Nghiên Cứu Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế Nông Nghiệp Tại Thành Phố Hải Phòng

Luận án tiến sĩ địa lý phân tích chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại thành phố Hải Phòng, cung cấp cái nhìn sâu sắc về phát triển bền vững.

• Tác giả: Vũ Thị Kim Cúc
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Kim Hồng
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Địa lý học
• Đề tài: Nghiên Cứu Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế Nông Nghiệp Tại Thành Phố Hải Phòng
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ
• 1.1. Cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 1.2. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.4. Cơ sở thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam, đồng bằng sông Hồng và một số thành phố
• 1.5. Tổng kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG VÀ THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 2.1. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 2.2. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở thành phố Hải Phòng
• 2.2.1. Biến động diện tích đất nông nghiệp
• 2.2.2. Chuyển dịch cơ cấu ngành nông - lâm - thủy sản
• 2.2.3. Chuyển dịch cơ cấu ngành thủy sản
• 2.2.4. Chuyển dịch cơ cấu ngành lâm nghiệp
• 2.2.5. Chuyển dịch cơ cấu lao động nông nghiệp
• 2.2.6. Đánh giá chung sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở thành phố Hải Phòng
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG ĐẾN NĂM 2020
• 3.1. Căn cứ định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp thành phố Hải Phòng
• 3.2. Quan điểm và mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp đến năm 2020
• 3.3. Các giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở thành phố Hải Phòng
• 3.3.1. Nhóm giải pháp về phát triển lực lượng sản xuất
• 3.3.2. Giải pháp tạo vốn và quản lý vốn hiệu quả
• 3.3.3. Giải pháp khoa học và công nghệ
• 3.3.4. Giải pháp tạo việc làm và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• 3.3.5. Giải pháp xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội
• 3.3.6. Nhóm giải pháp phát triển các hình thức tổ chức kinh tế
• 3.3.7. Giải pháp mở rộng hệ thống liên kết nông - công nghiệp - dịch vụ
• 3.3.8. Giải pháp cơ chế chính sách
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế Nông Nghiệp

Nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu kinh tế là một phần quan trọng của quá trình phát triển kinh tế xã hội, tác động sâu rộng đến mọi khía cạnh của đời sống. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp đang thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học trên thế giới. Thực tiễn gần 30 năm xây dựng Xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc cho thấy vai trò quan trọng của sản xuất nông nghiệp. Trình độ sản xuất thấp kém và hiệu quả kém của nông nghiệp ảnh hưởng đến đời sống nhân dân và sự phát triển của công nghiệp. Do đó, cần tập trung phát triển mạnh nông nghiệp, tạo nguồn nguyên liệu cho công nghiệp và sản xuất hàng xuất khẩu, như đã được xác định tại Đại hội Đảng lần thứ V (1982). Đại hội Đảng VI (1986) đã tạo ra sự đổi mới toàn diện, khẳng định vai trò to lớn của nông nghiệp Việt Nam trong công cuộc CNH-HĐH. Theo số liệu năm 2010, 60.7% dân số Việt Nam sống ở nông thôn, và 48.7% lao động làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp. Tuy nhiên, vai trò của nông nghiệp chưa được phát huy đầy đủ, đòi hỏi chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là một nhiệm vụ cấp thiết trong thời kỳ đổi mới.

1.1. Vai Trò Của Nông Nghiệp Trong Kinh Tế Hải Phòng

Hải Phòng, một thành phố cảng và trung tâm công nghiệp lớn, vẫn còn một bộ phận lao động đáng kể hoạt động trong lĩnh vực nông - lâm - thủy sản (N-L-TS), chiếm 34.5% vào năm 2010, và nông nghiệp đóng góp 10% GDP. Cơ cấu kinh tế N-L-TS của thành phố còn bất hợp lý, với nông nghiệp chiếm 75.1% giá trị sản xuất, trong khi thủy sản chỉ chiếm 24%. Do đó, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng CNH-HĐH là một nhiệm vụ quan trọng để khai thác tối đa tiềm năng nông nghiệp và cải thiện đời sống nhân dân.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Chuyển Dịch Cơ Cấu Nông Nghiệp

Nghiên cứu này nhằm làm rõ các khái niệm cơ bản về cơ cấu kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, và cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Đồng thời, phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại Hải Phòng, xác định những thách thức và cơ hội. Từ đó, đề xuất các giải pháp và định hướng để thúc đẩy phát triển nông nghiệp Hải Phòng một cách bền vững và hiệu quả. Mục tiêu chính là góp phần vào quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn tại thành phố.

II. Thách Thức và Vấn Đề Trong Chuyển Dịch Nông Nghiệp Hải Phòng

Mặc dù Hải Phòng đã nỗ lực trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, tập trung vào các sản phẩm có lợi thế cạnh tranh như rau đậu, hoa, cây cảnh, cây ăn quả và thủy sản, sự chuyển đổi này diễn ra còn chậm. Tỷ trọng giữa các ngành và việc sử dụng nguồn lực phát triển nông nghiệp chưa hợp lý. Sản phẩm nông nghiệp hàng hóa chiếm tỷ lệ thấp, thiếu thương hiệu và khả năng cạnh tranh, hạn chế xuất khẩu. Cần xác định nguyên nhân gây ra tình trạng này và tìm ra phương hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp hợp lý, cũng như giải pháp để thúc đẩy quá trình này.

2.1. Thực Trạng Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Hải Phòng

Diện tích đất nông nghiệp tại Hải Phòng có sự biến động, ảnh hưởng đến cơ cấu cây trồng và vật nuôi. Việc chuyển đổi cơ cấu đất nông nghiệp chưa đạt hiệu quả cao, nhiều diện tích đất vẫn được sử dụng cho các loại cây trồng có giá trị kinh tế thấp. Cần đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp và đề xuất các giải pháp sử dụng đất một cách hợp lý và hiệu quả hơn.

2.2. Khó Khăn Trong Phát Triển Nông Nghiệp Hàng Hóa

Việc phát triển nông nghiệp hàng hóa tại Hải Phòng gặp nhiều khó khăn, bao gồm thiếu vốn đầu tư, công nghệ lạc hậu, và liên kết sản xuất yếu. Sản phẩm nông nghiệp chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn chất lượng và an toàn vệ sinh thực phẩm, gây khó khăn trong việc tiếp cận thị trường và xây dựng thương hiệu. Cần có các giải pháp để hỗ trợ nông dân nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng chuỗi giá trị nông nghiệp.

2.3. Tác Động Của Đô Thị Hóa Đến Nông Nghiệp Hải Phòng

Đô thị hóa và công nghiệp hóa đang diễn ra mạnh mẽ tại Hải Phòng, gây áp lực lên diện tích đất nông nghiệp và nguồn lao động nông nghiệp. Việc chuyển đổi đất nông nghiệp sang mục đích phi nông nghiệp cần được quản lý chặt chẽ để đảm bảo an ninh lương thực và bảo vệ môi trường. Cần có các chính sách hỗ trợ nông dân chuyển đổi nghề nghiệp và nâng cao thu nhập.

III. Giải Pháp Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế Nông Nghiệp Hải Phòng

Để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại Hải Phòng, cần có các giải pháp đồng bộ trên nhiều lĩnh vực. Đầu tư vào khoa học công nghệ, nâng cao trình độ của lực lượng lao động, phát triển các hình thức tổ chức sản xuất hiệu quả, và xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ là những yếu tố quan trọng. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ nông dân tiếp cận vốn, thị trường và thông tin.

3.1. Ứng Dụng Khoa Học Công Nghệ Vào Sản Xuất Nông Nghiệp

Việc ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp là yếu tố then chốt để nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm. Cần khuyến khích nông dân áp dụng các giống cây trồng, vật nuôi mới, các quy trình sản xuất tiên tiến, và các công nghệ bảo quản chế biến hiện đại. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ nghiên cứu và chuyển giao khoa học công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp.

3.2. Phát Triển Nguồn Nhân Lực Nông Nghiệp Chất Lượng Cao

Nguồn nhân lực có trình độ và kỹ năng là yếu tố quan trọng để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Cần nâng cao chất lượng đào tạo nghề nông nghiệp, khuyến khích thanh niên tham gia vào sản xuất nông nghiệp, và tạo điều kiện cho nông dân tiếp cận thông tin và kiến thức mới. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ lao động nông nghiệp chuyển đổi sang các ngành nghề khác.

3.3. Xây Dựng Chuỗi Giá Trị Nông Nghiệp Hiệu Quả

Việc xây dựng chuỗi giá trị nông nghiệp là yếu tố quan trọng để nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm và đảm bảo lợi ích cho tất cả các bên tham gia. Cần khuyến khích liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp chế biến, và nhà phân phối, xây dựng các thương hiệu nông sản uy tín, và phát triển các kênh tiêu thụ hiệu quả. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ phát triển logistics và hạ tầng phục vụ chuỗi giá trị nông nghiệp.

IV. Chính Sách Hỗ Trợ Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế Nông Nghiệp

Để chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp thành công, cần có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính sách của nhà nước. Các chính sách này cần tập trung vào việc tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất kinh doanh, hỗ trợ nông dân tiếp cận vốn, thị trường và thông tin, và bảo vệ quyền lợi của nông dân.

4.1. Chính Sách Về Đất Đai Cho Nông Nghiệp

Cần rà soát và điều chỉnh các chính sách về đất đai để tạo điều kiện cho nông dân tích tụ ruộng đất, mở rộng quy mô sản xuất. Đồng thời, cần có các quy định chặt chẽ về việc chuyển đổi đất nông nghiệp sang mục đích phi nông nghiệp để đảm bảo an ninh lương thực.

4.2. Chính Sách Tín Dụng Cho Nông Nghiệp

Cần tạo điều kiện cho nông dân tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi để đầu tư vào sản xuất nông nghiệp. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ bảo hiểm nông nghiệp để giảm thiểu rủi ro cho nông dân.

4.3. Chính Sách Về Tiêu Thụ Nông Sản

Cần có các chính sách hỗ trợ nông dân tiêu thụ nông sản, bao gồm xây dựng các chợ đầu mối, trung tâm thương mại, và kết nối với các hệ thống siêu thị, nhà hàng. Đồng thời, cần có các chính sách xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm nông sản Hải Phòng trên thị trường trong và ngoài nước.

V. Kết Luận và Triển Vọng Phát Triển Nông Nghiệp Hải Phòng

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là một quá trình lâu dài và phức tạp, đòi hỏi sự nỗ lực của tất cả các bên liên quan. Tuy nhiên, với những tiềm năng và lợi thế sẵn có, cùng với sự hỗ trợ của chính sách, nông nghiệp Hải Phòng có nhiều triển vọng phát triển trong tương lai.

5.1. Xu Hướng Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế Nông Nghiệp Tương Lai

Trong tương lai, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại Hải Phòng sẽ tiếp tục diễn ra theo hướng phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp đô thị, và nông nghiệp sinh thái. Đồng thời, sẽ có sự chuyển dịch mạnh mẽ từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang sản xuất nông nghiệp hàng hóa chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu của thị trường.

5.2. Tác Động Của Chuyển Dịch Đến Kinh Tế Xã Hội

Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp sẽ có tác động tích cực đến kinh tế xã hội của Hải Phòng, góp phần nâng cao thu nhập và đời sống của nông dân, tạo ra nhiều việc làm mới, và bảo vệ môi trường. Đồng thời, sẽ thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp và dịch vụ liên quan đến nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại các đô thị cảng biển đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Luận án tiến sĩ Địa lý học với đề tài "Nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở thành phố Hải Phòng" (Mã số: 62 31 95 01) do Nghiên cứu sinh Vũ Thị Kim Cúc thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Kim Hồng và PGS.TS. Nguyễn Minh Tuệ tại Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh (2012) là công trình nghiên cứu toàn diện, tiên phong giải quyết bài toán mâu thuẫn giữa tốc độ đô thị hóa nhanh chóng và yêu cầu hiện đại hóa nông nghiệp sinh thái bền vững.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định: Trong khi các công trình tiền nhiệm của Ngô Đình Giao (1994), Lê Du Phong và Nguyễn Thành Độ (1999), hay Bùi Tất Thắng (1997) chủ yếu tiếp cận chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở cấp độ vĩ mô hoặc phân tích ngành thuần túy, thì các nghiên cứu chuyên sâu dưới góc độ Địa lý kinh tế về sự tương tác không gian - ngành - thành phần kinh tế tại một đô thị trực thuộc Trung ương có tính đặc thù cao như Hải Phòng vẫn còn bỏ ngỏ.

Luận án tập trung giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. Những nhân tố tự nhiên, kinh tế - xã hội và vị thế địa kinh tế nào đóng vai trò động lực thúc đẩy hoặc rào cản đối với chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Hải Phòng?
2. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu nội bộ ngành nông - lâm - thủy sản và tổ chức lãnh thổ nông nghiệp diễn ra như thế nào trong giai đoạn 1995 - 2010?
3. Mô hình tổ chức lãnh thổ và giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nào phù hợp cho mục tiêu phát triển nông nghiệp đô thị sinh thái đến năm 2020?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu bao gồm:

• H1: Quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa nhanh làm thu hẹp diện tích đất nông nghiệp nhưng là động lực trực tiếp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi sang các sản phẩm có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao.
• H2: Sự phân dị không gian về điều kiện sinh thái và khoảng cách tới thị trường đô thị trung tâm quy định sự hình thành các vành đai nông nghiệp chuyên canh và tổ chức lãnh thổ nông nghiệp đặc thù.
• H3: Thủy sản và chăn nuôi công nghiệp sở hữu lợi thế so sánh vượt trội so với trồng trọt truyền thống trong việc tái cấu trúc chuỗi giá trị nông nghiệp ven biển.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp Lý thuyết Hệ thống, Quan điểm Địa tổng thể và Lý thuyết Vị trí Nông nghiệp của Von Thünen. Phạm vi nghiên cứu bao quát 8 huyện ngoại thành và các vùng nông nghiệp ven đô của Hải Phòng trong chuỗi thời gian 1995 - 2010, định hướng chiến lược đến năm 2020. Tác động của nghiên cứu thể hiện qua việc luận giải thực trạng tỷ trọng nông nghiệp Hải Phòng đóng góp 10% GDP và thu hút 34,5% lực lượng lao động (2010), từ đó cung cấp căn cứ khoa học cho quy hoạch không gian nông nghiệp toàn thành phố.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn cho thấy các dòng nghiên cứu lớn về cơ cấu và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp:

1. Dòng lý luận vĩ mô và công nghiệp hóa: Điển hình là các công trình của Ngô Đình Giao (1994) trong "Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá nền kinh tế quốc dân" và Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương về "Con đường công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn Việt Nam", nhấn mạnh quy luật tất yếu giảm tỷ trọng nông nghiệp và tăng tỷ trọng công nghiệp - dịch vụ.
2. Dòng nghiên cứu hội nhập và lợi thế so sánh: Lê Du Phong và Nguyễn Thành Độ (1999) trong "Chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong điều kiện hội nhập với khu vực và thế giới", cùng với Bùi Tất Thắng (1997) trong "Các nhân tố ảnh hưởng đến sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong thời kì CNH ở Việt Nam", tập trung vào thị trường quốc tế và chuyển hóa thể chế.
3. Dòng nghiên cứu Địa lý kinh tế và tổ chức không gian: Các luận án Địa lý học của Lương Văn Phượng (1997) tại Yên Bái, Mai Hà Phương (2008) tại Lâm Đồng, Hoàng Việt Anh (2011) tại Bắc Kạn, và nghiên cứu quy hoạch của Bạch Hồng Việt (1996) tại Đồng bằng sông Hồng.

Tranh luận học thuật nổi bật tồn tại giữa hai trường phái: Trường phái duy kinh tế ủng hộ tối đa hóa tỷ trọng công nghiệp - dịch vụ, chấp nhận thu hẹp nhanh nông nghiệp; đối lập với trường phái kinh tế sinh thái bền vững khẳng định nông nghiệp mang các chức năng phi thương mại trọng yếu như cân bằng sinh thái, bảo đảm an ninh lương thực và ổn định xã hội vùng ven đô.

Luận án định vị chính xác khoảng trống học thuật bằng cách gắn kết lý thuyết địa lý kinh tế vào không gian đô thị loại 1 ven biển. Khi so sánh với các nghiên cứu quốc tế về nông nghiệp đô thị tại Vùng đô thị Tokyo (Nhật Bản) theo mô hình vành đai thực phẩm sạch và Vùng ngoại ô Randstad (Hà Lan) kết hợp logistics cảng biển với nông nghiệp công nghệ cao, luận án đã làm rõ sự tiến bộ tri thức trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi Việt Nam: làm sáng tỏ cơ chế chuyển dịch từ độc canh tự cấp sang nền nông nghiệp hàng hóa đa dạng hóa ngang (chủng loại nông sản) và đa dạng hóa dọc (chế biến, dịch vụ logistics).

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án kế thừa và phát triển quan điểm kinh điển của Các Mác:

"Cơ cấu kinh tế là sự phân chia về chất và tỷ lệ về số lượng của các quá trình sản xuất xã hội"

Đồng thời, luận án làm sâu sắc hơn định nghĩa:

"Cơ cấu kinh tế hiểu một cách đầy đủ là một hệ thống kinh tế bao gồm nhiều yếu tố có quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động qua lại với nhau trong những không gian và thời gian nhất định, trong những điều kiện KT-XH nhất định, được thể hiện cả về mặt định tính lẫn định lượng, cả về số lượng lẫn chất lượng, phù hợp với những mục tiêu được xác định của nền kinh tế"

Đóng góp lý thuyết quan trọng của công trình là mở rộng Lý thuyết Vị trí Nông nghiệp (Von Thünen) và Lý thuyết Cực tăng trưởng (François Perroux) vào địa bàn đô thị cảng biển nhiệt đới gió mùa:

• Thiết lập quy luật phân hóa không gian nông nghiệp theo 3 cấp độ: Vành đai nông nghiệp ngoại thành - Vùng chuyên canh tập trung - Mô hình kinh tế trang trại sinh thái.
• Chứng minh rằng dưới áp lực của đô thị hóa, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp diễn ra theo quy luật nâng cao hệ số sử dụng đất thông qua giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích (GTSX/ha) thay vì mở rộng diện tích vật lý thuần túy.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp của 3 khung lý thuyết:

1. Lý thuyết Hệ thống (Systems Theory): Nông nghiệp được xem là phân hệ mở trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân, có mối liên kết hữu cơ với công nghiệp chế biến và hạ tầng logistics.
2. Quan điểm Địa lý tổng thể (Chorological Synthesis): Đánh giá đồng thời sự tương tác giữa các thành phần tự nhiên (đất phèn mặn, khí hậu ven biển, nguồn nước) và nhân văn (thị trường đô thị loại 1, mạng lưới giao thông Quốc lộ 5, hệ thống cầu vượt sông như Cựu, Quý Cao, Khuể, Bính).
3. Khung phát triển bền vững đa mục tiêu: Cân đối giữa hiệu quả kinh tế, an sinh xã hội cho 34,5% lao động nông nghiệp và bảo vệ môi trường sinh thái cảnh quan đô thị cảng.

+-----------------------------------------------------------------------------+
|                           KHUNG PHÂN TÍCH HỆ THỐNG                          |
+-----------------------------------------------------------------------------+
|  NHÂN TỐ ĐỘNG LỰC               CẤU TRÚC CHUYỂN DỊCH     KẾT QUẢ ĐẦU RA     |
|  - Đô thị hóa & CNH             - Ngành: N-L-TS          - Nông nghiệp đô thị|
|  - Vị thế Cảng & Hạ tầng        - Nội bộ: Trồng trọt/    - Vành đai thực phẩm|
|  - Thị trường Đô thị loại 1       Chăn nuôi/Thủy sản     - Vùng chuyên canh  |
|  - Khoa học & Công nghệ         - Không gian lãnh thổ    - Tăng GTSX/ha     |
+-----------------------------------------------------------------------------+

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích: Áp dụng tối ưu cho các đô thị trực thuộc Trung ương ven biển có quỹ đất nông nghiệp hạn chế, tốc độ đô thị hóa nhanh và sở hữu hệ thống hạ tầng giao thông - cảng biển phát triển.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được định hình trên nền tảng triết học Hiện thực Phê phán (Critical Realism) kết hợp Thực chứng luận (Positivism) trong Địa lý học hiện đại. Thiết kế nghiên cứu đa tầng (multi-level design) kết hợp định lượng và định tính:

• Cấp độ vĩ mô: Phân tích tương quan kinh tế toàn quốc và Đồng bằng sông Hồng (giai đoạn 1995 - 2010).
• Cấp độ trung mô: Đối chiếu so sánh thực tiễn chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp Hải Phòng với hai thành phố trực thuộc Trung ương tương đồng là Đà Nẵng và Cần Thơ.
• Cấp độ vi mô: Khảo sát chi tiết 8 huyện ngoại thành nông nghiệp (An Dương, Thủy Nguyên, Kiến Thụy, An Lão, Tiên Lãng, Vĩnh Bảo, Cát Hải, Bạch Long Vĩ) và các quận ven đô mới thành lập.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và kiểm định dữ liệu tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực học thuật:

• Phương pháp thu thập và xử lý tài liệu: Kế thừa chuỗi số liệu từ Tổng cục Thống kê, Cục Thống kê TP. Hải Phòng, Sở Nông nghiệp & PTNT, Viện Quy hoạch và Thiết kế Nông nghiệp giai đoạn 1995 - 2010.
• Phương pháp thực địa: Tiến hành quan sát, ghi nhận thực tế phân bố không gian cây trồng, vật nuôi chủ lực và phỏng vấn trực tiếp các nông hộ sản xuất giỏi tại các vùng trọng điểm lúa, rau an toàn, hoa - cây cảnh, thuốc lào và thủy sản.
• Phương pháp chuyên gia: Tổ chức tham vấn sâu với các nhà khoa học, nhà quản lý quy hoạch thuộc Sở Nông nghiệp & PTNT, Sở Kế hoạch & Đầu tư, Văn phòng Thành ủy Hải Phòng nhằm hiệu chỉnh các nhận định định tính.
• Phương pháp tam giác giác hóa (Triangulation): Kết hợp kiểm chứng chéo giữa dữ liệu thống kê nhà nước, kết quả khảo sát thực địa và bản đồ ảnh viễn thám/GIS.

Data và phân tích

Phân tích định lượng dựa trên hệ thống chỉ tiêu khoa học:

1. Tỷ trọng GDP ngành nông - lâm - thủy sản trong nền kinh tế.
2. Giá trị sản xuất (GTSX) theo giá thực tế và giá so sánh 1994, tốc độ tăng GTSX bình quân năm.
3. Cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp và hiệu quả sử dụng đất (GTSX/ha).
4. Cơ cấu lao động và năng suất lao động nông nghiệp (triệu đồng/người).

Các phần mềm chuyên dụng được vận hành:

• MapInfo Professional: Xây dựng hệ thống bản đồ chuyên đề hoàn chỉnh (Bản đồ biến động đất nông nghiệp 2000 - 2010; Bản đồ biến động sản xuất lúa, rau củ quả, chăn nuôi, thủy sản; Bản đồ tổ chức lãnh thổ nông nghiệp TP. Hải Phòng).
• Microsoft Excel & SPSS: Xử lý chuỗi thống kê thời gian 15 năm, tính toán tốc độ tăng trưởng liên hoàn, chỉ số phân hóa không gian và tương quan hồi quy.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, chuyển dịch nội bộ ngành N-L-TS diễn ra tích cực nhưng chưa tương xứng với tiềm năng kinh tế biển. Năm 2010, cơ cấu GTSX toàn ngành của Hải Phòng gồm Nông nghiệp chiếm 75,1%, Thủy sản chiếm 24,7%, Lâm nghiệp chiếm dưới 0,2%. Dù thủy sản tăng trưởng nhanh nhưng nông nghiệp vẫn chiếm vị trí áp đảo, cho thấy thế mạnh biển của thành phố cảng chưa được khai phóng triệt để.

Thứ hai, trong nội bộ ngành nông nghiệp, trồng trọt vẫn chiếm ưu thế tuyệt đối (54,2%), trong đó cây lúa chiếm tỷ trọng diện tích và sản lượng lớn nhất (49,8% GTSX trồng trọt) mặc dù giá trị hàng hóa thấp. Sự dịch chuyển từ trồng trọt sang chăn nuôi diễn ra nhưng tốc độ còn chậm so với tiềm năng tiêu thụ của đô thị loại 1.

Thứ ba, sự bứt phá của các mô hình nông nghiệp đô thị có giá trị kinh tế cao. Diện tích lúa có xu hướng giảm để nhường chỗ cho cây thực phẩm, hoa - cây cảnh, cây ăn quả và thuốc lào đặc sản (Vĩnh Bảo, Tiên Lãng). Nhiều mô hình đạt GTSX/ha cao gấp 3-5 lần trồng lúa truyền thống, chứng minh nhận định:

"CDCCKT NN là quá trình thay đổi các yếu tố và mối quan hệ giữa các yếu tố cấu trúc nên CCKT NN theo các quy luật khách quan dưới sự tác động của con người và các nhân tố ảnh hưởng đến chúng theo những mục tiêu đã xác định"

Thứ tư, so sánh liên vùng làm nổi bật tính dị biệt của mô hình Hải Phòng:

• So với Đà Nẵng: Đà Nẵng chuyển dịch rất mạnh sang thủy sản (khai thác chiếm 97,3% GTSX thủy sản năm 2009; thủy sản chiếm 57% GTSX N-L-TS) và giảm tỷ trọng lao động nông nghiệp xuống chỉ còn 10%.
• So với Cần Thơ: Cần Thơ có tỷ trọng lúa áp đảo (chiếm 86,9% diện tích gieo trồng và 85% GTSX trồng trọt), tập trung nuôi trồng thủy sản nước ngọt (chiếm 96,9% GTSX thủy sản).
• Hải Phòng định hình mô hình kết hợp: Vừa bảo đảm an ninh lương thực cục bộ của Đồng bằng sông Hồng, vừa phát triển chăn nuôi lợn nạc/gia cầm công nghiệp, mở rộng nuôi trồng thủy sản lợ - mặn ven biển và hình thành vành đai thực phẩm xanh ven đô.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Bổ sung cơ sở khoa học về động thái chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp tại các cực tăng trưởng kinh tế ven biển, cung cấp mô hình tích hợp địa lý nông nghiệp đô thị.
• Về mặt phương pháp: Chuẩn hóa quy trình ứng dụng GIS kết hợp phân tích thống kê chuỗi thời gian trong quy hoạch không gian nông nghiệp cấp tỉnh/thành phố.
• Về thực tiễn ứng dụng: Cung cấp giải pháp phân vùng không gian cụ thể cho Hải Phòng:
  1. Vành đai rau, hoa, cây cảnh công nghệ cao: Bố trí tại các quận mới thành lập và huyện ven đô (An Dương, Thủy Nguyên, Kiến Thụy).
  2. Vùng chuyên canh lúa chất lượng cao kết hợp cây vụ đông: Duy trì tại Vĩnh Bảo, Tiên Lãng, An Lão.
  3. Vùng thủy sản thâm canh ven biển và hải đảo: Tập trung tại Cát Hải, Tiên Lãng, Kiến Thụy, Đồ Sơn gắn với chế biến xuất khẩu.
• Về chính sách: Đề xuất lộ trình tích tụ ruộng đất, chính sách tín dụng đầu tư hạ tầng logistics nông sản, liên kết "4 nhà" (Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Nông dân) và xây dựng thương hiệu nông sản Hải Phòng.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu có các giới hạn học thuật cần được ghi nhận khách quan:

1. Giới hạn dữ liệu không gian vi mô: Nghiên cứu tập trung sâu vào 8 huyện ngoại thành; dữ liệu sản xuất nông nghiệp tại các phường ven đô của các quận nội thành mới thành lập chưa được bóc tách chi tiết do thay đổi địa giới hành chính.
2. Chỉ số phân tích chuỗi giá trị: Chủ yếu sử dụng các chỉ tiêu giá trị sản xuất (GTSX) và diện tích; chưa tích hợp sâu các chỉ số kinh tế lượng về chuỗi giá trị toàn cầu (GVC), phân tích biên lợi nhuận logistics và lượng giá dịch vụ hệ sinh thái (ecosystem services valuation).
3. Tác động của biến đổi khí hậu: Mô hình chưa lượng hóa đầy đủ kịch bản nước biển dâng và xâm nhập mặn cực đoan tại vùng cửa sông ven biển Hải Phòng.

Định hướng nghiên cứu tiếp nối (Future Agenda):

• Ứng dụng mô hình kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics) để phân tích tương tác lan tỏa giữa chuyển đổi mục đích sử dụng đất và thu nhập nông hộ.
• Nghiên cứu mô hình kinh tế tuần hoàn và nông nghiệp carbon thấp thích ứng với biến đổi khí hậu vùng ven biển.
• Đánh giá khả năng chuyển đổi số và ứng dụng nông nghiệp thông minh (Smart Agriculture) trong chuỗi cung ứng nông sản kết nối Cảng quốc tế Lạch Huyện.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án là tài liệu tham khảo chuẩn mực trong đào tạo sau đại học chuyên ngành Địa lý học, Địa lý Kinh tế và Quản lý Đất đai tại các trường đại học sư phạm và kinh tế trên toàn quốc.
• Chuyển đổi ngành: Định hình lại tư duy phát triển nông nghiệp Hải Phòng từ sản xuất sản lượng thô sang nông nghiệp sinh thái đô thị có giá trị gia tăng cao, thúc đẩy cơ giới hóa và nạc hóa đàn gia súc.
• Ảnh hưởng chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Ban Thường vụ Thành ủy và UBND TP. Hải Phòng trong việc xây dựng Nghị quyết phát triển nông nghiệp, nông thôn và Quy hoạch tổng thể kinh tế - xã hội thành phố Hải Phòng.
• Lợi ích xã hội: Hướng dẫn chuyển đổi sinh kế cho 34,5% lực lượng lao động nông nghiệp sang các ngành nghề có thu nhập cao hơn (hoa cây cảnh, nuôi trồng thủy sản công nghệ cao, dịch vụ nông nghiệp), bảo đảm an sinh xã hội trong cơn lốc đô thị hóa.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Học viên Cao học: Nắm bắt phương pháp luận nghiên cứu Địa lý kinh tế, kỹ thuật xử lý dữ liệu GIS và cấu trúc luận án tiến sĩ chuẩn mực.
• Giảng viên & Nhà nghiên cứu: Tiếp cận nguồn dữ liệu hệ thống, các phân tích so sánh liên vùng sâu sắc giữa Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ và Đồng bằng sông Hồng.
• Doanh nghiệp nông nghiệp & Hợp tác xã: Nhận diện các vùng chuyên môn hóa tiềm năng để định hướng vốn đầu tư vào công nghệ chế biến, kho lạnh và chuỗi phân phối siêu thị.
• Cơ quan hoạch định chính sách: Sử dụng hệ thống giải pháp đồng bộ từ đất đai, vốn, khoa học công nghệ đến tổ chức thị trường để ban hành cơ chế hỗ trợ nông dân hiệu quả.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của công trình là gì? Đó là sự mở rộng Lý thuyết Vị trí Nông nghiệp của Von Thünen và Lý thuyết Hệ thống trong không gian đô thị ven biển thời kỳ công nghiệp hóa, chứng minh quy luật chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp diễn ra đồng thời theo hai chiều: chiều ngang (đa dạng hóa giống cây trồng, vật nuôi giá trị cao) và chiều dọc (tích hợp logistics, chế biến và dịch vụ sinh thái).

2. Đổi mới phương pháp luận được thể hiện như thế nào khi so với các nghiên cứu trước? So với các nghiên cứu trước đây vốn chỉ thuần túy dùng thống kê mô tả (như Bạch Hồng Việt, 1996; Lương Văn Phượng, 1997), luận án này đã tích hợp phần mềm GIS MapInfo để số hóa, thành lập hệ thống 7 bản đồ chuyên đề biến động không gian nông nghiệp, cho phép quan sát trực quan sự phân hóa lãnh thổ và tương tác không gian.

3. Phát hiện bất ngờ và nghịch lý nhất được dữ liệu chứng minh là gì? Hải Phòng là thành phố cảng biển lớn nhất miền Bắc với bờ biển dài và nguồn lợi thủy sản phong phú, nhưng đến năm 2010 nông nghiệp vẫn chiếm tới 75,1% GTSX trong khi thủy sản chỉ chiếm 24,7%; trong nông nghiệp, cây lúa có giá trị kinh tế thấp nhất lại chiếm tỷ trọng lớn nhất (49,8% GTSX cây trồng), phản ánh quán tính tự cấp tự túc kéo dài chậm chuyển biến.

4. Nghiên cứu có cung cấp quy trình nhân rộng (replication protocol) hay không? Có. Hệ thống 2 nhóm chỉ tiêu (đánh giá theo ngành và đánh giá theo lãnh thổ) cùng quy trình phân tích kết hợp GIS - thống kê có thể chuyển giao áp dụng nguyên vẹn cho các tỉnh, thành phố ven biển khác tại Việt Nam như Quảng Ninh, Nam Định, Nghệ An, Bà Rịa - Vũng Tàu.

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được vạch ra như thế nào? Tập trung vào 3 trục chính: Tái cấu trúc nông nghiệp đô thị thích ứng với kịch bản biến đổi khí hậu toàn cầu; Phát triển mô hình kinh tế nông nghiệp tuần hoàn ven biển; Số hóa chuỗi giá trị nông sản liên kết logistics Cảng quốc tế Hải Phòng.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Vũ Thị Kim Cúc đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp cốt lõi:

1. Hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận, phương pháp luận về cơ cấu và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trong mối quan hệ đa chiều giữa ngành và lãnh thổ.
2. Thiết lập hệ thống chỉ tiêu đánh giá định lượng khoa học, phù hợp với đặc thù của đô thị cảng trực thuộc Trung ương.
3. Phân tích sâu sắc thực trạng chuyển dịch giai đoạn 1995 - 2010 với hệ thống bằng chứng số liệu và bản đồ GIS trực quan, chỉ rõ các điểm nghẽn của ngành trồng trọt và thủy sản.
4. Đặt Hải Phòng trong tương quan so sánh liên vùng với Đồng bằng sông Hồng, TP. Đà Nẵng và TP. Cần Thơ, làm nổi bật tính đặc thù của địa bàn nghiên cứu.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện, có tính khả thi cao nhằm định hình không gian nông nghiệp sinh thái đô thị bền vững cho thành phố Hải Phòng đến năm 2020.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN VE CHUYEN DICH CƠ CAU KINH TE NÔNG NGHIỆP 1. Cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế 1. Cơ cau kinh té Cơ cau là tập hợp những quan hệ cơ bản, tương đối ôn định giữa các yếu tố cầu thành nên hệ thống trong một thời gian nhất định. Như mọi sự vật, hiện tượng, cơ cau của hệ thống chuyên động và biến đổi không ngừng, nó có thể phát triển một cách tuần tự hoặc không tuần tự.

Sự thay đôi của cơ cấu sẽ làm cho tính chất, trình độ của hệ thống thay đổi theo. Theo lý thuyết hệ thống, co cau được hiểu là một thực thé gồm nhiều phan tử khác nhau: có cấu trúc và được cấu trúc theo những kiểu nhất định. Một hệ thống sẽ bao gồm những thành tố là những hệ thống con, mỗi hệ thống con này lại là tập hợp của những hệ thống nhỏ hơn. Mỗi hệ thống đều tồn tại và phát triển trong mối quan hệ mật thiết với các hệ thống khác cùng cấp, đồng thời với các phần tử trong mỗi hệ thống cùng tổn tại và phát triển cùng nhau tạo nên sự phát triển chung cho cả hệ thống.

Theo quan điểm duy vật biện chứng và lý thuyết hệ thống, có thé hiểu: “Cơ cau kinh tế là một tông thé hợp thành bởi nhiều yếu tố của nền kinh tế quốc dân, giữa chúng có mối liên hệ hữu cơ, những tác động qua lại cả về số lượng và chất lượng, trong những không gian và điều kiện KT-XH cụ thể, chúng vận động hướng vào những mục tiêu nhất định”. Hoặc “Cơ cấu kinh tế hiểu một cách day đủ là một hệ thống kinh tế bao gồm nhiều yêu tố có quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động qua lại với nhau trong những không gian và thời gian nhất định, trong những điều kiện KT-XH nhất định, được thể hiện cả về mặt định tính lẫn định lượng, cả về số lượng lẫn chất lượng, phù hợp với những mục tiêu được xác định của nên kinh tế” [66] Như vậy cơ cấu kinh tế là tổng thể hợp thành bởi nhiều phần tử của nền kinh tế. Nó biểu thị nội dung, cách thức cấu trúc của các phần tử mà giữa chúng có những mối liên hệ hữu cơ, những tương tác qua lại cả về số lượng (được do bang tỷ lệ % của các yếu tố trong toàn bộ nền kinh tế) và chất lượng (được đo bang mức độ chặt hoặc lỏng của mối liên kết giữa các yêu tố hợp thành hệ thong kinh té), trong những không gian va điều kiện lịch sử KT-XH cụ thê, chúng vận động hướng vào những mục tiêu nhất định. Các Mác cho răng: “Cơ cấu kinh tế là sự phân chia về chất và tỷ lệ về số lượng của các quá trình sản xuất xã hội”[116].

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Các yếu tố tạo nên CCKT thường thay đổi theo thời gian nên CCKT cũng sẽ thay đổi theo từng thời kỳ khác nhau của quá trình phát triển. Đó chính là sự thay đổi về số lượng các ngành hoặc sự thay đổi về quan hệ tỷ lệ giữa các ngành, các vùng, các thành phần do sự xuất hiện hoặc biến mat của một số ngành và tốc độ tăng trưởng giữa các yếu tố câu thành co cấu kinh tế là không đồng đều. Quá trình thay đổi CCKT này gọi là chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Hay nói cách khác, “ sự thay đổi của cơ cầu kinh tế từ trạng thái này sang trạng thái khác cho phù hợp với môi trường phát triển được gọi là chuyển dich cơ cấu kinh té” [116].

Cơ cau của mỗi nền kinh tế có sự khác nhau qua từng thời kì, từng giai đoạn lịch sử, chịu sự tác động của các yếu tố khách quan và chủ quan khác nhau. Dù trong thời gian nào, dưới hình thái xã hội nào thì nền kinh tế cũng chỉ phát triển được khi giữa những bộ phận của quá trình tái sản xuất xã hội xác lập được những mối quan hệ cân đối, những tỷ lệ của sự phân công lao động do những điều kiện KT-XH quy định. Sự tất yếu phân công lao động theo những tỉ lệ nhất định không thé bị triệt tiêu bởi một hình thái nhất định nào đó của xã hội, chỉ có hình thái biểu hiện của nó có thé thay đối (Các Mác). Do đó, trong quá trình đôi mới nên kinh tê nêu không có sự chuyên biên đáng ké tỉ lệ giữa các khu vực kinh tế theo cơ cấu tiến bộ, hợp lý sẽ không có sự phát triển ôn định và lâu dài cho nên kinh tế đó.

trong mỗi giai đoạn phù hợp với trình độ nhất định của lực lượng sản xuất sẽ xuất hiện khả năng hình thành một CCKT phù hợp ứng với giai đoạn đó. Nếu sự phát triển kinh tế không tương ứng với điều kiện hiện có và những quy luật khách quan của quá trình phát triển sản xuất thì nó sẽ kìm hãm sự phát triển. Còn nều CCKT phù hợp với điều kiện thực tế hiện có của lãnh thé và quy luật khách quan thì nên kinh tế sẽ phát triển thuận lợi. Vì thé việc xác định được một CCKT đúng dan trong thời điềm hiện tại và mô hình CCKT trong tương lai - sự CDCCKT- sẽ tạo nên tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và bén vững cho quá trình phát trién kinh tế của lãnh thé.

Sự CDCCKT luôn phải dựa trên cơ cầu kinh tế hiện đại của lãnh thô bằng cách cải tạo cơ cấu cũ, lạc hậu, không phù hợp với điều kiện hiện có dé xây dựng một cơ cầu kinh tế tiên tiền, hiện đại và phù hợp hơn. Quá trình CDCCKT là một quá trình có chủ đích nhằm thúc đầy sự phát triển kinh tế của một lãnh thỏ nhất định. Đây là một quá trình nhằm tích luỹ về lượng dé dẫn đến sự biến đôi về chat của cơ cau kinh tế. CCKT chuyên địch theo những yêu cầu và phương hướng tiến bộ hơn và có tính quy luật trong điều kiện cụ thẻ: - Tỉ trọng ngành công nghiệp - dịch vụ tăng, tỉ trọng nông nghiệp giảm trong nền kinh tế.

Những ngành cơ sử dụng công nghệ cao, năng suất lao động lớn sẽ tăng còn những ngành ít sử dụng công nghệ hiện đại, năng suất thấp sẽ có xu hướng ngày càng giảm đi. - Cơ cầu thành phan kinh tế cũng có dién biến đồng thời. tỉ trọng trong bộ phận kinh tế tư nhân ngày càng tăng: tỉ trọng kinh tế nhà nước giảm tương đối, song vai trò chủ đạo và then chốt của nó có thê thay đôi. Các hình thức kinh tế hỗn hợp có thể phát trién (cỗ phản, liên doanh).

- CCKT có thé thay đổi từ đơn giản đến phức tạp nhằm đem lại những lợi ích lớn hơn cho nhu cầu của con người ở mỗi thời kỳ khác nhau. CCKT có sự biến đôi, nhưng mức độ tính phức tạp bởi sự phát trién không nhịp nhàng giữa các ngành, các lãnh thô và thành phần kinh tế chịu sự chi phối của nhiều yếu tổ khác nhau. Dù có sự biến đổi nhưng nếu cơ cau kinh tế còn thích ứng với điều kiện (tự nhiên, KT-XH) của lãnh thé, chưa gây tro ngại cho sự phát triển của từng thành tô và cá hệ thông nên kinh tế thì chưa cần phải xác định lại cơ cau kinh tế. Chuyên dịch cơ cau kinh tế chỉ điễn ra khi: - Có sự thay đôi vẻ điều kiện phát triển (vốn, kĩ thuật, thị trường, nguyên liệu, lao động.) - Có những khả năng và biện pháp mới làm thay đổi phương thức khai thác các điều kiện hiện tại.

- Sự phát trién mỗi quan hệ giữa các bộ phận của CCKT có những trở ngại dẫn đến can trở lẫn nhau và làm ảnh hưởng đến sự phát triển chung của nên kinh tế. Thực tế trên thé giới, những quốc gia muốn thoát khỏi nghèo nan, lạc hậu có thé khai thác và sử dụng tối ưu các nguồn lực, các lợi thé cũng như đảm bảo nên kinh tế phát triển với nhịp độ cao và ôn định, thoả mãn được các nhu cầu của đời sông sản xuất và sinh hoạt của xã hội thì phải xác định một CCKT hợp lý, các ngành kinh tế quốc dân phải được trang bị kỹ thuật hiện đại, công nghệ sản xuất tiên tiến.Quá trình này phải gắn bó mật thiết với quá trình công nghiệp hoá. Hay nói cách khác, muốn có sự CDCCKT thì phải tiến hành CNH, quá trình CNH càng được đây mạnh thi cơ cấu kinh tế càng chuyền dịch mạnh mẽ tạo nên một cơ cau kinh tế hợp lý, giúp khai thác hợp lý và tối ưu các nguồn lực của lãnh thô. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp 1.

Cơ cấu kinh tế nông nghiệp a. Khái niệm Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất ra đời sớm nhất trong hệ thông các ngành kinh tế quốc dân của xã hội, nhằm đáp ứng những nhu cầu thiết yếu về lương thực - thực phẩm cho nhân dân, nguyên liệu cho công nghiệp và nguồn hàng cho xuất khâu. Ở Việt Nam, nông - lâm - thủy sản (Nông - lâm - ngư nghiệp) còn chiếm tỷ trọng lớn trong tông sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân, là ngành chiếm tỷ trọng lớn về về lực lượng lao động trong cả nước. Vì thế, CCKT N-L-TS là bộ phận cau thành rất quan trong trong cơ cấu của nên kinh tế quốc dan, có ý nghĩa quyết định đối với sự phát trién kinh té xã hội ở nước ta.

Cơ cau kinh tế nông nghiệp là một tông thé các mối quan hệ kinh tế trong sản xuất nông nghiệp, có mối quan hệ hữu cơ gắn bó với nhau theo những tỷ lệ nhất định vẻ mặt lượng và liên quan chặt chẽ về mặt chất, các bộ phận kinh tế tác động qua lại lẫn nhau trong không gian và thời gian nhất định, phù hợp với những điều kiện kinh tế xã hội nhất định nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao. Cơ cau kinh tế N-L-TS là tông thé kinh tế, bao gồm các quan hệ tương tác giữa các yeu tố của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất thuộc lĩnh vực N-L-TS trong khoảng thời gian và điều kiện KT-XH cụ thé. Nó được biểu hiện bang sự tương quan về số lượng và chất lượng của môi quan hệ trên [29]. Cơ cấu nông nghiệp bao gồm các bộ phận chủ yếu: cơ cầu ngành, cơ cấu lao động, cơ cầu thành phần kinh tế, cơ cấu lãnh thê.

Các bộ phận này có môi quan hệ tương tác lẫn nhau. Cùng với sự phát triển của lực lượng san xuất, các môi quan hệ hữu cơ giữa các bộ phận trong nông nghiệp sẽ thay đôi dẫn đến tăng năng suất lao động.