Luận văn thạc sĩ về đánh giá tính đa dạng thực vật ở rừng đặc dụng Yên Tử, Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay đánh giá tính đa dạng thực vật ở rừng đặc dụng yên tử quảng ninh, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Trường học: Trường Đại học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Đánh giá đa dạng thực vật tại rừng đặc dụng Yên Tử, Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Quảng Ninh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ ĐA DẠNG THỰC VẬT
• 1.1. Quan điểm nhận thức về đa dạng sinh học
• 1.2. Nghiên cứu về đa dạng thực vật trên thế giới
• 1.3. Nghiên cứu về đa dạng thực vật ở Việt Nam

Tóm tắt

I. Tổng quan về đánh giá đa dạng thực vật tại rừng Yên Tử

Rừng đặc dụng Yên Tử, Quảng Ninh, là một trong những khu vực có giá trị sinh học cao tại Việt Nam. Đánh giá đa dạng thực vật tại đây không chỉ giúp hiểu rõ hơn về hệ sinh thái mà còn góp phần bảo tồn các loài thực vật quý hiếm. Theo nghiên cứu, khu vực này có khoảng 12.000 loài thực vật bậc cao, trong đó nhiều loài đang bị đe dọa. Việc đánh giá này cần thiết để xác định tình trạng bảo tồn và phát triển bền vững.

1.1. Đặc điểm sinh thái của rừng đặc dụng Yên Tử

Rừng Yên Tử có hệ sinh thái phong phú với nhiều loại cây gỗ lớn và thực vật dưới tán. Đặc điểm khí hậu và địa hình đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của đa dạng sinh học. Nghiên cứu cho thấy, khu vực này có nhiều loài thực vật đặc hữu, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái.

1.2. Vai trò của đa dạng thực vật trong bảo tồn sinh thái

Đa dạng thực vật không chỉ cung cấp nguồn thực phẩm cho động vật mà còn giúp duy trì chất lượng đất và nước. Việc bảo tồn đa dạng thực vật tại Yên Tử có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ môi trường sống cho nhiều loài động vật và thực vật khác.

II. Thách thức trong việc bảo tồn đa dạng thực vật tại Yên Tử

Mặc dù rừng Yên Tử có giá trị sinh học cao, nhưng việc bảo tồn đa dạng thực vật đang gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như khai thác gỗ, biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường đang đe dọa đến sự tồn tại của nhiều loài thực vật. Cần có các biện pháp bảo vệ hiệu quả để ngăn chặn tình trạng này.

2.1. Tác động của con người đến rừng Yên Tử

Khai thác gỗ và phát triển du lịch không bền vững đã gây áp lực lớn lên hệ sinh thái rừng. Nhiều loài thực vật quý hiếm đang bị đe dọa do mất môi trường sống. Cần có các chính sách quản lý và bảo vệ rừng hiệu quả hơn.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến đa dạng thực vật

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi điều kiện sinh thái tại Yên Tử, ảnh hưởng đến sự phát triển của nhiều loài thực vật. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định có thể dẫn đến sự suy giảm đa dạng sinh học trong khu vực.

III. Phương pháp đánh giá đa dạng thực vật tại Yên Tử

Để đánh giá đa dạng thực vật tại rừng Yên Tử, các nhà nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc sử dụng công nghệ hiện đại như GIS và Remote Sensing giúp thu thập dữ liệu chính xác về phân bố và tình trạng của các loài thực vật. Các phương pháp khảo sát thực địa cũng được thực hiện để xác định sự phong phú của hệ thực vật.

3.1. Sử dụng công nghệ GIS trong nghiên cứu

Công nghệ GIS cho phép phân tích không gian và theo dõi sự thay đổi của đa dạng thực vật theo thời gian. Việc này giúp xác định các khu vực cần được bảo tồn và quản lý hiệu quả hơn.

3.2. Khảo sát thực địa và thu thập mẫu

Khảo sát thực địa là phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về các loài thực vật. Các mẫu thực vật được thu thập và phân tích để xác định sự phong phú và tình trạng bảo tồn của chúng.

IV. Kết quả nghiên cứu về đa dạng thực vật tại Yên Tử

Kết quả nghiên cứu cho thấy rừng Yên Tử có sự phong phú về loài thực vật, với nhiều loài đặc hữu và quý hiếm. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, khu vực này có khoảng 1.500 loài thực vật có mạch, trong đó có nhiều loài đang bị đe dọa. Việc bảo tồn và phát triển bền vững là cần thiết để duy trì giá trị sinh học của khu vực.

4.1. Đánh giá tình trạng bảo tồn các loài thực vật

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng nhiều loài thực vật tại Yên Tử đang trong tình trạng nguy cấp. Cần có các biện pháp bảo vệ cụ thể để ngăn chặn sự tuyệt chủng của chúng.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng vào các chương trình bảo tồn và phát triển bền vững tại Yên Tử. Việc này không chỉ giúp bảo vệ đa dạng thực vật mà còn nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của rừng.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho bảo tồn đa dạng thực vật

Bảo tồn đa dạng thực vật tại rừng Yên Tử là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Các biện pháp bảo vệ hiệu quả cần được triển khai để đảm bảo sự tồn tại của các loài thực vật quý hiếm. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển các chương trình bảo tồn bền vững.

5.1. Tăng cường nhận thức cộng đồng về bảo tồn

Việc nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của đa dạng thực vật là rất quan trọng. Các chương trình giáo dục và truyền thông cần được triển khai để khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong công tác bảo tồn.

5.2. Phát triển các chương trình bảo tồn bền vững

Các chương trình bảo tồn bền vững cần được thiết kế để bảo vệ đa dạng thực vật và phát triển kinh tế địa phương. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển sẽ giúp duy trì giá trị sinh học của rừng Yên Tử.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa với tổng diện tích khoảng 330.000 km², trong đó 3/4 là đồi núi — tạo nên một trong những quốc gia có tính đa dạng sinh học (ĐDSH) cao nhất Đông Nam Á. Theo dự báo, hệ thực vật Việt Nam có khoảng 12.000 loài thực vật bậc cao có mạch, trong đó đã công bố hơn 11.238 loài. Bối cảnh đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải kiểm kê và đánh giá đầy đủ tài nguyên thực vật tại các khu rừng đặc dụng còn lại.

Rừng Đặc dụng (RĐD) Yên Tử thuộc xã Thượng Yên Công, thị xã Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh — cách thành phố Hạ Long 40 km và Hà Nội 150 km. Khu vực có tổng diện tích tự nhiên 2.686 ha, độ cao dao động từ 50 m (cánh đồng Năm Mẫu) đến 1.068 m (đỉnh Yên Tử). Ngoài giá trị lịch sử - văn hóa gắn với thiền phái Trúc Lâm Yên Tử được xếp hạng Di tích Lịch sử Văn hóa năm 1992, khu vực còn là nơi bảo tồn nhiều nguồn gen động thực vật quý hiếm đặc trưng cho hệ sinh thái Đông Bắc.

Mặc dù đã có điều tra sơ bộ năm 1993 (ghi nhận 428 loài) và điều tra phúc tra năm 2002 (ghi nhận 830 loài), nhưng vẫn chưa có đánh giá đầy đủ, toàn diện và hệ thống về đa dạng thực vật tại phân khu bảo vệ nghiêm ngặt. Luận văn thạc sĩ "Đánh giá tính đa dạng thực vật ở Rừng Đặc dụng Yên Tử - Quảng Ninh" của tác giả Phùng Văn Phê (2006) được thực hiện nhằm lấp đầy khoảng trống này, cung cấp cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn ĐDSH và quản lý sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên thực vật trong khu vực.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết đa dạng sinh học hiện đại, vận dụng hai định nghĩa cốt lõi được quốc tế công nhận:

Lý thuyết ĐDSH theo IUCN (1994): ĐDSH là "sự phong phú của sự sống trên trái đất của hàng triệu loài thực vật, động vật, vi sinh vật cùng nguồn gen của chúng và các hệ sinh thái mà chúng là thành viên." Theo khung lý thuyết này, đa dạng sinh học được phân tích ở ba cấp độ: đa dạng di truyền (nguồn gen và kiểu gen trong loài), đa dạng loài (toàn bộ sinh vật từ vi khuẩn đến thực vật bậc cao), và đa dạng hệ sinh thái (sự khác biệt giữa các quần xã và hệ sinh thái).

Hệ thống phân loại dạng sống Raunkiaer (1934): Đây là công cụ lý thuyết quan trọng thứ hai. Raunkiaer phân loại thực vật theo vị trí chồi so với mặt đất trong thời kỳ bất lợi của năm, gồm các nhóm: cây có chồi trên đất (Ph), cây có chồi sát đất (Ch), cây có chồi nửa ẩn (H), cây chồi ẩn (Cr) và cây một năm (Th). Phổ dạng sống tiêu chuẩn thế giới (SN) là: SN = 46Ph + 9Ch + 26H + 6Cr + 13Th. Đây là thước đo quan trọng để so sánh đặc trưng thảm thực vật giữa các vùng địa lý khác nhau.

Các khái niệm chuyên ngành nền tảng được sử dụng bao gồm: taxon (đơn vị phân loại), chỉ số hä (số loài trung bình/họ), chỉ số chi (số loài trung bình/chi), chỉ số chi/họ, ưu hợp thực vật, và phổ dạng sống (SB — Spectrum Biologique).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu và thiết kế điều tra: Nghiên cứu kết hợp điều tra thực địa với kế thừa tài liệu thứ cấp. Nhóm nghiên cứu thiết lập 10 tuyến điều tra có tổng chiều dài từ 0,5 đến 2 km/tuyến, trải qua tất cả các hệ sinh thái, trạng thái rừng và địa hình từ vùng thấp (suối Giải Oan, ~50 m) đến đỉnh Yên Tử (1.068 m). Mỗi tuyến thống kê thực vật trong phạm vi 10 m mỗi bên, thu thập mẫu tiêu bản các loài chưa xác định được.

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu ô tiêu chuẩn: Trên các tuyến điều tra, lập các ô tiêu chuẩn (OTC) điển hình cho từng trạng thái rừng, mỗi OTC có diện tích 1.000 m². Trong mỗi OTC, điều tra toàn bộ cây gỗ có D₁.₃ > 6 cm và lập dải đo vẽ bản đồ cây cá thể kích thước 50 m × 10 m. Cây tái sinh và cây bụi được điều tra trên ô dạng bản diện tích 4 m², bố trí theo hệ thống song song cách đều trong OTC, chiếm 10% diện tích OTC.

Phương pháp phân tích:

• Định loại tiêu bản: Đối chiếu với bộ tiêu bản của VQG Cúc Phương, VQG Ba Vì, VQG Cát Bà, VQG Tam Đảo; tra cứu theo bộ "Cây cỏ Việt Nam" (Phạm Hoàng Hộ), "Danh lục các loài thực vật Việt Nam" (2001–2005).
• Phân tích đa dạng phân loại: Tính tỷ lệ phần trăm loài, chi, họ theo từng ngành; xác định chỉ số họ, chỉ số chi, chỉ số chi/họ.
• Phân tích dạng sống: Áp dụng thang Raunkiaer (1934) được Nguyễn Nghĩa Thìn hiệu chỉnh (1997).
• Đánh giá giá trị tài nguyên: Tra cứu "Sách Đỏ Việt Nam" (1996) và Nghị định 32/NĐ-CP (2006) để xác định loài quý hiếm.
• Phân loại kiểu rừng: Theo hệ thống 14 kiểu thảm thực vật của Thái Văn Trừng (1978, 1999).

---

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phát hiện 1: Tổng thể thành phần thực vật phong phú và đa dạng Qua điều tra tại phân khu bảo vệ nghiêm ngặt RĐD Yên Tử, nhóm nghiên cứu thống kê được 706 loài thuộc 423 chi, 152 họ của 3 ngành thực vật bậc cao có mạch. Trong đó, ngành Hạt kín (Angiospermae) chiếm ưu thế tuyệt đối với 670 loài (94,91%), 398 chi (94,09%) và 133 họ (87,5%). Ngành Dương xỉ có 28 loài (3,96%); ngành Hạt trần có 8 loài (1,13%). Kết quả này còn bổ sung thêm 23 loài và 8 họ mới cho danh lục thực vật Yên Tử so với các lần điều tra trước.

Phát hiện 2: Sự ưu thế của lớp Hai lá mầm xác nhận tính nhiệt đới của hệ thực vật Trong ngành Hạt kín, lớp Hai lá mầm (Dicotyledoneae) ưu thế vượt trội với 577 loài (86,12%), 340 chi (85,43%), 110 họ (82,71%). Tỷ trọng giữa lớp Hai lá mầm và Một lá mầm đạt 6,20 theo số loài — cao hơn cả VQG Cúc Phương (3,30) và VQG Pù Mát (5,22). Con số này khẳng định mạnh mẽ tính chất nhiệt đới của hệ thực vật Yên Tử. Khi so sánh diện tích, Yên Tử chỉ bằng 12,07% diện tích Cúc Phương nhưng đã có tới 80,85% số họ và 50,48% số chi của Cúc Phương.

Phát hiện 3: Hệ thực vật giàu về dạng sống, nhóm cây có chồi trên đất chiếm hơn 84% Phổ dạng sống của RĐD Yên Tử được xác định là: SB = 84,29Ph + 2,88Ch + 2,16H + 5,33Cr + 5,33Th. Nhóm cây có chồi trên đất (Ph) với 585 loài (82,86%) vượt xa phổ dạng sống tiêu chuẩn thế giới (46Ph) và phổ nhiệt đới ẩm điển hình (61Ph), phản ánh đặc trưng của rừng ẩm thường xanh nhiệt đới. Trong nhóm Ph, cây gỗ lớn và vừa (MM) chiếm 32,01%, cây leo cuốn (Lp) chiếm 12,89% — nhóm Lp đặc trưng cho rừng ẩm nhiệt đới.

Phát hiện 4: Giá trị tài nguyên và đa dạng loài quý hiếm cao Trong tổng số 706 loài phát hiện, có tới 547 loài cây có ích (chiếm 77,48%), phân bổ vào 13 nhóm công dụng khác nhau. 10 họ đa dạng nhất gồm: Thầu dầu (52 loài), Cúc (30 loài), Dâu tằm (30 loài), Cà phê (28 loài), Long não (25 loài), Đậu (23 loài), Cỏ (20 loài), Vang (18 loài), Dẻ (15 loài) và Cỏ roi ngựa (13 loài) — chiếm 6,58% số họ nhưng đóng góp 35,98% tổng số loài toàn khu.

Thảo luận kết quả

Sự ưu thế áp đảo của nhóm Ph (84,29%) so với phổ dạng sống nhiệt đới ẩm điển hình (61Ph) cho thấy hệ thực vật Yên Tử có tính chất nhiệt đới đậm nét hơn, phù hợp với vị trí địa lý Đông Bắc Việt Nam với lượng mưa bình quân 1.785 mm/năm và độ ẩm bình quân 81%. Kết quả này tương đồng với phổ dạng sống của hệ thực vật Cúc Phương (57,78Ph) và Lâm Sơn (51,3Ph).

Tổng các chỉ số phân loại (chỉ số họ: 4,6; chỉ số chi: 1,7; chỉ số chi/họ: 2,8; tổng: 9,1) thấp hơn Pù Mát (19,6), Cúc Phương (16,6) và Phan Si Pan (16,8) — nhưng điều này tương quan thuận chiều với diện tích điều tra: Yên Tử chỉ có 27 km² so với 911 km² của Pù Mát. Điều này gợi ý tiềm năng đa dạng sinh học của Yên Tử còn cao hơn con số hiện tại nếu được mở rộng điều tra. Dữ liệu thành phần loài và dạng sống có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ hình cột so sánh các chỉ số phân loại giữa các vùng, hoặc biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu các ngành thực vật, giúp độc giả nhận biết nhanh sự ưu thế của ngành Hạt kín.

---

Đề xuất và khuyến nghị

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững:

1. Xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu thực vật toàn diện (2006–2010) Ban Quản lý RĐD Yên Tử phối hợp với Trường Đại học Lâm nghiệp và Viện ĐTQHR cập nhật liên tục danh lục thực vật, phấn đấu đạt mốc 1.000 loài được xác định tên khoa học chính xác. Ưu tiên điều tra bổ sung phân khu phục hồi sinh thái — khu vực chưa được nghiên cứu trong luận văn này — dự kiến có thể bổ sung thêm khoảng 100–200 loài.

2. Bảo tồn có ưu tiên đối với 321 ha rừng ít bị tác động (triển khai ngay) Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt hiện có 321 ha rừng gần như nguyên sinh với trữ lượng bình quân 218 m³/ha — đây là vốn gen quý nhất của Yên Tử. Lực lượng kiểm lâm cần thiết lập hành lang tuần tra định kỳ, tối thiểu 2 lần/tháng, với hệ thống camera giám sát tại 6 tuyến chính.

3. Kiểm soát và phục hồi 698 ha rừng bị tác động (2007–2012) UBND tỉnh Quảng Ninh chỉ đạo xây dựng phương án trồng bổ sung các loài cây gỗ bản địa đặc trưng vùng Đông Bắc như Lim xanh, Sến mật, Táu mật, Gụ lau vào diện tích 698 ha rừng bị tác động và 717 ha rừng phục hồi — mục tiêu đưa tỷ lệ che phủ rừng tự nhiên từ 64,6% lên 70% vào năm 2015.

4. Phát triển mô hình du lịch sinh thái kết hợp bảo tồn (từ năm 2008) Khai thác có kiểm soát tiềm năng du lịch của hơn 547 loài cây có ích (77,48% tổng số loài) thông qua các tuyến tham quan chủ đề "Dược liệu Yên Tử" và "Hệ sinh thái rừng Đông Bắc". Mô hình cần quy định rõ tải trọng du khách tối đa/ngày tại từng phân khu, đảm bảo 4 thôn bản ven rừng (2.049 người, 482 hộ) được tham gia hưởng lợi trực tiếp từ dịch vụ sinh thái — mục tiêu tăng thu nhập bình quân hộ gia đình thêm 15–20 triệu đồng/năm.

---

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách lâm nghiệp Ban Quản lý RĐD Yên Tử, Sở NN&PTNT Quảng Ninh và các đơn vị quản lý rừng đặc dụng trong vùng Đông Bắc sẽ tìm thấy trong luận văn bản danh lục 706 loài được phân loại theo hệ thống Brummitt (1992) — công cụ thiết thực để lập kế hoạch bảo vệ, xây dựng luận chứng nâng cấp RĐD Yên Tử thành Vườn Quốc gia và chuẩn bị hồ sơ pháp lý theo Nghị định 32/NĐ-CP.

2. Nhà nghiên cứu và giảng viên chuyên ngành Lâm học, Sinh thái học Luận văn cung cấp bộ dữ liệu định lượng đầy đủ: chỉ số họ 4,6; chỉ số chi 1,7; phổ dạng sống SB = 84,29Ph + 2,88Ch + 2,16H + 5,33Cr + 5,33Th — có thể dùng trực tiếp làm tài liệu tham chiếu trong các nghiên cứu so sánh đa dạng thực vật vùng Đông Bắc Việt Nam, hoặc làm điểm xuất phát cho các luận văn, đề tài sau này.

3. Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Lâm học, Sinh học Phần phương pháp nghiên cứu (thiết kế 10 tuyến điều tra, OTC 1.000 m², ô dạng bản 4 m²) được trình bày chi tiết, có thể áp dụng làm mẫu thiết kế nghiên cứu cho các luận văn về thực vật rừng tại các khu bảo tồn khác ở miền Bắc Việt Nam.

4. Cộng đồng địa phương và tổ chức phi chính phủ hoạt động về bảo tồn Với 77,48% loài phát hiện có giá trị sử dụng trực tiếp (làm thuốc, lấy gỗ, thực phẩm, tinh dầu), tài liệu này là căn cứ để cộng đồng 6 dân tộc cùng sống trong vùng (trong đó người Dao chiếm 52,4%) nhận diện và khai thác bền vững tài nguyên bản địa, đồng thời là cơ sở để các tổ chức NGO xây dựng chương trình chia sẻ lợi ích từ hệ sinh thái rừng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao luận văn chỉ điều tra phân khu bảo vệ nghiêm ngặt mà không điều tra toàn bộ RĐD Yên Tử? Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt là vùng lõi với thảm thực vật ít bị tác động nhất, đại diện cho hệ thực vật tự nhiên của khu vực. Điều tra tại đây cho kết quả phản ánh trung thực nhất tính đa dạng gốc của Yên Tử. Việc điều tra phân khu phục hồi sinh thái đòi hỏi một đề tài riêng với thiết kế chuyên biệt hơn — đây cũng là hướng nghiên cứu tiếp theo được tác giả đề xuất.

2. Con số 706 loài có phải là tổng số thực vật tại Yên Tử không? Không. Đây là số loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 3 ngành (Dương xỉ, Hạt trần, Hạt kín) phân bố tự nhiên tại phân khu bảo vệ nghiêm ngặt. Điều tra năm 2002 trên toàn bộ 5 ngành và 2 phân khu ghi nhận 830 loài. Ước tính tổng số toàn khu có thể đạt 900–1.000 loài nếu được điều tra toàn diện theo phương pháp cập nhật.

3. Loài nào được đánh giá là quý hiếm, cần ưu tiên bảo vệ tại Yên Tử? Luận văn đối chiếu với Sách Đỏ Việt Nam (1996) và Nghị định 32/NĐ-CP (2006) để xác định các loài quý hiếm bị đe dọa. Nhóm cây Hạt trần (Gymnospermae) — chỉ có 8 loài nhưng chiếm tới 12,70% số loài so với cả nước — được đánh giá có mức độ đe dọa cao nhất, bao gồm các loài thuộc họ Kim giao (Podocarpaceae) với 5 loài.

4. Hệ thực vật Yên Tử có những điểm gì đặc trưng so với các VQG khác ở miền Bắc? Điểm đặc trưng nổi bật là tỷ trọng lớp Hai lá mầm/Một lá mầm đạt 6,20 — cao hơn VQG Cúc Phương (3,30) và VQG Pù Mát (5,22) — phản ánh tính nhiệt đới đậm nét hơn. Chi Ficus (hä Dâu tằm) với 22 loài là chi đa dạng nhất, vượt trội so với các hệ thực vật cùng quy mô. Đây là đặc trưng điển hình của rừng ẩm nhiệt đới vùng Đông Bắc.

5. Kết quả luận văn được ứng dụng thực tiễn như thế nào trong quản lý rừng? Bộ danh lục 706 loài là nền tảng khoa học cho dự án nâng cấp RĐD Yên Tử thành Vườn Quốc gia (đề xuất từ năm 2002 với tổng diện tích 2.668,5 ha). Phân tích dạng sống và 13 nhóm công dụng của 547 loài cây có ích giúp định hướng quy hoạch vùng đệm, phát triển du lịch sinh thái và xây dựng chính sách chia sẻ lợi ích với 482 hộ gia đình sống ven rừng.

---

Kết luận

Luận văn "Đánh giá tính đa dạng thực vật ở Rừng Đặc dụng Yên Tử - Quảng Ninh" đóng góp những giá trị khoa học và thực tiễn quan trọng:

• Xây dựng danh lục hệ thống: Ghi nhận 706 loài thuộc 423 chi, 152 họ — tăng thêm 23 loài và 8 họ so với danh lục trước; tên khoa học được chỉnh lý theo chuẩn Brummitt (1992) và "Danh lục các loài thực vật Việt Nam."
• Định lượng đặc trưng phân loại: Xác định chỉ số họ 4,6; chỉ số chi 1,7; chỉ số chi/họ 2,8 — cung cấp thang đo khách quan để so sánh với 5 hệ thực vật tiêu biểu của Việt Nam.
• Lập phổ dạng sống: SB = 84,29Ph + 2,88Ch + 2,16H + 5,33Cr + 5,33Th — khẳng định tính chất rừng ẩm thường xanh nhiệt đới và sự toàn vẹn sinh thái tương đối của khu vực.
• Đánh giá giá trị tài nguyên: 547/706 loài (77,48%) có giá trị sử dụng, phân bổ vào 13 nhóm công dụng, là cơ sở để phát triển du lịch sinh thái và kinh tế lâm sản ngoài gỗ.
• Định hướng bảo tồn ưu tiên: Xác định 321 ha rừng nguyên sinh với trữ lượng 218 m³/ha cần bảo vệ tuyệt đối; đề xuất lộ trình phục hồi 717 ha rừng thứ sinh từ nay đến 2015.

Nghiên cứu này là nền tảng không thể thiếu cho hồ sơ đề xuất nâng cấp RĐD Yên Tử thành Vườn Quốc gia. Các nhà nghiên cứu, nhà quản lý và sinh viên ngành Lâm học có thể tiếp cận toàn văn để tận dụng bộ dữ liệu thực địa đầy đủ và hệ thống phân tích định lượng đa chiều về đa dạng thực vật vùng Đông Bắc Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé N«ng nghiÖp vµ pTNT Tr­êng §¹i häc L©m NghiÖp ------------------------ Phïng V¨n Phª §¸nh gi¸ tÝnh ®a d¹ng thùc vËt ë Rõng ®Æc dông yªn tö, qu¶ng ninh Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè : 60.60 LuËn v¨n Th¹c sü Khoa häc L©m nghiÖp hµ T©y - 8/2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 §Æt vÊn ®Ò Rõng lµ n¬i chøa ®ùng nguån tµi nguyªn sinh vËt v« cïng phong phó vµ ®a d¹ng. Gi¸ trÞ cña ®a d¹ng sinh häc (§DSH) ®èi víi ®êi sèng con ng­êi thËt lµ to lín c¶ vÒ ph­¬ng diÖn trùc tiÕp lÉn gi¸n tiÕp. ThËt khã cã thÓ ®¸nh gi¸ ®­îc hÕt gi¸ trÞ cña §DSH vÒ mäi mÆt. Ngoµi viÖc cung cÊp gç, d­îc liÖu, c¸c l©m s¶n kh¸c, rõng cßn cã gi¸ trÞ c¶nh quan, phßng hé b¶o vÖ m«i tr­êng sèng.

Ngoµi ra, rõng còng lµ n¬i diÔn ra c¸c ho¹t ®éng nghiªn cøu khoa häc. Tuy nhiªn, trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y tµi nguyªn thùc vËt rõng trªn thÕ giíi nãi chung vµ ViÖt Nam nãi riªng bÞ suy gi¶m nghiªm träng c¶ vÒ sè l­îng lÉn chÊt l­îng ®· g©y nªn nh÷ng t¸c h¹i to lín ®èi víi ®êi sèng con ng­êi nh­ h¹n h¸n, lò lôt, xãi mßn ®Êt, « nhiÔm m«i tr­êng. ViÖt Nam n»m trong khu vùc nhiÖt ®íi giã mïa víi tæng diÖn tÝch ®Êt liÒn kho¶ng 330.000 Km2, tr¶i dµi tõ 8o30’ ®Õn 23o40’ vÜ ®é B¾c vµ tõ 102o30’ ®Õn 109o40’ kinh ®é §«ng, trong ®ã cã 3/4 tæng diÖn tÝch lµ ®åi nói, víi ®Ønh cao nhÊt lµ ®Ønh Phan Si Pan 3143m ë T©y B¾c, lµ khu vùc ®­îc ®¸nh gi¸ cã tÝnh §DSH cao. TÝnh §DSH cña ViÖt Nam thÓ hiÖn ë sù phong phó cña hÖ gen, ë thµnh phÇn loµi sinh vËt, ë c¸c kiÓu c¶nh quan vµ hÖ sinh th¸i.

HiÖn nay ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ §DSH nãi chung vµ ®a d¹ng thùc vËt nãi riªng ë ViÖt Nam. C¸c nghiªn cøu ®ã ®· ph¸t hiÖn vµ bæ sung thªm nhiÒu loµi míi cho hÖ thùc vËt ViÖt Nam. Theo dù ®o¸n, ë ViÖt Nam cã kho¶ng 12.000 loµi thùc vËt bËc cao cã m¹ch. Tuy nhiªn, c¸c nghiªn cøu hiÖn nay míi chØ ph¸t hiÖn vµ c«ng bè 11.

ViÖc ra quyÕt ®Þnh thµnh lËp hµng lo¹t c¸c V­ên Quèc gia, Khu B¶o tån thiªn nhiªn, c¸c khu Rõng §Æc dông kh¸c vµ phª duyÖt KÕ ho¹ch hµnh ®éng §DSH theo QuyÕt ®Þnh sè 485/TTg th¸ng 12 n¨m 1995 cña Thñ t­íng ChÝnh phñ ®· kh¼ng ®Þnh sù quan t©m s©u s¾c cña ChÝnh phñ tíi c«ng t¸c b¶o tån §DSH ë ViÖt Nam. Khu Rõng ®Æc dông (R§D) Yªn Tö, thuéc ®Þa phËn x· Th­îng Yªn C«ng, thÞ x· U«ng BÝ, tØnh Qu¶ng Ninh, c¸ch thµnh phè H¹ Long 40 km, c¸ch thñ ®« Hµ Néi 150 Km. B¶y tr¨m n¨m vÒ tr­íc, Hoµng §Õ TrÇn Nh©n T«ng ®· chän n¬i ®©y ®Ó tu hµnh, khai sinh ra dßng thiÒn ViÖt Nam. Ngµy nay, Yªn Tö næi tiÕng c¶ n­íc bëi n¬i ®©y cßn l­u l¹i nhiÒu dÊu tÝch cña mét nÒn v¨n ho¸ PhËt gi¸o ViÖt Nam “ThiÒn Ph¸i Tróc L©m Yªn Tö”.

§Õn Yªn Tö, miÒn ®Þa linh cña Tæ quèc, du kh¸ch sÏ ®­îc LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 chiªm ng­ìng vµ th­ëng ngo¹n mét c¶nh s¾c thiªn nhiªn hïng vÜ tuyÖt vêi, víi ®Ønh cao nhÊt lµ ®Ønh Yªn Tö (1068 m) cïng hÖ thèng th¸c n­íc, s«ng suèi, chïa chiÒn, am th¸p. Yªn Tö ®· thu hót hµng triÖu l­ît du kh¸ch tõ trong n­íc ®Õn ngoµi n­íc, tõ miÒn ng­îc ®Õn miÒn xu«i, tõ n«ng th«n ®Õn thµnh thÞ, tõ c¸c em nhá ®Õn c¸c cô giµ, tõ n«ng d©n ®Õn trÝ thøc, tõ c¸c nhµ khoa häc, nhµ th¬, nh¹c sü ®Õn c¸c nhµ chÝnh kh¸ch ®Õn th¨m viÕng, tham quan, häc tËp, nghiªn cøu. Víi ý nghÜa ®ã, ngµy 9 th¸ng 06 n¨m 1986 Chñ tÞch Héi ®ång Bé tr­ëng (nay lµ Thñ t­íng ChÝnh phñ) ra QuyÕt ®Þnh sè 194/CT vÒ viÖc x©y dùng Yªn Tö lµ Khu Rõng cÊm Quèc gia. Ngµy 30 th¸ng 9 n¨m 1992, khu vùc Chïa Yªn Tö vµ khu vùc danh th¾ng nói Yªn Tö ®· ®­îc Bé V¨n ho¸ Th«ng tin vµ ThÓ thao ký QuyÕt ®Þnh c«ng nhËn Khu Di tÝch LÞch sö V¨n ho¸.

§Ó tõng b­íc ®Çu t­, t«n t¹o, x©y dùng c¸c ®iÓm di tÝch, b¶o vÖ, x©y dùng vµ ph¸t triÓn hÖ thèng rõng, ngµy 10 th¸ng 4 n¨m 1996, Uû ban Nh©n d©n tØnh Qu¶ng Ninh (UBNN) ra QuyÕt ®Þnh sè 783 Q§/UB phª duyÖt Dù ¸n “Dù ¸n Rõng §Æc dông di tÝch lÞch sö v¨n ho¸, c¶nh quan m«i tr­êng Yªn Tö” giai ®o¹n (1996-2000) víi diÖn tÝch 2026 ha bao gåm hai tiÓu khu rõng sè 32 vµ 36 thuéc x· Th­îng Yªn C«ng, thÞ x· U«ng BÝ. Ban qu¶n lý R§D Yªn Tö ®­îc thµnh lËp kÓ tõ ®ã, trªn c¬ së Ban qu¶n lý Khu di tÝch. Rõng ®Æc dông Yªn Tö võa lµ rõng di tÝch, lÞch sö, v¨n ho¸, c¶nh quan; võa lµ n¬i chøa ®ùng nhiÒu nguån gen ®éng, thùc vËt quý hiÕm cã gi¸ trÞ nghiªn cøu khoa häc; võa lµ ®iÓm tham quan du lÞch næi tiÕng, g¾n víi C«n S¬n - KiÕp B¹c, thµnh phè du lÞch H¹ Long, ®iÓm ®Õn cña du lÞch thÕ kû 21. NhËn thøc ®­îc ý nghÜa ®ã, ngµy 23 th¸ng 4 n¨m 2001, UBND tØnh Qu¶ng Ninh ra QuyÕt ®Þnh sè 1068/Q§-UB phª duyÖt Dù ¸n “§Çu t­ Rõng ®Æc dông Yªn Tö” giai ®o¹n (2001-2010) víi diÖn tÝch 2668.5 ha ë 3 tiÓu khu 9, 32, 36 thuéc x· Th­îng Yªn C«ng, thÞ x· U«ng BÝ.

PhÝa B¾c gi¸p huyÖn S¬n §éng (B¾c Giang), phÝa T©y gi¸p x· Trµng L­¬ng (§«ng TriÒu), phÝa §«ng lµ phÇn cßn l¹i cña x· Th­îng Yªn C«ng, gi¸p ph­êng Vµng Danh (U«ng BÝ), phÝa Nam lµ phÇn cßn l¹i cña x· Th­îng Yªn C«ng. Môc tiªu lµ x©y dùng, b¶o vÖ vµ lµm giµu cho R§D Yªn Tö, b¶o vÖ nguån gen ®éng thùc vËt quý hiÕm cã trong khu vùc, gãp phÇn gi¶i quyÕt viÖc lµm, n©ng cao ®êi sèng cho nh©n d©n. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 §­îc sù quan t©m s©u s¾c cña ChÝnh phñ, Bé NN&PTNT, UBND tØnh Qu¶ng Ninh, UBND thÞ x· U«ng BÝ, Së NN&PTNT, th¸ng 6 n¨m 2002, Ph©n viÖn §TQHR T©y B¾c bé, thuéc ViÖn §TQHR, ®· phèi hîp víi Ban qu¶n lý R§D Yªn Tö x©y dùng Dù ¸n “ Dù ¸n n©ng cÊp Rõng ®Æc dông Yªn Tö thµnh V­ên Quèc gia Yªn Tö”. Rõng ®Æc dông Yªn Tö lµ khu vùc cã tiÒm n¨ng ®a d¹ng sinh häc to lín, víi khu hÖ ®éng thùc vËt phong phó ®a d¹ng, cã nhiÒu loµi quÝ hiÕm, ®Æc tr­ng cho hÖ ®éng thùc vËt §«ng B¾c.

Tuy nhiªn, cho ®Õn nay vÉn ch­a cã nh÷ng ®¸nh gi¸ ®Çy ®ñ, toµn diÖn vµ hÖ thèng vÒ hiÖn tr¹ng ®a d¹ng thùc vËt rõng, ngoµi c¸c b¸o c¸o cña XÝ nghiÖp §iÒu tra ThiÕt kÕ Qui ho¹ch Rõng Qu¶ng ninh (1993) vµ b¸o c¸o phóc tra cña Ph©n viÖn §TQHR T©y B¾c phèi hîp cïng Bé m«n Thùc vËt Rõng, Tr­êng §¹i häc L©m nghiÖp (§HLN) (2002). Tõ thùc tiÔn trªn ®©y, chóng t«i triÓn khai nghiªn cøu ®Ò tµi: “§¸nh gi¸ tÝnh ®a d¹ng thùc vËt ë Rõng §Æc dông Yªn tö - Qu¶ng Ninh ” lµm c¬ së cho c«ng t¸c b¶o tån §DSH vµ qu¶n lÝ sö dông hîp lÝ nguån tµi nguyªn thùc vËt cã trong khu vùc. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Ch­¬ng 1 Tæng quan nghiªn cøu vÒ ®a d¹ng thùc vËt 1. Quan ®iÓm nhËn thøc vÒ ®a d¹ng sinh häc Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ng­êi ta th­êng ®Ò cËp ®Õn vÊn ®Ò b¶o tån §DSH.

VËy §DSH lµ g×? Cho ®Õn nay, côm tõ “®a d¹ng sinh häc” cßn cã rÊt nhiÒu nghÜa. Theo IUCN (1994) ®· ®­a ra ®Þnh nghÜa §DSH nh­ sau: “§a d¹ng sinh häc lµ thuËt ng÷ chØ sù phong phó cña sù sèng trªn tr¸i ®Êt cña hµng triÖu loµi thùc vËt, ®éng vËt, vi sinh vËt cïng nguån gen cña chóng vµ c¸c hÖ sinh th¸i mµ chóng lµ thµnh viªn. Tõ ®ã, ®a d¹ng sinh häc ®­îc ®Þnh nghÜa lµ sù ®a d¹ng cña c¸c sinh vËt tõ tÊt c¶ c¸c nguån, trong ®ã bao gåm c¸c hÖ sinh th¸i trªn c¹n, d­íi biÓn, c¸c thuû vùc kh¸c vµ c¸c phøc hÖ sinh th¸i mµ chóng cÊu thµnh. §a d¹ng sinh häc bao gåm sù ®a d¹ng cña loµi, gi÷a c¸c loµi vµ c¸c hÖ sinh th¸i ” [3].

Quü B¶o tån Thiªn nhiªn Quèc tÕ - WWF (1989) ®Ò xuÊt ®Þnh nghÜa nh­ sau: “§a d¹ng sinh häc lµ sù phån thÞnh cña sù sèng trªn tr¸i ®Êt, lµ hµng triÖu loµi thùc vËt, ®éng vËt vµ vi sinh v©t, lµ nh÷ng gen chøa ®ùng trong c¸c loµi vµ lµ nh÷ng hÖ sinh th¸i v« cïng phøc t¹p cïng tån t¹i trong m«i tr­êng” [25]. Nh×n chung, c¸c nhµ sinh häc th­êng xem xÐt §DSH ë 3 møc ®é: ®a d¹ng di truyÒn, ®a d¹ng loµi vµ ®a d¹ng hÖ sinh th¸i. §a d¹ng di truyÒn: thÓ hiÖn b»ng nguån gen vµ genotyp n»m trong mçi loµi. Sù ®a d¹ng di truyÒn trong loµi th­êng bÞ ¶nh h­ëng bëi nh÷ng tËp tÝnh sinh s¶n cña c¸c c¸ thÓ trong quÇn thÓ.

§a d¹ng loµi: bao gåm toµn bé c¸c sinh vËt sèng trªn tr¸i ®Êt, tõ vi khuÈn ®Õn c¸c loµi ®éng, thùc vËt vµ c¸c loµi nÊm. §a d¹ng hÖ sinh th¸i: thÓ hiÖn b»ng sù kh¸c biÖt gi÷a c¸c quÇn x· mµ trong ®ã c¸c loµi sinh sèng, c¸c hÖ sinh th¸i n¬i mµ c¸c loµi còng nh­ c¸c quÇn x· tån t¹i vµ c¶ sù kh¸c biÖt cña c¸c mèi t­¬ng t¸c gi÷a chóng víi nhau. Mét quÇn x· sinh häc ®­îc x¸c ®Þnh bëi c¸c loµi sinh vËt ph©n bè trong mét sinh c¶nh x¸c ®Þnh vµ cã nh÷ng mèi t­¬ng t¸c lÉn nhau gi÷a nh÷ng loµi ®ã. Mét quÇn x· sinh häc cïng víi m«i tr­êng vËt lý bao quanh hîp thµnh mét hÖ sinh th¸i.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tæng quan nghiªn cøu vÒ ®a d¹ng thùc vËt 1. Nghiªn cøu vÒ ®a d¹ng thùc vËt trªn thÕ giíi Trªn thÕ giíi, nghiªn cøu vÒ thùc vËt ®· cã tõ rÊt l©u. Ng­êi ta ®· t×m thÊy c¸c tµi liÖu m« t¶ vÒ thùc vËt xuÊt hiÖn ë Ai CËp kho¶ng 3000 n¨m tr­íc C«ng nguyªn vµ ë Trung Quèc kho¶ng 2000 n¨m tr­íc C«ng nguyªn.

Theophraste (370-285 tr­íc C«ng nguyªn), ng­êi ®Çu tiªn ®Ò xuÊt ra mét ph­¬ng ph¸p ph©n lo¹i thùc vËt, trong c¸c t¸c phÈm “LÞch sö thùc vËt” vµ “C¬ së thùc vËt” ®· m« t¶ ®­îc gÇn 500 loµi c©y, ph©n thµnh c©y to, c©y nhì, c©y nhá, c©y cá, c©y sèng trªn c¹n, c©y sèng d­íi n­íc, c©y th­êng xanh hay rông l¸, c©y cã hoa hay kh«ng cã hoa, c©y trång hay c©y d¹i. Plinus (79-23 tr­íc C«ng nguyªn), nhµ b¸c häc La M·, trong t¸c phÈm “LÞch sö tù nhiªn” ®· m« t¶ ®Õn gÇn 1000 loµi c©y vµ ®Æc biÖt chó ý nhiÒu ®Õn c©y dïng lµm thuèc vµ c©y ¨n qu¶. Ray (1628- 1705), ng­êi Anh, trong t¸c phÈm “LÞch sö thùc vËt” ®· m« t¶ tíi 18.000 loµi thùc vËt.