một số giải pháp bảo tồn và phát triển tài nguyên thực vật ở Khu BTTN Đồng Sơn - Kỳ Thượng
• 6.2.1. Nâng cao nhận thức cho cộng đồng dân cư hiện đang sinh sống xung quanh khu BTTN Đồng Sơn - Kỳ Thượng về bảo vệ sự Đa dạng sinh học
• 6.2.2. Phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập cho cộng đồng
• 6.2.3. Tăng cường công tác quản lý, bảo vệ rừng. Tăng cường chương trình nghiên cứu khoa học phục vụ bảo tồn
• 6.2.4. Giải pháp về ổn định dân số
• 6.2.5. Giải pháp phục hồi bảo tồn rừng
• 6.2.6. Giải pháp xây dựng vườn cây mẫu và vườn sưu tập
• 7. KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu đa dạng thực vật cây gỗ tại Đồng Sơn Kỳ Thượng

Khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng là một trong những khu vực có tính đa dạng sinh học cao tại tỉnh Quảng Ninh. Nghiên cứu về đa dạng sinh học tại đây không chỉ giúp hiểu rõ hơn về hệ sinh thái mà còn góp phần bảo tồn các loài thực vật quý hiếm. Khu vực này có diện tích lớn và chứa đựng nhiều loài thực vật, động vật quý hiếm, nhưng cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ hoạt động khai thác và biến đổi khí hậu.

1.1. Đặc điểm sinh thái của khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn Kỳ Thượng

Khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng nằm trong vùng núi đất, có nhiều đỉnh núi cao và thung lũng nhỏ. Đặc điểm này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nhiều loài thực vật, đặc biệt là các loài cây gỗ. Hệ sinh thái tại đây chủ yếu là rừng á nhiệt đới thường xanh núi thấp và rừng nhiệt đới thường xanh.

1.2. Tầm quan trọng của đa dạng thực vật trong bảo tồn thiên nhiên

Đa dạng thực vật không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái mà còn cung cấp nguồn tài nguyên quý giá cho con người. Việc bảo tồn các loài thực vật tại khu bảo tồn này giúp bảo vệ môi trường sống và duy trì nguồn gen cho các thế hệ tương lai.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu đa dạng thực vật tại khu bảo tồn

Mặc dù khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng có nhiều tiềm năng, nhưng vẫn gặp phải nhiều vấn đề nghiêm trọng. Các hoạt động khai thác gỗ, săn bắn và biến đổi khí hậu đang đe dọa đến sự tồn tại của nhiều loài thực vật. Việc nhận thức và hành động kịp thời là rất cần thiết để bảo vệ đa dạng sinh học tại đây.

2.1. Tác động của con người đến đa dạng thực vật

Các hoạt động khai thác gỗ và sử dụng lâm sản quá mức đã làm giảm đáng kể số lượng loài thực vật tại khu bảo tồn. Nhiều loài thực vật quý hiếm đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng do sự can thiệp của con người.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến hệ sinh thái

Biến đổi khí hậu đang gây ra những thay đổi lớn trong điều kiện môi trường sống của các loài thực vật. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định có thể làm thay đổi cấu trúc và chức năng của hệ sinh thái tại khu bảo tồn.

III. Phương pháp nghiên cứu đa dạng thực vật tại khu bảo tồn thiên nhiên

Để đánh giá tính đa dạng thực vật tại khu bảo tồn, nhiều phương pháp nghiên cứu đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm khảo sát hiện trường, phân tích mẫu và sử dụng công nghệ sinh học để xác định các loài thực vật. Việc áp dụng các phương pháp này giúp thu thập dữ liệu chính xác và đáng tin cậy về các loại thực vật trong khu vực.

3.1. Khảo sát hiện trường và thu thập mẫu

Khảo sát hiện trường là phương pháp chính để thu thập thông tin về sự phân bố và số lượng các loài thực vật. Các nhà nghiên cứu đã tiến hành thu thập mẫu thực vật để phân tích và xác định các loài có trong khu bảo tồn.

3.2. Phân tích dữ liệu và báo cáo kết quả

Sau khi thu thập mẫu, các nhà nghiên cứu tiến hành phân tích dữ liệu để đánh giá mức độ đa dạng thực vật. Kết quả nghiên cứu sẽ được báo cáo và công bố để nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc bảo tồn đa dạng sinh học.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu đa dạng thực vật tại Đồng Sơn Kỳ Thượng

Kết quả nghiên cứu về đa dạng thực vật tại khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng không chỉ có giá trị khoa học mà còn có ứng dụng thực tiễn trong công tác bảo tồn và phát triển bền vững. Việc bảo tồn các loài thực vật quý hiếm sẽ góp phần bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế cho cộng đồng địa phương.

4.1. Bảo tồn và phát triển nguồn tài nguyên thực vật

Các biện pháp bảo tồn như xây dựng vườn cây mẫu và vườn sưu tập sẽ giúp bảo tồn các loài thực vật quý hiếm. Điều này không chỉ bảo vệ nguồn gen mà còn tạo ra cơ hội cho nghiên cứu và phát triển các sản phẩm từ thực vật.

4.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của đa dạng sinh học và các biện pháp bảo vệ môi trường là rất cần thiết. Các chương trình tuyên truyền sẽ giúp nâng cao ý thức của người dân trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho nghiên cứu đa dạng thực vật

Nghiên cứu đa dạng thực vật tại khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng là một nhiệm vụ quan trọng trong công tác bảo tồn thiên nhiên. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để đề xuất các giải pháp bảo vệ và phát triển bền vững tài nguyên thực vật. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển các chương trình bảo tồn hiệu quả.

5.1. Đề xuất các giải pháp bảo tồn hiệu quả

Cần xây dựng các chương trình bảo tồn cụ thể nhằm bảo vệ các loài thực vật quý hiếm. Các giải pháp này cần được thực hiện đồng bộ và có sự tham gia của cộng đồng địa phương.

5.2. Tăng cường hợp tác nghiên cứu và bảo tồn

Hợp tác giữa các nhà nghiên cứu, tổ chức bảo tồn và cộng đồng địa phương là rất quan trọng. Việc chia sẻ thông tin và kinh nghiệm sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu Bảo tồn Thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng thuộc tỉnh Quảng Ninh là khu vực điển hình cho hệ sinh thái rừng kín thường xanh núi thấp, sở hữu diện tích rừng tự nhiên tập trung lớn nhất vùng Đông Bắc Việt Nam với 13.443,6 ha đất có rừng, chiếm 79,6% tổng diện tích tự nhiên 16.878,7 ha. Mặc dù đóng vai trò là hành lang sinh thái trọng yếu và bể chứa carbon lớn của vùng Đông Bắc, nguồn tài nguyên thực vật cây gỗ tại đây đang chịu áp lực suy thoái nghiêm trọng do các hoạt động nhân vi như khai thác gỗ làm trụ mỏ, khai thác dược liệu quá mức và tập quán canh tác nương rẫy của 2.200 cư dân vùng lõi, trong đó 99% là đồng bào dân tộc Dao với tỷ lệ hộ nghèo lên tới 45%.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá toàn diện tính đa dạng thực vật cây gỗ về thành phần loài, dạng sống, công dụng và hiện trạng các loài nguy cấp, làm luận cứ khoa học vững chắc để đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển tài nguyên rừng. Phạm vi nghiên cứu được triển khai trên toàn bộ lâm phận 15.021,7 ha rừng đặc dụng thuộc địa bàn 5 xã Đồng Sơn, Kỳ Thượng, Đồng Lâm, Vũ Oai và Hòa Bình thuộc huyện Hoành Bồ, trải dài từ đai thấp đến đỉnh Thiên Sơn cao 1.090m. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quyết định trong việc bổ sung hệ thống chỉ số kiểm kê đa dạng sinh học cấp tỉnh, hỗ trợ nâng cao hiệu quả quản trị rừng bền vững và bảo tồn nguồn gen quý hiếm trước nguy cơ tuyệt chủng cục bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết phân loại thực vật học hiện đại kết hợp với hệ sinh thái học rừng nhiệt đới. Cơ sở phân loại thực vật kế thừa hệ thống phân loại của Brummitt công bố năm 1992 kết hợp chỉnh lý tên khoa học chuẩn xác theo Danh lục các loài thực vật Việt Nam và cơ sở dữ liệu quốc tế về danh pháp thực vật. Đề tài vận dụng lý thuyết hệ thực vật cụ thể của Tolmachev để xác định phạm vi lấy mẫu đại diện cho một vùng địa lý tự nhiên đồng nhất mà không bị phân hóa về mặt địa lý.

Bên cạnh đó, nghiên cứu ứng dụng hệ thống phân chia dạng sống thực vật của Raunkiaer thiết lập năm 1934 nhằm xây dựng phổ dạng sống sinh học, phản ánh khả năng thích nghi của quần xã thực vật với điều kiện lập địa và khí hậu vùng núi Đông Bắc. Ba khái niệm chuyên ngành nền tảng được định hình xuyên suốt đề tài bao gồm:

• Tính đa dạng phân loại học: Thể hiện qua cấu trúc tổ thành các taxon từ cấp ngành, họ, chi đến loài và các chỉ số đa dạng phân loại theo phương pháp của Nguyễn Nghĩa Thìn năm 1997.
• Phổ dạng sống sinh học: Tỷ lệ phần trăm các nhóm thích nghi sinh thái của cây gỗ trưởng thành có đường kính ngang ngực từ 6cm trở lên.
• Giá trị bảo tồn nguồn gen: Đánh giá dựa trên phân hạng mức độ nguy cấp theo Sách đỏ Việt Nam năm 2007, Danh lục đỏ thế giới của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN 2009) và Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp giữa tài liệu kế thừa từ các dự án quy hoạch rừng đặc dụng giai đoạn 2001-2015 và số liệu điều tra thực địa độc lập được thực hiện năm 2011. Phương pháp thu thập dữ liệu thực địa áp dụng kỹ thuật điều tra theo tuyến kết hợp lập ô tiêu chuẩn định lượng:

• Điều tra theo 5 tuyến khảo sát chính với tổng chiều dài 30 km (Tuyến I dài 6 km, Tuyến II dài 5 km, Tuyến III dài 5 km, Tuyến IV dài 7 km, Tuyến V dài 7 km), được thiết kế vuông góc và song song với đường đồng mức, phân bố đều qua các trạng thái sinh cảnh rừng từ đai thấp 50m lên đến đai cao trên 700m.
• Thiết lập hệ thống 30 ô tiêu chuẩn đại diện với diện tích 2.500 m2 (50m x 50m) mỗi ô. Trong mỗi ô tiêu chuẩn, tiến hành đo đếm toàn bộ tầng cây cao có đường kính thân từ 6cm trở lên, đồng thời bố trí 5 ô tái sinh diện tích 25 m2 (5m x 5m) tại 4 góc và vị trí trung tâm để đánh giá mật độ cây tái sinh triển vọng.
• Cỡ mẫu thực địa thu thập hơn 400 mẫu tiêu bản thực vật, được xử lý, sấy khô, giám định tại phòng thí nghiệm chuyên ngành và đối chiếu với mẫu chuẩn tại Trung tâm Đa dạng sinh học thuộc Trường Đại học Lâm nghiệp.
• Vị trí các loài quý hiếm và ranh giới ô tiêu chuẩn được định vị chính xác bằng thiết bị GPS cầm tay.

Lý do lựa chọn phương pháp ô tiêu chuẩn kết hợp tuyến điều tra là nhằm bảo đảm tính đại diện cao cho cấu trúc không gian phức tạp của địa hình đồi núi bị chia cắt mạnh, cung cấp dữ liệu định lượng có độ tin cậy thống kê cao phục vụ cho việc tính toán các chỉ số đa dạng họ và chi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã thống kê và lập danh lục chi tiết gồm 375 loài thực vật cây gỗ thuộc 211 chi và 73 họ của 2 ngành thực vật bậc cao có mạch. Sự phân bố giữa các ngành cho thấy tính chất nhiệt đới điển hình:

• Ngành Ngọc lan (Magnoliophyta) chiếm ưu thế tuyệt đối với 369 loài (chiếm 98,4% tổng số loài), 207 chi (98,1% tổng số chi) và 71 họ (97,3% tổng số họ).
• Ngành Thông (Pinophyta) chỉ chiếm tỷ trọng khiêm tốn với 6 loài (1,6% số loài), 4 chi (1,9% số chi) và 2 họ (2,7% số họ).
• Chỉ số đa dạng phân loại trung bình của toàn hệ đạt 5,1 loài/họ, 1,8 loài/chi và 2,9 chi/họ.

Tính đa dạng ở bậc dưới ngành tập trung cao ở các nhóm taxon ưu thế. Mười họ thực vật cây gỗ đa dạng nhất chỉ chiếm 13,7% tổng số họ nhưng chứa tới 185 loài (chiếm 49,33% tổng số loài) và 82 chi (chiếm 38,86% tổng số chi). Họ Ba mảnh vỏ (Euphorbiaceae) dẫn đầu với 45 loài (12,0%) và 22 chi (10,43%), tiếp theo là họ Long não (Lauraceae) và họ Dâu tằm (Moraceae) đều có 27 loài (7,20%), họ Dẻ (Fagaceae) có 20 loài (5,33%). Ở cấp độ chi, 10 chi giàu loài nhất chiếm 4,74% tổng số chi nhưng chiếm 19,73% tổng số loài (74 loài), đứng đầu là chi Ficus với 18 loài (4,80%), chi Lithocarpus với 9 loài (2,40%) và chi Litsea với 8 loài (2,13%).

Phổ dạng sống của hệ thực vật cây gỗ tại khu bảo tồn được xác lập theo công thức: Ph = 41,33Meg + 29,60Mes + 29,07Mi. Trong đó, nhóm cây gỗ lớn (Meg) chiếm tỷ lệ cao nhất với 155 loài (41,33%), cây gỗ vừa (Mes) có 111 loài (29,60%) và cây gỗ nhỏ (Mi) có 109 loài (29,07%).

Về giá trị tài nguyên, hệ thực vật cây gỗ được phân thành 12 nhóm công dụng với 323 loài cho gỗ (86,13%), 103 loài cho thuốc (27,47%), 51 loài cho quả ăn được (13,60%), 22 loài cho nhựa (5,87%), 21 loài làm cảnh và bóng mát (5,60%), 19 loài cho rau ăn (5,07%), 16 loài cho tanin (4,27%) và 12 loài cho tinh dầu (3,20%). Nhiều loài cây gỗ có giá trị bảo tồn và kinh tế đặc biệt cao đã được ghi nhận và xác định tọa độ phân bố như Lim xanh (Erythrophloeum fordii), Gụ lau (Sindora tonkinensis), Sến mật (Madhuca pasquieri), Kim giao (Nageia fleuryi), Trầm hương (Aquilaria crassna), Vù hương (Cinnamomum balansae) và Thông tre lá ngắn (Podocarpus pilgeri).

Thảo luận kết quả

Cơ cấu phân loại với sự vượt trội của ngành Ngọc lan (98,4%) cùng các họ Euphorbiaceae, Lauraceae, Fagaceae và Moraceae phản ánh đặc trưng của hệ sinh thái rừng nhiệt đới gió mùa đồi núi thấp Đông Bắc Việt Nam, có sự giao lưu sâu sắc giữa khu hệ bản địa Bắc Việt Nam - Nam Trung Hoa với luồng thực vật Ấn Độ - Miến Điện và Mã Lai - Indonesia.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ tròn thể hiện tỷ trọng áp đảo của ngành Ngọc lan so với ngành Thông, kết hợp biểu đồ cột ngang so sánh số lượng loài của 10 họ giàu nhất và bảng ma trận đối chiếu 12 nhóm công dụng tài nguyên. Tỷ lệ cây gỗ lớn đạt tới 41,33% trong phổ dạng sống khẳng định tính chất nguyên sinh tương đối của các lâm phần trên đai cao trên 700m và các thung lũng sâu, nơi tầng tán rừng vẫn duy trì được độ khép tán ổn định từ 0,6 đến 0,8. Tuy nhiên, sự suy giảm số lượng cá thể trưởng thành của các loài quý hiếm như Vù hương và Trầm hương ở đai thấp dưới 600m là chỉ dấu rõ ràng cho thấy tác động khai thác gỗ và lâm sản ngoài gỗ trong giai đoạn trước năm 2002.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo tồn nguyên vẹn tính đa dạng sinh học và phát triển bền vững tài nguyên thực vật cây gỗ tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng, bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể được đề xuất:

• Tăng cường tuần tra, kiểm soát nghiêm ngặt 15.021,7 ha diện tích rừng đặc dụng: Thiết lập 3 trạm kiểm soát cố định và 5 chốt bảo vệ lưu động tại các cửa rừng thuộc 5 xã vùng đệm; ngăn chặn triệt để 100% các hành vi khai thác gỗ mỏ, đốn hạ cây gỗ quý và săn bắt trái phép trong giai đoạn 2012-2015 do Ban Quản lý Khu bảo tồn chủ trì phối hợp với Hạt Kiểm lâm Hoành Bồ.
• Phát triển sinh kế bền vững, giảm nghèo cho 350 hộ gia đình vùng lõi: Xây dựng các mô hình trồng thâm canh cây dược liệu bản địa (Ba kích, Trầm hương) dưới tán rừng kết hợp chi trả dịch vụ môi trường rừng với định mức hỗ trợ 100% hộ dân ký cam kết bảo vệ rừng; đặt mục tiêu giảm tỷ lệ nghèo từ 45% xuống dưới 20% trước năm 2020 do Ủy ban nhân dân huyện Hoành Bồ phối hợp Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Quảng Ninh thực hiện.
• Thiết lập vườn sưu tập thực vật và bảo tồn chuyển chỗ (ex-situ): Quy hoạch xây dựng 1 vườn thực vật mẫu diện tích 10 ha tại phân khu dịch vụ - hành chính trong giai đoạn 2012-2016 nhằm sưu tập, nhân giống và bảo tồn nguồn gen của ít nhất 7 loài cây gỗ có giá trị nguy cấp cao như Lim xanh, Gụ lau, Sến mật, Kim giao, Vù hương do Ban Quản lý phối hợp Trường Đại học Lâm nghiệp chủ trì.
• Nâng cao nhận thức cộng đồng và giáo dục môi trường: Tổ chức định kỳ 20 khóa tập huấn và hội thảo truyền thông mỗi năm cho hơn 2.000 người dân địa phương và học sinh các trường trung học cơ sở trên địa bàn, bảo đảm 100% cộng đồng thôn bản tham gia ký hương ước bảo vệ rừng từ năm 2012.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Lực lượng Kiểm lâm và Cán bộ quản lý rừng đặc dụng: Khai thác bản đồ phân bố tọa độ và danh lục 375 loài thực vật cây gỗ để thiết lập tuyến tuần tra trọng điểm, ngăn chặn khai thác trái phép và xây dựng phương án quản trị rừng bền vững cho 15.021,7 ha đất rừng.
• Các nhà nghiên cứu thực vật học và sinh thái học lâm nghiệp: Sử dụng bộ cơ sở dữ liệu chuẩn hóa về 73 họ, 211 chi cùng công thức phổ dạng sống làm dữ liệu đối sánh khoa học trong các công trình phân tích diễn thế thảm thực vật vùng Đông Bắc.
• Giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng: Vận dụng phương pháp bố trí 30 ô tiêu chuẩn kết hợp 5 tuyến khảo sát thực địa làm tài liệu tham khảo chuẩn mực trong giảng dạy phương pháp nghiên cứu thực vật rừng.
• Cơ quan hoạch định chính sách và chính quyền địa phương tỉnh Quảng Ninh: Tham chiếu các phân tích về mối quan hệ giữa dân sinh kinh tế của 350 hộ dân với tài nguyên rừng để xây dựng các chương trình phát triển kinh tế vùng đệm gắn liền với mục tiêu bảo tồn thiên nhiên.

Câu hỏi thường gặp

Hệ thực vật cây gỗ tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng có bao nhiêu loài và ngành nào chiếm ưu thế? Nghiên cứu ghi nhận 375 loài cây gỗ thuộc 211 chi và 73 họ của 2 ngành thực vật có mạch. Trong đó, ngành Ngọc lan (Magnoliophyta) chiếm ưu thế tuyệt đối với 369 loài, tương đương 98,4% tổng số loài, khẳng định tính chất nhiệt đới gió mùa điển hình của hệ thực vật khu vực nghiên cứu.

Những họ thực vật cây gỗ nào sở hữu số lượng loài phong phú nhất tại khu bảo tồn? Có 10 họ đa dạng nhất chiếm 49,33% tổng số loài (185 loài). Họ Ba mảnh vỏ (Euphorbiaceae) dẫn đầu với 45 loài và 22 chi, tiếp theo là họ Long não (Lauraceae) và họ Dâu tằm (Moraceae) đều có 27 loài, họ Dẻ (Fagaceae) có 20 loài, tạo nên cấu trúc ưu thế sinh thái của rừng kín thường xanh.

Phổ dạng sống của hệ thực vật cây gỗ phản ánh đặc điểm sinh thái nào? Phổ dạng sống đạt tỷ lệ Ph = 41,33Meg + 29,60Mes + 29,07Mi, với nhóm cây gỗ lớn (Meg) chiếm tỷ trọng cao nhất gồm 155 loài (41,33%). Tỷ lệ này chứng minh cấu trúc thảm thực vật tầng cao vẫn duy trì được độ ổn định sinh thái và độ che phủ lớn trên địa hình đồi núi dốc.

Những nhóm công dụng chính của tài nguyên cây gỗ tại đây là gì? Luận văn thống kê 12 nhóm công dụng khác nhau, trong đó nổi bật nhất là nhóm cây cho gỗ với 323 loài (chiếm 86,13%) và nhóm cây làm thuốc với 103 loài (chiếm 27,47%). Các loài dược liệu quý tiêu biểu bao gồm Ba kích, Sến mật, Kim giao và Bách bệnh.

Quy mô thu thập dữ liệu thực địa của luận văn được thực hiện như thế nào? Tác giả đã triển khai 5 tuyến khảo sát với tổng chiều dài 30 km, lập 30 ô tiêu chuẩn diện tích 2.500 m2 mỗi ô kết hợp 150 ô tái sinh 25 m2. Hơn 400 mẫu tiêu bản thực vật đã được thu thập, xử lý phòng thí nghiệm và định vị tọa độ GPS chính xác ngoài thực địa.

Kết luận

• Hệ thực vật cây gỗ tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng có tính đa dạng cao với 375 loài, 211 chi, 73 họ thuộc 2 ngành Thông và Ngọc lan, trong đó ngành Ngọc lan chiếm ưu thế tuyệt đối với 98,4% tổng số loài.
• Mười họ thực vật đa dạng nhất chiếm tới 49,33% tổng số loài và 38,86% tổng số chi của toàn hệ, dẫn đầu bởi các họ đặc trưng rừng nhiệt đới như Euphorbiaceae, Lauraceae, Moraceae và Fagaceae.
• Phổ dạng sống phản ánh ưu thế của cây gỗ lớn chiếm 41,33% (155 loài), chứng minh cấu trúc tầng tán của hệ sinh thái rừng tự nhiên vẫn duy trì được tính bền vững cao.
• Nguồn tài nguyên thực vật phong phú với 12 nhóm công dụng, dẫn đầu là 323 loài cho gỗ và 103 loài làm thuốc, cùng nhiều loài quý hiếm có tên trong Sách đỏ như Lim xanh, Gụ lau, Sến mật, Kim giao, Trầm hương, Vù hương.
• Luận văn cung cấp hệ thống giải pháp đồng bộ kết hợp bảo tồn tại chỗ trên 15.021,7 ha rừng đặc dụng, xây dựng vườn thực vật 10 ha và nâng cao sinh kế cho 350 hộ dân vùng lõi.

Đóng góp chính của luận văn là hoàn thiện bộ dữ liệu định lượng khoa học và bản đồ phân bố đầu tiên về cây gỗ quý hiếm tại Đồng Sơn - Kỳ Thượng. Lộ trình tiếp theo cần tiến hành quan trắc định kỳ 5 năm một lần trong giai đoạn 2011-2025 để theo dõi diễn thế thảm thực vật. Các nhà quản lý và nhà nghiên cứu lâm nghiệp hãy ứng dụng ngay các kết quả và danh lục của luận văn vào công tác lập quy hoạch bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế sinh thái rừng bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho thời kỳ nghiên cứu hệ thực vật cụ thể. [45] cho rằng “chỉ cần điều tra trên một diện tích đủ lớn để có thể bao trùm được sự phong phú của nơi sống nhưng không có sự phân hoá về mặt địa lý”. Ông gọi đó là hệ thực vật cụ thể. đã đưa ra một nhận định là số loài của một hệ thực vật cụ thể ở vùng nhiệt đới ẩm thường là 1500 – 2000 loài.

Các nhà sinh vật học Nga tập trung các nghiên cứu vào việc xác định diện tích biểu hiện tối thiểu để có thể kiểm kê đầy đủ nhất số loài của từng hệ thực vật cụ thể. Việc xác định diện tích gồm những giai đoạn sau: - Kiểm kê số loài trên một diện tích hạn chế nhất định. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 - Mở rộng dần ra vùng đồng nhất và điều kiện địa lý tự nhiên để thấy mức độ tăng số lượng loài - Khi số loài tăng không đáng kể thì xác định đó là diện tích biểu hiện tối thiểu 1. Ở Việt Nam Nghiên cứu về thực vật ở Việt Nam trước hết phải kể đến các công trình: “Thực vật chí Nam bộ” của Leureiro [41]; Thực vật chí rừng nam bộ của các tác giả Pierre L.

Một trong công trình lớn nhất về quy mô cũng như giá trị là công trình nghiên cứu hệ thực vật Đông Dương của các tác giả Pháp Lecomte et al. [40], kết quả của nghiên cứu này là bộ “Thực vật chí đại cương Đông Dương”, trong kết quả nghiên cứu này theo Lecomte thì vùng Đông Dương có hơn 7000 loài. Đây là bộ sách có ý nghĩa lớn với các nhà thực vật học; hiện nay bộ sách này vẫn còn có giá trị với những người nghiên cứu thực vật Đông Dương nói chung và hệ thực vật Việt Nam nói riêng. Tiếp theo đó là bổ sung của Humbert H.

[38], đến nay là thực vật chí Lào, Campuchia và Việt Nam đã xuất bản từ 1960 và ở ta đã có đến tập 26. Sau này, Pocs T. (1965) tuy không nghiên cứu hệ thực vật miền Bắc, nhưng dựa trên bộ “Thực vật chí đại cương Đông Dương” đã thống kê 5190 loài. Đồng thời tác giả còn phân tích cấu trúc hệ thống cũng như dạng sống và các yếu tố địa lý của hệ thực vật này [42].

trong công trình nghiên cứu về ngành rêu (Bryophyta) đã công bố 556 loài rêu ở Việt Nam, trong đó miền Bắc có 198 loài [42]. Đây là công trình khá tổng quát công bố về ngành rêu ở Việt Nam. Như vậy từ đầu thế kỷ đến khoảng giữa thế kỷ 20, các công trình nghiên cứu về hệ thực vật có giá trị ở Việt Nam đều do các tác giả người nước ngoài nghiên cứu. Các công trình cũng mới chỉ dừng lại ở thống kê số lượng loài có trong một vùng diện tích lớn như miền Bắc Việt Nam (198.000 km2), Việt Nam có diện tích trên 330.000 km2 hoặc Đông Dương với diện tích khoảng 737 800km2 và rất ít chú ý đến các khía cạnh khác.

Như những nghiên cứu về thảm thực vật rừng Việt Nam phải kể đến hai công trình có giá trị là: “Thảm thực vật rừng Việt Nam” của Thái Văn Trừng (1963 – 1978). Tác giả tổng hợp các công trình đã có trước đây cùng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 với các nghiên cứu của mình công bố 7004 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 1850 chi và 189 họ ở Việt Nam. Thái Văn Trừng [31] đã khẳng định ưu thế của các ngành Hạt kín (Magnoliophyta) trong hệ thực vật Việt Nam với 6336 loài (90,9%), 1727 chi (93,4%) và 239 họ (82,7%) trong tổng số các Taxon mỗi bậc. Các ngành thực vật khác nhìn chung chiếm một tỷ lệ không nhiều trong hệ thực vật.

Công trình nghiên cứu “Bước đầu nghiên cứu rừng miền Bắc Việt Nam” của Trần Ngũ Phương [24] đã tiến hành phân loại rừng miền Bắc Việt Nam. Trong đó rừng miền Bắc được chia làm 3 đai, 8 kiểu; ngoài ra ông còn chia ra thành những kiểu phụ mà chỉ dùng loại hình thay cho kiểu, sau loại hình kiểu phụ. Cùng với những công trình nghiên cứu tại miền Bắc, trong thời gian này Phạm Hoàng Hộ [15] cũng cho ra bộ sách “Cây cỏ Nam Việt Nam” công bố với 5326 loài thực vật có ở miền Nam nước ta. Trong đó thực vật bậc thấp có 60 loài, rêu 20 loài, còn lại là thực vật có mạch 5246 loài.

Đây là một công trình tổng hợp về hệ thực vật miền Nam, nhưng số loài các ngành công bố ở trên theo chúng tôi còn thiếu. Phan Kế Lộc [21] ở miền Bắc đã cung cấp số loài cây của các ngành thực vật bậc cao có mạch trong công trình “Bước đầu thống kê số loài cây đã biết ở miền Bắc Việt Nam”. Trong tác phẩm này Phan Kế Lộc đã thống kê được 5609 loài, còn các ngành khác chỉ có 540 loài. Con số này theo bản thân tôi là khá đầy đủ.

Qua những tác phẩm kể trên chúng ta có thể nhận thấy rằng chỉ trong vòng 7 năm từ năm 1966 đến 1973 đã có 4 công trình có giá trị cao về hệ thực vật Việt Nam do các tác giả trong nước nghiên cứu. Tổng hợp các công trình này chúng ta có số liệu khá đầy đủ về các hệ thực vật ở nước ta. Tuy nhiên, các tác giả mới chỉ chủ yếu thống kê số lượng các Taxon có trong hệ thực vật mà ít chú ý so sánh chúng với nhau hoặc chú ý vào các khía cạnh khác như tài nguyên, dạng sống… mặt khác các công trình nghiên cứu này chưa đề cập đến ngành rêu, trừ nhà nghiên cứu Phạm Hoàng Hộ, 1970. Năm 1984, Nguyễn Tiến Bân, Trần Đình Đại, Phan Kế Lộc cùng tập thể các tác giả khác đã xuất bản tập “Danh lục thực vật Tây Nguyên” công bố 3754 loài thực vật bậc cao có mạch bằng một nửa số loài của hệ thực vật Việt Nam.

Công LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 trình này khảo sát bao quát cả một hệ thực vật rừng phong phú vào bậc nhất nước ta nên rất có ý nghĩa [7]. Đi theo hướng nghiên cứu các hệ thực vật ở từng vùng, Phạm Hoàng Hộ (1985 ) đã xuất bản ra cuốn sách “Danh lục thực vật Phú Quốc”. Công bố 793 loài thực vật cao có mạch trong một diện tích là 592 km2 [16 ]. Đối với ngành rêu (Bryophyta) từ trước dến nay, trong các công trình chung về hệ thực vật bậc cao thường ít được xếp vào thành phần mà được nghiên cứu riêng.

Công trình nghiên cứu quy mô và tổng quát nhất là của Pocs T. [42], sau đó các nghiên cứu này thường không tập trung, cho đến năm 1980 Trần Ninh với công trình nghiên cứu “Rêu của Việt Nam” đã thống kê công bố 170 loài rêu của Việt Nam. Nếu thống kê số loài, chi, họ ở miền Bắc thường theo con số của tác giả Phan Kế Lộc cộng thêm ngành rêu nữa thì số loài thực vật ở miền Bắc là 5915 loài, số chi là 1746 chi và số họ là 288 họ. Thống kê số loài, chi, họ ở Việt Nam theo con số thống kê của Thái Văn Trừng [31] cộng thêm ngành rêu ở Việt Nam thì số loài ở Việt Nam là 7797 loài, 2032 chi, 349 họ thuộc 7 ngành thực vật bậc cao.

Gần đây nhất là năm (1991 – 1993) với 3 quyển “Cây cỏ Việt Nam” Phạm Hoàng Hộ đã mô tả 10.500 loài thực vật bậc cao có mạch ở Việt Nam. Tuy vậy Phạm Hoàng Hộ con số đó có thể lên tới 12. Nhiều nhà thực vật Việt Nam làm việc ở trong nước cũng cho rằng số loài thực vật nước ta có khoảng 12. Nghiên cứu thực vật tại Khu BTTN Đồng Sơn- Kỳ Thượng Năm 2001 Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Ninh đã phối hợp với các chuyên gia thực vật của trường Đại học Lâm nghiệp, Viện Điều tra Quy hoạch rừng điều tra sơ bộ hiện trạng động thực vật rừng trong khu vực 5 xã Đồng Sơn, Đồng Lâm, Kỳ Thượng, Vũ Oai, Hoà Bình hoàn thành chuyên đề về thực vật tiến đến thành lập Khu Bảo tồn.

Kết quả của đợt điều tra này các chuyên gia đã tìm được 485 loài thuộc 280 chi và 101 họ thuộc 3 ngành Quyết thực vật, Hạt trần và Hạt kín. Tại khu Bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng, hiện nay chưa có một nghiên cứu nào về dạng sống, công dụng, phân bố của hệ thực vật; qua các đợt điều tra, tìm hiểu về khu hệ thực vật tại Khu Bảo tồn đã thực hiện trước kia chỉ chú ý đến LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 số lượng loài và lập ra một bản danh lục thực vật sơ bộ chưa đi sâu vào nghiên cứu thảm thực vật và đặc biệt là không có tiêu bản và bản đồ phân bố để chứng minh về sự đa dạng đó. Nghiên cứu này là đề tài đầu tiên nghiên cứu, phân tích về tính đa dạng về thành phần loài, công dụng, dạng sống và phân bố một số cây gỗ quý hiếm trong sách đỏ Việt Nam tại khu Bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng và được áp dụng theo hệ thống của Tolmachop A. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 Chương 2 MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.

Mục tiêu và đối tượng nghiên cứu 2. Mục tiêu nghiên cứu Đánh giá được tính đa dạng loài cây gỗ tại khu Bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn – Kỳ Thượng, Quảng Ninh, từ đó đề xuất một số giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học khu vực nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu Hệ thực vật cây gỗ (cây sống nhiều năm, có thân sinh trưởng thứ cấp hóa gỗ, khi trưởng thành đường kính thân trên 6cm) tại khu Bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng, huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh. Nội dung nghiên cứu - Điều tra, xây dựng danh lục các loài thực vật cây gỗ tại khu vực nghiên cứu.

- Điều tra, đánh giá tính đa dạng sinh học về thành phần loài, dạng sống, công dụng và giá trị bảo tồn của hệ thực vật cây gỗ tại khu Bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng, tỉnh Quảng Ninh. - Đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát triển tài nguyên thực vật có hiệu quả. Phương pháp nghiên cứu 2. Phương pháp kế thừa - Kế thừa các công trình có liên quan của các nhà khoa học đã nghiên cứu tại khu BTTN Đồng Sơn - Kỳ Thượng trong những năm trước đây kể cả các văn bản, các cuộc hội nghị, hội thảo, các chương trình, kế hoạch hành động….