Luận văn thạc sĩ hus nghiên cứu sự đa dạng cây gỗ và điều tra một số mô hình trồng rừng tại khu bảo tồn thiên nhiên chạm chu tỉnh tuyên quang làm cơ sở cho công tác bảo tồn

Nghiên cứu sự đa dạng cây gỗ và mô hình trồng rừng tại khu bảo tồn thiên nhiên Chạm Chu, Tuyên Quang, hỗ trợ công tác bảo tồn hiệu quả.

• Tác giả: Hà Thị Hoa
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Trung Thành
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Thực vật học
• Đề tài: Nghiên Cứu Sự Đa Dạng Cây Gỗ Và Điều Tra Một Số Mô Hình Trồng Rừng Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Chạm Chu, Tỉnh Tuyên Quang Làm Cơ Sở Cho Công Tác Bảo Tồn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Nghiên cứu về đa dạng sinh học trên thế giới
• 1.2. Nghiên cứu đa dạng thực vật trên thế giới
• 1.3. Nghiên cứu đa dạng thực vật ở Việt Nam
• 1.4. Nghiên cứu về các yếu tố địa lý
• 1.5. Nghiên cứu về phổ dạng sống của hệ thực vật
• 1.6. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội
• 1.6.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.6.2. Vị trí địa lý
• 1.6.3. Địa chất và thổ nhưỡng
• 1.6.4. Điều kiện kinh tế xã hội khu vực nghiên cứu
• 1.6.5. Lao động và tập quán
• 1.6.6. Cơ sở hạ tầng, giao thông
• 1.7. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
• 1.7.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.7.2. Nội dung nghiên cứu
• 1.7.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7.3.1. Phương pháp kế thừa
• 1.7.3.2. Phương pháp chuyên gia
• 1.7.3.3. Phương pháp nghiên cứu đa dạng thực vật
• 1.7.3.4. Thu mẫu và xử lý
• 1.7.3.5. Xác định tên khoa học
• 1.7.3.6. Xây dựng bảng danh lục thực vật
• 1.7.3.7. Đánh giá đa dạng sinh học
• 1.7.3.8. Đánh giá đa dạng của các taxon bậc ngành, họ, chi
• 1.7.3.9. Đánh giá tính đa dạng về các yếu tố địa lý thực vật
• 1.7.3.10. Đánh giá tính đa dạng về dạng sống
• 1.7.3.11. Đánh giá về giá trị tài nguyên và mức độ đe dọa
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đa dạng thành phần loài cây gỗ trong khu vực nghiên cứu
• 4.2. Đa dạng ở mức độ ngành
• 4.2.1. Tỷ trọng hai lớp trong ngành Hạt kín
• 4.2.2. Đánh giá đa dạng các taxon dưới ngành
• 4.3. Đa dạng ở mức độ họ
• 4.4. Đa dạng ở mức độ chi
• 4.5. Đa dạng các yếu tố địa lý của các loài
• 4.6. Đa dạng về dạng sống
• 4.7. Đa dạng về giá trị sử dụng nguồn tài nguyên cây gỗ ở Khu Bảo tồn thiên nhiên Chạm Chu
• 4.7.1. Đa dạng về giá trị sử dụng
• 4.7.2. Đa dạng về các loài quý hiếm
• 4.7.3. Các loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam
• 4.7.4. Các loài nằm trong danh sách của Nghị định 32-2006/CP
• 4.8. Các mô hình trồng cây ở Khu Bảo tồn thiên nhiên Chạm Chu
• 4.8.1. Mô hình trồng Cam
• 4.8.2. Mô hình trồng Xoan
• 4.8.3. Mô hình trồng Luồng
• 4.8.4. Mô hình trồng Bương
• 4.8.5. Mô hình trồng Cọ
• 4.8.6. Mô hình trồng Lát hoa
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu đa dạng cây gỗ tại Chạm Chu

Khu bảo tồn thiên nhiên Chạm Chu, tỉnh Tuyên Quang, là một trong những khu vực có sự đa dạng sinh học phong phú tại Việt Nam. Nghiên cứu về đa dạng sinh học tại đây không chỉ giúp bảo tồn các loài cây gỗ mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững. Khu vực này có diện tích rừng tự nhiên lớn, với nhiều loài cây quý hiếm và đặc hữu. Việc nghiên cứu và bảo tồn các loài cây gỗ tại đây là rất cần thiết để duy trì sự cân bằng sinh thái và phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và sinh thái của khu bảo tồn Chạm Chu

Khu bảo tồn Chạm Chu có địa hình đa dạng với nhiều kiểu hệ sinh thái khác nhau. Điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng tại đây rất thuận lợi cho sự phát triển của các loài cây gỗ. Nghiên cứu cho thấy khu vực này có khoảng 1500 - 2000 loài thực vật, trong đó có nhiều loài quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam.

1.2. Vai trò của cây gỗ trong hệ sinh thái Chạm Chu

Cây gỗ không chỉ cung cấp gỗ và các sản phẩm từ rừng mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự đa dạng sinh học. Chúng tạo ra môi trường sống cho nhiều loài động vật và thực vật khác, đồng thời giúp cải thiện chất lượng đất và không khí.

II. Thách thức trong việc bảo tồn đa dạng cây gỗ tại Chạm Chu

Mặc dù khu bảo tồn Chạm Chu có sự đa dạng sinh học phong phú, nhưng việc bảo tồn các loài cây gỗ đang gặp nhiều thách thức. Sự khai thác quá mức, biến đổi khí hậu và các hoạt động phát triển kinh tế đang đe dọa đến sự tồn tại của nhiều loài cây quý hiếm. Việc nhận thức và hành động kịp thời là rất cần thiết để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên này.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến đa dạng sinh học

Biến đổi khí hậu đang gây ra những thay đổi lớn trong môi trường sống của các loài cây gỗ. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định có thể làm giảm khả năng sinh trưởng và phát triển của các loài cây, dẫn đến sự suy giảm đa dạng sinh học.

2.2. Khai thác tài nguyên rừng và ảnh hưởng đến cây gỗ

Việc khai thác gỗ trái phép và không bền vững đang làm giảm diện tích rừng tự nhiên. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến các loài cây gỗ mà còn đến toàn bộ hệ sinh thái trong khu vực. Cần có các biện pháp quản lý rừng bền vững để bảo vệ tài nguyên này.

III. Phương pháp nghiên cứu đa dạng cây gỗ tại Chạm Chu

Để nghiên cứu sự đa dạng của các loài cây gỗ tại khu bảo tồn Chạm Chu, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Các nhà nghiên cứu đã sử dụng phương pháp thu mẫu, phân tích di truyền và đánh giá hệ sinh thái để xác định các loài cây và mức độ đa dạng của chúng. Những kết quả này sẽ là cơ sở cho các hoạt động bảo tồn trong tương lai.

3.1. Phương pháp thu mẫu và phân tích

Phương pháp thu mẫu được thực hiện bằng cách khảo sát trực tiếp tại hiện trường, ghi nhận các loài cây gỗ và thu thập mẫu vật để phân tích. Các mẫu này sẽ được xác định tên khoa học và đưa vào bảng danh lục thực vật.

3.2. Đánh giá đa dạng sinh học và giá trị tài nguyên

Đánh giá đa dạng sinh học được thực hiện thông qua việc phân tích các yếu tố như số lượng loài, mức độ phong phú và sự phân bố của các loài cây gỗ. Điều này giúp xác định giá trị tài nguyên và mức độ đe dọa của các loài cây trong khu vực.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại Chạm Chu

Kết quả nghiên cứu cho thấy khu bảo tồn Chạm Chu có sự đa dạng cao về các loài cây gỗ. Nhiều loài cây quý hiếm đã được ghi nhận, trong đó có những loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam. Những kết quả này không chỉ có giá trị khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong việc bảo tồn và phát triển bền vững khu vực.

4.1. Đa dạng thành phần loài cây gỗ

Nghiên cứu đã xác định được nhiều loài cây gỗ quý hiếm, trong đó có các loài như Hoàng Đàn, Pơ Mu, và Nghiến. Những loài này không chỉ có giá trị kinh tế mà còn có vai trò quan trọng trong việc duy trì sự đa dạng sinh học.

4.2. Ứng dụng mô hình trồng rừng bền vững

Các mô hình trồng rừng bền vững đã được áp dụng tại khu bảo tồn Chạm Chu, giúp tăng cường sự phục hồi của các loài cây gỗ và bảo vệ môi trường. Những mô hình này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần vào việc bảo tồn đa dạng sinh học.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho nghiên cứu tại Chạm Chu

Nghiên cứu về đa dạng cây gỗ tại khu bảo tồn Chạm Chu đã chỉ ra tầm quan trọng của việc bảo tồn tài nguyên thiên nhiên. Những kết quả đạt được sẽ là cơ sở cho các chính sách bảo tồn và phát triển bền vững trong tương lai. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các biện pháp bảo vệ để duy trì sự đa dạng sinh học tại khu vực này.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn đa dạng sinh học

Bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ giúp duy trì các loài cây gỗ mà còn bảo vệ toàn bộ hệ sinh thái. Điều này có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển bền vững của khu vực và cộng đồng địa phương.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu và bảo tồn

Trong tương lai, cần có các chương trình nghiên cứu và bảo tồn mạnh mẽ hơn, kết hợp với sự tham gia của cộng đồng địa phương. Việc nâng cao nhận thức về giá trị của rừng và đa dạng sinh học sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của khu bảo tồn Chạm Chu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho thời kỳ nghiên cứu hệ thực vật cụ thể.I cho rằng: “chỉ cần điều tra trên một diện tích đủ lớn để có thể bao trùm được sự phong phú của nơi sống nhưng không có sự phân hóa về mặt địa lý”. Tác giả đã đưa ra nhận định một hệ thực vật cụ thể ở vùng nhiệt đới ẩm thường khoảng 1500 đến 2000 loài. Trong đó, ngành Hạt kín có 13477 chi, 454 họ và được chia ra làm hai lớp: lớp Hai lá mầm (Dicotyledoneae) bao gồm 10715 chi, 357 họ và lớp Một lá mầm (Môncotyledoneae) bao gồm 2762 chi, 97 họ. Từ thế kỷ XX, với các thành tựu của nhiều môn khoa học khác đã hỗ trợ nhiều cho các nghiên cứu về đa dạng thực vật, tạo cơ sở về dẫn liệu và phương pháp để xây dựng các bảng hệ thống tiến hóa.

8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nghiên cứu đa dạng thực vật ở Việt Nam Việt Nam là quốc gia có khí hậu nóng ẩm, lượng mưa hàng năm tương đối cao, tạo điều kiện thuận lợi cho các loài thực vật phát triển, vì thế nước ta có mức độ đa dạng sinh học cao so với các nước trên thế giới. Việc nghiên cứu về hệ thực vật ở nước đã có từ lâu. Vào năm 1417, tác giả Tuệ Tĩnh đã đưa ra cuốn sách “Nam dược thần hiệu” mô tả 579 loài thuốc, năm 1595 Lý Thời Trân trong cuốn “Bản thảo cương mục” đã đề cập đến hơn 1000 vị thuốc thảo mộc.

Việc nghiên cứu hệ thực vật Việt Nam diễn ra với quy mô lớn vào thời Pháp thuộc, trước hết là công trình nghiên cứu “Thực vật chí Nam Bộ” của tác giả Leureiro; thực vật chí rừng Nam bộ của tác giả Pierre; công trình lớn nhất là bộ “Thực vật chí đại cương Đông Dương” của tác giả Lecomete trong đó phân loại, thống kê, mô tả các loài cây từ Dương xỉ cho đến thực vật Hạt kín toàn Đông Dương, trong nghiên cứu này thì toàn Đông Dương có hơn 7000 loài; cho đến nay bộ sách vẫn còn nguyên giá trị đối với những người nghiên cứu thực vật Đông dương nói chung và hệ thực vật Việt Nam nói riêng. Bên cạnh những nghiên cứu của các tác giả người Pháp, sau năm 1954 đã xuất hiện nhiều các nghiên cứu của các tác giả trong nước; có thể kể đến các công trình sau: “Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam” của tác giả Đỗ Tất Lợi (1969, 1977); bộ “ Cây cỏ thường thấy ở Việt Nam” do Lê Khả Kế chủ biên (1969, 1975); thảm thực vật rừng Việt Nam (1978) của Thái Văn Trừng, bộ “ Cây gỗ rừng Việt Nam” (1971-1988) gồm 7 tập và cuốn “Những loài thực vật rừng quý hiếm cần bảo vệ ở Việt Nam” do Viện điều tra qui hoạch rừng biên soạn. Năm 1984, Nguyễn Tiến Bân, Trần Bình Đại, Phan kế Lộc cùng tập thể các tác giả đã xuất bản tập “Danh lục thực vật Tây Nguyên” công bố 3754 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] loài thực vật bậc cao có mạch. Trong công trình “Thực vật ở đảo Phú Quốc ” (1985), tác giả Phạm Hoàng Hộ đã thống kê được 929 loài thực vật bậc cao có mạch, trong đó có 112 loài cây trồng, 817 loài cây có phân bố tự nhiên và ghi nhận thêm 19 loài mới cho Việt Nam, không kể Nấm.

Trong số đó, đáng chú ý nhất là bộ “Cây cỏ Việt Nam” lần đầu tiên xuất bản tại Canada (1991- 1993) đã thống kê được 10419 loài thực vật bậc cao có mạch ở Việt Nam. Trong hai năm 1999- 2000, tác giả đã chỉnh lí, bổ sung và tái bản tại Việt Nam. Bộ sách mới đã thống kê, mô tả 11611 loài thuộc 3179 chi, 295 họ và 6 ngành. Năm 1993, Trần Đình Lý và tập thể cũng công bố cuốn “1900 loài cây có ích của Việt Nam”.

Năm 1996, “Tên cây gỗ rừng Việt Nam” là kết quả đóng góp của nhiều tác giả đã được chỉnh lý và dịch sang tiếng Anh. Cùng năm này, Võ Văn Chi công bố cuốn “Từ điển cây thuốc Việt Nam” và gần đây là cuốn “Từ điển thực vật thông dụng” (2003). Nguyễn Tiến Bân công bố cuốn “Cẩm nang tra cứu và nhận biết các họ thực vật ở Việt Nam” (1997). Võ Văn Chi và Trần Hợp (1999) công bố cuốn “Cây cỏ có ích ở Việt Nam”.

Đỗ Tất Lợi giới thiệu “Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam” và các tài liệu do Viện dược liệu biên soạn như “Cây thuốc Việt Nam” (1990); “Tài nguyên cây thuốc Việt Nam”(1993); năm 1999, trong cuốn “Một số đặc điểm cơ bản của hệ thực vật Việt Nam”, tác giả Lê Trần Chấn đã thống kê được 10192 loài, 2298 chi và 285 họ thuộc 7 ngành thực vật bậc cao có mạch. Gần đây nhất, năm (2001- 2005), tập thể các tác giả thuộc trung tâm nghiên cứu tài nguyên và môi trường- Đại học Quốc gia Hà Nội, Viện sinh thái và tài nguyên sinh vật- Viện khoa học và công nghệ Việt Nam, đã xuất bản bộ sách gồm 3 tập đó là “Danh lục các loài thực vật Việt Nam”. Bộ sách này đã thông kê được đầy đủ nhất các loài thực vật có ở Việt Nam. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nghiên cứu về tính đa dạng thực vật tại các vườn Quốc gia và các khu bảo tồn thiên nhiên của Việt Nam cho đến nay đã có nhiều công trình.

Điển hình phải kể đến các nghiên cứu của Nguyễn Nghĩa Thìn, Nguyễn Bá Thụ ở vườn quốc gia Cúc Phương (1995), Nguyễn Nghĩa Thìn, Nguyễn Thanh Nhàn ở vườn quốc gia Pù Mát (2004), Nguyễn Nghĩa Thìn và cộng sự ở vườn quốc gia Bạch Mã (2003), Lê Thị Huyên ở Vườn quốc gia Cát Bà (1998). Bên cạnh các công trình nghiên cứu về toàn thể hệ thực vật thì còn phải kể đến các nghiên cứu về các họ thực vật riêng biệt trong cả nước như “Orchidaceae Đông Dương” của Seidenfaden (1992), “Orchidaceae Việt Nam” của Leionid Averyanov (1994), Nguyễn Nghĩa Thìn với “Euphorbiaceae Việt Nam” (1995, 1999, 2007), Nguyễn Tiến Bân với “Annonaceae Việt Nam” (2000), “Lamiaceae” của Vũ Xuân Phương (2000); “Myrsinaceae” của Trần Thị Kim Liên (2002), “Cyperaceae” của Nguyễn Khắc Khôi (2002), và Vũ Xuân Phương với “Verbenaceae” (2007)… Tuy chỉ đề cập đến một họ nhất định nhưng đây là những công trình nghiên cứu chuyên sâu, trình bày đầy đủ các thông tin cần thiết về các loài trong họ. Đây là những tài liệu quan trọng làm cơ sở cho việc đánh giá về đa dạng phân loại của các họ thực vật Việt Nam. Nghiên cứu về các yếu tố địa lý Yếu tố địa lí là một trong những yếu tố quan trọng trong việc đánh giá sự đa dạng của hệ thực vật.

Gagnepain là người đầu tiên phân tích các yếu tố địa lý của hệ thực vật Việt Nam với hai tác phẩm “Góp phần nghiên cứu hệ thực vật Đông Dương” (1926) và “Giới thiệu về hệ thực vật Đông Dương” (1944). Ông đã chia hệ thực vật Đông Dương thành 5 yếu tố. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Yếu tố Trung Quốc 33,8% Yếu tố nhập nội và phân bố rộng 20,8% Yếu tố Xích Kim - Himalaya 18,5% Yếu tố Malaysia và nhiệt đới khác 15% Yếu tố đặc hữu bán đảo Đông Dương 11,9% Sau đó vào năm 1965, khi nghiên cứu về hệ thực vật Bắc Việt Nam, Pócs Tamás đã phân chia thành các nhóm yếu tố như sau: - Nhân tố bản địa đặc hữu 39,9% Của Việt Nam 32,55% Của Đông Dương 7,35% - Nhân tố di cư từ các vùng nhiệt đới: 55,27% Từ Trung Quốc 12,89% Từ Ấn Độ và Himalaya 9,33% Từ Malaysia - Indonesia 25,69% Từ các vùng nhiệt đới khác 7,36% - Nhân tố khác 4,83% Ôn đới 3,27% Thế giới 1,56% Trong nhân tố khác thì nhân tố nhập nội, trồng trọt chiếm 3,08% Tổng 100% Năm 1978, Thái Văn Trừng căn cứ vào bản thống kê của các loài thực vật Bắc Việt Nam đã cho rằng ở Việt Nam có 3% số chi và 27,5% số loài đặc hữu. Nhưng khi thảo luận tác giả đã gộp các nhân tố di cư từ nam Trung Hoa và nhân tố đặc hữu bản địa Việt Nam làm một và căn cứ vào khu phân bố hiện tại, nguồn gốc phát sinh của loài đó đã cho ra tỉ lệ như sau: 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Nhân tố bản địa đặc hữu 50% - Nhân tố di cư 39% Từ Malaysia - Indonesia 15% Từ Himalaya - Vân Nam - Quí Châu 10% Từ Ấn Độ - Miến Điện 14% - Nhân tố khác 11% Nhiệt đới 7% Ôn đới 3% Thế giới 1% Trong nhân tố khác thì nhân tố nhập nội vẫn là 3,08%.

Tổng 100% Căn cứ các khung phân loại của Pócs Tamás (1965), Ngô Chinh Dật (1993), Lê Trần Chấn (1994) và trên cơ sở các công trình nghiên cứu của mình, Nguyễn Nghĩa Thìn (1999) đã xây dựng thang phân loại các yếu tố địa lý thực vật cho hệ thực vật Việt Nam và áp dụng cho việc sắp xếp các chi thực vật Việt Nam vào các yếu tố địa lý. Thang phân loại này đã được tác giả chỉnh sửa, bổ sung vào các năm 2004 trong “Hệ sinh thái rừng nhiệt đới” (Nxb ĐHQGHN, 2004) và năm 2008 trong cuốn “Các phương pháp nghiên cứu thực vật” theo đó hệ thực vật Việt Nam bao gồm các yếu tố chính sau: 1. Yếu tố toàn thế giới 2. Liên nhiệt đới 2.

Nhiệt đới châu Á, châu Úc và châu Mỹ 2. Nhiệt đới châu Á, châu Phi và châu Mỹ 2. Nhiệt đới châu Á và Mỹ 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Cổ nhiệt đới 3.

Nhiệt đới châu Á và châu Úc 3. Nhiệt đới châu Á và châu Phi 4. Nhiệt đới châu Á (Inđô - Malêzi) 4. Đông Dương - Malêzi 4.

Đông Dương - Ấn Độ hay Lục địa châu Á nhiệt đới 4. Đông Dương - Himalaya hay lục địa Đông Nam Á (trừ Malêzi, Ấn Độ) 4. Đông Dương - Nam Trung Hoa 4. Ôn đới Bắc 5.

Đông Á - Bắc Mỹ 5. Ôn đới cổ thế giới 5. Vùng ôn đới Địa Trung Hải, châu Âu, châu Á 5. Đặc hữu Việt Nam 6.

Cận đặc hữu 7. Yếu tố cây trồng 8. Yếu tố không xác định: bao gồm các taxon không có đủ thông tin để xếp vào một trong các yếu tố ở trên. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Nghiên cứu về phổ dạng sống của hệ thực vật Dạng sống là một đặc tính biểu hiện sự thích nghi của thực vật với điều kiện môi trường. Vì vậy, việc nghiên cứu dạng sống sẽ cho thấy mối quan hệ chặt chẽ của các dạng với điều kiện tự nhiên của từng vùng và biểu hiện sự tác động của điều kiện sinh thái đối với từng loài thực vật. Nghiên cứu về phổ dạng sống chính là tìm hiểu bản chất sinh thái của hệ thực vật.