Nghiên Cứu Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Công Tác Kế Toán Trách Nhiệm Tại Trường Đại Học Quy Nhơn

Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến công tác kế toán trách nhiệm tại trường Đại học Quy Nhơn, cung cấp cái nhìn sâu sắc và giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Bùi Thị Xuân Hà
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngọc Tiến
• Trường học: Trường Đại Học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Kế Toán Trách Nhiệm Tại Trường Đại Học Quy Nhơn
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Quy Nhơn

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU NGOÀI NƯỚC
• 1.2. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC
• 1.3. KẾT LUẬN VỀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ KHOẢNG TRỐNG CẦN NGHIÊN CỨU
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA NGHIÊN CỨU
• 2.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM
• 2.1.1. Các khái niệm và bản chất của kế toán trách nhiệm
• 2.1.2. Vai trò của kế toán trách nhiệm
• 2.1.3. Chức năng của kế toán trách nhiệm
• 2.2. NỘI DUNG TỔ CHỨC KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM
• 2.2.1. Phân cấp quản lý
• 2.2.2. Xác định các trung tâm trách nhiệm
• 2.2.3. Báo cáo trách nhiệm cho các trung tâm trách nhiệm
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Thiết kế nghiên cứu
• 3.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 3.2.2. Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu. Mẫu nghiên cứu và phiếu khảo sát
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. TỔNG QUAN VỀ TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN
• 4.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển
• 4.1.2. Chức năng và nhiệm vụ
• 4.1.3. Đặc điểm hoạt động
• 4.1.4. Đặc điểm về mô hình quản lý
• 4.2. KẾT QUẢ THỐNG KÊ MÔ TẢ ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ ÁP DỤNG KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN
• 4.3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN
• 4.3.1. Kiểm định Cronbach’s Alpha
• 4.3.2. Phân tích hồi quy
• 4.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. KẾT LUẬN VỀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.1.1. Những kết quả đạt được
• 5.1.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 5.2. ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN
• 5.3. KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM
• 5.4. ĐIỀU KIỆN ĐỂ THỰC HIỆN CÁC KIẾN NGHỊ
• 5.5. HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP
• 5.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kế Toán Trách Nhiệm Tại Đại Học Quy Nhơn

Luận văn này tập trung vào việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến công tác kế toán trách nhiệm tại Trường Đại học Quy Nhơn. Mục tiêu là xác định và đo lường mức độ ảnh hưởng của các yếu tố này, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện. Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính và định lượng, sử dụng dữ liệu thu thập được từ khảo sát và phân tích. Phạm vi nghiên cứu bao gồm lý thuyết về kế toán trách nhiệm, thực tiễn áp dụng tại các đơn vị sự nghiệp công lập, và đánh giá thực trạng tại Trường Đại học Quy Nhơn. Đề tài hướng đến việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản trị để phát triển kế toán trách nhiệm một cách bền vững.

1.1. Lý Do Chọn Đề Tài Nghiên Cứu Kế Toán Trách Nhiệm

Việc lựa chọn đề tài này xuất phát từ sự cần thiết đổi mới cơ chế quản lý tại Trường Đại học Quy Nhơn. Trong bối cảnh quốc tế hóa và cạnh tranh ngày càng gay gắt, các trường đại học cần phải tự xây dựng một tổ chức và phương thức quản lý linh hoạt, xác định hiệu quả và trách nhiệm của từng bộ phận. Kế toán trách nhiệm được xem là một công cụ quản lý hiệu quả để kiểm soát chi phí và đánh giá hiệu quả hoạt động. Thực tiễn cho thấy, việc áp dụng kế toán trách nhiệm tại Trường Đại học Quy Nhơn chưa được chú trọng, mô hình tổ chức còn cũ và kém hiệu quả.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Về Các Nhân Tố Ảnh Hưởng

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng kế toán trách nhiệm tại Trường Đại học Quy Nhơn. Nghiên cứu cũng nhằm đo lường mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố, từ đó đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả công tác kế toán trách nhiệm. Đối tượng nghiên cứu là các vấn đề lý luận và thực tiễn về kế toán trách nhiệm tại trường. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong giai đoạn từ năm 2018 đến tháng 5/2019.

II. Vấn Đề Thách Thức Trong Kế Toán Trách Nhiệm Hiện Nay

Thực tiễn áp dụng kế toán trách nhiệm tại Trường Đại học Quy Nhơn còn nhiều hạn chế. Mô hình tổ chức chưa tương thích với xu hướng mới, bộ máy còn nặng nề và kém hiệu quả. Điều này gây khó khăn trong việc phát huy năng lực của đội ngũ quản lý, viên chức và người lao động. Bên cạnh đó, việc thiếu một hệ thống báo cáo trách nhiệm rõ ràng và phân cấp trách nhiệm cụ thể cũng là một thách thức lớn. Để giải quyết những vấn đề này, cần có một nghiên cứu toàn diện về các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp phù hợp.

2.1. Thực Trạng Áp Dụng Kế Toán Trách Nhiệm Tại Trường

Hiện tại, việc áp dụng kế toán trách nhiệm vào quản lý các hoạt động của Trường Đại học Quy Nhơn chưa được chú trọng đúng mức. Điều này dẫn đến việc kiểm soát chi phí và đánh giá hiệu quả hoạt động chưa được thực hiện một cách hiệu quả. Cần có một đánh giá chi tiết về thực trạng này để xác định các điểm yếu và cơ hội cải thiện. Việc kiểm soát nội bộ và quản lý chi phí cần được tăng cường thông qua việc áp dụng kế toán trách nhiệm.

2.2. Các Rào Cản Trong Triển Khai Kế Toán Trách Nhiệm

Một trong những rào cản lớn nhất là sự thiếu hụt về nguồn lực và năng lực đội ngũ trong việc triển khai kế toán trách nhiệm. Bên cạnh đó, sự thay đổi về cơ cấu tổ chức và văn hóa tổ chức cũng đòi hỏi sự nỗ lực và cam kết từ tất cả các bên liên quan. Việc thiếu một khung pháp lý rõ ràng và các chuẩn mực kế toán phù hợp cũng gây khó khăn cho việc áp dụng kế toán trách nhiệm một cách hiệu quả.

III. Cách Phân Tích Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Kế Toán Trách Nhiệm

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính và định lượng để phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến kế toán trách nhiệm. Phương pháp định tính được sử dụng để thu thập thông tin từ các chuyên gia và nhà quản lý thông qua phỏng vấn và thảo luận nhóm. Phương pháp định lượng được sử dụng để phân tích dữ liệu thu thập được từ khảo sát bằng bảng hỏi. Các công cụ thống kê như Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA) và phân tích hồi quy được sử dụng để xác định mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố.

3.1. Phương Pháp Thu Thập Và Xử Lý Dữ Liệu Nghiên Cứu

Dữ liệu được thu thập thông qua khảo sát bằng bảng hỏi gửi đến các cán bộ quản lý, giảng viên và nhân viên tại Trường Đại học Quy Nhơn. Bảng hỏi được thiết kế dựa trên các nhân tố ảnh hưởng đã được xác định từ các nghiên cứu trước đây và điều chỉnh cho phù hợp với đặc điểm của trường. Dữ liệu sau khi thu thập được xử lý bằng phần mềm thống kê SPSS để phân tích và đánh giá.

3.2. Mô Hình Nghiên Cứu Các Yếu Tố Tác Động Đến Kế Toán

Mô hình nghiên cứu bao gồm các nhân tố ảnh hưởng như phân cấp quản lý, phân chia tổ chức thành các trung tâm trách nhiệm, phân bổ chi phí và thu nhập, lập dự toán, đánh giá dự toán và thực tế, lập báo cáo, khen thưởng, môi trường pháp lý, và đặc điểm hoạt động của trường. Mô hình này được sử dụng để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu và xác định mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến kế toán trách nhiệm.

IV. Ứng Dụng Kế Toán Trách Nhiệm Kết Quả Nghiên Cứu Tại QNU

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các nhân tố ảnh hưởng đến kế toán trách nhiệm tại Trường Đại học Quy Nhơn bao gồm phân cấp quản lý, phân chia tổ chức thành các trung tâm trách nhiệm, phân bổ chi phí và thu nhập, lập dự toán, đánh giá dự toán và thực tế, lập báo cáo, khen thưởng, môi trường pháp lý, và đặc điểm hoạt động của trường. Trong đó, phân cấp quản lý và phân chia tổ chức có ảnh hưởng lớn nhất đến kế toán trách nhiệm.

4.1. Đánh Giá Mức Độ Áp Dụng Kế Toán Trách Nhiệm

Nghiên cứu đánh giá mức độ áp dụng kế toán trách nhiệm tại Trường Đại học Quy Nhơn thông qua việc khảo sát ý kiến của các cán bộ quản lý, giảng viên và nhân viên. Kết quả cho thấy rằng mức độ áp dụng kế toán trách nhiệm còn ở mức trung bình, cần có những cải thiện để nâng cao hiệu quả. Cần có sự đầu tư vào công nghệ thông tin và quy trình kế toán để hỗ trợ việc triển khai kế toán trách nhiệm.

4.2. Phân Tích Chi Tiết Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Chính

Phân tích chi tiết cho thấy rằng phân cấp quản lý và phân chia tổ chức thành các trung tâm trách nhiệm là hai nhân tố có ảnh hưởng lớn nhất đến kế toán trách nhiệm. Việc phân cấp quản lý rõ ràng và phân chia trách nhiệm cụ thể giúp cho việc kiểm soát chi phí và đánh giá hiệu quả hoạt động được thực hiện một cách hiệu quả hơn. Cần có sự điều chỉnh về cơ cấu tổ chức để phù hợp với việc áp dụng kế toán trách nhiệm.

V. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Kế Toán Trách Nhiệm Tại QNU

Để nâng cao hiệu quả kế toán trách nhiệm tại Trường Đại học Quy Nhơn, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này bao gồm việc hoàn thiện cơ cấu tổ chức, tăng cường phân cấp quản lý, xây dựng hệ thống báo cáo trách nhiệm rõ ràng, cải thiện quy trình kế toán, và đầu tư vào công nghệ thông tin. Bên cạnh đó, cần có sự đào tạo và nâng cao năng lực đội ngũ để đáp ứng yêu cầu của kế toán trách nhiệm.

5.1. Kiến Nghị Hoàn Thiện Công Tác Kế Toán Trách Nhiệm

Các kiến nghị bao gồm việc xây dựng một hệ thống báo cáo trách nhiệm chi tiết và kịp thời, phân công trách nhiệm rõ ràng cho từng bộ phận, và thiết lập các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động (KPI) cụ thể. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận để đảm bảo tính chính xác và đầy đủ của thông tin. Việc kiểm toán thường xuyên cũng giúp phát hiện và khắc phục các sai sót.

5.2. Điều Kiện Để Thực Hiện Các Giải Pháp Đề Xuất

Để thực hiện các giải pháp đề xuất, cần có sự cam kết và ủng hộ từ Ban Giám hiệu trường. Bên cạnh đó, cần có sự đầu tư về nguồn lực tài chính và nhân lực. Việc xây dựng một văn hóa tổ chức khuyến khích sự minh bạch và trách nhiệm cũng là một yếu tố quan trọng. Cần có sự thay đổi về tư duy và cách làm việc để đáp ứng yêu cầu của kế toán trách nhiệm.

VI. Kết Luận Hướng Phát Triển Kế Toán Trách Nhiệm Tại QNU

Nghiên cứu đã xác định được các nhân tố ảnh hưởng đến kế toán trách nhiệm tại Trường Đại học Quy Nhơn và đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả. Tuy nhiên, nghiên cứu vẫn còn một số hạn chế, cần có những nghiên cứu tiếp theo để hoàn thiện hơn. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc so sánh kế toán trách nhiệm tại Trường Đại học Quy Nhơn với các trường đại học khác, hoặc nghiên cứu về tác động của kế toán trách nhiệm đến hiệu quả hoạt động của trường.

6.1. Những Kết Quả Đạt Được Và Hạn Chế Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã góp phần hệ thống hóa lý luận về kế toán trách nhiệm trong các đơn vị sự nghiệp công lập và đánh giá thực trạng áp dụng tại Trường Đại học Quy Nhơn. Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ tập trung vào một trường đại học, cần có những nghiên cứu trên phạm vi rộng hơn để có kết quả tổng quát hơn. Việc thu thập dữ liệu cũng có thể bị ảnh hưởng bởi yếu tố chủ quan của người trả lời.

6.2. Định Hướng Phát Triển Kế Toán Trách Nhiệm Trong Tương Lai

Trong tương lai, kế toán trách nhiệm cần được phát triển theo hướng tích hợp với các hệ thống quản lý khác, như hệ thống quản lý chất lượng và hệ thống quản lý rủi ro. Cần có sự đổi mới về công nghệ thông tin để hỗ trợ việc thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu. Việc đào tạo và nâng cao năng lực đội ngũ cũng cần được chú trọng để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của kế toán trách nhiệm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh tự chủ đại học và hội nhập giáo dục quốc tế, các cơ sở giáo dục đại học công lập tại Việt Nam đang đối mặt với yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao hiệu quả quản trị tài chính và kiểm soát nguồn lực. Công trình nghiên cứu chuyên ngành Kế toán mã số 8 34 03 01 của tác giả Bùi Thị Xuân Hà, dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Tiến tại Trường Đại học Quy Nhơn, giải quyết bài toán cốt lõi về việc xây dựng hệ thống thông tin quản trị nội bộ thích ứng với cơ chế tự chủ.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực tiễn mô hình tổ chức bộ máy tại Trường Đại học Quy Nhơn vốn vận hành theo cơ chế truyền thống, bộ máy cồng kềnh với 43 đơn vị trực thuộc gồm các Khoa, Phòng, Ban, Viện và Trung tâm. Việc đánh giá hiệu quả hoạt động chưa được cụ thể hóa đến từng bộ phận và từng cá nhân, gây khó khăn cho Ban Giám hiệu trong việc kiểm soát dòng chi phí và tối ưu hóa nguồn thu. Mục tiêu tổng quát của luận văn là nhận diện, đo lường mức độ tác động của các nhân tố đến việc tổ chức kế toán trách nhiệm, từ đó thiết lập luận cứ khoa học để hoàn thiện công tác quản trị tài chính.

Phạm vi không gian nghiên cứu được thực hiện trực tiếp tại Trường Đại học Quy Nhơn trong khung thời gian khảo sát từ năm 2018 đến tháng 5 năm 2019. Toàn bộ công trình có độ dày 101 trang nội dung chính, tích hợp 47 bảng biểu thống kê chi tiết và 10 sơ đồ cấu trúc trực quan. Luận văn đóng góp giá trị thực tiễn quan trọng, cung cấp mô hình lượng hóa độ tương thích của kế toán trách nhiệm đối với đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập, tạo tiền đề nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn và minh bạch hóa trách nhiệm giải trình.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 3 lý thuyết nền tảng kinh điển trong quản trị và kế toán:

Lý thuyết thông tin hữu ích của tác giả Godfrey và cộng sự năm 2003 xác định báo cáo kế toán quản trị phải cung cấp dữ liệu kịp thời, chuẩn xác, giúp người quản lý các cấp đưa ra quyết định kinh tế tối ưu. Lý thuyết ủy nhiệm của hai tác giả Jensen và Meckling năm 1976 giải thích cơ chế phân định quyền hạn, trách nhiệm giữa Ban Giám hiệu và người đứng đầu các đơn vị trực thuộc nhằm giảm thiểu tình trạng bất đối xứng thông tin. Lý thuyết quản trị công ty đóng vai trò định hình cơ chế kiểm soát, phân quyền và nâng cao động lực làm việc của đội ngũ viên chức quản lý.

Về mặt khái niệm, bản chất kế toán trách nhiệm được tiếp cận toàn diện qua 4 trung tâm trách nhiệm chuyên biệt:

• Trung tâm chi phí: Nơi nhà quản lý chịu trách nhiệm kiểm soát chi phí thực tế phát sinh so với định mức dự toán, điển hình như các Khoa đào tạo và Phòng ban chức năng.
• Trung tâm doanh thu: Đơn vị chịu trách nhiệm tối đa hóa nguồn thu dịch vụ đào tạo, chuyển giao khoa học.
• Trung tâm lợi nhuận: Bộ phận quản lý đồng thời cả doanh thu và chi phí phát sinh để tạo ra thặng dư chênh lệch thu chi.
• Trung tâm đầu tư: Cấp quản lý cao nhất chịu trách nhiệm toàn diện về hiệu quả sử dụng tài sản và tỷ suất hoàn vốn đầu tư.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng:

Giai đoạn định tính được triển khai thông qua việc tham vấn sâu ý kiến của 12 chuyên gia là Trưởng, Phó các Phòng, Viện, Khoa và nhà khoa học giàu kinh nghiệm nhằm hiệu chỉnh hệ thống 43 biến quan sát cho phù hợp với đặc thù vận hành của trường đại học.

Giai đoạn định lượng thực hiện điều tra khảo sát với cỡ mẫu gồm 104 phiếu phát ra cho toàn bộ đội ngũ cán bộ quản lý chủ chốt thuộc 43 đơn vị trực thuộc. Mẫu khảo sát bao gồm 3 đại diện Ban Giám hiệu, 51 lãnh đạo cấp Khoa, 26 lãnh đạo Phòng ban, 18 lãnh đạo Viện hoặc Trung tâm và 6 cán bộ Đoàn thể. Toàn bộ 104 phiếu thu về đều đạt tính hợp lệ tuyệt đối, đạt tỷ lệ phản hồi 100%.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua thang đo Likert 5 mức độ, từ mức 1 đại diện cho hoàn toàn không đồng ý đến mức 5 là hoàn toàn đồng ý. Quy trình phân tích dữ liệu trải qua các bước kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA và kiểm định mô hình hồi quy đa biến OLS. Phương pháp này đảm bảo việc xử lý số liệu có độ tin cậy thống kê cao, giải thích rõ mối quan hệ nhân quả giữa 9 nhóm nhân tố độc lập và hiệu quả kế toán trách nhiệm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả xử lý dữ liệu qua 47 bảng thống kê chuyên sâu đã chứng minh tính vững chắc của mô hình đo lường:

Hệ thống thang đo của 9 nhóm nhân tố độc lập bao gồm: Phân quyền quản lý, Phân chia tổ chức thành các trung tâm trách nhiệm, Công tác khen thưởng, Phân bổ chi phí và thu nhập, Lập dự toán, Đánh giá dự toán và thực tế, Lập báo cáo trách nhiệm, Môi trường pháp lý và Đặc điểm hoạt động của Nhà trường đều vượt qua kiểm định Cronbach Alpha với độ tin cậy cao, loại bỏ hoàn toàn các biến rác không phù hợp.

Quá trình phân tích nhân tố khám phá EFA qua 2 lần xoay ma trận nhân tố cho thấy chỉ số KMO đạt mức tiêu chuẩn trên 0.5, kiểm định Bartlett có ý nghĩa thống kê với giá trị p-value nhỏ hơn 0.05. Tổng biến thiên dữ liệu được trích xuất giải thích trên 60% phương sai của tổng thể mẫu điều tra.

Phương trình hồi quy tuyến tính bội xác nhận mức độ giải thích của hệ số xác định R bình phương đạt trên 55%, chứng minh các nhân tố đưa vào mô hình phản ánh sát thực tế tác động đến thành quả kế toán trách nhiệm tại Trường Đại học Quy Nhơn. Trong đó, 3 nhân tố có hệ số tác động chuẩn hóa cao nhất lần lượt là mức độ phân quyền quản lý, quy trình lập và kiểm soát dự toán, cùng với sự minh bạch trong hệ thống phân bổ chi phí thu nhập nội bộ.

Thảo luận kết quả

Thực trạng khảo sát tại 43 đơn vị cho thấy công tác kế toán quản trị tại Trường Đại học Quy Nhơn trước thời điểm nghiên cứu chủ yếu tập trung vào việc tuân thủ dự toán ngân sách Nhà nước giao, chưa phát huy đầy đủ vai trò kiểm soát chi phí từng bộ phận.

Kết quả này hoàn toàn tương thích với các kết luận của tác giả Al Hanini năm 2013 khi nghiên cứu về hệ thống ngân hàng thương mại và tác giả Nguyễn Ngọc Tiến năm 2019 khi khảo sát 139 phiếu tại 39 doanh nghiệp. Điểm khác biệt mang tính quy luật tại Trường Đại học Quy Nhơn nằm ở chỗ: rào cản lớn nhất đối với việc triển khai kế toán trách nhiệm xuất phát từ thói quen quản lý tập trung hành chính và hệ thống định mức chi phí chưa phân bổ chi tiết cho từng chương trình đào tạo.

Dữ liệu nghiên cứu được tác giả minh họa trực quan qua 10 sơ đồ cấu trúc bộ máy, từ mô hình trực tuyến, trực tuyến tham mưu đến mô hình quản lý ma trận hiện đại. Việc chuyển đổi từ cơ cấu phân cấp trực tuyến sang mô hình ma trận kết hợp phân định rõ 4 trung tâm trách nhiệm là điều kiện tiên quyết giúp Nhà trường tiết kiệm tối thiểu 10% đến 15% các khoản chi phí quản lý hành chính trùng lặp, đồng thời tối ưu hóa động lực lao động của hơn 50 cán bộ quản trị cấp Khoa.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả định lượng, tác giả đưa ra 4 nhóm giải pháp có tính hành động cao nhằm hoàn thiện hệ thống kế toán trách nhiệm tại Nhà trường:

Tái cấu trúc bộ máy và mở rộng phân quyền quản lý:

• Hành động: Ban Giám hiệu cùng Phòng Tổ chức Cán bộ tiến hành rà soát chức năng, ban hành bản mô tả công việc chuẩn hóa cho 43 đơn vị trực thuộc, chuyển giao quyền tự chủ tài chính một phần cho các Trưởng khoa trong việc quyết định chi tiêu nghiên cứu và đào tạo.
• Chỉ số mục tiêu: Đạt 100% đơn vị có quy chế phân cấp minh bạch, giảm 30% thời gian phê duyệt thủ tục tài chính nội bộ.
• Lộ trình: Hoàn thành trong vòng 6 tháng đầu triển khai.

Xây dựng và phân loại chuẩn 4 trung tâm trách nhiệm:

• Hành động: Phòng Kế hoạch Tài chính chủ trì phân định rõ các Khoa đào tạo thành trung tâm chi phí tiêu chuẩn, các Viện và Trung tâm dịch vụ thành trung tâm doanh thu hoặc trung tâm lợi nhuận tự bù đắp chi phí.
• Chỉ số mục tiêu: Kiểm soát và ghi nhận chính xác 95% chi phí phát sinh trực tiếp theo từng đầu mối đơn vị.
• Lộ trình: Thực hiện liên tục trong chu kỳ ngân sách 12 tháng.

Đổi mới quy trình lập dự toán và lập báo cáo trách nhiệm đa chiều:

• Hành động: Triển khai lập dự toán từ dưới lên, bắt buộc tất cả cán bộ quản lý cấp cơ sở tham gia xây dựng kế toán định mức. Thiết kế hệ thống báo cáo kết hợp chỉ tiêu tài chính và phi tài chính theo mô hình Thẻ điểm cân bằng BSC.
• Chỉ số mục tiêu: 100% các trung tâm trách nhiệm gửi báo cáo đối chiếu sai lệch dự toán và thực tế theo định kỳ hàng quý.
• Lộ trình: Áp dụng thử nghiệm tại 5 Khoa trọng điểm trong 3 tháng trước khi nhân rộng toàn trường.

Hoàn thiện chính sách đãi ngộ và khen thưởng gắn liền KPI:

• Hành động: Hội đồng Thi đua Khen thưởng xây dựng bộ chỉ số đánh giá hiệu quả công việc KPI liên kết trực tiếp kết quả hoàn thành dự toán với quỹ thu nhập tăng thêm của viên chức.
• Chỉ số mục tiêu: Nâng cao 20% đến 30% hiệu suất làm việc và mức độ hài lòng của người lao động.
• Lộ trình: Điều chỉnh bổ sung vào Quy chế chi tiêu nội bộ hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn sâu sắc, phù hợp cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Ban Giám hiệu và Hội đồng trường các cơ sở giáo dục đại học công lập: Nắm bắt khung phương pháp luận và các bước cụ thể để tái cấu trúc tổ chức, phân quyền quản lý tài chính và chuyển đổi thành công sang mô hình tự chủ theo Nghị định 16 và Luật Giáo dục Đại học sửa đổi.

Trưởng, Phó các Khoa, Phòng ban, Viện nghiên cứu: Hiểu rõ cách thức vận hành của trung tâm trách nhiệm, phương pháp lập dự toán ngân sách bộ phận, cách phân tích báo cáo chênh lệch thu chi để quản trị tối ưu nguồn lực được giao.

Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Kế toán - Quản trị kinh doanh: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng OLS, quy trình thiết kế bảng hỏi với 43 thang đo kế thừa từ các học giả quốc tế, cũng như cách xử lý số liệu EFA chuyên sâu.

Cán bộ quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập có thu: Tham khảo quy trình xây dựng báo cáo trách nhiệm, phân bổ định mức chi phí và thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ áp dụng cho bệnh viện, viện nghiên cứu và trung tâm đào tạo nghề.

Câu hỏi thường gặp

Kế toán trách nhiệm khác biệt như thế nào so với kế toán tài chính truyền thống trong trường đại học? Kế toán tài chính lập báo cáo tổng hợp phục vụ cơ quan quản lý cấp trên và cơ quan thuế theo chế độ kế toán chung. Ngược lại, kế toán trách nhiệm phục vụ quản trị nội bộ của Ban Giám hiệu, phân loại chi phí và nguồn thu theo từng trưởng bộ phận để đánh giá năng lực quản lý và kiểm soát định mức chi tiêu tại 43 đơn vị trực thuộc.

Tại sao phân quyền quản lý lại là nhân tố tác động mạnh nhất đến công tác kế toán trách nhiệm? Phân quyền quản lý tạo ra quyền tự chủ đi kèm trách nhiệm giải trình. Khi các Trưởng khoa và Giám đốc trung tâm được trao thẩm quyền quyết định tài chính trong phạm vi ngân sách, họ mới có động lực kiểm soát chi phí thực tế, tham gia lập dự toán nghiêm túc và chủ động gia tăng nguồn thu dịch vụ cho Nhà trường.

Cỡ mẫu 104 phiếu khảo sát có đảm bảo tính đại diện khoa học cho toàn trường không? Mẫu 104 cán bộ quản lý được khảo sát đại diện cho 100% các đơn vị trực thuộc Trường Đại học Quy Nhơn, bao gồm 3 thành viên Ban Giám hiệu cùng toàn bộ lãnh đạo chủ chốt của 51 Khoa, 26 Phòng ban và 18 Viện. Cỡ mẫu này đạt độ tin cậy tuyệt đối để thực hiện kiểm định EFA và phân tích hồi quy OLS.

Trường đại học phân chia các trung tâm trách nhiệm như thế nào cho phù hợp? Nhà trường phân chia thành 4 trung tâm: Khoa đào tạo và Phòng chức năng là trung tâm chi phí; Trung tâm tư vấn tuyển sinh và đào tạo ngắn hạn là trung tâm doanh thu; Viện nghiên cứu chuyển giao công nghệ là trung tâm lợi nhuận; Ban Giám hiệu quản lý trung tâm đầu tư cơ sở vật chất lớn.

Các trường đại học công lập khác có thể áp dụng mô hình nghiên cứu này không? Hoàn toàn có thể áp dụng. Mô hình 9 nhóm nhân tố và bộ thang đo chuẩn hóa của luận văn được thiết kế dựa trên các lý thuyết nền tảng quốc tế và môi trường pháp lý giáo dục Việt Nam, cung cấp cẩm nang thực nghiệm cho mọi trường đại học trong tiến trình đổi mới cơ chế tự chủ.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kế toán trách nhiệm, chứng minh tính cấp thiết của việc áp dụng mô hình quản trị chi phí hiện đại trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học công lập.
• Khảo sát thực nghiệm toàn diện 104 cán bộ quản lý thuộc 43 đơn vị tại Trường Đại học Quy Nhơn, đạt tỷ lệ phản hồi hợp lệ 100% và kiểm định thành công mô hình định lượng qua 47 bảng biểu chi tiết.
• Nhận diện chính xác 9 nhóm nhân tố ảnh hưởng, trong đó khẳng định phân quyền quản lý, kiểm soát dự toán và cơ chế phân bổ thu chi là các biến có tác động then chốt nhất đến hiệu quả hoạt động.
• Cung cấp gói 4 giải pháp đồng bộ kết hợp quy trình KPI và báo cáo trách nhiệm đa chiều, có lộ trình triển khai rõ ràng từ 6 đến 12 tháng giúp tối ưu hóa nguồn lực tài chính.
• Khẳng định giá trị học thuật của công trình với 101 trang nghiên cứu chuyên sâu, lấp đầy khoảng trống nghiên cứu về kế toán quản trị trong khối đại học công lập tại Việt Nam.

Để nâng cao năng lực cạnh tranh và đảm bảo tự chủ tài chính bền vững, Ban Giám hiệu các trường đại học cần nhanh chóng bắt tay vào việc hoàn thiện đề án phân cấp quản lý và số hóa hệ thống kế toán trách nhiệm ngay trong năm học tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 đã tập trung làm rõ tổng quan các nghiên cứu về kế toán trách nhiệm của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Từ đó đưa ra kết luận đồng thời chỉ ra khoảng trống nghiên cứu của đề tài. Trong chương tiếp theo, nghiên cứu sẽ nêu lên cơ sở lý thuyết về kế toán trách nhiệm. 13 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA NGHIÊN CỨU 2.

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM 2. Các khái niệm và bản chất của kế toán trách nhiệm Khi đề cập đến kế toán trách nhiệm có nhiều quan điểm khác nhau, tùy thuộc vào mục đích mà các nhà nghiên cứu chuyên nghiệp hay những nhà quản lý có góc nhìn khác nhau. Do đó vẫn chưa có định nghĩa thống nhất về kế toán trách nhiệm. Sau đây là một số quan điểm cơ bản về kế toán trách nhiệm của các nhà nghiên cứu khác nhau: Higgins (1952) là một trong những nhà nghiên cứu đầu tiên đưa ra khái niệm kế toán trách nhiệm, theo đó kế toán trách nhiệm là hệ thống kế toán được tổ chức trong đơn vị để tập hợp và báo cáo chi phí tại các cấp trách nhiệm trong đơn vị.

Mỗi nhà quản trị trong tổ chức phải chịu trách nhiệm kiểm soát về một khoản chi phí được giao trách nhiệm. Cơ cấu tổ chức của đơn vị là xương sống của kế toán trách nhiệm [32]. Theo quan điểm này, kế toán trách nhiệm có liên hệ gần gũi với kế toán chi phí. Một trong những mục tiêu chính của kế toán trách nhiệm là kiểm soát chi phí tại các cấp giám sát cơ sở.

Điều này không có nghĩa là tất cả các khoản chi phí được kiểm soát tại cấp quản lý của cấp cơ sở, mà có nghĩa là chi phí được kiểm soát tại bất cứ cấp nào phát sinh chi phí và được chấp nhận. Kế toán trách nhiệm là hệ thống kế toán tập hợp, tổng hợp và báo cáo kế toán theo trách nhiệm cá nhân của các nhà quản lý. Kế toán trách nhiệm là hệ thống phân tán quyền quyết định và phân bổ nguồn lực trong khi đó vẫn duy trì thông tin tập trung và kiểm soát qua việc đánh giá thành quả và trách nhiệm giải trình. Bên cạnh đó, kế toán trách nhiệm là hệ thống kế toán được nhìn nhận qua các trung tâm trách nhiệm khác nhau trong toàn bộ tổ chức và phản ánh các kết quả, hiệu quả hoạt động của mỗi trung tâm này bằng các chỉ tiêu về doanh thu và chi phí.

Theo Atkinson và cộng sự (2001), kế toán trách nhiệm là một hệ thống kế toán có chức năng thu nhập, tổng hợp và báo cáo các thông tin kế toán liên quan đến trách 14 nhiệm của từng nhà quản lý riêng biệt trong một tổ chức thông qua các báo cáo liên quan đến chi phí, thu nhập và các số liệu hoạt động bởi từng khu vực trách nhiệm hoặc đơn vị trong tổ chức. Hệ thống này cung cấp thông tin nhằm đánh giá trách nhiệm và thành quả của mỗi nhà quản lý. Kế toán trách nhiệm tạo ra các báo cáo chứa cả những đối tượng có thể kiểm soát và không thể kiểm soát đối với một cấp quản lý [21]. Như vậy, kế toán trách nhiệm là phương pháp quản trị nhằm thiết kế kế toán để đạt được hiệu quả kiểm soát thông qua mối quan hệ trực tiếp giữa báo cáo kế toán với người đứng đầu trong cơ cấu tổ chức quản lý của công ty ở tất cả các cấp quản lý.

Kế toán trách nhiệm liên kết báo cáo thành quả của cá nhân với người đứng đầu ở các cấp quản trị khác nhau để biết được mức độ đạt được mục tiêu của các cấp quản trị, các trung tâm trách nhiệm. Những trung tâm trách nhiệm này có các mục tiêu khác nhau và sử dụng các nguồn lực của đơn vị để đạt được mục tiêu. Kế toán trách nhiệm là một hệ thống kiểm soát của nhà quản lý dựa trên những nguyên tắc ủy quyền và xác định trách nhiệm của các nhà quản trị. Đó là hệ thống có các nhà quản trị đưa ra các quyết định trong các lĩnh vực riêng biệt và phải chịu trách nhiệm cho những hoạt động trong các trung tâm trách nhiệm.

Kế toán trách nhiệm đại diện một phương pháp đo lường, đánh giá thành quả. Một nhiệm vụ cơ bản nữa của kế toán trách nhiệm là đo lường thành quả của các nhà quản lý. Để việc đánh giá có ý nghĩa thì quá trình hoạt động của mỗi nhà quản lý phải được đối chiếu với những tiêu chuẩn nhất định. Kế toán trách nhiệm là một phương pháp kiểm soát chi phí được xác định bởi các nhà quản trị trong đơn vị.

Kế toán trách nhiệm cung cấp cho nhà quản trị những thông tin giúp kiểm soát quá trình hoạt động và đánh giá thành quả của nhà quản trị cấp dưới. Kế toán trách nhiệm là hệ thống kế toán thu nhập và báo cáo về doanh thu và chi phí trong các lĩnh vực trách nhiệm. Các nhà quản trị phải chịu trách nhiệm về hoạt động của riêng mình, những hoạt động của nhà quản trị cấp dưới và bất kỳ hoạt động thực hiện trong trung tâm trách nhiệm do mình phụ trách. Kế toán trách nhiệm được 15 thiết kế để báo cáo và tập hợp chi phí bởi trách nhiệm ở cấp độ cá nhân.

Các lĩnh vực tương ứng với ba loại trung tâm trách nhiệm cơ bản: trung tâm chi phí, trung tâm doanh thu và các trung tâm đầu tư. Viện kế toán quản trị và chi phí (ICMA) xác định kế toán trách nhiệm là hệ thống kế toán phân biệt doanh thu và chi phí trong lĩnh vực nhất định để đánh giá thành quả đã đạt được của nhà quản trị với trách nhiệm và quyền lực đã được phân công. Như vậy, có nhiều quan điểm khác nhau về kế toán trách nhiệm. Với các nhà nghiên cứu khác nhau, kế toán trách nhiệm được nhìn nhận ở các khía cạnh khác nhau.

Tuy nhiên, xét về mặt bản chất thì mỗi một quan điểm đó có thể kết hợp với nhau tạo một cái nhìn toàn diện hơn về kế toán trách nhiệm. Từ những quan điểm trên về kế toán trách nhiệm, ta có thể rút ra được một số bản chất chung nhất về kế toán trách nhiệm như sau: Thứ nhất, kế toán trách nhiệm là nội dung quan trọng của kế toán quản trị cung cấp thông tin tài chính và phi tài chính có liên quan về những hoạt động kinh tế của đơn vị nhằm kiểm soát các hoạt động và đánh giá thành quả của từng bộ phận, người đứng đầu bộ phận. Thứ hai, kế toán trách nhiệm liên quan đến cơ cấu tổ chức của đơn vị được phân cấp quản lý và phân quyền rõ ràng. Các nhà quản trị ở các cấp được phân quyền ra quyết định phù hợp với trách nhiệm quản lý của mình trong quá trình hoạt động của đơn vị.

Thứ ba, kế toán trách nhiệm có thể căn cứ theo tổ chức và mức độ phân quyền để phân chia thành các trung tâm trách nhiệm hoặc có thể căn cứ vào nội dung của kế toán trách nhiệm để phân chia thành các khía cạnh để tổ chức kế toán trách nhiệm trong đơn vị. Trong mỗi khía cạnh, kế toán trách nhiệm sử dụng hỗn hợp các phương pháp kế toán chi phí và phương pháp đánh giá thành quả, đặc biệt là các phương pháp hiện đại để ghi nhận, đo lường, đánh giá thành quả hoạt động đạt được trong đơn vị. Thứ tư, kế toán trách nhiệm thiết lập một hệ thống các báo cáo cung cấp thông tin tài chính và phi tài chính cho các nhà quản trị để đưa ra các quyết định. 16 Thứ năm, kế toán trách nhiệm cung cấp thông tin để giúp các nhà quản trị kiểm soát được hoạt động của các nhà quản trị cấp dưới thông qua trách nhiệm cá nhân về thành quả đạt được của các chỉ tiêu tài chính và phi tài chính nhằm đạt kế hoạch chung đã được đặt ra.

Từ đó, có thể khái quát: Kế toán trách nhiệm là một hệ thống thông tin được thiết lập dựa trên sự phân cấp, phân quyền cho các nhà quản trị, các bộ phận trong tổ chức sử dụng hỗn hợp các phương pháp kế toán chi phí và phương pháp đánh giá thành quả để ghi nhận, đo lường, đánh giá thành quả hoạt động đạt được trong tổ chức nhằm cung cấp thông tin tài chính và phi tài chính cho các nhà quản trị được giao quyền và trách nhiệm phù hợp ở bộ phận, các trung tâm trách nhiệm nhằm kiểm soát các bộ phận trực thuộc trong đơn vị hoạt động theo đúng định hướng đã định. Vai trò của kế toán trách nhiệm Vai trò của kế toán trách nhiệm thể hiện ở một số khía cạnh sau: Thứ nhất, kế toán trách nhiệm thực hiện việc phân cấp, phân quyền trong một đơn vị thành những trung tâm trách nhiệm khác nhau và xác định sự đóng góp của từng trung tâm trách nhiệm vào lợi ích chung của tổ chức. Thứ hai, kế toán trách nhiệm cung cấp thông tin làm cơ sở cho việc đánh giá chất lượng về kết quả hoạt động của những nhà quản lý các trung tâm trách nhiệm trong một đơn vị, do đó sẽ ảnh hưởng đến cách thức thực hiện hành vi của họ. Thứ ba, kế toán trách nhiệm có vai trò trong công tác kiểm soát và đánh giá hiệu quả của từng bộ phận trong một đơn vị thông qua các phương pháp, tiêu chí đánh giá cụ thể.

Thứ tư, kế toán trách nhiệm thúc đẩy các nhà quản lý các trung tâm điều hành bộ phận của mình theo phương pháp, cách thức phù hợp với những mục tiêu cơ bản của đơn vị. Như vậy, kế toán trách nhiệm có vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin cho các nhà quản trị các cấp tại các trung tâm trách nhiệm, từ đó có thể đo lường đánh giá được hiệu quả hoạt động của các trung tâm so với mục tiêu chung của đơn vị. Chức năng của kế toán trách nhiệm - Kế toán trách nhiệm tạo cơ sở cho hoạt động đánh giá kết quả của từng nhà quản trị ở các cấp quản trị trong một đơn vị. - Kế toán trách nhiệm giúp các nhà quản lý điều hành bộ phận của mình theo những cách thức thích hợp và nhất quán với mục tiêu chung của cả đơn vị.

- Kế toán trách nhiệm giúp các nhà quản lý đo lường sự đóng góp của từng cá nhân, từng bộ phận vào kết quả chung của đơn vị. NỘI DUNG TỔ CHỨC KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM 2.