Chương 1: Một số vấn đề lý luận về "Phạm tội nhiều lần" trong pháp luật hình sự Việt Nam. Chương 2: Các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về "Phạm tội nhiều lần" và thực tiễn áp dụng tại địa bàn tỉnh Hà Tĩnh (giai đoạn từ 2010- 2016). Chương 3: Định hướng của việc tiếp tục hoàn thiện các quy phạm về "Phạm tội nhiều lần" trong pháp luật hình sự Việt Nam tương lai. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ "PHẠM TỘI NHIỀU LẦN" TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1.
Vài nét về chế định đa (nhiều) tội phạm Phạm tội nhiều lần là một vấn đề rất phức tạp trong khoa học luật hình sự cũng như trong thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử ở nước ta. Phạm tội nhiều lần với tính chất là một dạng của chế định đa tội phạm. Do đó trước khi tìm hiểu về chế định này, chúng ta cần hiểu về chế định đa tội phạm. Theo quan điểm của PGS.TS Lê Văn Đệ: Nhiều tội phạm là trường hợp một người phạm từ hai tội trở lên, không phụ thuộc vào việc người đó đã bị xét xử về các tội đã phạm hay chưa; các tội này chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự và không có những trở ngại về mặt tố tụng hình sự để khởi tố vụ án hình sự [15, tr 19].
Theo quan điểm của PGS.TS Võ Khánh Vinh: Chế định đa tội phạm là một chế định của luật hình sự cần bao hàm tất cả những trường hợp khi một người thực hiện một số tội phạm với điều kiện nếu như đối với các tội này người đó vẫn chưa hết án tích hoặc thời hiệu truy tố về hình sự. Theo quan điểm của GS. TSKH Lê Văn Cảm: Đa tội phạm là một chế định độc lập của luật hình sự Việt Nam bao gồm các dạng (trường hợp) như phạm tội nhiều lần, phạm nhiều tội, tái phạm và phạm tội có tính chất chuyên nghiệp, mà trong những điều kiện như nhau các dạng này thường cho thấy tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội cao của tội phạm được thực hiện, cũng như của nhân thân người phạm tội [5, tr 75]. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khi xem xét các khái niệm trên cho ta thấy, đa tội phạm không chỉ là trường hợp một người phạm từ hai tội trở lên và người phạm tội vẫn chưa bị xét xử (phạm tội nhiều lần, phạm nhiều tội) mà còn bao gồm cả trường hợp phạm từ hai tội trở lên và có thể đã bị đưa ra xét xử (tái phạm, phạm tội có tính chất chuyên nghiệp).
Qua so sánh đặc điểm của bốn dạng tội phạm nói trên thì có thể thấy chúng có một đặc điểm chung là người phạm tội phạm từ hai tội trở lên và vẫn còn thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên ở mỗi dạng lại nổi bật lên một điểm khác biệt để phân biệt giữa các dạng tội phạm khác nhau. Đối với phạm tội nhiều lần: đặc điểm nổi bật là phạm từ hai tội trở lên và những tội ấy được quy định tại cùng một điều và người phạm tội vẫn chưa bị xét xử. Đối với phạm nhiều tội: người phạm tội cũng phạm từ hai tội trở lên, những tội ấy được quy định tại các điều khác nhau và người phạm tội cũng chưa bị đưa ra xét xử về tội nào trong số những tội ấy.
Đối với tái phạm: đặc điểm khác biệt của nó là ở chỗ người phạm tội trước đó đã bị kết án về bất kỳ tội phạm nào, chưa được xóa án tích mà lại phạm tội do cố ý hoặc phạm tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng do vô ý. Đối với phạm tội có tính chất chuyên nghiệp: người phạm tội phạm tội nhiều lần, có tính chất liên tục, có hệ thống và tạo nên nguồn thu nhập, nguồn sống chủ yếu của người phạm tội, người phạm tội có thể bị đưa ra xét xử ở các lần khác nhau. Do đó, khi nghiên cứu về chế định đa tội phạm ta có thể thấy được tính phức tạp cũng như tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội và những thiệt hại do hành vi này gây ra thường là nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng. Phạm tội nhiều lần chính là một trong các dạng tội phạm có tính chất như vậy.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm và đặc điểm cơ bản của chế định phạm tội nhiều lần 1. Khái niệm tình tiết phạm tội nhiều lần Trong lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam, trước khi Bộ luật hình sự năm 1985 ra đời, phạm tội nhiều lần ít được các nhà lập pháp quan tâm đến. Trong cuốn hệ thống hóa luật lệ về hình sự - Tập II do Tòa án nhân dân tối cao xuất bản năm 1979, lần đầu tiên đã đưa ra khái niệm phạm tội nhiều lần: “Đây là trường hợp phạm một tội nhiều lần (như hiếp dâm nhiều lần hoặc tham ô nhiều lần) cùng một lúc hay trong những thời gian khác nhau, mà bị phát hiện và đưa ra xét xử cùng một lần.
Tất nhiên phạm một tội nhiều lần thì cần xử nặng hơn trường hợp phạm tội đó chỉ có một lần” [15, tr 61] BLHS năm 1985, BLHS năm 1999 và BLHS năm 2015 cũng chưa ghi nhận chính thức định nghĩa pháp lý của khái niệm phạm tội nhiều lần và các văn bản hướng dẫn giải thích thế nào là phạm tội nhiều lần nhưng trong thực tiễn đã tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về tình tiết này: Quan điểm thứ nhất cho rằng: Phạm tội nhiều lần là phạm tội từ hai lần trở lên như hai lần trộm cắp, hai lần lừa đảo chiếm đoạt tài sản, ba lần chứa mại dâm, bốn lần tham ô. và mỗi lần thực hiện hành vi đã cấu thành một tội phạm độc lập nhưng tất cả các tội phạm đó đều bị xét xử trong cùng một bản án.; Phạm tội nhiều lần là người phạm tội có nhiều lần thực hiện hành vi phạm tội, nhưng hành vi đó chỉ cấu thành một tội, xâm phạm đến cùng một khách thể trực tiếp và chưa đưa ra truy tố, xét xử. Quan điểm thứ hai cho rằng: Phạm tội nhiều lần là phạm từ hai tội trở lên mà những tội ấy được quy định tại cùng một điều luật (hoặc tại cùng một khoản của điều luật) tương ứng trong Phần riêng BLHS, đồng thời đối với 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những tội ấy vẫn còn thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự và người phạm tội vẫn chưa bị xét xử [6, tr 390]. Quan điểm thứ ba cho rằng: Phạm tội nhiều lần là có từ hai lần trở lên phạm cùng một loại tội, trong đó mỗi lần đều đã có đủ yếu tố cấu thành tội phạm, chưa bị truy cứu trách nhiệm hình sự và chưa hết thời hạn truy cứu trách nhiệm hình sự, nay các lần phạm tội đó được xét xử trong cùng một bản án [32, tr 118].
Quan điểm thứ tư cho rằng: Phạm tội nhiều lần là đã từ hai lần phạm tội đó trở lên, mà mỗi lần phạm tội có đầy đủ yếu tố cấu thành của tội phạm phải, đồng thời, trong các lần phạm tội đó, chưa có lần nào bị truy cứu trách nhiệm hình sự và cũng chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự [19, tr 23-29]. Quan điểm thứ năm cho rằng: Phạm tội nhiều lần là phạm tội trong trường hợp hành vi của chủ thể có đầy đủ các dấu hiệu của hai tội phạm trở lên mà những tội ấy được quy định tại cùng một điều hoặc một khoản của điều trong Phần các tội phạm của BLHS và bị xét xử cùng một lần [15, tr 68]. Quan điểm thứ 6 nêu rõ: Phạm tội nhiều lần là trường hợp thực hiện tội phạm mà trước đó người phạm tội đã phạm tội này ít nhất là một lần và chưa bị xét xử. Hành vi phạm tội trong trường hợp này là sự lặp lại tội đã phạm trước đó nên có mức độ nguy hiểm cao hơn trường hợp bình thường [27, tr 14].
Qua xem xét các quan điểm trên, chúng ta có thể hiểu: Phạm tội nhiều lần là phạm từ hai tội trở lên mà những tội ấy 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com được quy định tại cùng một điều luật (hoặc tại cùng một khoản của điều luật) tương ứng trong Phần riêng BLHS, đồng thời đối với những tội ấy vẫn còn thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự và người phạm tội vẫn chưa bị xét xử [6, tr 390]. Qua các quan điểm trên, chúng ta có thể thấy tình tiết phạm tội nhiều lần bao gồm năm nội dung sau: (1) Phạm tội nhiều lần là người phạm tội đã thực hiện từ hai hành vi phạm tội trở lên, tác động đến cùng một đối tượng hoặc nhiều đối tượng khác nhau (ví dụ: phạm tội nhiều lần đối với cùng một người hoặc đối đối với nhiều người - điểm c khoản 1 Điều 104 BLHS năm 1999, nhiều lần trộm cắp, nhiều lần hiếp dâm. (2) Nếu tách ra từng hành vi phạm tội riêng lẻ thì mỗi hành vi ấy đã đủ các yếu tố cấu thành một tội phạm độc lập. (3) Tất cả các hành vi phạm tội đó đều được quy định tại một điều luật cụ thể trong Phần các tội phạm của BLHS năm 1999 (cùng là tội trộm cắp, hiếp dâm.), có thể cùng một khoản, có thể phạm tội ở các khoản khác nhau của cùng một điều luật.
(4) Các hành vi phạm tội đó chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, chưa bị các cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật (như đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án.) và cùng bị đưa ra xét xử một lần trong cùng một vụ án (được tuyên trong một bản án). Do đó, có thể thấy việc hiểu về tình tiết phạm tội nhiều lần khá phức tạp. Mặt khác để hiểu đúng về tình tiết phạm tội nhiều lần chúng ta cần phải phân biệt nó với các tình tiết khác thuộc chế định đa tội phạm như: phạm 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhiều tội, phạm tội liên tục, phạm tội có tính chất chuyên nghiệp, tái phạm, tái phạm nguy hiểm. Đây là những tình tiết có nhiều dấu hiệu giống nhau, nếu không phân biệt được sẽ dẫn đến việc hiểu sai và áp dụng sai.