CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHÍNH SÁCH GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG CỦA ĐỊA PHƯƠNG CẤP HUYỆN 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của công tác giải phóng mặt bằng đối với phát triển kinh tế - xã hội của địa phương cấp huyện 1.1 Khái niệm giải phóng mặt bằng Giải phóng mặt bằng là một quá trình tổ chức thực hiện các công việc liên quan đến di dời nhà cửa, cây cối các công trình xây dựng và một bộ phận dân cư trên phần đất nhất định được quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới trên đó. Công tác giải phóng mặt bằng được thực hiện từ khi thành lập Hội đồng giải phóng mặt bằng Quận, Huyện của dự án cho tới khi giao mặt bằng cho chủ đầu tư.2 Đặc điểm của giải phóng mặt bằng Giải phóng mặt bằng có các đặc điểm chính: - Là quá trình thực hiện đa dạng: Mỗi một dự án được tiến hành trên một vùng nhất định với mỗi một quy mô thực hiện khác nhau, do đó việc thực hiện công tác giải phóng mặt bằng cũng thể hiện khác nhau tuỳ thuộc vào từng dự án.
Công tác giải phóng mặt bằng cũng phải gắn với đặc trưng của từng vùng như: Khu vực nội thành dân số cao, đất đai lại có giá trị đặc biệt thực hiện giải phóng mặt bằng không phải là điều dễ dàng. Điều này khác hẳn với khu vực ven đô hay ngoại thành thì công việc thực hiện có đơn giản hơn. - Tính phức tạp: Đất đai nhà ở có vai trò đặc biệt quan trọng nên khi giải phóng mặt bằng cũng gặp phải nhiều khó khăn, ở các khu đô thị lớn do đất có giá trị kinh tế cao phần nào dẫn tới tình trạng người dân không muốn di chuyển chỗ ở do bị mất một số các điều kiện thuận lợi khi phải ở nơi khác. Mặt khác do sự hình thành lâu đời của đất đai nó được sở hữu do nhiều chế độ Luan van 9 nhiều chủ sở hữu việc xác định rõ đặc điểm của từng thửa đất rất khó cho công tác khê khai, phần khác nó cũng ảnh hưởng bởi Luật Đất đai và các chính sách được thực hiện trong công tác giải phóng mặt bằng từ trước không được đồng bộ đặc biệt là công tác xác định giá đền bù không thoả đáng cho người dân trong diện cần giải phóng mặt bằng dẫn tới tình trạng chây lì không chịu di chuyển.
Khi thực hiện di dời điều quan trọng là bố trí đất cho khu vực tái định cư thì lại chưa được đảm bảo do các nguyên nhân khác nhau như không có đất, thiếu các điều kiện sinh hoạt. Giải phóng mặt bằng được thực hiện chủ yếu ở các khu vực dân cư có đời sống kinh tế thấp chủ yếu là buôn bán nhỏ do vậy họ sẽ không muốn di chuyển chỗ ở điều đó đồng nghĩa với việc họ lại phải tìm một công việc khác cho thích hợp với nơi ở mới.3 Vai trò của giải phóng mặt bằng đối với phát triển kinh tế - xã hội của địa phương cấp huyện Trong quá trình đổi mới và phát triển, các địa phương cấp huyện đã đạt được những mục tiêu quan trọng về kinh tế, văn hoá, xã hội đặc biệt là sự thay đổi nhanh chóng về kinh tế đã đưa đất nước ta vững bước trên con đường công nghiệp hoá hiện đại hoá, trên con đường hội nhập và phát triển. Sự phát triển đó được thể hiện thông qua từng khía cạnh của đời sống xã hội như: Trình độ dân trí ngày càng cao, sự phát triển một cách đồng bộ cơ sở hạ tầng, các trung tâm thương mại dich vụ, khu thể thao vui chơi giải trí ngày càng phát triển mạnh mẽ. Gắn liền với mở rộng quy mô xây dựng cơ sở hạ tầng thì nhu cầu về đất đai ngày càng cao nó cũng tạo ra một sức ép lớn đối với toàn xã hội như: - Dân số ngày càng tăng nhu cầu về chỗ ở ngày càng nhiều đặc biệt là nhu cầu chỗ ở của dân cư đô thị do qua trình đô thị hoá cùng với sự phát triển của các khu công nghiệp khiến cho người lao động ở nơi khác di cư đến huyện để tìm kiếm việc làm ngày càng nhiều.
Luan van 10 - Sự phát triển của kinh tế kéo theo nó là hoạt động mở rộng sản xuất thì nhu cầu về đất xây dựng cao để thực hiện xây dựng các khu công nghiệp, khu chế xuất cao, các trung tâm thương mại dịch vụ. - Cùng với sự phát triển của kinh tế thị trường hệ thống đường xá dành cho giao thông vận tải cần phải mở rộng. Khi mà đô thị hoá cao thì nhu cầu vận chuyển và đi lại của dân cư ngày càng tăng việc sửa chữa nâng cấp các tuyến đường hay làm tuyến đường mới là rất quan trọng, nó sẽ giải quyết trước mắt được nhu cầu vận chuyển đi lại của xã hội. - Nhu cầu vui chơi giải trí của đại bộ phận các tầng lớp xã hội đang tăng cao điều đó cần phải mở rộng các khu vui chơi là nhu cầu cấp thiết không chỉ trước mắt mà cả lâu dài như: Xây dựng các trung tâm thể thao, câu lạc bộ văn hoá để phục vụ cho các nhu cầu trên - Để đáp ứng được các nhu cầu đất sạch trên địa bàn huyện thì việc giải phóng mặt bằng là một tất yếu khách quan.
Đây là một biện pháp quan trọng để thúc đẩy việc xây dựng các công trình phục vụ cho phát triển xã hội cũng như quá trình đô thị hoá đang diễn ra mạnh mẽ ở các đô thị trong cả nước. Chính sách giải phóng mặt bằng của địa phương 1.1 Khái niệm chính sách, chính sách giải phóng mặt bằng Chính sách là tập hợp các chủ trương và hành động về phương diện nào đó của chính phủ, nó bao gồm các mục tiêu mà chính phủ muốn đạt được và phương thức thực hiện các mục tiêu đó. Những mục tiêu này bao gồm sự phát triển toàn diện trên các lĩnh vực về kinh tế - văn hóa - xã hội - môi trường. Giải phóng mặt bằng là quá trình thực hiện các công việc liên quan đến việc di dời nhà cửa, cây cối, các công trình xây dựng và một bộ phận dân cư trên một phần đất nhất định được quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới.
Luan van 11 Quá trình giải phóng mặt bằng được tính từ khi bắt đầu hình thành hội đồng giải phóng mặt bằng đến khi giải phóng xong và giao cho chủ đầu tư mới. Đây là một quá trình đa dạng và phức tạp thể hiện sự khác nhau giữa các dự án và liên quan đến lợi ích trực tiếp của các bên tham gia và cả của xã hội. Công tác giải phóng mặt bằng mang tính quyết định đến tiến độ của các dự án, là khâu đầu tiên thực hiện dự án. Trong đó đền bù thiệt hại là khâu quan trọng quyết định tiến độ giải phóng mặt bằng.2 Vai trò của chính sách giải phóng mặt bằng a.
Đối với chính sách của trung ương, tỉnh Chính sách giải phóng mặt bằng của các nước và chính sách giải phóng mặt bằng tại địa phương hợp thành một hệ thống giải phóng mặt bằng hoàn chỉnh và có mối liên hệ chặt chẽ với chính sách quy hoạch, sử dụng đất cấp Nhà nước. Chính sách giải phóng mặt bằng có mối quan hệ tương hỗ với sự quy hoạch các ngành. Quy hoạch các ngành là cơ sở và bộ phận hợp thành của chính sách giải phóng mặt bằng nhưng lại chịu sự khống chế của chính sách giải phóng mặt bằng, đặc biệt là việc xác định cơ cấu sử dụng đất phải đảm bảo việc phát triển bền vững, chống ô nhiễm đất, bảo vệ môi trường. Chính sách giải phóng mặt bằng ảnh hưởng đến chính sách quy hoạch đô thị, cùng với việc bố trí cụ thể từng khoảnh đất dùng cho các dự án sẽ giải quyết cả vấn đề tổ chức và sắp xếp lại các nội dung xây dựng.
Chính sách giải phóng mặt bằng ảnh hưởng đến chiến lược quy hoạch đô thị dài hạn về vị trí, quy mô và cơ cấu sử dụng đất đai cũng như bố cục không gian trong khu vực quy hoạch đô thị. Giải phóng mặt bằng phải dự theo dự báo và chiến lược dài hạn sử dụng đất đai, có như vậy quy hoạch sử dụng đất mới khai thác được triệt để tài nguyên thiên nhiên và đi theo quỹ đạo của nó. Dự án thiết kế về cơ sở hạ tầng Luan van 12 là điều kiện thuận lợi để nâng cao chất lượng và tính khả thi cho đồ án quy hoạch và sử dụng đất. Đối với chính sách của địa phương cấp huyện Chính sách giải phóng mặt bằng của huyện là căn cử để xây dựng và phát triển chính sách quy hoạch, sử dụng đất cấp huyện.
Chính sách quy hoạch đất cấp huyện là nền tảng để bổ sung và hoàn chỉnh chính sách đất cấp tỉnh và cấp trung ương. Trong quy hoạch đô thị, việc bố trí cụ thể từng khoảnh đất cho các dự án sẽ giải quyết các vấn đề về tổ chức và sắp xếp lại các nội dung xây dựng. Việc bố trí này lại phụ thuộc vào chính sách giải phóng mặt bằng. Chính sách giải phóng mặt bằng hiệu quả giúp cho việc xác định chiến lược dài hạn về vị trí, quy mô và cơ cấu sử dụng toàn bộ đất đai cũng như bố cục không gian trong khu vực quy hoạch đô thị.
Nội dung chính sách giải phóng mặt bằng 1. Xây dựng chính sách và văn bản hướng dẫn thực hiện chính sách giải phóng mặt bằng Cùng với mục đích là tiếp tục hoàn thiện Luật Đất đai, tạo nên khung pháp lý chặt chẽ thuận tiện cho việc quản lý và sử dụng đất ở Việt Nam. Ngày 26/11/2003 Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam khóa XI kỳ họp thứ tư đã thông qua Luật Đất đai 2003 và ngày 10/12/2003 lệnh của Chủ tịch nước đã công bố Luật Đất đai quy định việc quản lý và sử dụng đất. Luật Đất đai năm 2003 ra đời là cơ sở pháp lý để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, cũng như phục vụ hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai.
Tuy vậy, sau gần 10 năm áp dụng, những quy định của Luật Đất đai năm 2003 nói chung đã bộc lộ những vướng mắc, bất cập, đặc biệt là trong lĩnh vực về thu hồi, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, gây ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.