Lạm Dụng Chức Vụ và Quyền Hạn Chiếm Đoạt Tài Sản Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích lạm dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản theo luật hình sự Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về vấn đề.

• Tác giả: Đỗ Thanh Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS. Trương Quang Vinh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Lạm Dụng Chức Vụ, Quyền Hạn Chiếm Đoạt Tài Sản Trong Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỘI LẠM DỤNG CHỨC VỤ, QUYỀN HẠN CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN
• 1.1. Khái niệm tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản và ý nghĩa của việc quy định tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản trong luật hình sự
• 1.2. Quy định tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản trong pháp luật hình sự Việt Nam giai đoạn từ sau cách mạng tháng 8 năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự 2015
• 1.2.1. Giai đoạn từ sau Cách mạng tháng 8 năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự 1985
• 1.2.2. Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự 1999
• 1.2.3. Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự 2015
• 1.3. Phân biệt tội lạm dụng chức vụ quyền hạn, chiếm đoạt tài sản với các tội phạm khác có liên quan
• 1.3.1. Phân biệt tội lạm dụng chức vụ quyền hạn, chiếm đoạt tài sản với một số tội trong nhóm tội liên quan tới chức vụ
• 1.3.2. Phân biệt tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản với nhóm tội phạm chiếm đoạt tài sản
• 1.4. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: TỘI LẠM DỤNG CHỨC VỤ, QUYỀN HẠN CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN THEO BLHS 2015 VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ ĐỐI VỚI TỘI NÀY
• 2.1. Tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản theo quy định của Bộ luật hình sự 2015
• 2.2. Những dấu hiệu pháp lý của tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản
• 2.3. Hình phạt áp dụng đối với tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản
• 2.4. Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự đối với tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản
• 2.5. Một số ưu điểm, hạn chế trong thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự đối với tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản và nguyên nhân
• 2.5.1. Một số ưu điểm trong thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự đối với tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản
• 2.5.2. Một số hạn chế trong thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật hình sự về tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản trong điều tra, truy tố, xét xử. Nguyên nhân của những hạn chế, bất cập trong thực tiễn áp dụng những quy định của pháp luật hình sự đối với tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản
• 2.6. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ XỬ LÝ TỘI LẠM DỤNG CHỨC VỤ, QUYỀN HẠN CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN
• 3.1. Giải pháp về hoàn thiện pháp luật hình sự
• 3.2. Một số giải pháp khác
• 3.3. Kết luận Chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về lạm dụng chức vụ chiếm đoạt tài sản trong Luật hình sự Việt Nam

Lạm dụng chức vụ chiếm đoạt tài sản là một trong những tội phạm nghiêm trọng trong Luật hình sự Việt Nam. Tội phạm này không chỉ gây thiệt hại cho tài sản của Nhà nước mà còn làm suy giảm niềm tin của người dân vào các cơ quan công quyền. Việc hiểu rõ về khái niệm, dấu hiệu và quy định pháp luật liên quan đến tội lạm dụng chức vụ là rất cần thiết để có thể đấu tranh hiệu quả với loại tội phạm này.

1.1. Khái niệm lạm dụng chức vụ và chiếm đoạt tài sản

Lạm dụng chức vụ chiếm đoạt tài sản được hiểu là hành vi lợi dụng quyền hạn của người có chức vụ để chiếm đoạt tài sản của Nhà nước hoặc của tổ chức, cá nhân khác. Hành vi này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn xâm phạm đến lợi ích công cộng.

1.2. Ý nghĩa của việc quy định tội lạm dụng chức vụ trong Luật hình sự

Việc quy định tội lạm dụng chức vụ trong Luật hình sự Việt Nam nhằm bảo vệ tài sản của Nhà nước, đảm bảo công bằng xã hội và nâng cao trách nhiệm của cán bộ, công chức trong việc thực thi nhiệm vụ.

II. Vấn đề và thách thức trong việc xử lý tội lạm dụng chức vụ

Tình hình tội phạm lạm dụng chức vụ chiếm đoạt tài sản đang diễn biến phức tạp. Các vụ án liên quan đến tội phạm này thường có quy mô lớn và thủ đoạn tinh vi, gây khó khăn cho công tác điều tra và xử lý. Việc nhận diện và xử lý kịp thời các hành vi này là một thách thức lớn đối với các cơ quan chức năng.

2.1. Các vụ án điển hình về lạm dụng chức vụ

Nhiều vụ án lạm dụng chức vụ đã được đưa ra xét xử, trong đó có những vụ án nổi bật như vụ án tại Liên doanh Việt - Nga Vietsovpetro. Những vụ án này không chỉ gây thiệt hại lớn về tài sản mà còn ảnh hưởng đến uy tín của các cơ quan nhà nước.

2.2. Thách thức trong công tác điều tra và xử lý

Công tác điều tra và xử lý tội lạm dụng chức vụ gặp nhiều khó khăn do tính chất phức tạp của các vụ án, sự liên kết chặt chẽ giữa các đối tượng phạm tội và sự thiếu hụt về nguồn lực, chuyên môn trong các cơ quan chức năng.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý tội lạm dụng chức vụ

Để nâng cao hiệu quả trong việc xử lý tội lạm dụng chức vụ, cần có những phương pháp và giải pháp đồng bộ. Việc hoàn thiện quy định pháp luật, tăng cường công tác đào tạo cho cán bộ, công chức và nâng cao nhận thức của người dân là rất quan trọng.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật về tội lạm dụng chức vụ

Cần xem xét, sửa đổi các quy định pháp luật hiện hành để phù hợp với thực tiễn, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho công tác điều tra và xử lý tội lạm dụng chức vụ.

3.2. Tăng cường công tác đào tạo và nâng cao nhận thức

Đào tạo cán bộ, công chức về pháp luật và đạo đức nghề nghiệp là cần thiết. Đồng thời, nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong việc bảo vệ tài sản công.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tội lạm dụng chức vụ

Nghiên cứu về tội lạm dụng chức vụ chiếm đoạt tài sản đã chỉ ra nhiều vấn đề tồn tại trong thực tiễn áp dụng pháp luật. Việc phân tích các vụ án cụ thể giúp rút ra bài học kinh nghiệm và đề xuất giải pháp hiệu quả hơn.

4.1. Phân tích các vụ án lạm dụng chức vụ trong thực tiễn

Các vụ án lạm dụng chức vụ đã được phân tích để tìm ra nguyên nhân và bài học kinh nghiệm. Những vụ án này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

4.2. Kết quả nghiên cứu và đề xuất giải pháp

Kết quả nghiên cứu cho thấy cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc phát hiện và xử lý tội lạm dụng chức vụ, đồng thời cần có các biện pháp bảo vệ người tố cáo.

V. Kết luận và tương lai của vấn đề lạm dụng chức vụ trong Luật hình sự

Lạm dụng chức vụ chiếm đoạt tài sản là một vấn đề nghiêm trọng trong xã hội hiện nay. Việc hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả xử lý tội phạm này là cần thiết để bảo vệ tài sản của Nhà nước và quyền lợi của người dân.

5.1. Tương lai của công tác phòng chống tội lạm dụng chức vụ

Cần có những chính sách và biện pháp mạnh mẽ hơn trong công tác phòng chống tội lạm dụng chức vụ, nhằm đảm bảo an ninh trật tự và phát triển bền vững.

5.2. Đề xuất hướng đi cho nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các biện pháp đã được áp dụng và đề xuất các giải pháp mới phù hợp với tình hình thực tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tội phạm tham nhũng và chức vụ luôn là rào cản nghiêm trọng đối với sự phát triển kinh tế, trật tự quản lý nhà nước và niềm tin xã hội. Trong giai đoạn 5 năm từ 2013 đến 2017, thực tiễn xét xử tại Việt Nam ghi nhận sự gia tăng phức tạp của các đại án kinh tế liên quan đến hành vi chiếm đoạt tài sản công, điển hình như các vụ án tại Liên doanh Việt - Nga Vietsovpetro, Công ty TNHH Một thành viên Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) và Tổng công ty Thăm dò khai thác Dầu khí (PVEP), gây thiệt hại hàng trăm tỷ đồng. Hành vi lạm dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt tài sản diễn ra với thủ đoạn ngày càng tinh vi, có sự cấu kết chặt chẽ và che giấu dưới nhiều vỏ bọc nghiệp vụ.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ bản chất pháp lý, các dấu hiệu cấu thành tội phạm và sự phân định ranh giới giữa Điều 355 Bộ luật Hình sự 2015 với các tội danh tương tự. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản; phân tích quá trình lập pháp hình sự từ năm 1945 đến nay; khảo sát, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật trong giai đoạn 2013–2017; chỉ ra những hạn chế, vướng mắc và đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật cùng cơ chế thực thi.

Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc chuẩn hóa 100% tiêu chí định danh tội phạm trong công tác điều tra, truy tố, xét xử, đồng thời nâng cao tỷ lệ thu hồi tài sản thất thoát do tham nhũng từ mức ước tính 30% đến 40% trong giai đoạn trước lên mức tối ưu theo yêu cầu cải cách tư pháp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin làm nền tảng phương pháp luận, kết hợp lý thuyết cấu thành tội phạm trong khoa học luật hình sự Việt Nam gồm 4 yếu tố: khách thể, chủ thể, mặt khách quan và mặt chủ quan. Nghiên cứu tiếp cận các quy định tại Điều 19 Công ước của Liên hợp quốc về chống tham nhũng (UNCAC) nhằm đối chiếu chuẩn mực quốc tế về hành vi lạm dụng chức năng, nhiệm vụ.

Hệ thống khái niệm cốt lõi được xây dựng gồm:

• Lạm dụng chức vụ, quyền hạn: Hành vi của người có vị trí công tác đã sử dụng vượt quá giới hạn quyền hạn được giao để thực hiện mục đích vụ lợi.
• Chiếm đoạt tài sản: Hành vi dịch chuyển bất hợp pháp tài sản của cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân thành tài sản của mình hoặc của người khác.
• Người có chức vụ: Chủ thể được quy định tại Điều 352 Bộ luật Hình sự 2015, bao gồm người do bổ nhiệm, bầu cử, hợp đồng hoặc hình thức khác, có hoặc không hưởng lương, thực hiện công vụ hoặc nhiệm vụ.
• Khách thể kép: Hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức gắn liền với quyền sở hữu tài sản hợp pháp được pháp luật bảo vệ.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn thu thập và phân tích dữ liệu thực chứng từ mẫu nghiên cứu gồm 150 bản án hình sự sơ thẩm, phúc thẩm và báo cáo tổng kết xét xử của Tòa án nhân dân các cấp trong thời gian 5 năm (2013–2017). Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), tập trung vào các vụ án tham nhũng trọng điểm thuộc khối doanh nghiệp nhà nước, cơ quan tư pháp và chính quyền cơ sở nhằm bảo đảm tính đại diện cao.

Các phương pháp phân tích chuyên sâu gồm: phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp so sánh luật học (đối chiếu quy định giữa Bộ luật Hình sự 1985, 1999 và 2015 sửa đổi, bổ sung 2017) và phương pháp thống kê tư pháp. Lý do lựa chọn các phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, giúp nhận diện chính xác sự thay đổi chính sách hình sự qua từng thời kỳ và đánh giá đúng nguyên nhân của những tồn tại trong thực tiễn áp lý.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, chính sách hình sự đối với tội phạm này có sự chuyển biến rõ rệt về định lượng cấu thành: Nếu Pháp lệnh số 150/LCT ngày 21/10/1970 và Bộ luật Hình sự 1985 ban đầu chưa quy định cụ thể mức tiền, thì Luật sửa đổi năm 1997 quy định mức khởi điểm từ 5.000.000 đồng, Bộ luật Hình sự 1999 hạ xuống 500.000 đồng, và Điều 355 Bộ luật Hình sự 2015 đã nâng mức định lượng tối thiểu lên 2.000.000 đồng (khoản 1) và phân tầng chặt chẽ đến mức trên 1.000.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại từ 5.000.000.000 đồng trở lên (khoản 4).

Thứ hai, cơ cấu hình phạt được điều chỉnh theo hướng phân hóa trách nhiệm hình sự: Mức án cao nhất từng là tử hình (năm 1997), sau đó được thay bằng tù chung thân (Bộ luật Hình sự 1999 và 2015), đồng thời bổ sung các chế tài kinh tế nghiêm khắc như phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng và tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Thứ ba, khảo sát thực tiễn giai đoạn 2013–2017 cho thấy tỷ lệ vướng mắc trong việc định danh tội danh ước tính chiếm khoảng 15% đến 20% tổng số vụ án chức vụ phức tạp, đặc biệt là sự nhầm lẫn giữa Điều 355 với tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản có tình tiết lợi dụng chức vụ (Điều 174) và tội Tham ô tài sản (Điều 353).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những bất cập trên bắt nguồn từ việc ranh giới pháp lý giữa thẩm quyền trực tiếp quản lý tài sản và thẩm quyền chung chưa được hướng dẫn thống nhất. Khi đối tượng tác động là tài sản không do người phạm tội trực tiếp quản lý nhưng họ sử dụng chức vụ làm phương tiện tạo niềm tin hoặc gây sức ép để chiếm đoạt, các cơ quan tiến hành tố tụng ở các địa phương thường có quan điểm xử lý khác nhau. Điển hình như vụ án chấp hành viên tại Chi cục Thi hành án dân sự huyện Phú Vang lạm dụng quy trình thu tiền thi hành án để chiếm đoạt tiền nộp của đương sự.

Các dữ liệu thực chứng có thể được mô tả rõ nét qua Biểu đồ 2.1 về số lượng vụ án và bị cáo tội lạm dụng chức vụ (chiếm tỷ trọng khoảng 8% đến 12% trong nhóm tội phạm tham nhũng) và Bảng cơ cấu hình phạt (Biểu đồ 2.3), trong đó hình phạt tù có thời hạn từ 6 năm đến 13 năm (khoản 2) chiếm đa số với hơn 55% tổng số bị cáo bị kết án. So với yêu cầu của UNCAC, pháp luật Việt Nam đã có bước tiến lớn nhưng phạm vi xử lý của Điều 355 vẫn chỉ tập trung trong khu vực công, chưa mở rộng ra khu vực tư nhân như đối với tội tham ô tài sản hay nhận hối lộ.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao cần ban hành Nghị quyết hướng dẫn áp dụng Điều 355 Bộ luật Hình sự 2015, đưa ra tiêu chí định lượng và định tính cụ thể để phân biệt giữa hành vi lạm dụng chức vụ với lợi dụng chức vụ, quyền hạn, phấn đấu hoàn thành trước năm 2028 nhằm giảm 100% tình trạng hủy, sửa án do nhầm lẫn tội danh.

Thứ hai, Bộ Tư pháp phối hợp cùng các cơ quan của Quốc hội nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều 355 theo lộ trình giai đoạn 2026–2030, mở rộng chủ thể phạm tội sang khu vực ngoài nhà nước đối với các doanh nghiệp, tổ chức tín dụng, công ty cổ phần quy mô lớn theo đúng tinh thần Điều 19 Công ước UNCAC.

Thứ ba, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao và Bộ Công an tổ chức định kỳ các khóa tập huấn nghiệp vụ cho ít nhất 1.000 điều tra viên, kiểm sát viên và thẩm phán chuyên trách hàng năm, chuẩn hóa kỹ năng thu thập chứng cứ điện tử và truy vết dòng tiền giao dịch ngân hàng trong các vụ án kinh tế.

Thứ tư, thiết lập cơ chế phong tỏa tài khoản và kê biên tài sản ngay từ giai đoạn thụ lý tố giác, tin báo tội phạm do cơ quan Cảnh sát điều tra chủ trì phối hợp với Ngân hàng Nhà nước, hướng tới nâng tỷ lệ thu hồi tài sản tham nhũng bị chiếm đoạt đạt trên 70% tổng giá trị thiệt hại trước năm 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự: Tiếp cận nguồn dữ liệu lập pháp hệ thống từ năm 1945 đến 2017, củng cố khung lý thuyết về cấu thành tội phạm chức vụ và phương pháp luận nghiên cứu thực tiễn.
• Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên: Nắm bắt các tiêu chí phân định thực chứng giữa Điều 355 với Điều 174, Điều 353, Điều 356 và Điều 357 Bộ luật Hình sự, nâng cao độ chuẩn xác trong truy tố và xét xử, hạn chế tối đa việc trả hồ sơ điều tra bổ sung.
• Luật sư và Chuyên viên pháp chế doanh nghiệp: Sử dụng bộ chỉ số phân tích hành vi và án lệ thực tế để xây dựng chiến lược bào chữa, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của thân chủ và thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ phòng ngừa rủi ro chức vụ trong tổ chức.
• Cơ quan lập pháp và cơ quan tham mưu chính sách tư pháp: Khai thác các kiến nghị hoàn thiện điều luật và mở rộng phạm vi điều chỉnh sang khu vực tư nhân phục vụ các đợt sửa đổi Bộ luật Hình sự trong tương lai.

Câu hỏi thường gặp

Tội lạm dụng chức vụ chiếm đoạt tài sản khác tội tham ô tài sản ở điểm nào?
Khác biệt cốt lõi nằm ở quyền quản lý tài sản. Tại Điều 353 (Tham ô), tài sản bị chiếm đoạt là tài sản do chính người phạm tội được giao quản lý trực tiếp theo chức trách. Tại Điều 355, người phạm tội không có nghĩa vụ quản lý tài sản đó mà sử dụng chức vụ, quyền hạn vượt quá giới hạn như một công cụ để chiếm đoạt tài sản của người khác.

Người không có chức vụ có thể bị xử lý hình sự theo Điều 355 không?
Người không có chức vụ vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 355 với vai trò đồng phạm (người tổ chức, người xúi giục hoặc người giúp sức) nếu họ từ đủ 16 tuổi trở lên và có năng lực trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, người thực hành trực tiếp hành vi chiếm đoạt bắt buộc phải là người có chức vụ, quyền hạn.

Hạn mức tài sản tối thiểu để cấu thành tội phạm theo Điều 355 là bao nhiêu?
Theo khoản 1 Điều 355 Bộ luật Hình sự 2015, giá trị tài sản bị chiếm đoạt từ 2.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng sẽ bị xử lý hình sự. Trường hợp giá trị dưới 2.000.000 đồng, người phạm tội vẫn bị xử lý nếu đã bị kỷ luật về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội danh tham nhũng chưa được xóa án tích.

Làm thế nào phân biệt Điều 355 với tội lừa đảo có tình tiết lợi dụng chức vụ?
Nếu hành vi lừa dối xảy ra hoàn toàn độc lập và chức vụ chỉ là yếu tố tạo sự tin tưởng để nạn nhân giao tài sản, hành vi cấu thành tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174). Nếu người phạm tội sử dụng quyền năng công vụ vượt thẩm quyền trực tiếp đe dọa, ép buộc hoặc tạo thế bắt buộc giao tài sản, hành vi sẽ cấu thành Điều 355.

Biện pháp nào mang lại hiệu quả cao nhất trong việc thu hồi tài sản thất thoát?
Thực tiễn các vụ án lớn như tại Vietsovpetro hay BSR chỉ ra rằng việc áp dụng ngay các biện pháp khẩn cấp tạm thời như phong tỏa tài khoản ngân hàng, kê biên bất động sản ngay từ khi khởi tố vụ án giúp ngăn chặn việc tẩu tán tài sản, nâng tỷ lệ thu hồi lên trên 70% giá trị thiệt hại.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và các dấu hiệu pháp lý cấu thành tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản theo pháp luật hình sự Việt Nam.
• Khái quát sâu sắc tiến trình lập pháp từ Sắc lệnh số 223/SL năm 1946, Pháp lệnh số 150/LCT năm 1970 đến các Bộ luật Hình sự năm 1985, 1999 và 2015.
• Làm rõ bộ tiêu chí phân biệt giữa Điều 355 với tội tham ô tài sản, tội lạm quyền trong khi thi hành công vụ và tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
• Đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật giai đoạn 2013–2017 qua 150 vụ án thực tiễn, nhận diện nguyên nhân vướng mắc trong định danh tội danh và thu hồi tài sản.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp hoàn thiện văn bản hướng dẫn, mở rộng quy định sang khu vực tư và nâng cao năng lực tố tụng hình sự.

Công trình là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà nghiên cứu, cán bộ thực tiễn tư pháp và các nhà làm luật trong lộ trình cải cách tư pháp giai đoạn 2026–2030. Bạn đọc quan tâm có thể khai thác trực tiếp các phân tích chuyên sâu và hệ thống số liệu thực chứng được trình bày chi tiết trong toàn văn công trình nghiên cứu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ LẠM DỤNG CHỨC VỤ, QUYỀN HẠN CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN 1. Khái niệm lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản và ý nghĩa của việc quy định tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản trong luật hình sự 1.1 Khái niệm Tham nhũng là vấn nạn chung của tất cả các quốc gia, ở tất cả các Nhà nước và thời kỳ lịch sử - khi chế độ tư hữu xuất hiện và Nhà nước ra đời. Theo các tài liệu truyền thông của Liên hợp quốc về đấu tranh quốc tế chống tham nhũng thì tham nhũng là sự lợi dụng quyền lực nhà nước để trục lợi riêng bao gồm những hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để tham ô, trộm cắp tài sản của Nhà nước; lợi dụng địa vị công tác để trục lợi riêng hoặc thông qua việc sử dụng không chính thức địa vị chính thức của mình; hay tạo ra xung đột về thứ tự quan tâm giữa trách nhiệm đối với xã hội và lợi ích cá nhân để mưu cầu trục lợi. Theo Điều 19 Công ước của Liên hợp quốc về chống tham nhũng thì lạm dụng chức năng được hiểu là “ …tội phạm khi được thực hiện một cách cố ý, hành vi vi phạm pháp luật, hành động hoặc không hành động, của một công chức lạm dụng chức năng hay vị trí của mình, khi thi hành công vụ nhằm mục đích đạt được một lợi ích không chính đáng cho bản thân, cho người hay tổ chức khác” [22].

Để hiểu rõ khái niệm về tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản trước hết cần phải làm rõ các thuật ngữ: “lạm dụng”,“chức vụ”,“quyền hạn”. Thuật ngữ “lạm dụng” theo từ điển Tiếng Việt được hiểu là sử dụng quá mức hoặc quá giới hạn đã được quy định; “Chức vụ” là nhiệm vụ, quyền hạn tương ứng với chức, việc trong chức phận mình phải làm; Còn “Quyền hạn” là giới hạn của quyền lực hoặc của quyền lợi hay quyền được xác định trong phạm vi cho phép [21]. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Như vậy, lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản được hiểu là một người nào đó đã sử dụng vượt quá nhiệm vụ, quyền hạn trong phạm vi chức phận mình phải làm để chiếm đoạt tài sản. Hành vi khách quan của tội Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản là hành vi chiếm đoạt tài sản mà người có chức vụ, quyền hạn đã sử dụng quá quyền năng, vị trí, vai trò của mình đối với chức vụ, quyền hạn mà họ được phân công và hành vi chiếm đoạt là hành vi chuyển dịch bất hợp pháp tài sản từ chủ sở hữu thành tài sản của mình hoặc của cơ quan, tổ chức hoặc người khác.

Hành vi lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản được coi là tội phạm theo quy định tại Điều 355 mục A chương XXIII BLHS 2015. Vì vậy, cần phải hiểu thêm thuật ngữ “tội phạm” là gì và thế nào là các tội phạm về chức vụ để từ đó đưa ra được một khái niệm đầy đủ về tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản là như thế nào.“Tội phạm” theo từ điển tiếng việt được hiểu là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong luật [20,tr. Tại BLHS nước Cộng hòa XHCN Việt Nam năm 2015 đã khái niệm tội phạm như sau: Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hoá, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo quy định của Bộ luật này phải bị xử lý hình sự [33, Điều 8]. Định nghĩa này chính là cơ sở khoa học thống nhất cho việc xác định những loại tội phạm cụ thể trong Phần các tội phạm của BLHS và cho việc nhận thức và áp dụng đúng đắn những điều luật quy định về từng tội phạm cụ thể.

Từ định nghĩa đầy đủ này, có thể định 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nghĩa tội phạm một cách khái quát như sau: Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội, có lỗi, trái PLHS và phải chịu hình phạt [42, tr. Theo Điều 352 BLHS 2015 thì khái niệm tội phạm về chức vụ được hiểu là: Các tội phạm về chức vụ là những hành vi xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức do người có chức vụ thực hiện trong khi thực hiện công vụ, nhiệm vụ [33]. Người phạm tội phải là người có chức vụ, quyền hạn. Nếu người phạm tội không có chức vụ mà họ đang đảm nhiệm thì họ khó có thể thực hiện được hành vi phạm tội.

Kết hợp các thuật ngữ nêu trên và căn cứ vào quy định của pháp luật hiện hành có thể xây dựng khái niệm “Lạm dụng chức vụ, quyền hạn, chiếm đoạt tài sản” được quy định tại Điều 355 BLHS 2015 sửa đổi bổ sung 2017 như sau: Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản là hành vi trái pháp luật hình sự của người có chức vụ, quyền hạn vì vụ lợi mà đã sử dụng quá giới hạn chức vụ, quyền hạn của mình để chiếm đoạt tài sản của người khác. Ý nghĩa Tham nhũng có thể gây ra rất nhiều hậu quả nghiêm trọng trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Về mặt chính trị, tham nhũng là trở lực lớn đối với quá trình đổi mới đất nước và làm xói mòn lòng tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước; Về kinh tế thì tham nhũng gây ra những thiệt hại rất lớn về tài sản của Nhà nước, tập thể và của công dân; còn về mặt xã hội thì tham nhũng xâm phạm, thậm chí làm thay đổi, đảo lộn những chuẩn mực đạo đức xã hội, tha hóa đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước. Việc quy định tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản trong chương các tội phạm về chức vụ trong luật Hình sự có ý nghĩa quan trọng trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng và khẳng định quyết tâm chính trị của Đảng và Nhà nước ta trong phòng, chống tham nhũng nhằm xây dựng một bộ máy lãnh đạo và quản lý trong sạch, vững mạnh, khắc phục một trong những nguy cơ lớn đe doạ sự 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sống còn của chế độ chính trị cũng như góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước ta.

Từ những quy định trong luật và các văn bản có liên quan, các cơ quan hành pháp và tư pháp đã tiến hành hoạt động điều tra, truy tố, xét xử các tội phạm lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản. Việc quy định tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản trong luật hình sự còn là căn cứ để xây dựng hệ thống các văn bản hướng dẫn khác trong phòng chống tội phạm tham nhũng, đồng thời đây cũng là minh chứng về mặt thể chế trong triển khai thực hiện Kế hoạch thực thi Công ước của Liên hợp quốc về chống tham nhũng của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế, góp phần nâng cao uy tín, vị thế chính trị của Việt Nam trên trường quốc tế. Từ quy định cụ thể về chủ thể và khách thể của tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản cũng như mức hình phạt được áp dụng là căn cứ để ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện luật như: Nghị quyết, thông tư, nghị định…. Việc quy định trong luật và các văn bản có liên quan giúp các cơ quan hành pháp và tư pháp đã tiến hành hoạt động thanh tra, điều tra, truy tố, xét xử tội phạm lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản đúng người đúng pháp luật.

Vì vậy, quy định về tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản trong Bộ luật hình sự - đạo luật có vị trí và ý nghĩa đặc biệt trong hệ thống pháp luật và trong đời sống xã hội, cần tích cực củng cố kiện toàn hệ thống luật pháp nhằm đảm bảo tính thực tiễn và hiệu quả của pháp luật nói chung và hệ thống luật pháp đối với tội danh tham nhũng nói riêng. Đây là nhân tố quyết định cơ bản dẫn tới thắng lợi trong cuộc đấu tranh phòng chống tham nhũng hiện nay. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Quy định lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản trong pháp luật hình sự Việt Nam giai đoạn từ sau cách mạng tháng 8 năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự 2015 1.1 Giai đoạn từ sau Cách mạng tháng 8 năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự 1985 Sau thắng lợi của cuộc Cách mạng tháng 8 năm 1945 nhận thức được để xây dựng được một chính quyền trong sạch, vững mạnh và củng cố nền độc lập vừa giành được thì cần phải chú trọng vào việc bảo vệ lợi ích của Nhà nước, lợi ích chính đáng của tập thể và công dân, bảo đảm cho các cơ quan nhà nước hoạt động đúng đắn đồng thời đảm bảo uy tín của cán bộ, công chức Nhà nước, cơ quan Nhà nước và chống tội phạm trong lĩnh vực này, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản pháp luật hình sự về các tội phạm chức vụ.

Khác với tội tham ô tài sản và tội nhận hối lộ, tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản là tội phạm không được Nhà nước ta quy định sớm mà tội phạm này lần đầu tiên được quy định cụ thể tại Pháp lệnh số 150/LCT ngày 21/10/1970 về trừng trị các tội xâm phạm tài sản riêng của công dân với tội danh là: “Tội lạm dụng chức quyền để chiếm đoạt tài sản riêng của công dân” (Điều 8). Kẻ nào lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản riêng của công dân thì bị phạt tù từ 6 tháng đến 5 năm. Phạm tội trong những trường hợp sau đây: a) Có tổ chức; b) Dùng thủ đoạn xảo quyệt, nguy hiểm; c) Gây hậu quả nghiêm trọng đến đời sống của người bị thiệt hại hoặc gây hậu quả nghiêm trọng khác thì bị phạt tù từ 3 năm đến 12 năm”.