chương 1, tác giả đã nêu tổng quan về BHNT tại Việt Nam nói chung và trên địa bàn tỉnh Gia Lai nói riêng, cũng như là tính cấp thiết của đề tài để thực hiện nghiên cứu và phân tích. Ngoài ra tác giả còn đưa ra mục tiêu nghiên cứu của đề tài để có thể tạo ra cơ sở cho các câu hỏi nghiên cứu, đồng thời đưa ra các giả thuyết nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu dành cho đề tài. 9 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1 Các khái niệm liên quan 2.1 Lý thuyết về bảo hiểm nhân thọ 2.1 Khái niệm bảo hiểm nhân thọ Dựa trên nghiên cứu của Jone và Long vào năm 1999, có thể hiểu rằng bảo hiểm nhân thọ là một phương tiện để chuyển nhượng rủi ro và tạo dựng quỹ tài chính. Người tham gia bảo hiểm, sau khi ký kết hợp đồng với công ty bảo hiểm, cam kết đóng góp phí bảo hiểm định kỳ.
Công ty bảo hiểm, từ phía mình, cam kết sẽ thanh toán một số tiền nhất định theo điều khoản đã thỏa thuận nếu người được bảo hiểm qua đời trong kỳ hạn của hợp đồng, hoặc trả một khoản tiền khi đến hạn hợp đồng nếu người đó vẫn còn sống. Căn cứ vào khoản 12 điều 03 của Luật kinh doanh BH năm 2000 thì BHNT được định nghĩa là: “Bảo hiểm nhân thọ là loại nghiệp vụ bảo hiểm cho trường hợp người được bảo hiểm sống hoặc chết”. Khi tham gia BHNT bạn sẽ có quyền lợi được bảo vệ trước các rủi ro liên quan đến thân thể, tính mạng, sức khỏe được ghi rõ và quy định trong các điều khoản của hợp đồng. Bảo hiểm nhân thọ còn được xem là một phương thức kiểm soát rủi ro, dự phòng tài chính và tiết kiệm an toàn, phù hợp cho tất cả mọi người ở mọi lứa tuổi khi không may có biến cố xảy ra.
Bảo hiểm nhân thọ là một trong những giải pháp quản lý rủi ro tài chính cá nhân của người tham gia. Bảo hiểm nhân thọ có hiệu quả trong việc bảo vệ những cá nhân còn sống, các thành viên trong gia đình khỏi bị mất đi nguồn thu nhập từ người thân khi họ không may qua đời sớm. (Aung Ko Ko Khaing, 2020) BHNT là một hợp đồng giữa cá nhân hoặc tổ chức với một doanh nghiệp, công ty BHNT. Mục đích của hợp đồng này là đảm bảo an toàn tài chính cho người tham gia bảo hiểm.
Khi xảy ra sự kiện bảo, công ty bảo hiểm nhân thọ sẽ dựa vào điều khoản hợp đồng tương ứng của sản phẩm bảo hiểm mà khách hàng tham gia để tiến hành chi trả quyền lợi bảo hiểm. Quyền lợi bảo hiểm của khách hàng sẽ được ghi rõ trong Giấy chứng nhận bảo hiểm nhân thọ. (Cty TNHH Bảo Hiểm Hanwha Life VN, 2022) 10 BHNT là loại bảo hiểm theo hình thức tự nguyện, không bắt buộc. Người tham gia có nghĩa vụ đóng phí bảo hiểm đều đặn theo hợp đồng đã ký kết.
BHNT cung cấp thu nhập bổ sung khi người được bảo hiểm chết hoặc sống. Đối tượng của BHNT là tính mạng và tuổi thọ của con người. Khi có sự cố bảo hiểm phát sinh, người tham gia sẽ được công ty bảo hiểm chi trả, bồi thường tiền bảo hiểm để sớm vượt qua sự cố và ổn định kinh tế. (Cty Bảo hiểm nhân thọ Manulife, 2023) Bảo hiểm nhân thọ (BHNT) được xem như là một giải pháp hiệu quả để bảo vệ con người khỏi những rủi ro không mong muốn về sức khỏe, thương tật và tính mạng cho mình, gia đình và xã hội.
Ngoài ra BHNT còn mang ý nghĩa tiết kiệm bảo vệ tài sản hiệu quả, giúp người tham gia bảo hiểm tiếp tục thực hiện được những dự định muốn làm trong tương lai khi không may gặp phải rủi ro. (Bình Thảo, Nguyễn Văn Tuấn, 2023) Từ những khái niệm và định nghĩa được liệt kê bên trên thì chúng ta có thể hiểu BHNT là một hình thức chuyển giao rủi ro giữa người mua bảo hiểm và công ty cung cấp dịch vụ bảo hiểm thông qua một liên kết gọi là hợp đồng bảo hiểm. tại đây mọi quyền lợi và nghĩa vụ của hai bên được quy định rõ trong hợp đồng và hơn hết bảo hiểm nhân thọ có thể là hình thức tiết kiệm phục vụ cho nhu cầu tài chính sau này của mỗi khách hàng.2 Vai trò của bảo hiểm nhân thọ Trong xã hội hiện nay BHNT có vai trò thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bằng cách tạo ra các động lực đáng kể đến nền kinh tế bằng cách huy động tiền tiết kiệm trong nước. Bảo hiểm biến vốn tích lũy thành đầu tư hiệu quả ngoài ra bảo hiểm còn giúp giúp khách hàng, người tham gia bảo hiểm giảm thiểu tổn thất, ổn định tài chính khi có biến cố xảy đến từ đó thúc đẩy các hoạt động tài chính và thương mại giúp phát giúp kinh tế tăng trưởng và phát triển mạnh mẽ hơn.
Vì vậy bảo hiểm nói chung và BHNT nói riêng có vai trò quan trọng đối với việc bảo về đời sống, tài chính của khách hàng cùng với đó là sự phát triển bền vững của nền kinh tế. (Hải My, 2021) Bên cạnh việc giúp kinh tế đất nước phát triển BHNT còn có vai trò hỗ trợ y tế cho khách hàng, người tham gia bảo hiểm, hiện nay BHNT được coi là thiết yếu trong quản lý rủi ro về sức khỏe nếu bảo hiểm y tế không đủ để trang trải các loại chi phí vượt hạng mức. Ngày nay việc có thể mắc bệnh một cách bất ngờ và chi phí y tế tăng cao là mối quan tâm lớn 11 của người dân thì BHNT chính là giải pháp cho nỗi lo về chi phí y tế đó.3 Ý nghĩa của bảo hiểm nhân thọ Đối với khách hàng, các cá nhân và gia đình thì bảo hiểm nhân thọ có ý nghĩa bảo vệ tài chính gia đình, đáp ứng kế hoạch lập gia đình, mua nhà, hỗ trợ hưu trí, tích lũy tiền cho con cái và hưởng tuổi già bên con cháu. Ngoài ra BHNT cũng là kênh đầu tư sinh lời, đặc biệt là loại hình bảo hiểm liên kết đầu tư đa dạng và được quản lý rất chuyên nghiệp.
Đối với xã hội bảo hiểm nhân thọ giúp giảm gánh nặng ngân sách quốc gia và tạo công ăn việc làm cho rất nhiều lao động hiện nay. BHNT còn giúp huy động nguồn tiền mặt từ dân cư để đầu tư vào các dự án phát triển trung và dài hạn của đất nước.2 Khái niệm ý định mua Theo học thuyết hành vi dự định của Ajzen song song đó là thuyết hành động hợp lý của Ajzen và Fishbein nói rằng hành vi (ý định) có xu hướng tác động đến hành vi thực sự. Chính vì vậy, ý định mua được xem như là một trong những cơ sở để dự báo nhu cầu của khách hàng trong tương lai. (Fishbein và Ajzen, 1975; Warshaw, 1980; Bagozzi, 1983) Theo Ajzen năm 1991 thì ý định mua biểu thị trạng thái suy nghĩ mua hoặc không mua một dịch vụ hay sản phẩm nào đó trong một khoảng thời gian nhất định và vì vậy trước khi khách hàng đưa ra quyết định dẫn đến hành vi mua thì ý định mua đã được hình thành trước trong suy nghĩ của người tiêu dùng.
Elbeck năm 2008 cho rằng ý định mua được thể hiện là sự sẵn sàng của người tiêu dùng đối với việc mua sản phẩm hay một dịch vụ nào đó và từ đó việc bán hàng của doanh nghiệp có thể được khảo sát dựa trên ý định mua của từng nhóm khách hàng. Ý định mua là một khía cạnh quan trọng trong việc ra quyết định mua hàng. Khi người tiêu dùng nghiên cứu lý do để mua một sản phẩm hoặc dịch vụ cụ thể từ một thương hiệu, ý định mua hàng thường phụ thuộc vào hành vi, nhận thức và thái độ của họ. Tuy nhiên, ý định mua có thể thay đổi dưới ảnh hưởng của các yếu tố như giá cả, chất lượng và giá trị mà người tiêu dùng cảm nhận được.
12 Qua những khái niệm và định nghĩa về ý định mua vừa được liệt kê ở trên ta có thể hiểu đơn giản ý định mua trong bảo hiểm chính là ý định tham gia BHNT và ở đây ý định là suy nghĩ, dự định mua một sản phẩm hay một dịch vụ nào đó được hình thành từ những mong muốn của khách hàng, ý định được hình thành trước khi ra quyết định.3 Khái niệm người tham gia bảo hiểm Căn cứ vào quy định tại khoản 1, điều 2, Luật bảo vệ người tiêu dùng năm 2010 của Việt Nam định nghĩa người tiêu dùng là “Người tiêu dùng là người mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ cho mục đích tiêu dùng, sinh hoạt của cá nhân, gia đình, tổ chức”. Người tham gia bảo hiểm là các tổ chức cá nhân có tài sản và trách nhiệm dân sự hoặc tính mạng được đảm bảo theo hợp đồng bảo hiểm. Họ có thể đồng thời là người mua và người thụ hưởng, tức là bên mua bảo hiểm có thể chỉ định người thụ hưởng theo quy định của hợp đồng bảo hiểm. (Phạm Thị Phương Thanh, 2021) Người tham gia bảo hiểm hay còn được gọi là người mua bảo hiểm có thể là các tổ chức, cá nhân đứng ra kê khai và ký tên trên hồ sơ yêu cầu mua bảo hiểm và là người nộp, đóng phí bảo hiểm.
(Lê Thị Quyên & Nguyễn Thị Lan, 2022) Tại Điều 9 Thông tư 67/2023/TT-BTC có quy định về độ tuổi được mua bảo hiểm nhân thọ: người có quốc tịch Việt Nam từ đủ 18 tuổi trở lên và có đầy đủ năng lực hành vi dân sự tại thời điểm giao kết hợp đồng bảo hiểm thì sẽ được mua bảo hiểm nhân thọ. Bên cạnh đó để đủ điều kiện tham gia BHNT thì người tham gia còn cần phải đáp ứng các điều kiện theo quy tắc, điều khoản bảo hiểm. Như vậy tổng kết lại người mua, tham gia bảo hiểm là người có giao kết với một công ty bảo hiểm về việc mua hay tham gia sử dụng dịch vụ của công ty đó thông qua một hợp đồng bảo hiểm, đồng thời người tham gia có thể vừa là người mua và cũng có thể là người được bảo hiểm theo quy định của pháp luật và ở đây người mua, tham gia bảo hiểm phải có trách nhiệm đóng phí bảo hiểm và tuân thủ một số điều lệ được yêu cầu trong hợp đồng bảo hiểm.4 Lý thuyết liên quan 2.