MỞ ĐẦU 1. Tính thời sự và cấp thiết của đề tài: Năm 1996 là năm đánh dấu sự ra đời của chương trình Trò chơi trên sóng truyền hình Việt Nam cùng với sự ra đời của VTV3 (Ban Thể Thao - Giải trí - Thông tin kinh tế). Kể từ đó đến nay, chưa đầy 10 năm, Chương trình Trò chơi Truyền hình trên sóng VTV3 đã phát triển vô cùng nhanh chóng cả về số lượng và chất lượng. Từ một SV 96, khán giả đã biết đến và quen thuộc với rất nhiều các chương trình Trò chơi khác như Trò chơi liên tỉnh, Bảy sắc Cầu vồng, Đường lên đỉnh Olympia, Ở nhà chủ nhật, Từ ánh mắt đến trái tim, Vườn Cổ tích, Những người bạn ngộ nghĩnh, Những đứa trẻ tinh nghịch, Hành trình Văn hoá, Chiếc nón kỳ diệu….
Từ những chương trình trò chơi ban đầu với đội ngũ sản xuất còn chập chững, thiết bị và đạo cụ còn đơn sơ, khán giả giờ đây đã được thưởng thức những chương trình nhiều tính “công nghệ“ hơn và cũng được sản xuất bởi một đội ngũ đầy tính “tinh nhuệ“. Trò chơi truyền hình đang phát triển nội dung trên mọi lĩnh vực và cho mọi lứa tuổi với ngày càng nhiều các đơn vị tham gia sản xuất. Từ việc tiểu ban “Trò chơi và Gặp gỡ trên truyền hình“ sản xuất chương trình đầu tiên (SV ’96) đến nay đã có rất nhiều các đơn vị khác tham gia sản xuất chương trình trò chơi truyền hình: các Tiểu ban khác của VTV3 (Tiểu ban Ca nhạc – Chương trình Thế kỷ âm nhạc, Trò chơi âm nhạc; Tiểu ban Nghệ thuật Điện ảnh – Chương trình 24hình/giây), các Ban biên tập khác của Đài truyền hình Việt Nam (VTV2 - Theo dòng lịch sử; Ban Văn nghệ – Làng vui chơi làng ca hát). Các Đài truyền hình địa phương trên cả nước cũng đang nô nức đi theo phong trào này: 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐỖ BẠCH DƢƠNG Chƣơng trình Trò chơi Truyền hình với khán giả Việt Nam Đài Truyền hình Thành phố Hồ chí Minh – Vui để học ; Đài Truyền hình Hà Nội – Khoẻ và khéo… Rõ ràng, trò chơi truyền hình ở Việt nam đang trên đà phát triển và đằng sau nó là một lượng công chúng ngày càng lớn với nhu cầu hiểu biết và giải trí ngày càng cao.
Trò chơi truyền hình ngày càng hấp dẫn khán giả và như rất nhiều nhà nghiên cứu truyền hình trên thế giới đã nhận định trong truyền hình hiện đại, trò chơi truyền hình là “một thể loại Major“ – thể loại chiếm ưu thế. Trong luận văn này, chúng tôi sẽ không phân tích hay tìm hiểu riêng về chương trình trò chơi truyền hình – mà cốt yếu là nghiên cứu và tìm hiểu nó trong sự tiếp nhận của khán giả truyền hình Việt Nam. Điều này thực sự mang tính thời sự và cấp thiết vì thông qua việc nghiên cứu sự tiếp nhận của khán giả, luận văn sẽ góp phần hình dung sự nhìn nhận và nhu cầu của khán giả Việt Nam với các chương trình trò chơi truyền hình cả về mặt nội dung và hình thức. Qua đó luận văn sẽ góp phần xây dựng để trò chơi truyền hình phát triển vừa đáp ứng tính giảI trí đồng thời vẫn mang đầy đủ tính chất của Báo chí cách mạng: tính tư tưởng, tính giáo dục, tính thông tin, tính thẩm mỹ.
Luận văn cũng sẽ góp phần vào việc định hướng và quy hoạch sản xuất các chương trình trò chơi truyền hình của VTV 3 cũng như của các đơn vị sản xuất chương trình trò chơi truyền hình khác trên cả nước. Lý do chọn đề tài Việc chọn lựa đề tài trên xuất phát từ những hiểu biết, kinh nghiệm và những quan sát thực tế của bản thân người thực hiện về sự ra đời và phát triển của Chương trình Trò chơi truyền hình ở Việt Nam. Đây cũng là một đề tài mới 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐỖ BẠCH DƢƠNG Chƣơng trình Trò chơi Truyền hình với khán giả Việt Nam trong một loạt những đề tài nghiên cứu về Trò chơi truyền hình những năm gần đây. Là một cử nhân tốt nghiệp khoa báo chí, hiện nay đang công tác tại tiểu ban Trò chơi và Gặp gỡ trên truyền hình của VTV3 và đang phụ trách một chuyên mục trò chơi, việc nghiên cứu đề tài sẽ giúp tôi có thêm tầm nhìn bao quát, hiểu biết sâu sắc và định hướng tốt hơn cho công việc của mình.
Thông qua đó, luận văn cũng mong muốn đóng góp một phần vào công tác chuyên môn của Ban Thể thao – Giải trí – Thông tin kinh tế. Việc nghiên cứu này cũng là cơ sở để đề tài phát triển ở mức độ nghiên cứu sâu và rộng hơn trong tương lai. Tình hình nghiên cứu đề tài Như trên đã đề cập, luận văn này là một nghiên cứu đầu tiên về trò chơi truyền hình trong sự tiếp nhận của khán giả dưới góc độ xã hội học và tâm lý học. Các công trình nghiên cứu trước có liên quan đến trò chơi truyền hình thường là tìm hiểu về trò chơi truyền hình dưới góc độ lý luận báo chí như: Nghiên cứu Trò chơi truyền hình với tư cách là một thể loại báo chí; Nghiên cứu Kịch bản trò chơi Truyền hình.
Một số những công trình khác cũng nghiên cứu về trò chơi truyền hình nhưng lại chọn đề tài dưới góc độ khác như: Nghiên cứu cách thức tổ chức một chương trình Trò chơi Truyền hình; Nghiên cứu về việc áp dụng nghệ thuật sân khấu trong dàn dựng một Trò chơi truyền hình… Vì chương trình trò chơi truyền hình cũng mới chỉ xuất hiện ở nước ta trong chưa đầy 10 năm gần đây nên trong nghiên cứu xã hội học truyền thông, 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐỖ BẠCH DƢƠNG Chƣơng trình Trò chơi Truyền hình với khán giả Việt Nam hay tâm lý học truyền thông chưa có một công trình nghiên cứu chuyên biệt về trò chơi truyền hình và khán giả của nó. Điều này càng được khẳng định khi ở nước ta, việc nghiên cứu xã hội học hay tâm lý học riêng trong lĩnh vực truyền hình còn ở mức chưa sâu và hạn hẹp. Bởi vậy, đề tài nghiên cứu “Chƣơng trình trò chơi truyền hình với khán giả Việt Nam” là một đề tài hết sức mới mẻ. Mục đích, nhiệm vụ của đề tài.
Như chúng tôi đã trình bày ở trên, mục đích chung của đề tài là nghiên cứu trò chơi truyền hình trong sự tiếp nhận của khán giả. Để thực hiện được điều đó, tác giả luận văn tự đặt ra cho mình những nhiệm vụ nghiên cứu nhất định. Trước hết là việc nghiên cứu Lý luận về văn hóa và báo chí Chủ nghĩa Mác – Lênin về; Các quan điểm của Đảng, Nhà nước về văn hóa và báo chí, về tính giải trí trong báo chí; Các chủ trương, chính sách của Nhà nước đối với các phương tiện thông tin đại chúng và truyền hình. Nhiệm vụ thứ hai là nghiên cứu Cơ sở lý luận báo chí nói chung và cơ sở lý luận về truyền hình và Trò chơi truyền hình; Cơ sở lý luận về về tâm lý con người nói chung và tâm lý người xem truyền hình nói riêng; Nghiên cứu lý thuyết cơ bản của xã hội học và điều tra xã hội học.
Luận văn cũng tìm hiểu những đề tài nghiên cứu trước đây về truyền hình, tâm lý người xem truyền hình, về dư luận xã hội và về sự tiếp nhận của khán giả truyền hình. Dựa trên cở sở lý thuyết được đề cập và những hiểu biết qua kinh nghiệm thực tiễn, đề tài đặt ra những giả thuyết nghiên cứu sau: 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐỖ BẠCH DƢƠNG Chƣơng trình Trò chơi Truyền hình với khán giả Việt Nam Giả thuyết thứ nhất: Như trên đã đề cập, trò chơi truyền hình ở Việt Nam đang phát triển và càng có xu hướng phát triển mạnh trong tương lai. Vậy khán giả đang tiếp nhận trò chơi truyền hình như thế nào thể hiện ở mức độ xem, thái độ xem và họ tìm thấy điều gì cuốn hút ở các chương trình. Giả thuyết thứ hai: Liệu có điều gì khác nhau về sự tiếp nhận trò chơi truyền hình của các nhóm đối tượng khán giả khác nhau đặc biệt là các nhóm khán giả mỗi vùng Bắc, Trung, Nam và bước đầu đưa ra các phân tích ở mức nhận định.
Giả thuyết thứ ba: Tìm hiểu những nét chung nhất, khu biệt và mang xu hướng quy luật trong sự tiếp nhận chương trình trò chơi truyền hình của khán giả nước ta 5. Phạm vi và phƣơng pháp nghiên cứu: Trong khuôn khổ của một luận văn thạc sỹ, hạn hẹp về điều kiện, và nội dung luận văn lại mở rộng đối tượng ở cả ba vùng Bắc, Trung, Nam, chúng tôi xin được thu hẹp phạm vi nghiên cứu: Phạm vi nghiên cứu sẽ là một cuộc điều tra mang tính chất thăm dò ý kiến của cư dân nội thành ở ba thành phố lớn: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Thành phố Đà Nẵng. Cuộc điều tra chủ yếu giúp luận văn tìm hiểu trạng thái của việc tiếp nhận chương trình trò chơi trên truyền hình trên VTV 3 của khán giả Việt Nam. Ba thành phố Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Thành phố Đà Nẵng cũng là ba địa danh có tính điển hình.
Đây là ba thành phố ở ba vùng Bắc, Trung, Nam của đất nước với những đặc điểm về dân cư, xã hội học và tâm lý học có thể mang tính chất đại diện cho từng vùng địa phương. Ba thành phố lớn cũng là 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐỖ BẠCH DƢƠNG Chƣơng trình Trò chơi Truyền hình với khán giả Việt Nam nơi dân cư đông đúc, thành phần đa dạng và cũng là nơi tập trung đông đảo nhất lượng khán giả truyền hình của cả nước. Hơn nữa, ba địa dành này cũng là nơi khán giả được tiếp xúc với truyền hình một cách tương đối đồng đều. Đây là những điều kiện cơ sở quan trọng để tác giả đề tài xác định phạm vi nghiên cứu.
Dung lƣợng của cuộc điều tra là khoảng 500 phiếu hỏi (xem phụ lục) được phân bố như sau: 100 phiếu tại Đà Nẵng, 200 phiếu tại TPHCM, 200 phiếu tại Hà Nội. Thời gian điều tra: tháng 4 năm 2003. Phƣơng pháp chọn mẫu của điều tra là sử dụng kết hợp phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên theo cụm (thường sử dụng trong nghiên cứu nhân quả) kết hợp với lấy mẫu theo trí xét đoán của nhà nghiên cứu. Các phiếu được phát vào các gia đình theo các cụm dân cư ở ba thành phố.
Các cụm dân cư đựợc chọn lựa theo tìm hiểu và xét đoán của nhà nghiên cứu về cơ cấu và thành phần.