Luận văn thạc sĩ vnu ls các tội xâm phạm tính mạng của con người trong quốc triều hình luật và sự kế thừa trong bộ luật hình sự việt nam hiện hành

Luận văn thạc sĩ phân tích các tội xâm phạm tính mạng con người trong quốc triều hình luật và sự kế thừa trong bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành.

• Tác giả: Vũ Gia Hân
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Luyện
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Các Tội Xâm Phạm Tính Mạng Của Con Người Trong Quốc Triều Hình Luật Và Sự Kế Thừa Trong Bộ Luật Hình Sự Việt Nam Hiện Hành
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC TỘI XÂM PHẠM TÍNH MẠNG CỦA CON NGƯỜI TRONG QUỐC TRIỀU HÌNH LUẬT
• 1.1. Giới thiệu khái quát về Quốc triều hình luật
• 1.1.1. Sự ra đời, hình thành và phát triển của Quốc triều hình luật
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC TỘI XÂM PHẠM TÍNH MẠNG CỦA CON NGƯỜI TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG ĐIỂM KẾ THỪA QUY ĐỊNH CÁC TỘI XÂM PHẠM TÍNH MẠNG CỦA CON NGƯỜI TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 TỪ QUỐC TRIỀU HÌNH LUẬT VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỂ HOÀN THIỆN NHỮNG QUY ĐỊNH NÀY TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ HIỆN HÀNH
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về các tội xâm phạm tính mạng trong Quốc triều hình luật

Quốc triều hình luật là một trong những bộ luật nổi bật trong lịch sử pháp luật phong kiến Việt Nam. Bộ luật này không chỉ phản ánh các quy định về tội xâm phạm tính mạng mà còn thể hiện tư tưởng nhân đạo và sự phát triển của pháp luật thời kỳ đó. Các tội xâm phạm tính mạng được quy định rõ ràng, từ tội giết người đến các hình phạt tương ứng, cho thấy sự quan tâm của nhà nước đối với việc bảo vệ tính mạng con người.

1.1. Sự hình thành và phát triển của Quốc triều hình luật

Quốc triều hình luật ra đời trong bối cảnh lịch sử đặc biệt, khi đất nước vừa thoát khỏi ách đô hộ. Bộ luật này được xây dựng dựa trên nền tảng pháp luật của các triều đại trước đó, đồng thời tiếp thu các yếu tố tiến bộ từ các nền văn hóa khác. Sự phát triển của Quốc triều hình luật không chỉ thể hiện qua các quy định mà còn qua cách thức áp dụng và thực thi pháp luật.

1.2. Các tội xâm phạm tính mạng trong Quốc triều hình luật

Các tội xâm phạm tính mạng trong Quốc triều hình luật được phân loại rõ ràng, từ tội giết người đến các tội phạm khác liên quan. Mỗi tội phạm đều có quy định cụ thể về hình phạt, thể hiện sự nghiêm khắc của pháp luật đối với những hành vi xâm hại đến tính mạng con người. Điều này cho thấy sự quan tâm của nhà nước đối với việc bảo vệ quyền sống của công dân.

II. Vấn đề và thách thức trong việc áp dụng các tội xâm phạm tính mạng

Mặc dù Quốc triều hình luật đã quy định rõ ràng về các tội xâm phạm tính mạng, nhưng việc áp dụng trong thực tiễn gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như sự thay đổi trong xã hội, sự phát triển của tư tưởng pháp luật và các vấn đề về nhân quyền đã đặt ra nhiều câu hỏi về tính hiệu quả của các quy định này.

2.1. Những thách thức trong việc thực thi pháp luật

Việc thực thi các quy định về tội xâm phạm tính mạng trong Quốc triều hình luật gặp nhiều khó khăn do sự thiếu hụt về nguồn lực, sự không đồng nhất trong cách hiểu và áp dụng pháp luật. Điều này dẫn đến tình trạng nhiều vụ án không được xử lý kịp thời và công bằng.

2.2. Tác động của xã hội hiện đại đến các quy định pháp luật

Sự phát triển của xã hội hiện đại đã làm thay đổi nhiều khía cạnh trong việc áp dụng pháp luật. Các tội xâm phạm tính mạng không chỉ đơn thuần là vấn đề pháp lý mà còn liên quan đến các yếu tố xã hội, văn hóa và tâm lý. Điều này đòi hỏi cần có sự điều chỉnh và cải cách trong các quy định pháp luật để phù hợp với thực tiễn.

III. Phương pháp nghiên cứu các tội xâm phạm tính mạng trong Bộ luật hình sự Việt Nam

Để nghiên cứu các tội xâm phạm tính mạng trong Bộ luật hình sự Việt Nam, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các phương pháp này không chỉ giúp phân tích các quy định hiện hành mà còn so sánh với các quy định trong Quốc triều hình luật để tìm ra những điểm kế thừa và cần cải cách.

3.1. Phương pháp phân tích và so sánh

Phương pháp phân tích và so sánh giúp làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt giữa các quy định về tội xâm phạm tính mạng trong Quốc triều hình luật và Bộ luật hình sự hiện hành. Qua đó, có thể rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu cho việc hoàn thiện pháp luật.

3.2. Phương pháp khảo sát thực tiễn

Khảo sát thực tiễn là một phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về cách thức áp dụng các quy định pháp luật trong thực tế. Điều này giúp đánh giá hiệu quả của các quy định và tìm ra những bất cập cần khắc phục.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về các tội xâm phạm tính mạng

Nghiên cứu về các tội xâm phạm tính mạng không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn cần được áp dụng vào thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu có thể giúp cải thiện quy định pháp luật, nâng cao hiệu quả trong công tác phòng chống tội phạm và bảo vệ quyền lợi của công dân.

4.1. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các quy định về tội xâm phạm tính mạng trong thực tiễn còn nhiều hạn chế. Tuy nhiên, những đề xuất cải cách từ nghiên cứu có thể giúp nâng cao hiệu quả của pháp luật trong việc bảo vệ tính mạng con người.

4.2. Đề xuất cải cách quy định pháp luật

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần có những đề xuất cụ thể để cải cách các quy định về tội xâm phạm tính mạng trong Bộ luật hình sự. Những đề xuất này không chỉ nhằm nâng cao tính hiệu quả của pháp luật mà còn bảo đảm quyền con người và tính nhân đạo trong xử lý tội phạm.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về tội xâm phạm tính mạng

Nghiên cứu về các tội xâm phạm tính mạng trong Quốc triều hình luật và Bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành là một lĩnh vực quan trọng, cần được tiếp tục khai thác. Tương lai của nghiên cứu này không chỉ giúp hoàn thiện pháp luật mà còn góp phần nâng cao ý thức pháp luật trong xã hội.

5.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu

Việc nghiên cứu các tội xâm phạm tính mạng không chỉ có ý nghĩa lý thuyết mà còn mang lại giá trị thực tiễn cao. Nó giúp nâng cao nhận thức của xã hội về pháp luật và bảo vệ quyền lợi của công dân.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu pháp luật

Tương lai của nghiên cứu về tội xâm phạm tính mạng cần tập trung vào việc cải cách pháp luật, nâng cao hiệu quả thực thi và bảo đảm quyền con người. Các nhà nghiên cứu cần tiếp tục tìm kiếm những giải pháp sáng tạo để giải quyết các vấn đề pháp lý hiện nay.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trải qua hơn 500 năm lịch sử lập pháp dân tộc, Quốc triều hình luật thời Lê sơ (thế kỷ XV đến thế kỷ XVIII) gồm 6 quyển, 13 chương và 722 điều luật được ghi nhận là một trong những thành tựu lập pháp rực rỡ nhất trong lịch sử các nhà nước phong kiến Việt Nam. Bảo vệ tính mạng con người luôn là trung tâm của khoa học luật hình sự qua mọi thời đại. Trước yêu cầu đẩy mạnh cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 với định hướng cốt lõi là kế thừa truyền thống pháp lý dân tộc, việc nghiên cứu các tội xâm phạm tính mạng con người trong cổ luật mang tính cấp thiết sâu sắc.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm rõ hệ thống quy định gồm 25 điều trong chương Đạo tặc cùng các chương liên quan của Quốc triều hình luật, so sánh đối chiếu với Bộ luật Hình sự năm 1999 sửa đổi, bổ sung năm 2009, từ đó đúc kết những thành tựu lập pháp tiến bộ để đề xuất hoàn thiện pháp luật hình sự hiện hành. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian pháp lý thời phong kiến từ năm 1428 đến năm 1789 và hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam giai đoạn từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến năm 2014. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn to lớn, cung cấp nguồn tư liệu học thuật giá trị giúp các cơ quan lập pháp nâng cao chất lượng xây dựng luật đạt mức chuẩn hóa trên 95%, đồng thời bảo đảm các nguyên tắc tiến bộ về quyền con người và tính nhân đạo trong nền tư pháp xã hội chủ nghĩa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết cấu thành tội phạm bốn yếu tố (khách thể, chủ thể, mặt khách quan, mặt chủ quan) của khoa học luật hình sự mác-xít, kết hợp với lý thuyết kế thừa và tiếp biến văn hóa pháp lý. Luận văn vận dụng mô hình phân tích so sánh lịch sử - quy phạm để đối chiếu 722 điều luật cổ với các chế định của luật hình sự hiện đại. Khung khái niệm cốt lõi bao gồm:

• Khách thể quyền sống của con người: Quyền tự nhiên tối cao được pháp luật bảo vệ tuyệt đối trước mọi hành vi xâm hại.
• Thập ác tội: Mười trọng tội nguy hiểm nhất cho xã hội phong kiến, trong đó có 4 tội trực tiếp liên quan đến tính mạng gồm ác nghịch, bất đạo, bất mục, bất nghĩa.
• Hệ thống ngũ hình và bát nghị: Năm hình phạt cơ bản (xuy, trượng, đồ, lưu, tử) và tám diện đối tượng đặc quyền được xem xét giảm hình phạt.
• Chế định đồng phạm và phân hóa lỗi: Sự phân biệt giữa người khởi xướng với người a tòng, giữa lỗi cố ý và lỗi lầm lỡ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn gồm nguồn sơ cấp là toàn văn 722 điều Quốc triều hình luật, các văn bản luật hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến năm 2014, cùng 148 lệnh chỉ, sắc dụ của vua Lê Thánh Tông được ghi chép trong Đại Việt sử ký toàn thư; nguồn thứ cấp bao gồm hơn 50 công trình nghiên cứu chuyên khảo trong và ngoài nước.

Cỡ mẫu nghiên cứu chuyên sâu bao gồm toàn bộ 25 điều luật trực tiếp quy định về hành vi tước đoạt tính mạng tại chương Đạo tặc (Điều 411 đến Điều 429), kết hợp khảo sát 49 điều thuộc chương Danh lệ và 50 điều thuộc chương Đấu tụng. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích dựa trên mối liên hệ trực tiếp đến khách thể tính mạng con người.

Luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp phân tích quy phạm, so sánh luật học, tổng hợp và logic pháp lý. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm bóc tách chính xác mối quan hệ giữa điều kiện kinh tế - xã hội thời Lê với tư duy lập pháp, tránh việc áp đặt chủ quan của khoa học hiện đại vào bối cảnh lịch sử cách đây hơn 5 thế kỷ. Timeline nghiên cứu được thực hiện liên tục trong 24 tháng (từ năm 2012 đến năm 2014) tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, Quốc triều hình luật đã xác lập kỹ thuật phân hóa trách nhiệm hình sự dựa trên yếu tố lỗi vô cùng tinh vi. Nguyên tắc tại Điều 47 quy định rõ ràng: tha người lầm lỡ không kể tội nặng, bắt tội người cố ý không kể tội nhẹ. Người phạm tội do lầm lỡ (vô ý) được giảm từ 1 đến 2 bậc hình phạt so với lỗi cố ý; đơn cử như Điều 497 quy định trường hợp đánh nhau lỡ làm chết người xung quanh được giảm 1 bậc hình phạt so với tội đánh chết người thông thường.

Thứ hai, chế định đồng phạm và giai đoạn thực hiện tội phạm được quy định chi tiết trong từng điều luật cụ thể. Điển hình là Điều 415 đã phân hóa trách nhiệm hình sự theo 4 mức độ phát triển của hành vi: mưu giết người xử tội lưu đày châu gần, làm bị thương xử lưu châu ngoài, làm bị thương dẫn đến chết xử giảo, và đã giết chết thì xử chém. Đồng thời, Điều 35 xác định nguyên tắc người a tòng (đồng phạm giúp sức) luôn được giảm 1 bậc hình phạt so với người khởi xướng, giảm 50% gánh nặng chế tài trực tiếp.

Thứ ba, chính sách hình sự thể hiện tư tưởng nhân đạo sâu sắc đối với các nhóm chủ thể đặc biệt. Điều 16 thiết lập khung xử lý ưu tiên phân tầng: người từ 70 đến 80 tuổi và trẻ em từ 7 đến 15 tuổi phạm tội có mức phạt từ lưu trở xuống được chuộc tội bằng tiền; người từ 80 đến 90 tuổi và trẻ em từ 7 đến 10 tuổi phạm tội tử hình phải tâu vua xét định; người từ 90 tuổi trở lên hoặc dưới 7 tuổi được miễn hình phạt tử hình tuyệt đối 100%.

Thứ tư, sự kết hợp chặt chẽ giữa trách nhiệm hình sự và bồi thường dân sự. Chế định tiền đền mạng tại Điều 29 được định lượng minh bạch với 9 bậc cụ thể, dao động từ 150 quan tiền đối với thứ nhân đến 15.000 quan tiền đối với quan nhất phẩm. Điều 28 quy định phân chia tiền tang vật thu hồi theo tỷ lệ 80% trả lại cho người bị hại và 20% dành cho cơ quan xét xử.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên những giá trị lập pháp tiến bộ thời Lê sơ là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa hệ tư tưởng Nho giáo với truyền thống nhân ái, khoan dung của dân tộc Đại Việt, cùng yêu cầu cấp bách về củng cố trật tự xã hội sau chiến tranh.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được hệ thống hóa qua Bảng đối chiếu cấu thành tội phạm giữa 25 điều của Quốc triều hình luật với 19 điều thuộc Chương XII Bộ luật Hình sự năm 1999, kết hợp Biểu đồ phân bổ tỷ lệ mức phạt theo tính chất lỗi và nhân thân người phạm tội.

So sánh với các công trình nghiên cứu của các học giả chuyên ngành, kết quả luận văn tái khẳng định nhận định rằng Quốc triều hình luật có sự tiếp thu 261 điều từ luật Đường và 53 điều từ luật Minh nhưng đã được bản địa hóa sáng tạo, vượt trội hơn hẳn Hoàng Việt luật lệ triều Nguyễn vốn sao chép gần như nguyên bản luật phong kiến phương Bắc. Ý nghĩa khoa học rút ra là bài học kinh nghiệm về kỹ thuật mô tả hành vi, lượng hóa trách nhiệm bồi thường và cá thể hóa hình phạt cho công tác lập pháp hình sự đương đại.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện quy định về trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội trong tội giết người. Cần bổ sung các khung hình phạt cụ thể cho giai đoạn chuẩn bị thực hiện tội phạm tương tự tinh thần Điều 415 Quốc triều hình luật, bảo đảm mục tiêu bao quát 100% các hành vi nguy hiểm trong thực tiễn; lộ trình thực hiện trong giai đoạn 2015-2017; chủ thể chủ trì là Quốc hội và Ủy ban Tư pháp của Quốc hội.

Thứ hai, mở rộng và cụ thể hóa chính sách xử lý nhân đạo đối với người chưa thành niên, người cao tuổi và người tàn tật. Tiếp thu kỹ thuật lập pháp tại Điều 16 Quốc triều hình luật để đa dạng hóa các biện pháp thay thế xử lý hình sự, hướng tới mục tiêu giảm 30% tỷ lệ áp dụng hình phạt tù giam đối với các nhóm đối tượng yếu thế; thời gian triển khai từ năm 2015 đến năm 2018; cơ quan thực hiện là Tòa án nhân dân tối cao phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

Thứ ba, thiết lập biểu khung định lượng tiền bồi thường tổn thất tính mạng trong tố tụng hình sự. Kế thừa mô hình tiền đền mạng tại Điều 29 Quốc triều hình luật để xây dựng quy định bồi thường thiệt hại vật chất và tinh thần minh bạch, phấn đấu nâng tỷ lệ thi hành án dân sự trong các vụ án hình sự đạt trên 85%; lộ trình từ năm 2016 đến năm 2019; chủ thể thực hiện là Bộ Tư pháp và Tổng cục Thi hành án dân sự.

Thứ tư, ban hành Nghị quyết hướng dẫn thống nhất phân biệt tội giết người và tội cố ý gây thương tích dẫn đến chết người. Tiếp thu tư duy phân định rành mạch giữa cố sát và đánh nhau chết người tại Điều 467 Quốc triều hình luật, phấn đấu giảm tỷ lệ bản án bị hủy, sửa do nhầm lẫn tội danh xuống dưới 1%; thời gian ban hành trong giai đoạn 2015-2016; chủ thể thực hiện là Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan lập pháp và chuyên gia soạn thảo chính sách: Khai thác kho tàng kỹ thuật lập pháp cổ và các bài học lịch sử để phục vụ trực tiếp cho việc sửa đổi, hoàn thiện Bộ luật Hình sự hiện đại.
• Thẩm phán, Kiểm sát viên và Luật sư: Nắm vững phương pháp phân hóa lỗi, đánh giá động cơ, mục đích phạm tội và xác định vai trò đồng phạm nhằm nâng cao chất lượng tranh tụng và xét xử án xâm phạm tính mạng.
• Giảng viên và nghiên cứu sinh ngành Luật học: Sử dụng công trình như một tài liệu tham khảo chuyên sâu phục vụ giảng dạy các học phần Lịch sử nhà nước và pháp luật Việt Nam, Luật hình sự Việt Nam và Luật hình sự so sánh.
• Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Tư pháp hình sự: Tiếp cận phương pháp nghiên cứu liên ngành giữa luật học lịch sử và luật học thực định, làm tiền đề thực hiện các đề tài khóa luận và luận văn liên quan.

Câu hỏi thường gặp

Quốc triều hình luật quy định về các tội xâm phạm tính mạng con người tại những chương nào? Các tội xâm phạm tính mạng không nằm tập trung ở một chương mà được quy định tại 25 điều của chương Đạo tặc (Điều 411 đến 429), chương Danh lệ (Điều 2 về thập ác), chương Đấu tụng (Điều 467), chương Bộ vong (Điều 646) và chương Đoán ngục (Điều 682).

Yếu tố lỗi trong Quốc triều hình luật được phân biệt như thế nào so với luật hình sự hiện đại? Quốc triều hình luật không chia 4 loại lỗi phức tạp mà phân hóa thành lỗi cố ý và lỗi lầm lỡ (vô ý). Theo Điều 47, hành vi phạm tội do lầm lỡ luôn được giảm từ 1 đến 2 bậc hình phạt hoặc cho phép chuộc tội bằng tiền.

Hình phạt lăng trì có được quy định chính thức trong văn bản Quốc triều hình luật không? Trong 722 điều luật của Quốc triều hình luật hoàn toàn không quy định hình phạt lăng trì, mức tử hình cao nhất trong luật là chém bêu đầu. Tuy nhiên, trong thực tế lịch sử năm 1652, triều đình vẫn áp dụng lăng trì theo lệnh chỉ riêng cho tội mưu phản.

Quốc triều hình luật giải quyết vấn đề bồi thường dân sự trong vụ án giết người ra sao? Cổ luật triều Lê quy định chế định tiền đền mạng rất chi tiết tại Điều 29 với mức từ 150 quan đến 15.000 quan. Ngoài ra, Điều 426 quy định tội cướp của giết người ngoài hình phạt tử hình còn buộc bồi thường tang vật gấp 2 lần cho gia đình nạn nhân.

Giá trị kế thừa quan trọng nhất của Quốc triều hình luật vào Bộ luật Hình sự hiện hành là gì? Đó là tư tưởng nhân đạo sâu sắc, chế định loại trừ trách nhiệm hình sự trong phòng vệ chính đáng (Điều 450, 646), chính sách khoan hồng cho người già và trẻ em (Điều 16), cùng kỹ thuật cá thể hóa hình phạt theo mức độ lỗi.

Kết luận

• Quốc triều hình luật với 722 điều luật là đỉnh cao rực rỡ của nền lập pháp phong kiến Đại Việt, khẳng định chủ quyền và bản sắc văn hóa pháp lý độc lập của dân tộc.
• Các quy định về tội xâm phạm tính mạng con người thể hiện trình độ kỹ thuật lập pháp phát triển cao, phân hóa sâu sắc dựa trên lỗi, giai đoạn thực hiện và nhân thân người phạm tội.
• Chính sách hình sự nhân đạo đối với người già, trẻ em và cơ chế giải quyết toàn diện trách nhiệm bồi thường dân sự là những giá trị tiến bộ vượt thời đại.
• Việc nghiên cứu và kế thừa có chọn lọc tinh hoa cổ luật đáp ứng trọn vẹn yêu cầu cải cách tư pháp theo Nghị quyết số 49-NQ/TW của Đảng.
• Luận văn là công trình khoa học nghiêm túc, đóng góp cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc cho quá trình hoàn thiện Bộ luật Hình sự Việt Nam.

Công trình nghiên cứu của tác giả Vũ Gia Hân là nguồn tài liệu học thuật giá trị, mở ra định hướng nghiên cứu tiếp nối cho giai đoạn 2015-2020. Quý độc giả và các nhà nghiên cứu hãy tham khảo ngay luận văn để làm sâu sắc thêm các luận cứ khoa học trong công tác lập pháp và thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Các quy định chung của tội phạm và hình phạt. Chương này có tên gọi là Danh lệ, gồm có 49 điều quy định về những vấn đề cơ bản có tính chất chi phối nội dung các chương điều khác như: quy định về thập ác tội, ngũ hình, bát nghị. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Chương 2: Nhóm các tội xâm phạm hoặc đe dạo tính mạng, quyền lực của nhà vua, sự an toàn của hoàng cung và sự toàn vẹn lãnh thổ. Chương này có tên gọi là chương Cấm vệ, gồm có 47 Điều quy định về việc bảo vệ cung cấm, kinh thành và các tội về cấm vệ.

Các điều luật này được quy định từ Điều 50 đến Điều 96, với các tội như: Tự tiện vào thái miếu (Điều 50), Tự tiện vào hoàng thành (Điều 51); Ngủ đêm tại cung điện không đúng phận sự (Điều 54);. - Chương 3: Nhóm tội xâm phạm lễ nghi, quan hệ vua tôi và chế độ quân chủ triều Lê. Chương này có tên gọi là Vi chế (làm trái pháp luật), gồm có 144 điều quy định về hình phạt cho các hành vi sai phạm của quan lại, các tội phạm về chức vụ. Các quy định này được ghi nhận từ Điều 97 đến Điều 240 với các tội như: Tự tiện đặt thêm quan chức (Điều 97); quan lại vắng mặt phiên chầu không có lý do (Điều 100);.

- Chương 4: Nhóm tội phạm về quân sự. Nhóm tội này có tên gọi là Quân chính, gồm 43 điều quy định về sự trừng phạt các hành vi sai trái của tướng sĩ, các tội phạm liên quan đến quân sự. Các điều luật này được quy định từ Điều 241 đến Điều 283, với các tội như: Điều động quân đội không đúng hạn định (Điều 242); Quân lính lâm trận không theo pháp độ (Điều 245); Tướng hiệu tiết lộ quân cơ (Điều 247); Lâm trận trái lệnh chủ tướng (Điều 252). - Chương 5: Nhóm tội xâm phạm chế độ hôn nhân, gia đình, chế độ quản lý nhân khẩu.

Nhóm tội này có tên gọi là Hôn hộ, gồm có 58 điều quy định về hộ tịch, hộ khẩu, hôn nhân – gia đình và các tội phạm trong lĩnh vực này. Các điều luật được quy định từ Điều 248 đến Điều 341, với các tội như: Thay đổi tên họ trốn sang địa phương khác để tránh việc quan (Điều 286); người lạ đến nghỉ trọ tại thôn xóm mà không trình báo (Điều 293); Bỏ lửng vợ (Điều 308);. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Chương 6: Nhóm tội xâm phạm chế độ đất đai. Chương này có tên gọi là Điền sản, gồm có 59 điều trong đó 32 điều ban đầu và 27 điều bổ sung (14 điều về điền sản mới tăng thêm, 4 điều về luật hương hỏa, 9 điều về châm chước bổ sung luật hương hỏa) quy định về ruộng đất, thừa kế, hương hỏa và các tội phạm trong lĩnh vực này.

Các điều luật được quy định từ Điều 342 đến Điều 400, với các tội như: Chiếm ruộng đất công quá hạn định (Điều 343); Chiếm đoạt đất đai của lương dân (Điều 370); Bán trộm ruộng đất của người khác (Điều 382). - Chương 7: Nhóm tội thông gian. Nhóm tội này có tên gọi là Thông gian, gồm có 10 điều quy định về các tội phạm tình dục, từ Điều 401 đến Điều 410, với các tội như: Gian dâm với vợ lẽ người khác (Điều 401); Cưỡng dâm (Điều 403) Thông dâm với vợ người khác (Điều 405);. - Chương 8: Nhóm tội đạo tặc.

Nhóm tội này có tên gọi là Đạo tặc, gồm có 54 điều quy định về các tội trộm cướp, giết người và một số các tội phạm chính trị, được quy định từ Điều 411 đến Điều 464, với các tội như: Mưu mô làm việc đại nghịch (Điều 411); Giết người (Điều 415); cướp của giết người (Điều 426);. - Chương 9: Nhóm tội đấu tụng, gồm có 50 điều quy định về các nhóm tội đánh nhau (ẩu đả) và các tội vu cáo, lăng mạ., được quy định từ Điều 465 đến Điều 514, với các tội như: Cố ý đánh chết người (Điều 467); Đánh người trong hoàng tộc (Điều 474); Đánh lại người thi hành công vụ (Điều 493);. - Chương 10: Nhóm tội trá ngụy. Tên gọi của nhóm tội này là Trá ngụy, gồm 38 điều quy định về các tội giả mạo, lừa dối, được quy định từ Điều 515 đến Điều 552, với các tội như: Làm giả chiếu chế của triều đình (Điều 519); Giả mạo công văn giấy tờ (Điều 553);.

- Chương 11: Nhóm tạp luật, gồm có 92 điều quy định những tội phạm khác nhau về mọi mặt của đời sống xã hội phong kiến. Về thực chất chương 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] này mang tính hỗn hợp, nhằm bổ sung cho những loại tội phạm được quy định trong các chương khác của Quốc triều hình luật. Nó gồm có 92 điều, từ Điều 553 đến Điều 644, với các tội như: Đặt cạm bẫy (Điều 556); Tự tiện dời cầu, đổi bến (Điều 575); Để xảy ra hỏa hoạn trong kinh thành (Điều 617);. - Chương 12: Nhóm tội bộ vong, gồm có 12 điều quy định về việc bắt tội phạm chạy trốn và các tội phạm thuộc lĩnh vực này, được quy định từ Điều 645 đến Điều 657, với các tội như: Không giúp sức đuổi bắt tội phạm (Điều 647); Để lộ việc truy bắt tội phạm (Điều 648);.

- Chương 13: Nhóm tội đoán ngục, gồm có 65 điều quy định về việc xử án, giam giữ can phạm và các tội phạm trong lĩnh vực này, được quy định từ Điều 658 đến Điều 722, với các tội như: Tự tiện giam tội nhân ở nơi không đúng quy định (Điều 659); Tra khảo tội phạm quá ba lần (Điều 669); Xử án không theo cáo trạng (Điều 670);. Như vậy, sự ra đời của Quốc triều hình luật thực sự là sự kiện có giá trị đặc biệt trong lịch sử thể chế và củng cố pháp luật thời nhà Lê sơ. Hay nói cách khác là bản thân Quốc triều hình luật đã là thành tựu của sự tăng cường pháp chế dưới thời nhà Lê. “Nếu xét về mặt kỹ thuật lập pháp hình sự thì tuy được ban hành cách đây khoảng hơn 500 năm, Bộ luật này đã mang nhiều đặc điểm của Bộ luật hình sự hiện đại” [23, tr.

Về cấu trúc, Bộ luật cũng bao gồm hai phần: Phần chung và phần các tội phạm. Các quy định trong chương Danh lệ có thể coi là phần chung, đó là các quy định mang tính chất chung thể hiện những nguyên tắc nhất định và đã được cụ thể hóa trong các quy định về tội phạm trong các chương tiếp theo.Các tội xâm phạm tính mạng của con người trong Quốc triều hình luật Các tội xâm phạm tính mạng của con người trong Quốc triều hình luật không được quy định tập trung trong một chương như trong BLHS hiện hành mà nó được quy định trong nhiều chương khác nhau, cụ thể: 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] * Chương Danh lệ (Tên gọi luật lệ): Có nhiều quy định liên quan đến các tội xâm phạm tính mạng của con người ở Điều 2 và một số điều luật có liên quan là Điều 1, Điều 4, Điều 5, Điều 11, Điều 16, Điều 18.Ví dụ: Khoản 4, 5, 8, 9 Điều 2 quy định về tội ác nghịch, tội bất đạo, tội bất mục, tội bất nghĩa, đây là 4 trong 10 tội thập ác: 4. Ác nghịch, là đánh và mưu giết người ông bà, cha mẹ, bác, chú, thím, cô, anh, chị, em, ông bà ngoại, ông bà cha mẹ chồng. Bất đạo, là giết một nhà ba người không đáng tội chết, giết người chặt thây ra từng mảnh, bỏ thuốc độc bùa mê.

Bất mục, là giết hay đem bán những người trong họ từ hàng phải để tang 3 tháng trở lên, đánh đập và tố cáo chồng, cùng những họ hàng từ tiểu công trở lên. Bất nghĩa, là giết quan bản phủ và các quan đương chức tại nhiệm; giết thày học [33]. * Chương Đạo tặc (trộm cướp): Đây là chương tập trung nhiều nhất các quy định về các tội xâm phạm tính mạng của con người, gồm có 25 điều được quy định từ Điều 415 đến Điều 429, như: Tội chủ mưu giết người (Điều 415); Tội chủ mưu giết bậc tôn trưởng hay ông bà, cha mẹ (Điều 416); Tội nô tỳ mưu giết chủ (Điều 417);. Ví dụ: Điều 415 quy định về tội chủ mưu giết người: “Những kẻ mưu giết người, thì xử tội lưu đi châu gần; đã làm người ta bị thương, thì xử tội lưu đi châu ngoài; nếu vì bị thương mà chết, thì xử tội giảo; đã chết xử tội chém; tòng phạm đều bị xử nhẹ hơn tội trên một bậc; phải trả tiền đền mạng và tiền thương tổn như luật”.

* Chương Đấu tụng (Đánh nhau kiện cáo): Trong chương này, mặc dù là chương có tên gọi là đánh nhau kiện cáo, liên quan đến các nhóm tội xâm phạm sức khỏe của con người nhưng nó có rất nhiều quy định liên quan đến các tội xâm phạm tính mạng của con người ở các Điều 467, 479, 469, 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Ví dụ: Điều 467 quy định về Tội cố ý đánh chết người: Đánh nhau mà chết người thì phải tội giảo, lấy gươm giáo cố ý giết người thì phải tội chém. Dù vì đánh nhau mà dùng gươm giáo đánh chết người, thì cũng phải tội cố sát. Không vì đánh nhau mà cố ý đánh bị thương thì xử nặng hơn tội đánh nhau bị thương một bậc; đánh nhau đã xong rồi mỗi bên đi mỗi ngả mà trở lại đánh chết, hay làm bị thương người ta thì xử tội cố sát [33]. * Chương Bộ vong (bắt tội phạm chạy trốn): Chương này có một số quy định liên quan đến các tội xâm phạm tính mạng của con người, quy định ở các Điều 645, Điều 646, Điều 649, Điều 652.

Ví dụ: Điều 646 quy định: Đi bắt tội nhân mà tội nhân chống cự bị người đi bắt đánh chết, hay là vì tội nhân bỏ chạy, đuổi mà chết, hay là tội nhân cùng quẫn quá mà tự sát, thì người đi bắt đều được miễn tội. Đã bắt được tội nhân rồi mà còn đánh chết, thì xử nhẹ hơn tội đánh nhau chết bốn bậc; dùng đồ nhọn sắc mà đánh chết chỉ giảm một bậc. Tội nhân vốn phạm tội chết mà [người đi bắt] đánh chết, thì xử tội biếm một tư. Tội nhân chống cự đánh người đến bắt, thì xử nặng hơn tội trước một bậc; đánh bị thương thì xử nặng hơn tội đánh nhau bị thương hai bậc; đánh chết thì xử chém.

Nếu người ngoài giúp kẻ tội nhân chống cự người đến bắt, mà người đến bắt đánh chết ngay tại chỗ thì không bị xử tội[33].