Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu đặc điểm cấu trúc và tính đa dạng thực vật có mạch trong một số trạng thái thảm thực vật tại xã thanh định huyện định hóa tỉnh thái nguyên

Luận văn thạc sĩ phân tích hay nghiên cứu đặc điểm cấu trúc và tính đa dạng thực vật có mạch trong một số trạng thái thảm thực, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Ma Thị Nhàn
• Người hướng dẫn: Ts. Ma Thị Ngọc Mai
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm - Đại Học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Sinh Học
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc và tính đa dạng thực vật có mạch trong một số trạng thái thảm thực vật tại xã Thanh Định, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Những nghiên cứu về thảm thực vật và hệ thực vật trên thế giới và Việt Nam
• 1.1.1. Những nghiên cứu về thảm thực vật
• 1.1.1.1. Khái niệm về thảm thực vật
• 1.1.1.2. Những nghiên cứu về thảm thực vật trên thế giới
• 1.1.1.3. Những nghiên cứu về thảm thực vật Việt Nam
• 1.1.2. Những nghiên cứu về hệ thực vật
• 1.1.2.1. Những nghiên cứu về hệ thực vật trên thế giới
• 1.1.2.2. Những nghiên cứu về hệ thực vật ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp tuyến điều tra (TĐT) và ô tiêu chuẩn (OTC)
• 2.2.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.3. Phương pháp phân tích mẫu thực vật
• 2.2.4. Phương pháp điều tra trong nhân dân
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN - KINH TẾ - XÃ HỘI
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Địa chất, thổ nhuỡng
• 3.1.3. Khí hậu, thuỷ văn
• 3.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.2.1. Điều kiện kinh tế
• 3.2.2. Điều kiện xã hội
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đa dạng về hệ thực vật khu vực nghiên cứu
• 4.1.1. Đa dạng ở mức độ ngành
• 4.1.2. Đa dạng về mức độ họ
• 4.1.3. Đa dạng về mức độ Chi
• 4.1.4. Đa dạng của hệ thực vật trong các trạng thái thảm thực vật
• 4.1.4.1. Đa dạng về mức độ ngành trong các trạng thái thảm thực vật
• 4.1.4.2. Đa dạng về mức độ họ trong các trạng thái thảm thực vật tại KVNC
• 4.1.4.3. Đa dạng về mức độ chi trong các trạng thái TTV
• 4.1.5. Đa dạng về giá trị sử dụng
• 4.1.5.1. Nhóm loài cây làm phân xanh (Px)
• 4.1.5.2. Nhóm cây lấy nhựa (Nh)
• 4.1.5.3. Nhóm cây dùng đan lát (Đ)
• 4.1.5.4. Nhóm cây lấy sản phẩm chăn nuôi (Nu)
• 4.1.5.5. Nhóm cây là cảnh (Ca)
• 4.1.5.6. Nhóm cây cho dầu
• 4.1.5.7. Nhóm cây làm rau ăn được (R)
• 4.1.5.8. Nhóm cây cho quả, hạt (Q)
• 4.1.5.9. Nhóm các cây cho gỗ
• 4.1.5.10. Nhóm cây làm thuốc (T)
• 4.1.5.11. Nhóm cây có từ hai công dụng trở lên
• 4.1.6. Đa dạng về thành phần các loài thực vật quý hiếm
• 4.1.7. Đa dạng về thành phần dạng sống
• 4.1.8. Đa dạng về các kiểu thảm thực vật khu vực nghiên cứu
• 4.1.8.1. Thảm thực vật tự nhiên
• 4.1.8.2. Đa dạng về cấu trúc hình thái của các trạng thái thảm thực vật
• 4.1.8.2.1. Trạng thái rừng thứ sinh
• 4.1.8.2.2. Trạng thái thảm cây bụi
• 4.1.8.2.3. Trạng thái thảm cỏ
• 4.1.9. Đề xuất giải pháp bảo tồn, nâng cao đa dạng sinh học khu vực nghiên cứu
• 4.1.9.1. Các biện pháp về chính sách
• 4.1.9.2. Các biện pháp về quản lý, bảo vệ và phục hồi thảm thực vật
• 4.1.9.3. Các biện pháp kỹ thuật
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu cấu trúc thực vật có mạch tại Thanh Định

Nghiên cứu cấu trúc và đa dạng thực vật có mạch tại Thanh Định, Định Hóa, Thái Nguyên là một chủ đề quan trọng trong sinh thái học. Khu vực này có hệ thực vật phong phú, đa dạng, nhưng cũng đang đối mặt với nhiều thách thức từ hoạt động của con người. Việc hiểu rõ về cấu trúc và tính đa dạng của thực vật có mạch sẽ giúp bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên.

1.1. Đặc điểm địa lý và sinh thái tại Thanh Định

Thanh Định nằm ở phía Nam huyện Định Hóa, Thái Nguyên, với điều kiện tự nhiên đa dạng. Khu vực này có khí hậu cận nhiệt đới ẩm, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nhiều loài thực vật. Địa hình đồi núi và hệ thống thủy văn phong phú cũng góp phần tạo nên sự đa dạng sinh học tại đây.

1.2. Vai trò của thực vật có mạch trong hệ sinh thái

Thực vật có mạch đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái. Chúng không chỉ cung cấp oxy mà còn là nguồn thực phẩm cho nhiều loài động vật. Hệ thực vật tại Thanh Định cũng góp phần cải thiện chất lượng đất và nước, tạo môi trường sống cho các sinh vật khác.

II. Thách thức đối với đa dạng sinh học thực vật tại Thanh Định

Mặc dù Thanh Định có hệ thực vật phong phú, nhưng sự đa dạng này đang bị đe dọa bởi nhiều yếu tố. Các hoạt động khai thác gỗ, chặt phá rừng và biến đổi khí hậu đang làm giảm số lượng loài thực vật có giá trị. Việc nhận diện và đánh giá các thách thức này là cần thiết để bảo tồn đa dạng sinh học.

2.1. Tác động của con người đến hệ thực vật

Hoạt động khai thác gỗ và chặt phá rừng để làm nương rẫy đã dẫn đến sự suy giảm nghiêm trọng của nhiều loài thực vật. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến đa dạng sinh học mà còn làm mất đi các dịch vụ sinh thái mà thực vật cung cấp.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến thực vật

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi điều kiện khí hậu tại Thanh Định, ảnh hưởng đến sự phát triển và sinh trưởng của thực vật. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định có thể làm giảm khả năng sinh sản của nhiều loài thực vật có mạch.

III. Phương pháp nghiên cứu cấu trúc thực vật có mạch tại Thanh Định

Để nghiên cứu cấu trúc và đa dạng thực vật có mạch, các phương pháp điều tra thực địa và phân tích mẫu được áp dụng. Việc thu thập dữ liệu từ các ô tiêu chuẩn giúp xác định thành phần loài và cấu trúc của thảm thực vật tại khu vực nghiên cứu.

3.1. Phương pháp điều tra thực địa

Phương pháp điều tra thực địa bao gồm việc khảo sát và ghi nhận các loài thực vật có mặt trong khu vực nghiên cứu. Các ô tiêu chuẩn được thiết lập để thu thập dữ liệu về số lượng và thành phần loài.

3.2. Phân tích mẫu thực vật

Mẫu thực vật được thu thập sẽ được phân tích để xác định các đặc điểm cấu trúc và đa dạng. Việc phân tích này giúp hiểu rõ hơn về sự phân bố và vai trò của từng loài trong hệ sinh thái.

IV. Kết quả nghiên cứu về đa dạng thực vật có mạch tại Thanh Định

Kết quả nghiên cứu cho thấy khu vực Thanh Định có sự đa dạng cao về thành phần loài thực vật có mạch. Nhiều loài thực vật quý hiếm và có giá trị kinh tế đã được ghi nhận. Việc bảo tồn và phát triển các loài này là rất cần thiết để duy trì đa dạng sinh học.

4.1. Thành phần loài thực vật có mạch

Nghiên cứu đã xác định được nhiều loài thực vật có mạch, trong đó có nhiều loài quý hiếm. Sự đa dạng này không chỉ thể hiện ở số lượng loài mà còn ở các nhóm thực vật khác nhau như cây gỗ, cây bụi và thảm cỏ.

4.2. Giá trị kinh tế và ứng dụng thực tiễn

Nhiều loài thực vật có giá trị kinh tế cao như cây thuốc, cây thực phẩm và cây cảnh đã được phát hiện. Việc khai thác và sử dụng bền vững các loài này sẽ góp phần nâng cao đời sống của người dân địa phương.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho nghiên cứu thực vật tại Thanh Định

Nghiên cứu cấu trúc và đa dạng thực vật có mạch tại Thanh Định đã chỉ ra tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát triển tài nguyên thực vật. Các biện pháp bảo tồn cần được thực hiện để duy trì sự đa dạng sinh học và phát triển bền vững.

5.1. Đề xuất biện pháp bảo tồn

Các biện pháp bảo tồn như thiết lập khu bảo tồn, tăng cường quản lý rừng và giáo dục cộng đồng về bảo vệ môi trường là cần thiết. Những biện pháp này sẽ giúp bảo tồn đa dạng sinh học tại khu vực.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc đánh giá tác động của biến đổi khí hậu và các hoạt động của con người đến hệ thực vật. Việc này sẽ giúp đưa ra các giải pháp hiệu quả hơn cho việc bảo tồn và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu hệ thực vật nhiệt đới gió mùa vô cùng phong phú với 10.257 chi và 305 họ, đóng góp khoảng 4% tổng số loài và 15% tổng số chi của toàn thế giới. Tuy nhiên, trước áp lực khai thác tài nguyên và phương thức canh tác nương rẫy kéo dài qua nhiều thập kỷ, diện tích rừng tự nhiên tại nhiều địa phương miền núi phía Bắc đang bị suy thoái nghiêm trọng. Tại xã Thanh Định, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên, tổng diện tích đất tự nhiên là 1.933 ha, trong đó đất lâm nghiệp chiếm tới 1.190,9 ha. Địa bàn là nơi cư trú của 4.292 nhân khẩu thuộc 5 dân tộc anh em gồm Kinh, Tày, Dao, Nùng và Sán Chỉ, tạo nên áp lực dân sinh đáng kể lên nguồn tài nguyên thực vật bản địa.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm mục tiêu điều tra toàn diện, định lượng cấu trúc phân loại học, xác định phổ dạng sống và phân tích đặc điểm cấu trúc không gian của các trạng thái thảm thực vật chính. Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực địa liên tục trong 14 tháng, từ tháng 4 năm 2014 đến tháng 5 năm 2015 trên địa bàn toàn xã Thanh Định. Công trình cung cấp bộ dữ liệu thực chứng gồm 337 loài thực vật có mạch, làm cơ sở khoa học tin cậy để chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý lâm nghiệp đánh giá mức độ suy thoái, từ đó hoạch định phương án khoanh nuôi tái sinh trên 1.190,9 ha đất rừng, đồng thời bảo tồn các nguồn gen thực vật quý hiếm đang bị đe dọa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống phân loại thảm thực vật toàn cầu của UNESCO (1973) kết hợp quan điểm phân loại sinh thái học thảm thực vật rừng Việt Nam của Thái Văn Trừng (1978). Phổ dạng sống của thực vật được xác định dựa trên lý thuyết thích nghi sinh thái của Raunkiaer (1934), sau đó được chuẩn hóa theo các nghiên cứu thực vật nhiệt đới của Hoàng Chung (2008). Khung lý thuyết tập trung vào 4 khái niệm nền tảng:

• Thảm thực vật (Vegetation): Toàn bộ lớp phủ thực vật bao gồm các quần xã thực vật sinh sống trong một không gian lập địa cụ thể.
• Thực vật có mạch (Vascular plants): Nhóm thực vật bậc cao có hệ thống mạch dẫn phát triển gồm các ngành Quyết, Hạt trần và Hạt kín.
• Dạng sống (Life form): Hình thái thích nghi sinh thái của thực vật trước các yếu tố bất lợi của môi trường, đặc trưng bởi vị trí của chồi sinh dưỡng qua đông hoặc qua mùa khô hạn (gồm 5 nhóm: Ph, Ch, He, Cr, Th).
• Diễn thế sinh thái rừng thứ sinh: Quá trình biến đổi có quy luật của cấu trúc và tổ thành loài thực vật sau các tác động can thiệp của con người như chặt phá, đốt nương rẫy.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập thông qua điều tra thực địa kết hợp phỏng vấn cộng đồng dân cư tại 18 xóm của xã Thanh Định. Phương pháp chọn mẫu điển hình nhiều tầng kết hợp ngẫu nhiên có hệ thống được triển khai trên 3 trạng thái thảm thực vật: thảm cỏ, thảm cây bụi và rừng thứ sinh. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 18 ô tiêu chuẩn (OTC) cố định, phân bố đều tại 3 vị trí địa hình khác nhau gồm 6 ô ở đỉnh đồi, 6 ô ở sườn đồi và 6 ô ở chân đồi:

• Kích thước ô tiêu chuẩn: 400 m² (20m x 20m) đối với trạng thái rừng thứ sinh; 100 m² (10m x 10m) đối với thảm cây bụi; 1 m² (1m x 1m) đối với thảm cỏ.
• Bố trí ô dạng bản (ODB): Trong mỗi OTC rừng và cây bụi, thiết lập từ 5 đến 9 ô dạng bản có diện tích từ 4 m² đến 25 m² theo sơ đồ hình gọng vó hoặc chữ thập để điều tra tầng tái sinh và thảm tươi.
• Phương pháp phân tích: Định lượng độ nhiều của từng loài theo thang phân cấp Drude gồm 6 mức (Soc: trên 90%, Cop3: 70-90%, Cop2: 50-70%, Cop1: 30-50%, Sp: 10-30%, Sol: dưới 10%). Định danh mẫu thực vật theo phương pháp hình thái học so sánh dựa trên các bộ tài liệu phân loại chuẩn của Nguyễn Tiến Bân (1997) và Phạm Hoàng Hộ (1991). Đánh giá mức độ đe dọa theo Sách đỏ Việt Nam (2007), Danh lục đỏ IUCN (2006) và Nghị định 32/2006/NĐ-CP.

Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm bảo đảm tính đại diện cao cho toàn bộ dải địa hình phức tạp của vùng núi Định Hóa, giảm thiểu sai số trong việc định lượng mức độ phong phú loài và phản ánh chính xác cấu trúc phục hồi của thảm thực vật theo thời gian.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực địa tại xã Thanh Định đã ghi nhận những kết quả định lượng cụ thể về mặt phân loại học và cấu trúc sinh thái:

• Hệ thực vật có mạch ghi nhận 337 loài thuộc 263 chi và 99 họ của 5 ngành thực vật khác nhau. Ngành Hạt kín (Angiospermatophyta) chiếm ưu thế áp đảo với 89 họ (89,90%), 246 chi (93,54%) và 317 loài (94,07%). Trong đó, lớp Mộc lan (Magnoliopsida) chiếm ưu thế vượt trội với 266 loài (78,93%), còn lớp Hành (Liliopsida) có 51 loài (15,13%). Các ngành còn lại chiếm tỷ lệ khiêm tốn: Dương xỉ có 15 loài (4,45%), Thông có 2 loài (0,59%), Thông đất có 2 loài (0,59%) và Mộc tặc có 1 loài (0,30%).
• Cấu trúc họ có mức độ tập trung cao khi 55 họ đa dạng nhất chứa 206 chi (78,33%) và 273 loài (81,01%). Họ phong phú nhất là họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) với 33 loài (12,09%) và 20 chi, tiếp đến là họ Cà phê (Rubiaceae) và họ Hòa thảo (Poaceae) cùng đạt 16 loài (5,86%), họ Đậu (Fabaceae) với 13 loài (4,76%), họ Long não (Lauraceae) có 8 loài (2,93%).
• Mức độ đa dạng loài phân hóa rõ rệt giữa 3 trạng thái thảm thực vật: Thảm cây bụi đạt số lượng loài cao nhất với 254 loài (75,37%), 235 chi và 77 họ; trạng thái rừng thứ sinh xếp thứ hai với 224 loài (66,47%), 222 chi và 78 họ; trạng thái thảm cỏ có 170 loài (50,45%), 200 chi và 55 họ.
• Về cấu trúc chi, có 63 chi ghi nhận từ 2 loài trở lên (chiếm 23,95% tổng số chi), quy tụ 149 loài (chiếm 44,21% tổng số loài toàn khu vực). Các chi đa dạng nhất bao gồm chi Ficus (họ Dâu tằm) với 5 loài, chi Smilax (họ Khúc khắc) với 4 loài, các chi Begonia, Rubus và Hedyotis cùng có 3 loài.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của ngành Hạt kín (94,07%) phản ánh tính chất điển hình của hệ thực vật nhiệt đới gió mùa vùng đồi núi thấp Đông Bắc Việt Nam. Hiện tượng thảm cây bụi có số lượng loài (254 loài) cao hơn rừng thứ sinh (224 loài) được giải thích bởi quá trình diễn thế thứ sinh đang diễn ra mạnh mẽ. Giai đoạn cây bụi là giai đoạn chuyển tiếp có sự pha trộn giữa các loài ưa sáng tiên phong thuộc thảm cỏ và các loài cây gỗ non ưa bóng thuộc tầng dưới của rừng, tạo nên sự phong phú tối đa về mặt tổ thành.

Ngược lại, rừng thứ sinh tại xã Thanh Định đã bước vào giai đoạn khép tán, điều kiện ánh sáng dưới tán suy giảm khiến các loài cỏ ưa sáng bị đào thải tự nhiên, chỉ còn lại các loài cây chịu bóng và cây gỗ tái sinh. So sánh với các nghiên cứu lân cận tại huyện Đồng Hỷ của Đặng Kim Vui (2002) hay xã Thần Sa (Võ Nhai) của Hoàng Thị Thanh Thủy (2009), tổ thành các họ ưu thế như Thầu dầu, Hòa thảo, Cà phê và Đậu có sự tương đồng rất cao về mặt phân bố sinh thái học. Toàn bộ các tương quan phân loại học này được minh họa chi tiết qua biểu đồ cột phân bố tỷ lệ taxon và ma trận bảng số liệu đa dạng dạng sống, làm nổi bật tính quy luật của quá trình phục hồi thảm thực vật sau tác động nhân tác.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo tồn tính đa dạng sinh học và phát triển bền vững tài nguyên rừng tại xã Thanh Định, 4 nhóm giải pháp cụ thể được đề xuất:

• Ban hành quy chế khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên kết hợp trồng bổ sung các loài cây bản địa có giá trị kinh tế và sinh thái cao như Lim, Dẻ, Trám trên toàn bộ 1.190,9 ha đất lâm nghiệp. Mục tiêu nâng độ che phủ rừng lên trên 65% trong giai đoạn 2016-2020, do Ban Quản lý rừng phòng hộ Định Hóa phối hợp cùng Hạt Kiểm lâm huyện Định Hóa chủ trì thực hiện.
• Thiết lập hệ thống giám sát định kỳ 2 lần/năm đối với các quần thể thực vật nguy cấp, quý hiếm thuộc Nghị định 32/2006/NĐ-CP và Sách đỏ Việt Nam hiện diện tại các vùng rừng giáp ranh với tỉnh Tuyên Quang. Trách nhiệm thực hiện thuộc về Ủy ban nhân dân xã Thanh Định và Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên, bắt đầu từ quý I năm 2016.
• Xây dựng và nhân rộng 3 mô hình nông lâm kết hợp bền vững (trồng chè hữu cơ xen cây lâm nghiệp cải tạo đất, trồng cây ăn quả dưới tán rừng) cho 4.292 người dân tại 18 xóm, nhằm tạo sinh kế ổn định và giảm thiểu 80% tình trạng khai thác gỗ củi trái phép trong thời hạn 3 năm.
• Tổ chức 12 khóa tập huấn kỹ thuật lâm sinh và tuyên truyền Luật Bảo vệ và Phát triển Rừng cho 100% các hộ gia đình nhận khoán bảo vệ rừng, do Hội Nông dân xã Thanh Định phối hợp với Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Định Hóa triển khai từ năm 2016 đến 2018.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Học viên cao học và sinh viên ngành Sinh thái học, Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng: Cung cấp phương pháp luận thực nghiệm chuẩn mực về quy trình thiết lập tuyến điều tra, ô tiêu chuẩn nhiều tầng và kỹ thuật phân tích phổ dạng sống thực vật nhiệt đới.
• Cán bộ quản lý tại Chi cục Kiểm lâm và các Ban quản lý rừng: Sử dụng danh lục 337 loài thực vật có mạch và 63 chi đa dạng làm cơ sở dữ liệu tra cứu trong công tác tuần tra, kiểm kê tài nguyên và quy hoạch phân khu bảo tồn sinh thái.
• Lãnh đạo chính quyền địa phương và cán bộ khuyến nông huyện Định Hóa: Vận dụng các phát hiện về cấu trúc 3 trạng thái thảm thực vật để xây dựng đề án tái cơ cấu ngành lâm nghiệp, phân bổ 1.190,9 ha đất rừng hợp lý và phát triển kinh tế nông thôn gắn với bảo vệ môi trường.
• Các nhà nghiên cứu và tổ chức phi chính phủ về môi trường: Tiếp cận nguồn dữ liệu thực địa tin cậy làm cơ sở so sánh diễn thế sinh thái và đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến hệ thực vật vùng Đông Bắc Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Hệ thực vật có mạch tại xã Thanh Định ghi nhận bao nhiêu loài và thuộc những ngành nào? Nghiên cứu đã ghi nhận 337 loài thuộc 263 chi và 99 họ của 5 ngành thực vật bậc cao. Ngành Hạt kín chiếm ưu thế tuyệt đối với 317 loài (94,07%), tiếp theo là ngành Dương xỉ có 15 loài (4,45%), ngành Thông có 2 loài (0,59%), ngành Thông đất có 2 loài (0,59%) và ngành Mộc tặc có 1 loài (0,30%).

Vì sao trạng thái thảm cây bụi lại có số lượng loài cao hơn trạng thái rừng thứ sinh? Thảm cây bụi ghi nhận 254 loài (75,37%), cao hơn rừng thứ sinh có 224 loài (66,47%). Đây là trạng thái trung gian trong quá trình diễn thế, có cấu trúc tán mở nên tập trung đồng thời các loài ưa sáng của thảm cỏ và các loài cây gỗ non ưa bóng thuộc tầng dưới của rừng, dẫn đến độ giàu loài cao nhất.

Họ thực vật nào chiếm ưu thế lớn nhất trong khu vực nghiên cứu? Họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) là họ đa dạng nhất với 33 loài (12,09%) thuộc 20 chi. Xếp sau đó là họ Cà phê (Rubiaceae) và họ Hòa thảo (Poaceae) cùng đạt 16 loài (5,86%), họ Đậu (Fabaceae) có 13 loài (4,76%) và họ Long não (Lauraceae) có 8 loài (2,93%). Tổng cộng 55 họ đa dạng nhất đã chiếm tới 81,01% tổng số loài toàn khu vực.

Thang phân cấp Drude được ứng dụng như thế nào trong phương pháp nghiên cứu? Thang Drude gồm 6 cấp độ định lượng được sử dụng trong các ô tiêu chuẩn để đánh giá độ nhiều của thực bì. Các mức độ gồm: Soc (trên 90%), Cop3 (70-90%), Cop2 (50-70%), Cop1 (30-50%), Sp (10-30%) và Sol (dưới 10%), giúp xác định chính xác vai trò sinh thái và mức độ ưu thế của từng loài trong quần xã.

Luận văn đóng góp gì cho công tác quy hoạch lâm nghiệp tại huyện Định Hóa? Luận văn cung cấp bức tranh định lượng hoàn chỉnh về hiện trạng cấu trúc 1.190,9 ha đất lâm nghiệp tại xã Thanh Định. Các số liệu về 3 trạng thái thảm thực vật là căn cứ khoa học trực tiếp giúp địa phương phân loại đất rừng, lựa chọn đúng các loài cây bản địa để phục hồi rừng và bảo tồn nguồn tài nguyên cây thuốc quý hiếm.

Kết luận

• Đã lập danh lục chi tiết và đánh giá định lượng 337 loài thực vật có mạch thuộc 263 chi, 99 họ của 5 ngành thực vật tại xã Thanh Định, chứng minh sự ưu thế của ngành Hạt kín (94,07%).
• Xác định họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) là họ giàu loài nhất với 33 loài, đồng thời chỉ ra 55 họ đa dạng chiếm 81,01% tổng số loài thực vật của khu vực nghiên cứu.
• Làm rõ quy luật phân bố loài qua 3 trạng thái thảm thực vật, trong đó thảm cây bụi đạt độ giàu loài cao nhất (254 loài), tiếp đến là rừng thứ sinh (224 loài) và thảm cỏ (170 loài).
• Đóng góp luận cứ khoa học thực chứng về cấu trúc diễn thế phục hồi thảm thực vật sau nương rẫy, làm tiền đề bảo tồn các loài nguy cấp theo Sách đỏ Việt Nam và Nghị định 32/2006/NĐ-CP.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp kỹ thuật lâm sinh và chính sách sinh kế với lộ trình triển khai cụ thể trong giai đoạn 2016-2020 nhằm quản lý bền vững 1.190,9 ha đất lâm nghiệp địa phương.

Chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý lâm nghiệp cần sớm tích hợp bộ dữ liệu thực địa này vào kế hoạch hành động đa dạng sinh học cấp huyện, đồng thời đẩy mạnh liên kết giữa nghiên cứu khoa học với công tác giao khoán bảo vệ rừng tại cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Những nghiên cứu về thảm thực vật và hệ thực vật trên thế giới và Việt Nam 1. Những nghiên cứu về thảm thực vật 1. Khái niệm về thảm thực vật Thảm thực vật (vegetation) là khái niệm rất quen thuộc, có nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước đưa ra các định nghĩa khác nhau.Schmithusen (1959) thì thảm thực vật là lớp thực bì của trái đất và các bộ phận cấu thành khác nhau của nó.

Thái Văn Trừng (1978), [50] cho rằng thảm thực vật là các quần hệ thực vật phủ trên mặt đất như một tấm thảm xanh. Trần Đình Lý (1998) [32] cho rằng thảm thực vật là toàn bộ lớp phủ thực vật ở một vùng cụ thể hay toàn bộ lớp phủ thảm thực vật trên toàn bộ bề mặt trái đất. Thảm thực vật là một khái niệm chung chưa chỉ rõ đối tượng cụ thể nào. Nó chỉ có ý nghĩa và giá trị cụ thể khi có định nghĩa kèm theo như: thảm thực vật cây bụi, thảm thực vật rừng ngập mặn… 1.

Những nghiên cứu về thảm thực vật trên thế giới H. Champion (1936) (dẫn theo Hoàng Thị Thanh Thủy, 2009) [46], khi nghiên cứu các kiểu rừng Ấn Độ - Miến Điện đã phân chia 4 kiểu thảm thực vật lớn theo nhiệt độ đó là: nhiệt đới, á nhiệt đới, ôn đới và núi cao. Ông cho rằng rừng nhiệt đới có 5 loạt quần hệ: loạt quần hệ rừng xanh từng mùa; loạt quần hệ khô thường xanh; loạt quần hệ miền núi; loạt quần hệ ngập từng mùa và loạt quần hệ ngập quanh năm. Maurand (1943) [60], nghiên cứu về thảm thực vật Đông Dương đã chia thảm thực vật Đông Dương thành 3 vùng: Bắc Đông Dương, Nam Đông Dương và vùng trung gian.

Đồng thời ông đã liệt kê 8 kiểu quần lạc trong các vùng đó 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Những nghiên cứu về thảm thực vật Việt Nam Những công trình nghiên cứu về thảm thực vật Việt Nam đến nay còn ít. Theo bảng phân loại này rừng ở Miền bắc Việt Nam được chia thành 10 kiểu. Năm 1953 ở Miền nam Việt Nam xuất hiện bảng phân loại thảm thực vật rừng Miền nam của Maurand khi ông tổng kết về các công trình nghiên cứu các quần thể rừng thưa của Rollet, Lý Văn Hội, Neang Sam Oil.

Bảng phân loại đầu tiên của ngành Lâm nghiệp Việt Nam về thảm thực vật rừng ở Việt Nam là bảng phân loại của Cục điều tra và quy hoạch rừng (1960). Theo bảng phân loại này rừng trên toàn lãnh thổ Việt Nam được chia làm 4 loại hình lớn: Loại I: đất đai hoang trọc, những trảng cỏ và cây bụi, trên loại này cần phải trồng rừng. Loại II: gồm những rừng non mới mọc, cần phải tra dặm thêm cây hoặc tỉa thưa. Loại III: gồm tất cả các loại hình rừng bị khai thác mạnh trở nên nghèo kiệt tuy còn có thể khai thác lấy gỗ, trụ mỏ, củi, nhưng cần phải xúc tiến tái sinh, tu bổ, cải tạo.

Loại IV: gồm những rừng già nguyên sinh còn nhiều nguyên liệu, chưa bị phá hoại, cần khai thác hợp lý. Thomasius (1965) đưa ra bảng phân loại các kiểu lập quần vùng Quảng Ninh dựa trên các điều kiện địa hình, đất đai, đá mẹ, khí hậu và các loài cây ưu thế. Phan Nguyên Hồng (1970) [21], phân chia kiểu thảm thực vật ven bờ biển Miền bắc Việt Nam thành rừng ngập mặn, rừng gỗ ven biển và thực vật bãi cát trống. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trần Ngũ Phương (1970) [36], đưa ra bảng phân loại rừng ở Miền bắc Việt Nam, chia thành 3 đai lớn theo độ cao: đai rừng nhiệt đới mưa mùa; đai rừng á nhiệt đới mưa mùa; đai rừng á nhiệt đới mưa mùa núi cao.

Thái Văn Trừng (1978) [49], [50], đã đưa ra 5 kiểu quần lạc lớn (quần lạc thân gỗ kín tán; quần lạc thân gỗ thưa; quần lạc thân cỏ kín rậm; quần lạc thân cỏ thưa và những kiểu hoang mạc) và nguyên tắc đặt tên cho các thảm thực vật. Năm 1975, trên cơ sở các điều kiện lập địa trên toàn lãnh thổ Việt Nam, tại hội nghị thực vật học quốc tế lần thứ XII (Leningrat), ông đưa ra bảng phân loại thảm thực vật rừng Việt Nam theo quan điểm sinh thái, đây được xem là bảng phân loại thảm thực vật rừng ở Việt Nam phù hợp nhất theo quan điểm sinh thái cho đến nay. Phan Kế Lộc (1985) [31], dựa trên bảng phân loại của UNESCO 1973, cũng đã xây dựng thang phân loại thảm thực vật rừng Việt Nam thành 5 lớp quần hệ, 15 dưới lớp, 32 nhóm quần hệ và 77 quần hệ khác nhau. Nguyễn Nghĩa Thìn (1994-1996) cũng đã áp dụng cách phân loại này trong những nghiên cứu của ông.

Nguyễn Hải Tuất (1991) [53], nghiên cứu một số đặc trưng chủ yếu về sinh thái của các quần thể thực vật tại vùng núi cao Ba Vì đã chia ra 3 kiểu rừng cơ bản: kiểu rừng hỗn giao ẩm á nhiệt đới; kiểu rừng kín hỗn giao ẩm á nhiệt đới núi cao; kiểu rừng kín hỗn giao cây hạt kín và hạt trần. Vũ Tự Lập và cộng sự (1995) [26], cho rằng khí hậu ảnh hưởng đến sự hình thành và phân bố các kiểu thực bì thông qua nhiệt độ và độ ẩm. Dựa vào mối quan hệ giữa hình thái thực bì và khí hậu chia ra 15 kiểu thực bì khác nhau: kiểu rừng rậm nhiệt đới gió mùa rụng lá; kiểu rừng rậm nhiệt đới ẩm thường xanh; kiểu rừng rậm nhiệt đới gió mùa nửa rụng lá; kiểu rừng khô nhiệt đới gió mùa khô rụng lá; kiểu rừng thưa nhiệt đới khô lá kim; kiểu sa van nhiệt đới khô; kiểu truông nhiệt đới khô; kiểu rừng nhiệt đới trên đất đá vôi; kiểu rừng nhiệt đới trên đất mặn; kiểu rừng nhiệt đới trên đất phèn; kiểu rừng rậm á 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhiệt đới ẩm lá rộng thường xanh; kiểu rừng rậm á nhiệt đới ẩm hỗn giao; kiểu rừng thưa á nhiệt đới hơi ẩm lá kín; kiểu rừng rêu á nhiệt đới mưa mùa; kiểu rừng lùn đỉnh cao. Bảng phân loại này của ông từ bậc quần hệ trở lên gần phù hợp với hệ thống phân loại của UNESCO (1973).

Nguyễn Thế Hưng (2003) [24], cũng dựa trên nguyên tắc phân loại UNESCO (1973) đã xây dựng được 8 trạng thái thảm thực vật khác nhau đặc trưng cho loại hình thảm cây bụi ở huyện Hoành Bồ, thị xã Cẩm Phả (Quảng Ninh). Lê Ngọc Công (2004) [13], cũng dựa theo khung phân loại của UNESCO (1973) đã phân chia thảm thực vật của tỉnh Thái Nguyên thành 4 lớp quần hệ: rừng rậm; rừng thưa; trảng cây bụi và trảng cỏ. Ở đây, những trạng thái thứ sinh (được hình thành do tác động của con người như: khai thác gỗ, củi, chặt đốt rừng làm nương rẫy…) bao gồm: trảng cỏ; trảng cây bụi và rừng thưa. Ngô Tiến Dũng (2004) [16], dựa theo phương pháp phân loại thảm thực vật của UNESCO (1973) đã phân chia thảm thực vật Vườn quốc gia Yok Don thành: kiểu rừng kín thường xanh; kiểu rừng thưa nửa rụng lá và kiểu rừng thưa cây lá rộng rụng lá gồm 6 quần xã khác nhau.

Hoàng Thị Thanh Thủy (2009) [46], khi nghiên cứu ở xã Thần Sa huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên đã phát hiện có 8 trạng thái thảm thực vật bao gồm: trạng thái rừng trên núi đá vôi, trạng thái rừng trên núi đất, trạng thái rừng trong thung lũng, trạng thái rừng trên núi đất lẫn đá, trạng 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thái rừng thứ sinh nhân tác, trạng thái rừng tre nứa, trạng thái thảm cây bụi và trạng thái thảm cỏ. Phan Trọng Khương (2013) [25], sau khi nghiên cứu ở xã San Sả Hồ, huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai đã phát hiện có 10 trạng thái thảm thực vật bao gồm: rừng trên núi đá, rừng trên núi đất, rừng trong thung lũng, rừng trên núi đất lẫn đá, rừng rậm ở dông núi, rừng thứ sinh nhân tác, rừng tre nứa, thảm cây bụi, thảm cỏ, thảm thực vật cây trồng. Những nghiên cứu về hệ thực vật 1. Những nghiên cứu về hệ thực vật trên thế giới Tổng số loài thực vật hiện nay trên thế giới có nhiều biến động và chưa cụ thể, tuỳ từng tác giả do chưa có sự nghiên cứu và điều tra đầy đủ.

Các nhà thực vật học dự đoán số loài thực vật bậc cao hiện có trên thế giới vào khoảng 500. Phêđôrốp đã dự đoán trên thế giới có khoảng: 300.000 loài thực vật hạt kín; 5.000 loài thực vật hạt trần; 6.000 loài quyết thực vật; 14.000 loài nấm và các loài thực vật bậc thấp khác. Slucop [17], [34], đã đưa ra số lượng các loài thực vật hạt kín phân bố ở các châu lục như sau: Châu Mỹ có khoảng 97.000 loài trong đó: Hoa Kỳ + Canada: 25.000 loài; Mehico + Trung Mỹ: 17.000 loài; Nam Mỹ: 56.000 loài; Đất lửa + Nam cực: 1. Châu Âu có khoảng 15.000 loài trong đó: Trung và Bắc Âu: 5.000 loài; Nam Âu, vùng Ban căng và Capcasơ: 10.

Châu Phi có khoảng 40.500 loài trong đó: các vùng nhiệt đới ẩm: 15.000 loài; Nam Phi: 6.500 loài; Bắc Phi, Angieri, Ma Rốc và các vùng phụ cận khác: 4.000 loài; Tuynidi và Ai cập: 2.000 loài; Xomali và Eritrea: 1. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Châu Á có khoảng 125.000 loài trong đó: Đông Nam Á: 80.000 loài; các khu vực nhiệt đới Ấn Độ: 26.000 loài; Viễn đông thuộc Liên bang Nga, Triều Tiên, Đông bắc Trung Quốc: 6.000 loài; Xibêria thuộc Liên bang Nga, Mông Cổ và Trung Á: 5.000 loài trong đó: Đông Bắc Úc: 6.000 loài; Tây Nam Úc: 5.500 loài; Lục địa Úc: 5.000 loài; Taxman và Tây tây lan: 4. Lecointre và Guyader (2001) (Dẫn theo giáo trình đa dạng sinh học của Đại học Huế, 2007)[18], đã đưa ra bảng đánh giá số loài thực vật bậc cao được mô tả trên toàn thế giới như sau: Bảng 1. Bảng đánh giá số loài thực vật được mô tả trên toàn thế giới Số loài % số loài Bậc phân loại Tên thường gọi mô tả đã được mô tả Fungi Nấm 100.800 5,80 Bryophyta Ngành Rêu 15.000 0,90 Lycopodiophyta Ngành Thông đất 1.275 0,07 Polypodiophyta Ngành Dương xỉ 9.500 0,50 Pinophyta Ngành Thông 601 0,03 Magnoliophyta Ngành Ngọc lan 233.

Những nghiên cứu về hệ thực vật ở Việt Nam Ở nước ta, trong thực vật chí Đại cương Đông Dương, và các tập bổ sung tiếp theo đã mô tả và ghi nhận có khoảng 240 họ với khoảng 7.000 loài thực vật bậc cao có mạch. Những năm gần đây, nhiều nhà thực vật dự đoán con số đó có thể lên tới 10. Trên cơ sở những thông tin mới nhất và những căn cứ chắc chắn, Nguyễn Tiến Bân (1997) [3], đã giới thiệu khái quát những đặc điểm cơ bản của 265 họ và khoảng 2.