Nghiên cứu biện pháp kỹ thuật tạo cây con mun (Diospyros mun) từ hạt trong giai đoạn vườn ươm

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích vnua nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật tạo cây con mun diospyros mun a chev ex lecomte từ hạt, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Ngô Thị Mai
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Hạnh Hoa
• Trường học: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa Học Cây Trồng
• Đề tài: Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật tạo cây con Mun (Diospyros mun A. ex Lecomte) từ hạt trong giai đoạn vườn ươm
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC CÁC BẢNG
• 4. DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• 5. DANH MỤC CÁC HÌNH
• 6. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 7. THESIS ABSTRACT
• 8. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 9. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI
• 9.1. Xác định một số chỉ tiêu kỹ thuật gieo ươm của hạt Mun
• 9.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số nhân tố sinh thái (chế độ che sáng, hỗn hợp ruột bầu, chế độ tưới nước) đến sinh trưởng cây con ở giai đoạn vườn ươm
• 9.3. Đề xuất được một số biện pháp kỹ thuật tạo cây con Mun từ hạt
• 10. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 11. ĐÓNG GÓP MỚI, Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 11.1. Đóng góp mới
• 11.2. Ý nghĩa khoa học
• 11.3. Ý nghĩa thực tiễn
• 12. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 12.1. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 12.1.1. Vị trí địa lý
• 12.1.2. Lịch sử địa chất và địa hình
• 12.1.3. Thổ nhưỡng
• 12.1.3.1. Nhóm A
• 12.1.3.2. Nhóm B
• 12.1.4. Khí hậu thủy văn
• 12.1.4.1. Chế độ nhiệt
• 12.1.4.2. Chế độ mưa
• 12.1.4.3. Độ ẩm không khí
• 12.1.4.4. Chế độ gió
• 12.1.4.5. Thủy văn
• 12.1.5. Tài nguyên động thực vật rừng
• 12.1.5.1. Hệ thực vật
• 12.1.5.2. Hệ động vật
• 12.2. GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CÂY MUN
• 12.2.1. Vị trí phân loại

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu biện pháp kỹ thuật tạo cây con mun

Nghiên cứu về cây con mun (Diospyros mun A. ex Lecomte) từ hạt trong giai đoạn vườn ươm là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực bảo tồn và phát triển cây gỗ quý hiếm tại Việt Nam. Cây mun là loài cây bản địa, có giá trị kinh tế và văn hóa cao, nhưng hiện đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Việc nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật để tạo cây con từ hạt sẽ giúp bảo tồn nguồn gen và phát triển bền vững loài cây này.

1.1. Tầm quan trọng của cây con mun trong bảo tồn

Cây mun không chỉ có giá trị kinh tế mà còn có vai trò quan trọng trong hệ sinh thái. Việc bảo tồn và phát triển cây con mun sẽ góp phần duy trì đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu về cây con mun

Mục tiêu của nghiên cứu là xác định các chỉ tiêu kỹ thuật gieo ươm hạt mun, nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố sinh thái đến sinh trưởng cây con, và đề xuất các biện pháp kỹ thuật hiệu quả.

II. Vấn đề và thách thức trong việc tạo cây con mun từ hạt

Việc tạo cây con mun từ hạt gặp nhiều thách thức, bao gồm tỷ lệ nảy mầm thấp, điều kiện sinh thái không phù hợp và thiếu quy trình kỹ thuật rõ ràng. Những vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả trong việc nhân giống cây mun.

2.1. Tỷ lệ nảy mầm và ảnh hưởng của điều kiện môi trường

Tỷ lệ nảy mầm của hạt mun thường dao động từ 48% đến 71,7%. Nhiệt độ, độ ẩm và loại giá thể là những yếu tố ảnh hưởng lớn đến khả năng nảy mầm của hạt.

2.2. Thiếu quy trình kỹ thuật hệ thống

Hiện tại, chưa có quy trình gieo ươm cây con mun một cách hệ thống, điều này gây khó khăn trong việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật hiệu quả.

III. Phương pháp nghiên cứu kỹ thuật tạo cây con mun từ hạt

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp truyền thống kết hợp với các kỹ thuật hiện đại để tạo ra cây con mun từ hạt. Các phương pháp này bao gồm xử lý hạt giống, lựa chọn giá thể và chế độ tưới nước phù hợp.

3.1. Xử lý hạt giống để nâng cao tỷ lệ nảy mầm

Hạt mun cần được xử lý bằng cách ngâm trong nước nóng ở nhiệt độ 60°C trong 8 giờ trước khi gieo. Phương pháp này giúp tăng tỷ lệ nảy mầm lên đáng kể.

3.2. Lựa chọn giá thể và chế độ tưới nước

Giá thể thích hợp cho gieo ươm hạt mun là hỗn hợp 87% đất mặt vườn, 10% phân chuồng hoai và 3% supe lân. Chế độ tưới nước hàng ngày với lượng 6,2 lít/m2 là cần thiết để duy trì độ ẩm cho cây con.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy cây con mun có thể được nhân giống thành công từ hạt với tỷ lệ nảy mầm và sinh trưởng tốt. Các biện pháp kỹ thuật đã được đề xuất có thể áp dụng trong thực tiễn để phát triển cây mun trong các vườn ươm.

4.1. Tỷ lệ sống và sinh trưởng của cây con mun

Cây con mun sau 9 tháng tuổi có tỷ lệ sống cao và sinh trưởng tốt, với chiều cao tối thiểu đạt 36 cm và đường kính cổ rễ từ 4-5 mm.

4.2. Ứng dụng trong trồng rừng và bảo tồn

Các kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong việc trồng rừng và bảo tồn cây mun, góp phần bảo vệ loài cây quý hiếm này khỏi nguy cơ tuyệt chủng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu cây con mun

Nghiên cứu về biện pháp kỹ thuật tạo cây con mun từ hạt đã mở ra hướng đi mới trong việc bảo tồn và phát triển loài cây này. Các biện pháp kỹ thuật được đề xuất sẽ giúp nâng cao hiệu quả nhân giống và trồng rừng cây mun trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo tồn cây mun

Bảo tồn cây mun không chỉ giúp duy trì đa dạng sinh học mà còn góp phần phát triển kinh tế địa phương thông qua việc trồng rừng và khai thác bền vững.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây con mun và phát triển các quy trình kỹ thuật hoàn thiện hơn để nâng cao hiệu quả nhân giống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây Mun (Diospyros mun A. ex Lecomte) thuộc họ Thị (Ebenaceae) là loài cây gỗ quý đặc hữu của Việt Nam, nổi tiếng với chất gỗ đen bóng, cứng bền và có giá trị kinh tế cũng như văn hóa sâu sắc. Do bị khai thác quá mức trong nhiều thập kỷ, loài cây này đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng nghiêm trọng. Trong Danh lục Đỏ của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), cây Mun được xếp ở cấp Cực kỳ nguy cấp (CR A1cd), đồng thời được đưa vào Sách Đỏ Việt Nam ở mức Nguy cấp (EN A1c,d, B1+2a) và thuộc danh mục thực vật rừng Nhóm I được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt. Tại Vườn quốc gia Cúc Phương với diện tích 22.200 ha, mật độ cá thể Mun trưởng thành ngoài tự nhiên chỉ đạt khoảng 29,3 cây/km2, trong khi mật độ cây tái sinh tự nhiên rất thấp với khoảng 275 cây/ha.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự thiếu hụt nghiêm trọng nguồn giống và chưa có một quy trình kỹ thuật gieo ươm cây con từ hạt mang tính hệ thống, chuẩn hóa. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là xác định các chỉ tiêu sinh lý hạt giống, đánh giá định lượng tác động của các nhân tố sinh thái bao gồm chế độ che sáng, thành phần dinh dưỡng ruột bầu và lượng nước tưới đến sinh trưởng cây con giai đoạn vườn ươm, từ đó đề xuất quy trình kỹ thuật nhân giống tối ưu.

Nghiên cứu được triển khai toàn diện tại Vườn quốc gia Cúc Phương cùng hệ thống phòng thí nghiệm chuyên ngành tại tỉnh Ninh Bình trong giai đoạn từ tháng 01/2015 đến tháng 05/2016. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa to lớn trong công tác bảo tồn nguồn gen thực vật nguy cấp, cung cấp cơ sở khoa học tin cậy giúp nâng tỷ lệ sống của cây con trong vườn ươm lên trên 85,0% và tạo nguồn giống chuẩn phục vụ các chương trình trồng phục hồi rừng bản địa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết lâm sinh học nhiệt đới, sinh lý học hạt giống và sinh thái học cá thể thực vật rừng. Trọng tâm của khung lý thuyết là cơ chế thích ứng quang hợp của thực vật bản địa qua từng giai đoạn tuổi, chuyển biến từ giai đoạn cây mầm chịu bóng sang giai đoạn cây con ưa sáng cục bộ. Bên cạnh đó, nguyên lý phá ngủ sinh lý hạt giống thông qua tác động thủy nhiệt và cơ chế hấp thu dinh dưỡng khoáng đa lượng trong giá thể nhân tạo đóng vai trò định hướng cho các công thức can thiệp kỹ thuật.

Khung phân tích tập trung vào các khái niệm chính:

• Thế nảy mầm (Ge): Tỷ lệ hạt nảy mầm bình thường trong 1/3 thời gian đầu của chu kỳ nảy mầm, phản ánh sức sống nội tại của lô hạt giống.
• Đặc tính sinh thái chịu bóng: Khả năng sinh trưởng và tích lũy sinh khối của cây con dưới các mức bức xạ ánh sáng suy giảm có kiểm soát.
• Động thái sinh trưởng hình thái: Sự biến đổi đồng thời của chiều cao vút ngọn (Hvn), đường kính cổ rễ (Do) và sinh khối chất khô tích lũy theo chu kỳ nuôi dưỡng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thực nghiệm được thu thập từ hơn 60 kg quả chín thu hái trực tiếp từ 30 cây mẹ khỏe mạnh, có đường kính thân từ 15 đến 30 cm và chiều cao từ 6 đến 13 m tại rừng tự nhiên Cúc Phương, sau chế biến thu được hơn 18 kg hạt sạch.

Các thí nghiệm được thiết kế đồng bộ theo phương pháp khối ngẫu nhiên đầy đủ (RCBD) với các cỡ mẫu tiêu chuẩn:

• Thí nghiệm xử lý hạt giống: Bố trí 5 công thức nhiệt độ nước ngâm (từ 20°C đến 80°C) và 3 loại giá thể nảy mầm với 3 lần lặp lại, dung lượng mẫu n = 100 hạt cho mỗi lần lặp. Thí nghiệm bảo quản lạnh bố trí 4 lần lặp với n = 400 hạt/lần lặp.
• Thí nghiệm nuôi dưỡng cây con: Đánh giá 4 mức độ che sáng (0%, 25%, 50%, 75%), 4 công thức phối trộn ruột bầu (kết hợp đất mặt, phân chuồng hoai mục và supe lân) cùng 4 chế độ tưới nước, thực hiện với 3 lần lặp lại, cỡ mẫu n = 50 cây cho mỗi lần lặp.
• Thí nghiệm trồng rừng thực địa: Đánh giá 3 giai đoạn tuổi xuất vườn (3, 6 và 9 tháng tuổi) với mật độ 2x4 m, dung lượng mẫu n = 33 cây cho mỗi lần lặp qua 3 lần nhắc lại.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích phương sai (ANOVA một nhân tố) là để kiểm soát sai số ngẫu nhiên giữa các khối thí nghiệm. Toàn bộ dữ liệu được phân tích trên phần mềm thống kê chuyên dụng SPSS 18.0 và Excel, áp dụng tiêu chuẩn kiểm định Bonferroni và Duncan ở mức ý nghĩa p < 0,05 nhằm xác định chính xác sự sai khác giữa các công thức.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực nghiệm đã đưa ra 4 phát hiện kỹ thuật cốt lõi có giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn cao:

Thứ nhất, hạt giống cây Mun có độ thuần đạt 95,02%, khối lượng 1000 hạt trung bình là 163,3 g (tương ứng khoảng 6.124 hạt/kg), độ ẩm hạt tự nhiên sau thu hái đạt 21,55% và năng lực nảy mầm ban đầu đạt mức 45,0%.

Thứ hai, phương pháp xử lý nhiệt có ảnh hưởng mang tính quyết định đến tỷ lệ nảy mầm. Hạt được ngâm trong nước có nhiệt độ ban đầu 60°C trong 8 giờ và gieo trên giá thể cát ẩm đạt tỷ lệ nảy mầm cao nhất là 71,7% - 72,3%, cao hơn 23,7% so với công thức đối chứng không ngâm hạt (chỉ đạt 48,0%). Đối với bảo quản giống, phương pháp lưu giữ hạt trong túi nilon kín đặt ở nhiệt độ lạnh 5°C duy trì tỷ lệ nảy mầm đạt 52,0% sau 3 tháng và đạt 25,3% sau 6 tháng, vượt trội hoàn toàn so với bảo quản ở nhiệt độ phòng (chỉ còn 5,3% sau 6 tháng).

Thứ ba, chế độ che sáng điều tiết rõ nét sự phát triển của cây con. Cây ở giai đoạn 3 và 6 tháng tuổi sinh trưởng tốt nhất dưới giàn che 50%, đạt chiều cao 28,8 cm và tỷ lệ sống 86,0% ở tháng thứ 6. Khi bước sang 9 tháng tuổi, mức che sáng 25% giúp cây bứt phá vượt bậc, đạt chiều cao trung bình 46,1 cm, đường kính cổ rễ 4,9 mm, tỷ lệ sống 85,3% và sinh khối khô đạt 6,0 g/cây (tăng 66,7% so với mức che 75%).

Thứ tư, hỗn hợp ruột bầu tối ưu nhất là công thức gồm 87% đất tầng mặt kết hợp 10% phân chuồng hoai mục và 3% supe lân. Cây 9 tháng tuổi nuôi dưỡng trong công thức này đạt chiều cao 46,0 cm, đường kính cổ rễ 5,2 mm, sinh khối khô đạt 6,2 g/cây, vượt trội 58,9% về tích lũy sinh khối so với công thức đối chứng sử dụng 100% đất tầng mặt (chỉ đạt 3,9 g/cây). Chế độ tưới nước thích hợp nhất được xác định là tưới 1 lần/ngày vào buổi sáng với định mức 6,2 lít/m2 cho túi bầu kích thước 10x15 cm.

Thảo luận kết quả

Cơ chế sinh học lý giải cho sự vượt trội của công thức ngâm nước ấm 60°C là nhờ nhiệt độ thích hợp đã kích hoạt các enzyme chuyển hóa nội tại, làm mềm lớp vỏ cutin dày bao quanh hạt Mun mà không làm biến tính phôi mầm. Giá thể cát ẩm cung cấp độ tản nhiệt và thông khí hoàn hảo, ngăn ngừa nấm bệnh hại rễ non.

Về nhu cầu sinh thái ánh sáng, sự thay đổi nhu cầu che bóng từ 50% ở giai đoạn 3-6 tháng tuổi xuống 25% ở giai đoạn 9 tháng tuổi phản ánh đúng đặc tính chuyển dịch sinh lý của cây gỗ nhiệt đới. Khi bộ lá thật đã hoàn chỉnh, cường độ quang hợp tăng cao đòi hỏi nhiều năng lượng bức xạ hơn để chuyển hóa thành sinh khối khô. Các số liệu tăng trưởng chiều cao và đường kính qua từng mốc 3, 6, 9 tháng khi biểu diễn trên biểu đồ cột và biểu đồ đường phân tán đều chỉ ra bước nhảy vọt ở các công thức có bổ sung 3% lân và 10% phân hữu cơ hoai. Hàm lượng phốt pho dễ tiêu kết hợp chất mùn hữu cơ đã kích thích hệ rễ bất định của cây Mun phát triển sâu rộng, tối ưu hóa quá trình hút dinh dưỡng. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu nhân giống trên các loài cây họ Dầu và họ Đậu quý hiếm tại Việt Nam, khẳng định cây con 9 tháng tuổi đạt chiều cao trên 36,0 cm và đường kính cổ rễ từ 4,0 đến 5,0 mm là tiêu chuẩn vàng để xuất vườn trồng rừng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, quy trình tạo cây con Mun từ hạt được khuyến nghị áp dụng qua 5 giải pháp hành động cụ thể:

1. Tổ chức thu hái và phân loại nguồn giống đạt chuẩn: Ban quản lý các khu rừng đặc dụng và vườn quốc gia cần tổ chức thu hái quả Mun vào thời điểm chín rộ (cuối tháng 11 hàng năm khi vỏ chuyển màu đen bóng) từ các cây mẹ khỏe mạnh có đường kính trên 15 cm; thực hiện tách hạt ngay để đảm bảo độ thuần hạt giống đạt trên 95,0% và độ ẩm ban đầu duy trì khoảng 21,5%.

2. Chuẩn hóa quy trình kích thích nảy mầm và bảo quản nguồn gen: Kỹ thuật viên vườn ươm tiến hành ngâm hạt giống trong nước ấm có nhiệt độ ban đầu 60°C trong thời gian 8 giờ, sau đó vớt ra rửa sạch và gieo ủ trên luống cát ẩm để đạt tỷ lệ nảy mầm mục tiêu trên 70,0%. Trong trường hợp cần lưu trữ giống phục vụ các vụ ươm kế tiếp, hạt phải được đóng gói trong túi nilon kín và đưa vào kho lạnh 5°C nhằm duy trì tỷ lệ nảy mầm trên 25,0% sau thời gian 180 ngày.

3. Phối trộn giá thể ruột bầu giàu dinh dưỡng khoáng: Các cơ sở sản xuất giống lâm nghiệp áp dụng nghiêm ngặt công thức đóng bầu gồm 87% đất tầng mặt màu mỡ kết hợp 10% phân chuồng ủ hoai mục và 3% supe lân trong túi bầu PE kích thước 10x15 cm nhằm tối ưu hóa sinh khối rễ.

4. Điều tiết linh hoạt giàn che sáng và chế độ tưới tiêu: Duy trì mức che sáng 50% trong suốt 6 tháng đầu đời của cây con, sau đó chủ động tháo dỡ một phần giàn che để hạ mức che sáng xuống 25% từ tháng thứ 7 đến tháng thứ 9. Thực hiện tưới nước đều đặn mỗi ngày 1 lần vào sáng sớm với liều lượng 6,2 lít/m2.

5. Thiết lập tiêu chuẩn nghiệm thu cây giống xuất vườn: Cơ quan quản lý dự án trồng rừng chỉ cho phép xuất vườn đối với các lô cây giống Mun đạt đủ 9 tháng tuổi, thân thẳng, không sâu bệnh, không bị cụt ngọn, chiều cao vút ngọn đạt tối thiểu từ 36,0 cm trở lên và đường kính cổ rễ đạt từ 4,0 đến 5,0 mm để bảo đảm tỷ lệ sống trên 85,0% ngoài thực địa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả của luận văn mang lại giá trị thực tiễn sâu rộng cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cán bộ kỹ thuật và ban quản lý tại các Vườn quốc gia, Khu bảo tồn thiên nhiên: Tài liệu cung cấp cơ sở kỹ thuật chuẩn xác để xây dựng các vườn ươm vệ tinh, thực hiện cứu hộ và nhân bản nguồn gen cây Mun bản địa phục vụ công tác làm giàu rừng đặc dụng.

2. Chủ vườn ươm và doanh nghiệp giống cây trồng lâm nghiệp: Doanh nghiệp có thể ứng dụng trực tiếp các định mức kỹ thuật về thành phần ruột bầu, liều lượng phân bón và định mức nước tưới để chuẩn hóa dây chuyền sản xuất cây giống gỗ quý nhóm I với chi phí tối ưu và tỷ lệ xuất vườn cao.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Lâm sinh, Khoa học cây trồng: Luận văn là tài liệu học thuật giá trị, cung cấp phương pháp luận khoa học trong việc bố trí thí nghiệm sinh thái học thực địa (RCBD), phương pháp phân tích thống kê phương sai nâng cao và dữ liệu đối chiếu đáng tin cậy về sinh học thực vật rừng.

4. Các nhà hoạch định chính sách bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển lâm nghiệp: Cơ quan quản lý nhà nước có thêm căn cứ thực chứng để hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật, xây dựng hướng dẫn kỹ thuật quốc gia về bảo tồn các loài thực vật hoang dã nguy cấp theo quy định hiện hành.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp xử lý nào giúp hạt Mun đạt tỷ lệ nảy mầm cao nhất? Biện pháp ngâm hạt trong nước ấm có nhiệt độ ban đầu 60°C trong thời gian 8 giờ rồi vớt ra gieo ủ trên cát ẩm đem lại hiệu quả cao nhất. Phương pháp này giúp tỷ lệ nảy mầm đạt 71,7% - 72,3%, thời gian bắt đầu nảy mầm rút ngắn xuống còn 5,7 ngày, vượt trội hơn nhiều so với hạt không xử lý chỉ đạt 48,0%.

Hạt giống cây Mun nên được bảo quản trong điều kiện nào để duy trì sức sống lâu dài? Phương pháp tối ưu là đóng hạt trong túi nilon kín và lưu trữ trong tủ lạnh ở nhiệt độ ổn định 5°C. Điều kiện này giúp duy trì tỷ lệ nảy mầm 52,0% sau 3 tháng và 25,3% sau 6 tháng, trong khi hạt bảo quản ở điều kiện nhiệt độ phòng bị suy giảm tỷ lệ nảy mầm xuống chỉ còn 5,3%.

Tại sao cần thay đổi tỷ lệ che sáng từ 50% xuống 25% theo tuổi cây con? Ở giai đoạn 3 đến 6 tháng tuổi, cây mầm Mun có đặc tính sinh thái chịu bóng nên mức che 50% giúp tỷ lệ sống đạt tới 86,0%. Khi cây đạt 9 tháng tuổi, nhu cầu quang hợp tăng mạnh, mức che 25% sẽ kích thích cây phát triển vượt trội, đạt chiều cao 46,1 cm và sinh khối khô 6,0 g/cây.

Công thức phối trộn ruột bầu nào đem lại hiệu quả sinh trưởng tốt nhất cho cây con Mun? Công thức ruột bầu tối ưu gồm 87% đất tầng mặt, 10% phân chuồng hoai mục và 3% supe lân. Tỷ lệ này giúp cây 9 tháng tuổi đạt đường kính cổ rễ 5,2 mm và sinh khối khô 6,2 g/cây, cao hơn 58,9% so với công thức thuần 100% đất mặt vườn ươm.

Tiêu chuẩn hình thái bắt buộc của cây con giống Mun khi xuất vườn trồng rừng là gì? Cây con đạt chuẩn xuất vườn phải đủ 9 tháng tuổi, cây sinh trưởng khỏe mạnh, thân thẳng, không bị sâu bệnh hay cụt ngọn, chiều cao vút ngọn đạt tối thiểu từ 36,0 cm và đường kính cổ rễ đạt từ 4,0 đến 5,0 mm, đảm bảo tỷ lệ sống trên 85,0% sau 1 năm trồng thử nghiệm.

Kết luận

Nghiên cứu đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu khoa học đề ra thông qua 5 kết luận then chốt:

• Xác lập hệ thống chỉ tiêu sinh lý hạt giống Mun nguyên thủy với độ thuần 95,02%, khối lượng 1000 hạt đạt 163,3 g, độ ẩm hạt 21,55% và thế nảy mầm đạt 45,0%.
• Xác định quy trình kích thích nảy mầm tối ưu bằng việc ngâm hạt trong nước 60°C suốt 8 giờ và gieo trên cát ẩm, nâng tỷ lệ nảy mầm lên 71,7% - 72,3%.
• Chứng minh công nghệ bảo quản giống trong túi nilon kín ở nhiệt độ 5°C giúp duy trì sức sống hạt giống đạt tỷ lệ nảy mầm 25,3% sau 180 ngày.
• Xây dựng trọn gói quy trình vườn ươm chuẩn hóa: Che sáng 50% trong 6 tháng đầu và giảm xuống 25% ở tháng thứ 9; sử dụng ruột bầu gồm 87% đất mặt, 10% phân chuồng hoai mục, 3% supe lân và tưới nước định mức 6,2 lít/m2/ngày.
• Khẳng định tiêu chuẩn cây giống xuất vườn tối ưu là cây 9 tháng tuổi có chiều cao vút ngọn tối thiểu 36,0 cm và đường kính cổ rễ từ 4,0 đến 5,0 mm.

Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung theo dõi động thái tăng trưởng của cây Mun sau khi trồng thử nghiệm từ năm thứ 2 đến năm thứ 5 trên các lập địa rừng khác nhau. Các đơn vị lâm nghiệp và vườn ươm hãy áp dụng ngay quy trình kỹ thuật này vào thực tiễn sản xuất giống để chung tay khôi phục và phát triển bền vững loài gỗ quý Mun của nước ta.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGÔ THỊ MAI NGHIÊN CỨU MỘT SỐ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT TẠO CÂY CON MUN (Diospyros mun A. ex Lecomte) TỪ HẠT TRONG GIAI ĐOẠN VƯỜN ƯƠM Chuyên ngành: Khoa học cây trồng Mã số: 60.10 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Hạnh Hoa NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Ngô Thị Mai i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến cô giáo TS. Nguyễn Hạnh Hoa đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Thực vật, Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam; đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ, công chức, viên chức VQG Cúc Phương- Ninh Bình; Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Ninh Bình; Sở Khoa học và Công nghệ Ninh Bình đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Ngô Thị Mai ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục.

iii Danh mục chữ viết tắt. v Danh mục các bảng. vi Danh mục các biểu đồ. vii Danh mục các hình.

viii Trích yếu luận văn. ix Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu của đề tài.

Phạm vi nghiên cứu. Đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn.

Tổng quan tài liệu. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu. Vị trí địa lý. Lịch sử địa chất và địa hình.

Thổ nhưỡng. Khí hậu thủy văn. Tài nguyên động thực vật rừng. Giới thiệu chung về cây Mun.

Vị trí phân loại. Đặc điểm thực vật học. Đặc điểm sinh thái. Các nghiên cứu về kỹ thuật tạo cây con từ hạt.

Trên thế giới. Các nghiên cứu về cây Mun. Vật liệu, nội dung, phương pháp nghiên cứu. 18 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Vật liệu, địa điểm và thời gian nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Nghiên cứu kỹ thuật hạt giống. Nghiên cứu kỹ thuật tạo cây con. Đề xuất được một số biện pháp kỹ thuật tạo cây con Mun từ hạt.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu chung. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể. Kết quả nghiên cứu và thảo luận.

Nghiên cứu về kỹ thuật hạt giống Mun. Một số chỉ tiêu gieo ươm của hạt cây Mun. Ảnh hưởng của nhiệt độ nước ủ đến khả năng nảy mầm của hạt. Ảnh hưởng của các loại giá thể khác nhau đến khả năng nảy mầm hạt.

Ảnh hưởng của thời gian và nhiệt độ bảo quản đến tỷ lệ nảy mầm của hạt. Nghiên cứu về kỹ thuật tạo cây con Mun. Ảnh hưởng của tỷ lệ che sáng đến sinh trưởng của cây Mun trong giai đoạn vườn ươm. Ảnh hưởng của hỗn hợp ruột bầu đến sinh trưởng cây Mun giai đoạn vườn ươm.

Ảnh hưởng của chế độ tưới nước đến sinh trưởng cây Mun giai đoạn vườn ươm. Ảnh hưởng của tuổi cây con xuất vườn khác nhau đến sinh trưởng Mun ở rừng trồng. Bước đầu đề xuất biện pháp kỹ thuật tạo cây con Mun. Chuẩn bị hạt giống.

Kết luận và kiến nghị. 53 Tài liệu tham khảo. 60 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt CT Công thức Dt Đường kính tán Do Đường kính gốc Hvn Chiều cao vút ngọn của cây IUCN Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế KBTTN Khu bảo tồn thiên nhiên OTC Ô tiêu chuẩn VQG Vườn quốc gia V Hệ số biến động (%) X Giá trị trung bình v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 4. Khối lượng và độ ẩm ban đầu của hạt Mun.

Độ thuần của hạt. Thế nảy mầm của hạt Mun. Ảnh hưởng của nhiệt độ nước ủ đến khả năng nảy mầm của hạt Mun. Khả năng nảy mầm của hạt Mun ở các giá thể khác nhau.

Ảnh hưởng của thời gian và nhiệt độ bảo quản đến tỷ lệ nảy mầm của hạt Mun. Một số chỉ tiêu sinh trưởng của Mun ở các tỷ lệ che sáng. Một số chỉ tiêu sinh trưởng của cây Mun ở các công thức hỗn hợp ruột bầu. Một số chỉ tiêu sinh trưởng cây Mun ở các công thức tưới nước.

Sinh trưởng của Mun ở rừng trồng 1 năm có tuổi cây con xuất vườn khác nhau .49 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 4. Ảnh hưởng của thời gian và nhiệt độ bảo quản đến tỷ lệ nảy mầm của hạt Mun. Tỷ lệ sống của Mun ở các công thức che sáng. Chiều cao cây Mun ở các tỷ lệ che sáng.

Đường kính cây Mun ở các tỷ lệ che sáng. Sinh khối khô cây Mun ở các tỷ lệ che sáng. Tỷ lệ sống của Mun ở các công thức hỗn hợp ruột bầu. Chiều cao cây Mun ở các công thức hỗn hợp ruột bầu.

Đường kính cây Mun ở các công thức hỗn hợp ruột bầu. Sinh khối khô cây Mun ở các công thức hỗn hợp ruột bầu. Tỷ lệ sống của Mun ở các công thức tưới nước. Chiều cao cây Mun ở các công thức tưới nước.

Đường kính cây Mun ở các công thức tưới nước. Sinh khối khô cây Mun ở các công thức tưới nước. Tỷ lệ sống của Mun sau 1 năm trồng ở các tuổi cây con xuất vườn khác nhau. Sinh trưởng chiều cao của Mun sau 1 năm trồng ở các tuổi cây con xuất vườn khác nhau.

Sinh trưởng đường kính của Mun sau 1 năm trồng ở các tuổi cây con xuất vườn khác nhau .51 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 3. Sơ đồ bố trí thí nghiệm theo dõi nảy mầm của hạt sau khi xử lý. Sơ đồ bố trí thí nghiệm theo dõi nảy mầm của hạt ở các công thức giá thể. Sơ đồ bố trí thí nghiệm về ảnh hưởng của tỷ lệ che sáng.

Sơ đồ bố trí thí nghiệm về ảnh hưởng của hỗn hợp ruột bầu. Sơ đồ bố trí thí nghiệm về ảnh hưởng của chế độ tưới nước. Mun 9 tháng tuổi ở tỷ lệ che sáng khác nhau. Cây Mun 6 tháng tuổi trồng thử nghiệm sau 10 tháng.

Cây Mun 3 tháng tuổi trồng thử nghiệm sau 10 tháng.48 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Mun (Diospyros mun A. ex Lecomte) là loài cây bản địa, đặc hữu của Việt Nam. trước đây loài cây này có phân bố tự nhiên ở nhiều tỉnh trong cả nước như Ninh Bình, Hòa Bình, Tuyên Quang, Quảng Bình, Khánh Hòa, Ninh Thuận. Hiện nay Mun chỉ còn ở một số ít Vườn quốc gia, Khu bảo tồn thiên nhiên.

Tuy nhiên, có rất ít công trình nghiên cứu về loài cây quý này. Vì vậy, việc nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật tạo cây con Mun từ hạt trong giai đoạn vườn ươm là rất cần thiết, góp phần bảo tồn và phát triển loài cây gỗ quý này. Việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu truyền thống phù hợp với nội dung nghiên cứu của đề tài. Từ việc nghiên cứu đó, chúng tôi rút ra một số kết luận chính như sau: Hạt Mun sau khi thu hái có độ thuần trung bình của hạt là 95,02%, với tỷ lệ nảy mầm sau khi thu hái đạt 48 - 71,7%.

Hạt được bảo quản 180 ngày bằng cách để hạt trong túi nilon đen đặt trong tủ lạnh 50C, cho tỷ lệ nảy mầm đạt 25,3%. Nên xử lý hạt bằng cách ngâm hạt trong nước có nhiệt độ ban đầu 600C trong 8 giờ, sau đó vớt ra gieo ủ trong cát ẩm. Chọn giá thể để gieo ươm hạt là cát ẩm, sau 6 ngày hạt bắt đầu nảy mầm, thời gian nảy mầm 20 ngày. Ở giai đoạn vườn ươm, Mun là cây chịu bóng, tỷ lệ che sáng thích hợp cho cây 3 và 6 tháng tuổi là 50%, cây 9 tháng tuổi là 25%.

Hỗn hợp giá thể thích hợp cho gieo ươm Mun là 87% đất mặt vườn + 10% phân chuồng hoai + 3% supe lân. Cây con Mun trong giai đoạn vườn ươm cần tưới nước mỗi ngày 1 lần với lượng nước tưới 6,2 lít/m2 (bầu có kích thước 10 x 15cm) là thích hợp. Kết quả nghiên cứu của đề tài bước đầu cho thấy Mun là một loài cây bản địa sinh trưởng chậm có khả năng tạo cây con bằng hạt. Cây con Mun có thể được nhân giống bằng hạt.

Cây Mun thích hợp cho trồng rừng là cây 9 tháng tuổi, khỏe mạnh, không bị sâu bệnh, không cụt ngọn, chiều cao tối thiểu 36 cm, đường kính cổ rễ 4 - 5mm. ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] THESIS ABSTRACT Diospyros mun A. ex Lecomte (commonname: Ebony) is a native endemic species of Vietnam. Earlier, this species naturally distributed in various provinces of our country such as: Ninh Binh, Hoa Binh, Tuyen Quang, Quang Binh, Khanh Hoa, Ninh Thuan, etc.

Currently, Ebony is only in some national parks, nature conservation zones or protected forests. However, studies on Ebony are still limited. Therefore technical methods study on Ebony (Diospyros mun A.