TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU CHIẾT XUẤT, PHÂN LẬP VÀ XÁC ĐỊNH CẤU TRÚC MỘT SỐ HỢP CHẤT TỪ CÂY HOA SÚNG

Nghiên cứu chiết xuất và phân lập hợp chất từ cây hoa súng (Nymphaea rubra). Khám phá cấu trúc hóa học và tiềm năng dược lý của các hợp chất này.

• Tác giả: Trần Minh Tuấn
• Người hướng dẫn: PTS. Nguyễn Mạnh Tuyển
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược học
• Đề tài: Tiếp Tục Nghiên Cứu Chiết Xuất, Phân Lập Và Xác Định Cấu Trúc Một Số Hợp Chất Từ Cây Hoa Súng
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. TỔNG QUAN
• 2.1. Tổng quan về chi Nymphaea
• 2.1.1. Vị trí, phân loại chi Nymphaea
• 2.1.2. Đặc điểm thực vật của chi Nymphaea
• 2.1.3. Đặc điểm sinh thái và phân bố của chi Nymphaea
• 2.1.4. Thành phần hoá học của chi Nymphaea
• 2.1.5. Tác dụng sinh học của chi Nymphaea
• 2.2. Tổng quan về loài Nymphaea rubra
• 2.2.1. Đặc điểm thực vật của Nymphaea rubra
• 2.2.2. Đặc điểm sinh thái và phân bố của Nymphaea rubra
• 2.2.3. Thành phần hoá học của Nymphaea rubra
• 2.2.4. Tác dụng sinh học của Nymphaea rubra
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nguyên vật liệu, thiết bị nghiên cứu
• 3.1.1. Nguyên vật liệu nghiên cứu
• 3.1.2. Thiết bị nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4. Phân lập các hợp chất
• 3.5. Xác định cấu trúc các hợp chất
• 4. KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
• 4.1. Chiết cao toàn phần và các cao phân đoạn từ củ cây Hoa súng
• 4.2. Kết quả phân lập một số hợp chất từ phân đoạn ethyl acetat
• 4.2.1. Về chiết xuất cao tổng và cao phân đoạn từ củ cây Hoa súng (Nymphaea rubra)
• 4.2.2. Về phương pháp phân lập
• 4.2.3. Hợp chất phân lập được từ củ Súng
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH

Tóm tắt

I. Khóa luận Dược sĩ Tổng quan về cây Hoa Súng Nymphaea rubra

Việt Nam, với tiềm năng dược liệu phong phú, đang chứng kiến sự gia tăng nhu cầu sử dụng các sản phẩm từ dược liệu. Nghiên cứu về chiết xuất và phân lập hợp chất từ thực vật, đặc biệt là các hợp chất có hoạt tính, đóng vai trò then chốt. Các nghiên cứu này, dù mức độ uy tín khác nhau, đều có giá trị tham khảo nhất định cho quá trình phát triển sản phẩm. Chúng định hướng cho quá trình phát triển sản phẩm phù hợp với ý tưởng, mục tiêu đề ra, kho tàng dữ liệu từ những kết quả trên còn tiết kiệm rất nhiều thời gian, tài lực cho nhà đầu tư và nhân viên nghiên cứu phát triển sản phẩm. Cây Hoa Súng (Nymphaea), một loài hoa đẹp và quen thuộc, không chỉ có giá trị cảnh quan mà còn được sử dụng trong y học cổ truyền. Nymphaea rubra, một loài thuộc chi Nymphaea, ít được nghiên cứu về thành phần hóa học và cấu trúc hợp chất ở Việt Nam và thế giới. Do đó, việc nghiên cứu để bổ sung cơ sở dữ liệu về thành phần hóa học và cấu trúc các hợp chất, tiến tới phát triển nghiên cứu về tác dụng sinh học và ứng dụng thực tiễn là rất cần thiết.

1.1. Vị trí và phân loại khoa học của chi Nymphaea

Chi Nymphaea thuộc ngành Ngọc Lan (Magnoliophyta), lớp Ngọc Lan (Magnoliopsida), bộ Súng (Nymphaeales), họ Súng (Nymphaeaceae). Chi Nymphaea là chi đa dạng nhất trong nhánh Hoa súng. Theo hệ thống phân loại của Armen Takhtajan (2009), chi Nymphaea thuộc giới thực vật bậc cao (Cormobionta). Việc phân loại chi Nymphaea gặp nhiều khó khăn do sự đa dạng về loài, phân loài, nguồn gốc nhiễm sắc thể, các dạng lai và nguồn gốc nhân tạo.

1.2. Đặc điểm thực vật học và sinh thái của cây Hoa Súng

Đa số các loài trong chi Nymphaea là cây thân thảo sống lâu năm. Thân rễ mọc thẳng và có góc cạnh, phân nhánh hoặc không phân nhánh. Lá hầu hết nổi, phiến lá hình tròn đến hình trứng rộng hoặc hình elip, mép lá toàn bộ hình răng cưa. Hoa mọc quanh gốc, nổi hoặc chìm, khi hoa nở bao lan mở rộng. Chi Nymphaea phổ biến rộng rãi ở các vùng nhiệt đới và ôn đới bao phủ các vùng nước tự nhiên rộng lớn. Một số loài trong chi Nymphaea mọc ở vùng nước thoáng của đầm lầy lớn, hồ, ao, mương cạn và cả ở đầm lầy.

II. Thách thức trong Nghiên cứu Chiết xuất Hợp chất Hoa Súng Đỏ

Mặc dù cây hoa súng đỏ có nhiều tiềm năng, nhưng việc nghiên cứu chiết xuất và phân lập các hợp chất từ loài cây này còn gặp nhiều thách thức. Một trong số đó là sự phức tạp của thành phần hóa học, đòi hỏi các phương pháp chiết xuất và phân tích hiện đại. Việc xác định cấu trúc của các hợp chất mới cũng là một vấn đề nan giải, cần đến các thiết bị và kỹ thuật phân tích tiên tiến như NMR và MS. Hơn nữa, việc đánh giá hoạt tính sinh học của các hợp chất phân lập được cũng đòi hỏi các quy trình thử nghiệm in vitro và in vivo phức tạp. Cuối cùng, việc đảm bảo tính an toàn và hiệu quả của các sản phẩm chiết xuất từ hoa súng đỏ là một yêu cầu bắt buộc trước khi đưa vào ứng dụng thực tế.

2.1. Khó khăn trong phân lập và định danh hợp chất mới

Việc phân lập các hợp chất từ chiết xuất thực vật đòi hỏi quy trình phức tạp, tốn thời gian và công sức. Các hợp chất thường tồn tại với hàm lượng rất nhỏ và lẫn với nhiều tạp chất khác. Việc định danh cấu trúc các hợp chất mới cần sử dụng các phương pháp phân tích hiện đại, đắt tiền và đòi hỏi kỹ năng chuyên môn cao.

2.2. Yêu cầu về kiểm định chất lượng và tiêu chuẩn dược liệu

Việc kiểm nghiệm dược liệu và đảm bảo chất lượng sản phẩm từ hoa súng đỏ đòi hỏi các quy trình kiểm tra nghiêm ngặt. Cần xây dựng các tiêu chuẩn dược liệu cụ thể để đảm bảo tính đồng nhất và hiệu quả của sản phẩm. Các tiêu chuẩn này cần phù hợp với Dược điển Việt Nam và các tiêu chuẩn quốc tế.

2.3. Hạn chế về dữ liệu nghiên cứu và thông tin khoa học

Hiện nay, số lượng nghiên cứu khoa học về thành phần hóa học và tác dụng sinh học của Nymphaea rubra còn hạn chế. Điều này gây khó khăn cho việc đưa ra các kết luận chính xác và xây dựng các ứng dụng tiềm năng. Cần có thêm nhiều nghiên cứu chuyên sâu để khám phá hết tiềm năng của loài cây này.

III. Phương pháp Chiết xuất Phân lập Hợp chất từ Hoa Súng Đỏ 2024

Khóa luận Dược sĩ 2024 đã áp dụng các phương pháp hiện đại để chiết xuất và phân lập hợp chất từ cây hoa súng (Nymphaea rubra). Quá trình bắt đầu bằng việc lựa chọn dung môi chiết xuất phù hợp để tối ưu hóa hiệu suất và độ tinh khiết. Sau đó, sử dụng các kỹ thuật sắc ký như sắc ký cột (CC) và sắc ký lớp mỏng (SKLM) để phân tách các hợp chất. Cuối cùng, các phương pháp phân tích phổ như NMR và MS được sử dụng để xác định cấu trúc của các hợp chất phân lập được. Quy trình này giúp thu được các hợp chất tinh khiết, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo về hoạt tính sinh học và ứng dụng dược lý.

3.1. Tối ưu hóa quy trình chiết xuất bằng dung môi phù hợp

Việc lựa chọn dung môi chiết xuất đóng vai trò quan trọng trong việc thu được các hợp chất mong muốn. Các dung môi khác nhau có khả năng hòa tan các hợp chất khác nhau. Cần lựa chọn dung môi dựa trên tính chất của các hợp chất cần chiết xuất và mục tiêu nghiên cứu. Ảnh hưởng của dung môi và nhiệt độ chiết xuất cần được nghiên cứu để tối ưu hóa quy trình chiết xuất.

3.2. Ứng dụng sắc ký HPLC SKLM trong phân lập hợp chất

Sắc ký là một kỹ thuật quan trọng trong việc phân lập các hợp chất từ chiết xuất thực vật. Sắc ký cột (CC) và sắc ký lớp mỏng (SKLM) là hai kỹ thuật sắc ký phổ biến được sử dụng trong nghiên cứu này. HPLC (Sắc ký lỏng hiệu năng cao) thường được dùng để phân tích và tinh chế các hợp chất đã được phân lập. Quy trình này giúp tách các hợp chất dựa trên sự khác biệt về ái lực với pha tĩnh và pha động.

3.3. Phân tích phổ NMR MS để xác định cấu trúc hóa học

Sau khi phân lập, cần xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất. Các phương pháp phân tích phổ như NMR (Cộng hưởng từ hạt nhân) và MS (Khối phổ) cung cấp thông tin chi tiết về cấu trúc phân tử của các hợp chất. Phân tích phổ giúp định danh hợp chất và xác định các nhóm chức có trong phân tử.

IV. Kết quả Nghiên cứu Phân lập và Xác định Hợp chất từ Nymphaea rubra

Nghiên cứu đã thành công trong việc chiết xuất và phân lập được một số hợp chất từ phân đoạn ethyl acetat của củ cây hoa súng (Nymphaea rubra). Hai hợp chất chính đã được xác định cấu trúc bằng các phương pháp phổ nghiệm. Kết quả cho thấy sự hiện diện của các hợp chất thuộc nhóm flavonoid và các hợp chất phenolic. Các hợp chất này có thể có các hoạt tính sinh học như chống oxy hóa, kháng khuẩn và kháng viêm. Cần có thêm các nghiên cứu chuyên sâu để đánh giá đầy đủ các tác dụng sinh học và tiềm năng ứng dụng của các hợp chất này.

4.1. Chiết xuất và phân đoạn từ củ cây hoa súng

Việc chiết xuất được thực hiện bằng cách sử dụng các dung môi khác nhau, sau đó tiến hành phân đoạn để thu được các phân đoạn có hoạt tính cao. Cao toàn phần và cao phân đoạn từ củ cây Hoa súng đã được thu được. Hiệu suất chiết xuất và thành phần hóa học của các phân đoạn này khác nhau tùy thuộc vào dung môi sử dụng.

4.2. Hợp chất phân lập được từ củ súng Nymphaea rubra

Các hợp chất phân lập được từ củ súng bao gồm các hợp chất flavonoid và các hợp chất phenolic. Cấu trúc hóa học của các hợp chất này đã được xác định bằng các phương pháp phân tích phổ. Các hợp chất này có thể có các hoạt tính sinh học quan trọng.

4.3. So sánh kết quả NMR và tài liệu tham khảo

Kết quả phân tích NMR của các hợp chất phân lập được so sánh với các dữ liệu tham khảo trong các tài liệu khoa học. So sánh này giúp xác định cấu trúc chính xác của các hợp chất và so sánh với các hợp chất đã biết.

V. Ứng dụng tiềm năng của hợp chất từ hoa súng đỏ trong dược phẩm

Các hợp chất phân lập từ hoa súng đỏ có nhiều ứng dụng tiềm năng trong lĩnh vực dược phẩm. Các hợp chất này có thể được sử dụng để phát triển các loại thuốc mới điều trị các bệnh liên quan đến oxy hóa, viêm nhiễm và nhiễm khuẩn. Ngoài ra, các hợp chất này cũng có thể được sử dụng trong các sản phẩm chăm sóc sức khỏe và sắc đẹp. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu để đánh giá đầy đủ tính an toàn và hiệu quả của các ứng dụng này trước khi đưa vào sử dụng rộng rãi.

5.1. Hoạt tính chống oxy hóa và kháng viêm của hợp chất

Các hợp chất phân lập từ hoa súng đỏ có thể có hoạt tính chống oxy hóa và kháng viêm. Các hợp chất này có thể giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do các gốc tự do và giảm các triệu chứng viêm nhiễm. Các nghiên cứu in vitro và in vivo cần được tiến hành để xác nhận các tác dụng này.

5.2. Tiềm năng sử dụng trong bài thuốc dân gian

Bài thuốc dân gian thường sử dụng hoa súng để điều trị một số bệnh. Nghiên cứu này có thể cung cấp cơ sở khoa học cho các kinh nghiệm dân gian và giúp phát triển các bài thuốc hiệu quả hơn.

5.3. Nghiên cứu độc tính và an toàn của hợp chất

Trước khi đưa các hợp chất vào sử dụng, cần tiến hành các nghiên cứu về độc tính và an toàn. Các nghiên cứu này giúp xác định liều dùng an toàn và các tác dụng phụ có thể xảy ra. Các nghiên cứu về độc tính cần tuân thủ các quy trình và tiêu chuẩn quốc tế.

VI. Kết luận Hướng phát triển Nghiên cứu Chiết xuất Hoa Súng Đỏ

Khóa luận Dược sĩ 2024 đã góp phần làm sáng tỏ thành phần hóa học của cây hoa súng (Nymphaea rubra) và cung cấp cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo. Nghiên cứu này là một bước quan trọng trong việc khám phá tiềm năng dược lý của loài cây này. Cần có thêm các nghiên cứu chuyên sâu để đánh giá đầy đủ các tác dụng sinh học và ứng dụng thực tế của các hợp chất phân lập được. Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc phát triển các dạng bào chế phù hợp và đánh giá hiệu quả điều trị trên các mô hình bệnh.

6.1. Hướng nghiên cứu sâu hơn về hoạt tính sinh học

Cần có thêm các nghiên cứu chuyên sâu để đánh giá đầy đủ các hoạt tính sinh học của các hợp chất phân lập được. Các nghiên cứu này nên tập trung vào các tác dụng như chống oxy hóa, kháng khuẩn, kháng viêm, chống ung thư và bảo vệ gan.

6.2. Phát triển các dạng bào chế và ứng dụng trong thực tiễn

Cần phát triển các dạng bào chế phù hợp để đưa các hợp chất vào sử dụng trong thực tiễn. Các dạng bào chế có thể bao gồm viên nang, viên nén, siro, kem bôi và thuốc tiêm. Cần đánh giá hiệu quả điều trị của các dạng bào chế này trên các mô hình bệnh.

6.3. Đánh giá độc tính và an toàn khi sử dụng lâu dài

Cần đánh giá độc tính và an toàn của các hợp chất khi sử dụng lâu dài. Các nghiên cứu này giúp đảm bảo an toàn cho người sử dụng và cung cấp thông tin quan trọng cho việc phát triển các sản phẩm từ hoa súng đỏ.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên thực vật phong phú với ước tính hơn 12.000 loài thực vật bậc cao (chiếm khoảng 4 - 5% tổng số loài thực vật bậc cao trên thế giới), trong đó có khoảng 3.850 loài thuộc 309 họ được sử dụng làm thuốc trong y học cổ truyền và dân gian. Xu hướng nghiên cứu chiết xuất, phân lập nhằm xác định các hợp chất chuyển hóa thứ cấp có hoạt tính sinh học giữ vai trò là bước đệm thiết yếu trong chuỗi nghiên cứu và phát triển dược phẩm từ nguồn gốc tự nhiên.

Cây Hoa súng (Nymphaea rubra Roxb. ex Andrews, thuộc họ Súng - Nymphaeaceae) là loài thực vật thủy sinh phổ biến, được trồng rộng rãi tại các ao, hồ, đầm trũng ở Việt Nam (đặc biệt tại tỉnh Phú Thọ) nhằm tạo cảnh quan sinh thái. Trong y học cổ truyền, bộ phận củ của cây Hoa súng được dùng làm thuốc thanh nhiệt, giải cảm nắng, cầm máu, điều trị suy nhược cơ thể, đổ mồ hôi trộm, hen suyễn ở người già và trẻ nhỏ, chữa thận hư tỳ yếu, đau mỏi thắt lưng, nam giới di tinh, đái nhiều và phụ nữ khí hư bạch đới. Dù chi Nymphaea trên thế giới đã ghi nhận nhiều công bố về hóa thực vật, loài Nymphaea rubra nói chung và bộ phận củ nói riêng vẫn còn rất ít dữ liệu khoa học về thành phần hóa học và cấu trúc các hợp chất tinh khiết.

Nhằm bổ sung cơ sở dữ liệu hóa học thực vật phục vụ cho các định hướng sàng lọc tác dụng dược lý tiếp theo, đề tài khóa luận "Tiếp tục nghiên cứu chiết xuất, phân lập và xác định cấu trúc một số hợp chất từ cây Hoa súng" của sinh viên Trần Minh Tuấn (thực hiện tại Bộ môn Dược học cổ truyền, Khoa Dược liệu - Dược học cổ truyền, Trường Đại học Dược Hà Nội năm 2024) tập trung giải quyết các mục tiêu cụ thể:

1. Chiết xuất, phân lập được các chất chuyển hóa bậc hai từ cao phân đoạn ethyl acetat của củ cây Hoa súng (Nymphaea rubra).
2. Xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất phân lập được.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Củ cây Hoa súng (Nymphaea rubra Roxb. ex Andrews).
• Phạm vi không gian: Mẫu dược liệu được thu hái tự nhiên tại huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ. Mẫu tiêu bản thực vật được giám định và lưu giữ tại Phòng tiêu bản thuộc Bộ môn Thực vật, Khoa Dược liệu - Dược học cổ truyền, Trường Đại học Dược Hà Nội (mã số tiêu bản: HNIP/18698/23).
• Phạm vi thời gian: Thời điểm thu hái mẫu dược liệu vào ngày 15 tháng 11 năm 2022; các thực nghiệm chiết xuất, sắc ký và đo phổ được hoàn thành vào tháng 5 năm 2024.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng dựa trên vị trí phân loại của Armen Takhtajan (2009): chi Nymphaea thuộc phân giới Thực vật bậc cao (Cormobionta), ngành Ngọc Lan (Magnoliophyta), lớp Ngọc Lan (Magnoliopsida), phân lớp Ngọc Lan (Magnoliidae), bộ Súng (Nymphaeales), họ Súng (Nymphaeaceae). Về mặt hóa thực vật, các nghiên cứu trước đây trên chi Nymphaea đã ghi nhận nhiều nhóm hợp chất chuyển hóa thứ cấp như flavonoid (hyperosid, cyanidin, rutin, myricetin, kaempferol, quercetin), polyphenol (acid gallic, acid ellagic, catechin), sterol ($\beta$-sitosterol, stigmasterol), triterpenoid (betulin, lupeol, acid oleanolic), alkaloid (nuciferin, dauricin, roemerin) và tanin thủy phân (corilagin, geraniin). Về mặt dược lý, các tài liệu ghi nhận chi Nymphaea có tác dụng chống oxy hóa, kháng viêm, hạ đường huyết, ức chế enzyme và điều hòa miễn dịch.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được tác giả áp dụng bao gồm:

• Phương pháp sơ chế dược liệu: Củ sau khi rửa sạch được cắt lát mỏng, sấy ở nhiệt độ 55°C trong tủ sấy (đảo nguyên liệu 1 giờ/lần) đến khi độ ẩm đạt dưới 10%, sau đó đem xay thô.
• Phương pháp chiết xuất: Ngâm lạnh dược liệu thô với dung môi ethanol 96% ở nhiệt độ phòng trong 48 giờ, kết hợp chiết hỗ trợ sóng siêu âm (3 lần, mỗi lần 30 phút, cách nhau 30 phút). Dịch chiết gộp được cô thu hồi dung môi dưới áp suất giảm bằng máy cất quay chân không để tạo cao toàn phần.
• Phương pháp chiết phân bố lỏng - lỏng: Phân tán cao toàn phần vào nước cất, sau đó chiết phân đoạn lần lượt với các dung môi có độ phân cực tăng dần gồm n-hexan, ethyl acetat (EtOAc) và n-butanol (n-BuOH).
• Phương pháp phân lập sắc ký: Sử dụng sắc ký cột cổ điển (Column Chromatography - CC) pha thường với chất hấp phụ là silica gel (kích thước hạt chuyên dụng, tỷ lệ chất hấp phụ gấp 3 lần lượng mẫu nạp) và sắc ký cột pha đảo RP-C18. Hệ dung môi rửa giải thay đổi tỷ lệ gồm diclomethan - methanol (DCM-MeOH) và methanol - nước (MeOH-$H_2O$). Quá trình theo dõi dịch rửa giải được tiến hành bằng sắc ký lớp mỏng (Thin Layer Chromatography - TLC) trên bản mỏng tráng sẵn silica gel $GF_{254}$ (Merck), soi dưới đèn tử ngoại ở bước sóng 254 nm và 365 nm, hiện màu bằng thuốc thử dung dịch acid sulfuric ($H_2SO_4$) 10% kết hợp gia nhiệt.
• Phương pháp xác định cấu trúc hóa học: Sử dụng phương pháp phổ khối lượng ion hóa phun mù điện tử (ESI-MS) để xác định khối lượng phân tử và các phân mảnh ion; phổ cộng hưởng từ hạt nhân một chiều ($^1H$-NMR tần số 600 MHz, $^{13}C$-NMR tần số 150 MHz) đo trên máy Bruker; kết hợp đối chiếu các giá trị độ dịch chuyển hóa học ($\delta$), độ phân tách tín hiệu ($J$) với các tài liệu khoa học quốc tế chuẩn.

Nguồn dữ liệu và trang thiết bị thực nghiệm: Hóa chất, dung môi đạt tiêu chuẩn phân tích của Dược điển Việt Nam V; máy cất quay chân không IKA (Đức), máy siêu âm Elmasonic S (Đức), bể điều nhiệt Memmert, máy soi UV Vilber (Pháp), tủ sấy Memmert, cân phân tích GR-200, cân kỹ thuật Precisa; thiết bị đo phổ NMR tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu khoa học về thực vật học, thành phần hóa thực vật, tác dụng dược lý và công dụng trị liệu của chi Nymphaea và loài Nymphaea rubra:

• Đặc điểm chi Nymphaea: Chi này bao gồm hơn 50 loài phân bố rộng ở vùng nhiệt đới và ôn đới. Khóa luận phân tích chi tiết đặc điểm hình thái và phân bố của các loài phổ biến như Nymphaea pubescens Willd. (Súng trắng), Nymphaea rubra Roxb. ex Salisb. (Súng đỏ), Nymphaea tetragona George (Súng chì), Nymphaea nouchali Burm. (Súng lam) và Nymphaea stellata Willd.
• Thành phần hóa học chi Nymphaea: Tác giả tổng hợp sự xuất hiện của các nhóm chất tiêu biểu từ lá, hoa, hạt và thân rễ như myricetin glycosid, delphinidin glycosid, cyanidin glycosid, nymphalid A, nymphalid B, geraniin, $\beta$-sitosterol, campesterol, stigmasterol, lupeol, betulin.
• Dược lý học chi Nymphaea: Phân tích các bằng chứng nghiên cứu về tác dụng dọn gốc tự do DPPH, ABTS, superoxide; hoạt tính kháng viêm thông qua ức chế quá trình phosphoryl hóa Ser307 của IRS-1, ức chế kinase đầu cuối c-Jun $NH_2$ (JNK) và yếu tố nhân NF-$\kappa$B; hoạt tính hạ glucose máu và ức chế sự hình thành các sản phẩm glycat hóa bền vững (AGEs).
• Tổng quan về loài Nymphaea rubra: Cây thảo thủy sinh có thân rễ thuôn mang chồi, phiến lá rộng 20 - 40 cm có răng cưa, hoa đỏ rộng 15 - 25 cm nở ban đêm đến 11 giờ trưa với 12 - 20 cánh hoa và khoảng 50 nhị màu đỏ son, bầu noãn khoảng 20 ô, quả không hình thành tự nhiên. Về hóa học, các nghiên cứu trước đây mới phát hiện được một số chất trong hoa (rutin, quercetin, scopoletin, kaempferol) và axit amin trong phấn hoa (alanin, arginin, valin...), trong khi phần củ gần như chưa có nghiên cứu chuyên biệt. Về dược lý thực nghiệm của N. rubra, văn bản ghi nhận dịch chiết hoa có tác dụng hạ đường huyết trên mô hình động vật đái tháo đường typ 2; dịch chiết thân rễ có tác dụng chống oxy hóa in vitro ở nồng độ 1000 $\mu$g/mL; polysaccharid từ lá noãn hoa (NR-PS) kích hoạt tế bào đuôi gai (DC) và thúc đẩy phản ứng miễn dịch qua cytokin Th1; dịch chiết thân rễ bằng methanol ở nồng độ 20 mg/mL làm tê liệt giun trong 8 phút và diệt giun sau 27 phút (vượt trội hơn đối chứng albendazole 10 mg/mL mất 38 phút để gây tê liệt và 64 phút để diệt giun); vật liệu nano $Cu(OH)_2$ tổng hợp xanh từ dịch chiết lá có hoạt tính kháng vi khuẩn Bacillus subtilis.
• Kinh nghiệm y học cổ truyền: Tổng hợp 5 bài thuốc trị liệu chứa củ hoa súng gồm: bài thuốc chữa nam di tinh, tiểu nhiều, nữ khí hư bạch đới (phối hợp củ súng sao với kim anh tử); bài thuốc chữa thận hư tỳ yếu, đau lưng mỏi gối (phối ngũ củ súng 20 g với ba kích, cẩu tích, tỳ giải, hà thủ ô chế, ngưu tất mỗi vị 12 g); bài thuốc giải cảm nắng; bài thuốc nấu cháo chữa suy nhược cơ thể, đổ mồ hôi trộm (củ súng 400 g và củ mài 800 g); bài thuốc hoàn tán chữa hen suyễn người già và trẻ nhỏ (củ súng phối hợp hạt cải củ, tẩm nước gừng và mật ong).

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chuẩn hóa quy trình thực nghiệm từ khâu chuẩn bị mẫu, chiết xuất phân đoạn đến các bước sắc ký tinh chế và đo phổ:

• Chuẩn bị mẫu: 1,5 kg củ Nymphaea rubra khô đã xay thô được chia vào các bình thủy tinh dung tích 10 lít, ngâm ngập trong ethanol 96% ở nhiệt độ phòng suốt 48 giờ.
• Quy trình chiết xuất và phân đoạn: Dược liệu được chiết siêu âm 3 đợt, mỗi đợt 3 lần x 30 phút. Toàn bộ dịch lọc cồn được gộp lại và cô quay áp suất giảm thu được 81 g cao toàn phần. Cao toàn phần được phân tán đều trong 1,5 lít nước cất, sau đó tiến hành chiết lỏng - lỏng trong phễu gạn 2 lít lần lượt với 0,5 lít n-hexan (3 lần), 0,5 lít ethyl acetat (3 lần) và 0,5 lít n-butanol (3 lần). Sau khi thu hồi dung môi, thu được cắn của từng phân đoạn tương ứng, trong đó phân đoạn ethyl acetat đạt khối lượng 10 g.
• Quy trình sắc ký phân lập: Phân đoạn ethyl acetat (lấy 7 g, lưu mẫu 3 g) được đưa lên cột sắc ký silica gel pha thường (kích thước cột 5 x 64 cm), rửa giải bằng hệ dung môi DCM-MeOH với độ phân cực tăng dần (100:1, 70:1, 50:1, 30:1), thu được 10 phân đoạn chính (ký hiệu từ T1 đến T10).
  • Phân đoạn T4 (khối lượng 0,06 g) được tiếp tục phân tách qua cột sắc ký silica gel pha thuận (kích thước 2 x 70 cm) với hệ dung môi DCM-MeOH (tỷ lệ 30:1, 20:1, 10:1, 5:1), thu được 7 phân đoạn phụ (T4.1 – T4.7).
  • Phân đoạn phụ T4.5 (khối lượng 12,5 mg) được làm sạch qua cột sắc ký pha đảo RP-C18 (kích thước 1 x 45 cm), rửa giải bằng hệ dung môi $MeOH-H_2O$ (tỷ lệ thể tích 5:1), thu được hợp chất 1 (7 mg, ký hiệu NE1).
  • Phân đoạn phụ T4.2 (khối lượng 14,2 mg) được làm sạch qua cột sắc ký pha đảo RP-C18 (kích thước 1 x 45 cm), rửa giải với hệ dung môi $MeOH-H_2O$ (tỷ lệ thể tích 1:2), thu được hợp chất 2 (8 mg, ký hiệu NE2).
• Quy trình kiểm tra độ tinh khiết: Sắc ký lớp mỏng pha thường được áp dụng với hệ dung môi khai triển chuyên biệt cho từng chất:
  • Hợp chất NE1: Hệ dung môi n-hexan : ethyl acetat : acid formic : methanol (tỷ lệ thể tích 9 : 9 : 3 : 0,6).
  • Hợp chất NE2: Hệ dung môi n-hexan : ethyl acetat : acid acetic (tỷ lệ thể tích 31 : 14 : 5).

Chương 3: Kết quả và bàn luận

Chương 3 trình bày các số liệu thực nghiệm, phổ cấu trúc hóa học và phân tích cơ chế, ý nghĩa khoa học của các phát hiện:

• Dữ liệu cấu trúc Hợp chất 1 (ký hiệu NE1):
  • Trạng thái cảm quan: Dạng bột vô định hình, màu nâu sẫm.
  • Phổ khối lượng ESI-MS: Xuất hiện pic ion phân tử giả $[M+H]^+$ tại giá trị $m/z = 303$, tương ứng với công thức phân tử $C_{14}H_6O_8$ (khối lượng mol $M = 302$ g/mol).
  • Phổ cộng hưởng từ hạt nhân ($^1H$-NMR và $^{13}C$-NMR đo trong dung môi DMSO-d6): Xuất hiện một tín hiệu proton thơm duy nhất ở vùng trường thấp tại $\delta_H\ 7,51$ ppm do tính đối xứng của phân tử; phổ $^{13}C$-NMR cho thấy các tín hiệu carbon thơm và nhóm carbonyl lacton tại $\delta_C\ 159,1$ ppm, carbon liên kết oxy tại các vị trí đặc trưng. So sánh số liệu NMR thực nghiệm với tài liệu tham khảo công bố quốc tế, tác giả nhận danh hợp chất 1 là Acid ellagic.
• Dữ liệu cấu trúc Hợp chất 2 (ký hiệu NE2):
  • Trạng thái cảm quan: Dạng bột vô định hình, màu vàng.
  • Phổ khối lượng ESI-MS: Xuất hiện tín hiệu ion phân tử $[M+H]^+$ tại giá trị $m/z = 287$, tương ứng với công thức phân tử $C_{15}H_{10}O_6$ (khối lượng mol $M = 286$ g/mol).
  • Phổ cộng hưởng từ hạt nhân ($^1H$-NMR và $^{13}C$-NMR đo trong dung môi $CD_3OD$): Phổ $^1H$-NMR thể hiện tín hiệu đặc trưng của khung flavone với proton H-3 tại $\delta_H\ 6,57$ ppm, cùng các tín hiệu tách vòng thơm của vòng A và vòng B; phổ $^{13}C$-NMR thể hiện 15 carbon lai hóa $sp^2$, bao gồm tín hiệu carbon carbonyl C-4 ở vùng trường thấp tại $\delta_C\ 183,9$ ppm. So sánh với y văn, hợp chất 2 được khẳng định là Luteolin (tên IUPAC: 2-(3,4-dihydroxyphenyl)-5,7-dihydroxy-4H-chromen-4-one).
• Phân tích bàn luận thực nghiệm:
  • Về phương pháp chiết xuất: Khóa luận giải thích việc lựa chọn ethanol 96% dựa trên tính an toàn, khả năng làm tăng tính thấm thành tế bào thực vật, hòa tan tốt các hợp chất phân cực trung bình và thấp. Kỹ thuật hỗ trợ sóng siêu âm tạo hiện tượng xâm thực (cavitation), phá vỡ màng tế bào, gia tăng diện tích tiếp xúc và tốc độ khuếch tán chất tan vào dung môi mà không cần gia nhiệt cao, giúp bảo toàn các hoạt chất nhạy cảm với nhiệt độ. Việc xay thô nguyên liệu đảm bảo dung môi thẩm thấu tốt nhưng tránh việc hạt quá mịn làm tắc màng lọc và cản trở thu hồi dịch chiết.
  • Về phương pháp phân lập: Phân đoạn ethyl acetat tập trung các nhóm polyphenol và flavonoid nhờ có độ phân cực phù hợp. Sắc ký cột silica gel pha thường giữ các chất có nhóm phân cực (như nhóm hydroxyl phenolic) thông qua liên kết hydro và tương tác lưỡng cực với nhóm silanol trên hạt silica gel. Sau đó, cột pha đảo RP-C18 (cơ chế phân bố kỵ nước) với hệ dung môi MeOH-$H_2O$ đóng vai trò quyết định trong việc loại bỏ hoàn toàn các vết tạp chất đồng rửa giải, giúp kết tinh hai hợp chất tinh khiết NE1 và NE2.
  • Bàn luận về giá trị dược lý của hợp chất phân lập: Acid ellagic là polyphenol có khả năng dọn gốc tự do (ROS, RNS), chelat hóa ion kim loại chuyển tiếp ($Cu^{2+}$, $Fe^{2+}$) gây stress oxy hóa, ức chế tổn thương DNA qua việc làm giảm dấu ấn 8-oxo-2-deoxyguanosine, điều hòa con đường tín hiệu MAPK và STAT để chống viêm tế bào sừng, ức chế phì đại và xơ hóa cơ tim qua điều hòa HDAC1, đồng thời hoạt động như chất điều hòa thụ thể estrogen chọn lọc tự nhiên (SERM). Luteolin là flavone có hoạt tính chống khối u in vitro và in vivo (ức chế tăng sinh tế bào khối u với giá trị $IC_{50}$ từ 3 đến 50 $\mu$M, gây chết tế bào theo chương trình apoptosis), bảo vệ tế bào cơ tim thông qua việc ngăn ngừa xơ hóa, điều hòa quá trình tự thực, và kháng virus (ức chế protease 3CL của coronavirus và ức chế giải phóng cytokin tiền viêm TNF, IL-1$\beta$ từ tế bào mast).

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả thực nghiệm định lượng cụ thể:

Giai đoạn thực nghiệm	Chỉ tiêu / Tên sản phẩm	Thông số định lượng / Đặc tính thu được
Chiết xuất cao thô	Dược liệu củ khô ban đầu	1,5 kg
	Dung môi chiết	Ethanol 96% (6 lít x 3 lần)
	Cao toàn phần thu được	81 g
Chiết lỏng - lỏng phân đoạn	Phân đoạn ethyl acetat	10 g (tách lấy 7 g để chạy sắc ký cột)
	Phân đoạn khác thu nhận	Phân đoạn n-hexan, n-butanol và dịch nước
Sắc ký cột phân đoạn ethyl acetat	Cột silica gel pha thường (5 x 64 cm)	10 phân đoạn chính (T1 – T10)
	Cột silica gel phân đoạn T4 (2 x 70 cm)	7 phân đoạn phụ (T4.1 – T4.7)
Tinh chế hợp chất tinh khiết	Hợp chất 1 (ký hiệu NE1)	7 mg; bột vô định hình màu nâu sẫm; $C_{14}H_6O_8$ ($M=302$ g/mol); MS: $m/z = 303\ [M+H]^+$
	Hợp chất 2 (ký hiệu NE2)	8 mg; bột vô định hình màu vàng; $C_{15}H_{10}O_6$ ($M=286$ g/mol); MS: $m/z = 287\ [M+H]^+$

Đóng góp khoa học của nghiên cứu:

• Đây là công trình đầu tiên phân lập và xác định thành công cấu trúc hóa học của hai hợp chất Acid ellagic và Luteolin từ bộ phận củ của loài Hoa súng đỏ (Nymphaea rubra Roxb. ex Andrews) tại Việt Nam và trên thế giới.
• Cung cấp dẫn liệu thực nghiệm chuẩn xác về các thông số sắc ký (tỷ lệ dung môi rửa giải cho cột pha thường và pha đảo) cùng hệ dung môi sắc ký lớp mỏng đặc hiệu cho việc chiết tách hai hợp chất polyphenol này từ chiết xuất củ thực vật.
• Góp phần bổ sung cơ sở khoa học thực nghiệm giải thích các công dụng trị bệnh truyền thống (chống viêm, bồi bổ, giải cảm, chống lão hóa) của vị thuốc củ súng trong y học cổ truyền.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Do giới hạn về mặt thời gian thực hiện của một khóa luận tốt nghiệp dược sĩ, nghiên cứu mới chỉ tập trung phân lập các hợp chất ở phân đoạn ethyl acetat, chưa tiến hành phân tách các hợp chất trong các phân đoạn còn lại (n-hexan, n-butanol và dịch nước).
• Số lượng hợp chất phân lập được và nhận danh cấu trúc còn khiêm tốn (2 hợp chất tinh khiết).
• Chưa tiến hành thử nghiệm hoạt tính sinh học trực tiếp trên các phân đoạn cao chiết và các hợp chất tinh khiết vừa phân lập.

Hướng nghiên cứu tiếp theo do tác giả đề xuất:

• Tiếp tục mở rộng phân lập và xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất chuyển hóa thứ cấp khác còn lại trong phân đoạn ethyl acetat.
• Triển khai phân lập các phân đoạn dịch chiết phân cực khác bao gồm phân đoạn n-hexan và phân đoạn n-butanol của củ cây Hoa súng (Nymphaea rubra).
• Thiết kế các thử nghiệm dược lý thực nghiệm (in vitro và in vivo) nhằm đánh giá tác dụng sinh học (hoạt tính kháng oxy hóa, kháng viêm, hạ glucose máu, kháng khuẩn) của các cao chiết phân đoạn cũng như các hợp chất tinh khiết acid ellagic và luteolin đã thu nhận.

Giá trị tham khảo

Nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho các đối tượng chuyên môn:

• Sinh viên, học viên và nghiên cứu viên ngành Dược học, Hóa hợp chất thiên nhiên: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về quy trình chiết xuất có hỗ trợ sóng siêu âm quy mô phòng thí nghiệm, kỹ thuật chiết phân bố lỏng - lỏng nhiều cấp dung môi, phương pháp phối hợp sắc ký cột silica gel pha thường và pha đảo RP-C18 trong tinh sạch hợp chất polyphenol tự nhiên.
• Nghiên cứu viên lĩnh vực Dược liệu và Dược học cổ truyền: Bổ sung dẫn liệu khoa học về thành phần hóa thực vật của củ cây Hoa súng (Nymphaea rubra), tạo tiền đề cho các định hướng chuẩn hóa tiêu chuẩn dược liệu và phát triển các chế phẩm hỗ trợ điều trị bệnh mãn tính từ nguồn nguyên liệu thực vật trong nước.
• Phần nội dung có giá trị tham khảo cao: Sơ đồ quy trình chiết xuất cao tổng - cao phân đoạn, các hệ dung môi khai triển sắc ký lớp mỏng (TLC) và bảng dữ liệu giải phổ cộng hưởng từ hạt nhân ($^1H$-NMR, $^{13}C$-NMR) đối chiếu của acid ellagic và luteolin.

Câu hỏi thường gặp

Mẫu nghiên cứu củ cây Hoa súng được thu hái ở đâu và tiêu bản được lưu trữ tại cơ sở nào? Mẫu nghiên cứu được thu hái vào ngày 15/11/2022 tại huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ. Mẫu tiêu bản đã được giám định thực vật học với tên khoa học là Nymphaea rubra Roxb. ex Andrews, hiện được lưu trữ tại Phòng tiêu bản thuộc Bộ môn Thực vật, Khoa Dược liệu - Dược học cổ truyền, Trường Đại học Dược Hà Nội dưới mã số tiêu bản HNIP/18698/23.

Khối lượng nguyên liệu đầu vào và hiệu suất thu nhận cao toàn phần, cao ethyl acetat là bao nhiêu? Từ 1,5 kg củ khô đã sơ chế và sấy ở nhiệt độ 55°C (độ ẩm < 10%), quá trình ngâm chiết với ethanol 96% có hỗ trợ siêu âm thu được 81 g cao toàn phần. Sau khi phân tán cao toàn phần vào nước và chiết phân bố lỏng - lỏng, phân đoạn ethyl acetat thu được có khối lượng là 10 g.

Những kỹ thuật sắc ký cụ thể nào đã được dùng để phân lập hợp chất 1 (NE1) và hợp chất 2 (NE2)? Tác giả đã dùng 7 g cao phân đoạn ethyl acetat cho chạy sắc ký cột silica gel pha thường (5 x 64 cm) với hệ dung môi diclomethan - methanol thu 10 phân đoạn (T1 – T10). Phân đoạn T4 (0,06 g) được tách tiếp qua cột silica gel pha thuận (2 x 70 cm) thu 7 phân đoạn phụ (T4.1 – T4.7). Cuối cùng, phân đoạn T4.5 được làm sạch bằng cột pha đảo RP-C18 (1 x 45 cm) với hệ dung môi $MeOH-H_2O$ (5:1) để thu 7 mg hợp chất NE1; phân đoạn T4.2 được làm sạch bằng cột pha đảo RP-C18 (1 x 45 cm) với hệ dung môi $MeOH-H_2O$ (1:2) để thu 8 mg hợp chất NE2.

Tên hóa học và công thức phân tử của hai hợp chất phân lập được là gì? Hợp chất 1 (NE1) được xác định là Acid ellagic, có công thức phân tử $C_{14}H_6O_8$ (khối lượng mol $M = 302$ g/mol, pic ESI-MS $m/z = 303\ [M+H]^+$). Hợp chất 2 (NE2) được xác định là Luteolin (tên hóa học: 2-(3,4-dihydroxyphenyl)-5,7-dihydroxy-4H-chromen-4-one), có công thức phân tử $C_{15}H_{10}O_6$ (khối lượng mol $M = 286$ g/mol, pic ESI-MS $m/z = 287\ [M+H]^+$).

Điểm mới then chốt của khóa luận này so với các công bố khoa học trước đó là gì? Khóa luận là công trình đầu tiên tại Việt Nam cũng như trên thế giới phân lập thành công và xác định cấu trúc của hai hợp chất acid ellagic và luteolin từ bộ phận củ của loài Nymphaea rubra, lấp đầy khoảng trống dữ liệu hóa thực vật vốn trước đây chỉ tập trung chủ yếu vào bộ phận hoa hoặc lá của loài cây này.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp dược sĩ của tác giả Trần Minh Tuấn đã thực hiện hoàn chỉnh quy trình chiết xuất và phân tách hóa thực vật từ 1,5 kg củ cây Hoa súng (Nymphaea rubra Roxb. ex Andrews) thu hái tại tỉnh Phú Thọ. Bằng phương pháp chiết hỗ trợ siêu âm kết hợp kỹ thuật sắc ký cột silica gel pha thường và pha đảo RP-C18, đề tài đã phân lập thành công hai hợp chất sạch từ phân đoạn ethyl acetat gồm acid ellagic (7 mg) và luteolin (8 mg). Dữ liệu phổ khối lượng ESI-MS và cộng hưởng từ hạt nhân một chiều ($^1H$-NMR, $^{13}C$-NMR) đã làm sáng tỏ cấu trúc hóa học của các chất, đánh dấu lần đầu tiên hai hợp chất này được ghi nhận hiện diện trong củ loài Nymphaea rubra. Kết quả này là cơ sở khoa học thực nghiệm quan trọng làm tiền đề cho các nghiên cứu chuyên sâu tiếp theo về phân lập hoạt chất và sàng lọc tác dụng sinh học của cây Hoa súng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1.1 Tổng quan về chi Nymphaea 1.1 Vị trí, phân loại chi Nymphaea Dựa vào hệ thống phân loại của Armen Takhtajan (2009)[5], chi Nymphaea thuộc: Phân giới: Thực vật bậc cao (Cormobionta) Ngành: Ngọc Lan (Magnoliophyta) Lớp: Ngọc Lan (Magnoliopsida) Phân lớp: Ngọc Lan (Magnoliidae) Bộ: Súng (Nymphaeales) Họ: Súng (Nymphaeaceae) Chi: Nymphaea 1.2 Đặc điểm thực vật của chi Nymphaea Đa số chi Nymphaea là cây thân thảo sống lâu năm. Thân rễ mọc thẳng và có góc cạnh, phân nhánh hoặc không phân nhánh. Lá hầu hết nổi, phiến lá hình tròn đến hình trứng rộng hoặc hình elip, mép lá toàn bộ hình răng cưa, gân chính chủ yếu là lòng bàn tay, có 1 gân to ở giữa. Hoa mọc quanh gốc, nổi hoặc chìm, khi hoa nở bao lan mở rộng.

Lá đài 4 chủ yếu màu xanh lục. Cánh hoa có từ 8 cánh trở lên, to, dài nhọn và đa dạng màu như các màu như trắng, tím, hồng, đỏ, xanh, vàng, cam nhạt. Cách hoa xếp xoắn ốc, xoắn ốc toàn bộ hoặc một phần, xếp trên mặt bầu nhụy và thường xếp thành nhị hoa. Nhị hoa ngắn hơn lá đài và cánh hoa, nằm ở mặt bên bầu nhụy; chỉ nhị có dạng trứng hoặc dạng trứng ngược; bao phấn liên kết có phần phụ hoặc không có phần phụ.

Lá noãn hợp nhất một phần hoặc toàn bộ. Đầu nhụy không cuống, tỏa trên đĩa nhụy hình chén, viền bởi các phần phụ lá noãn[3].Quả thịt hoặc xốp, chín dưới nước, nhiều hạt. Hạt có hình cầu, hình trứng hoặc elip, trơn hoặc có các đường vân dọc, có lông tơ, có rãnh, đường kính có thể lên tới 5mm[6, 7].3 Đặc điểm sinh thái và phân bố của chi Nymphaea Trong số tất cả các chi của nhánh Hoa súng (Nymphaeales), Nymphaea là chi đa dạng nhất với hơn 50 loài [8]. Chi Nymphaea là một nhóm khó phân loại; nhiều loài được cho là có nhiều phân loài, nguồn gốc nhiễm sắc thể, các dạng lai và có nguồn gốc nhân tạo.

Chi Nymphaea (Nymphaeaceae Salisb.) phổ biến rộng rãi ở các vùng nhiệt đới và ôn đới bao phủ các vùng nước tự nhiên rộng lớn. Các loài của chi Nymphaea mọc ở vùng nước thoáng của đầm lầy lớn, hồ, ao, mương cạn và cả ở đầm lầy [9]. Một số loài trong chi Nymphaea có các đặc điểm: 2 Nymphaea pubescens Willd. (Súng trắng): Cây thảo thủy sinh có thân rễ thuôn.

Lá có phiến rộng 15-35 cm, xanh đậm và láng mặt trên, đầy lông mịn nâu ở mặt dưới; cuống có 2 bộng to. Hoa rộng 10-20 cm, trắng hay hồng, nở vào buổi sáng; lá đài 4, xanh; cánh hoa 10-15; nhị đến 100, màu vàng, rộng, bao phấn dài hơn chỉ nhị, bầu 13- 15 ô [3], [4]. Phân bố ở Ấn Độ, Bangladesh, Campuchia, Đài Loan, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippin, Sri Lanka, Thái Lan, Việt Nam, và Vân Nam (Trung Quốc). Thì có thể tìm thấy được ở Úc và Papua New Guinea.

Nymphaea rubra Roxb.ex Salisb (Súng đỏ, súng cơm): Cây thảo thủy sinh, có thân rễ thuôn, có chồi. Lá tròn, có phiến rộng 20-40 cm, nâu đỏ đến xanh, rìa lá có nhiều răng. Tại ao hồ Trung Quốc, Bangladesh, Mexico, Việt Nam Nymphaea tetragona George (Súng chì, súng vuông): Cây thảo thủy sinh, là loài nhỏ nhất trong các loài súng; củ đen, đứng. Lá hình móng ngựa, nguyên, nhỏ 3-8 cm, mặt trên lá có màu xanh đậm, mặt dưới lá nâu đỏ, gân rõ.

Hoa nở vào 12 giờ đến 17 giờ, to 3cm, đáy vuông, có 4 lá đài xanh, 7-15 cánh hoa trắng, nhị cỡ 40, chỉ rộng [3], [4].Phân bố ao, hồ ở nhiều tỉnh ở Trung Quốc (Phúc Kiến, Quảng Đông, Quảng Tây,…); ngoài ra còn phân bố ở các nơi khác như: Ấn Độ; Nhật Bản; Kashmir; Kazakhstan; Hàn Quốc; Nga; Việt Nam; Bắc Mỹ; Châu Âu. Nymphaea nouchali Burm.