Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu bệnh virus hại cà chua tại Hà Nội và phụ cận

Nghiên cứu bệnh virus hại cà chua tại Hà Nội và phụ cận, luận văn thạc sĩ VNUA cung cấp thông tin và giải pháp hiệu quả cho nông dân.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Ngô Bích Hảo
• Trường học: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên cứu bệnh virus hại cà chua tại Hà Nội và phụ cận
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.7. Thesis abstract
• 2. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 3. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
• 4. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 5. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• 5.1. Ý nghĩa khoa học
• 5.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 6. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 6.1. NHỮNG NGHIÊN CỨU VỀ CÀ CHUA TRONG NƯỚC
• 6.1.1. Tình hình sản xuất cà chua tại Việt Nam
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu bệnh virus hại cà chua tại Hà Nội

Nghiên cứu bệnh virus hại cà chua tại Hà Nội và vùng lân cận là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp hiện nay. Cà chua (Lycopersicon esculentum) là một trong những loại cây trồng quan trọng, không chỉ cung cấp thực phẩm mà còn có giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, bệnh do virus gây ra đã trở thành một trong những nguyên nhân chính làm giảm năng suất và chất lượng cà chua. Nghiên cứu này nhằm xác định thành phần và đặc điểm sinh học của các loại virus hại cà chua, từ đó đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Tình hình sản xuất cà chua tại Việt Nam

Cà chua được trồng rộng rãi tại Việt Nam, với diện tích khoảng 15.000 ha hàng năm. Năng suất trung bình đạt từ 15-17 tấn/ha, tuy nhiên, sản xuất vẫn gặp nhiều khó khăn do bệnh virus. Các tỉnh như Hà Nội, Hải Phòng, và Nam Định là những vùng trồng cà chua chủ yếu.

1.2. Ý nghĩa của nghiên cứu bệnh virus hại cà chua

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin khoa học về các loại virus hại cà chua mà còn giúp nông dân có những biện pháp phòng ngừa hiệu quả, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

II. Các vấn đề và thách thức trong nghiên cứu bệnh virus cà chua

Bệnh virus hại cà chua gây ra nhiều thách thức cho nông dân và ngành nông nghiệp. Các loại virus như Potato virus Y (PVY) và Tomato spotted wilt virus (TSWV) đã được xác định là những tác nhân chính gây hại. Sự lây lan của virus thường diễn ra nhanh chóng, đặc biệt trong điều kiện khí hậu ẩm ướt.

2.1. Nguyên nhân gây bệnh virus hại cà chua

Nguyên nhân chính gây bệnh virus hại cà chua bao gồm điều kiện thời tiết bất lợi, sự xuất hiện của côn trùng truyền bệnh như bọ phấn. Những yếu tố này làm tăng nguy cơ lây nhiễm virus trong các vụ mùa.

2.2. Tác động của bệnh virus đến năng suất cà chua

Bệnh virus không chỉ làm giảm năng suất mà còn ảnh hưởng đến chất lượng quả cà chua. Nhiều giống cà chua bị thoái hóa, dẫn đến thiệt hại kinh tế cho nông dân.

III. Phương pháp nghiên cứu bệnh virus hại cà chua hiệu quả

Để nghiên cứu bệnh virus hại cà chua, các phương pháp như điều tra hiện trường, thu mẫu và phân tích bằng kỹ thuật ELISA và RT-PCR đã được áp dụng. Những phương pháp này giúp xác định chính xác loại virus gây bệnh và mức độ nhiễm bệnh.

3.1. Phương pháp điều tra hiện trường

Điều tra hiện trường giúp thu thập thông tin về triệu chứng bệnh trên cây cà chua. Các mẫu bệnh được thu thập từ các vùng trồng cà chua tại Hà Nội và các tỉnh lân cận.

3.2. Kỹ thuật ELISA và RT PCR trong phát hiện virus

Kỹ thuật ELISA được sử dụng để phát hiện kháng thể virus trong mẫu bệnh. RT-PCR giúp xác định chính xác loại virus gây bệnh, từ đó có thể đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều loại virus gây hại cho cà chua, trong đó PVY và TSWV là phổ biến nhất. Các triệu chứng bệnh như xoăn vàng lá, khảm lá đã được ghi nhận. Những thông tin này có thể giúp nông dân nhận diện và phòng ngừa bệnh hiệu quả.

4.1. Các triệu chứng bệnh virus trên cà chua

Các triệu chứng bệnh virus trên cà chua bao gồm xoăn vàng lá, khảm lá, và biến vàng. Những triệu chứng này thường xuất hiện trong giai đoạn cây ra hoa và thu hoạch.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để phát triển các biện pháp phòng ngừa bệnh virus, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng cà chua. Nông dân có thể áp dụng các biện pháp canh tác hợp lý để giảm thiểu rủi ro.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu bệnh virus cà chua

Nghiên cứu bệnh virus hại cà chua tại Hà Nội và vùng lân cận đã chỉ ra tầm quan trọng của việc xác định và phòng ngừa bệnh. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu để phát triển các giống cà chua kháng virus và các biện pháp canh tác bền vững.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu bệnh virus

Nghiên cứu bệnh virus hại cà chua là cần thiết để bảo vệ sản xuất nông nghiệp và đảm bảo an ninh lương thực. Việc hiểu rõ về virus sẽ giúp nông dân có những biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

5.2. Triển vọng phát triển giống cà chua kháng virus

Triển vọng phát triển giống cà chua kháng virus là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Cần có sự hợp tác giữa các nhà nghiên cứu và nông dân để thực hiện điều này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cà chua (Solanum lycopersicum) là một trong những loại cây rau ăn quả có giá trị kinh tế và dinh dưỡng hàng đầu tại Việt Nam. Với diện tích canh tác hàng năm đạt khoảng 15.000 ha, năng suất trung bình dao động từ 15 đến 17 tấn/ha và vượt trên 30 tấn/ha tại các vùng thâm canh trọng điểm, cây cà chua đóng vai trò trụ cột trong cơ cấu cây trồng vụ đông tại miền Bắc. Riêng khu vực Đồng bằng sông Hồng và Trung du Bắc Bộ đã chiếm tới 56,82% diện tích và 71,80% tổng sản lượng cà chua của cả nước. Tuy nhiên, sự phát triển của ngành hàng này đang đối mặt với thách thức nghiêm trọng từ các bệnh do virus gây ra, khiến năng suất suy giảm từ 50% đến 75%, thậm chí làm mất trắng 100% sản lượng và gây thoái hóa giống nghiêm trọng.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm xác định chính xác thành phần loài, đặc điểm triệu chứng học, tỷ lệ gây hại và đặc tính sinh học của các chủng virus tấn công cây cà chua tại khu vực Hà Nội cùng các vùng phụ cận. Phạm vi thực địa được triển khai liên tục từ tháng 8/2016 đến tháng 8/2017, bao gồm hai vụ sản xuất chính là đông xuân 2016-2017 và xuân hè 2017 tại các địa bàn trọng điểm như Gia Lâm, Đông Anh (Hà Nội), Vĩnh Bảo (Hải Phòng), Nghĩa Hưng (Nam Định), đồng thời thu thập mẫu đối chứng tại Mộc Châu (Sơn La) và Đà Lạt (Lâm Đồng). Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi thiết lập cơ sở dữ liệu dịch tễ học chuẩn xác, hỗ trợ các vùng sản xuất rau an toàn kiểm soát tỷ lệ nhiễm bệnh xuống dưới 10% và định hướng chọn tạo các giống cà chua kháng virus có năng suất cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết virus học thực vật hiện đại, tập trung vào ba chi virus phổ biến gây hại nghiêm trọng nhất trên cây họ Cà (Solanaceae):

• Chi Begomovirus (thuộc họ Geminiviridae): Nhóm virus có cấu trúc hạt đôi đa diện (geminate) kích thước 20x30 nm, bộ gen DNA sợi đơn dạng vòng (kích thước khoảng 2,7 - 2,8 kb) với cấu trúc đơn phân hoặc nhị phân (DNA-A và DNA-B). Virus tái sinh trong nhân tế bào theo cơ chế vòng lăn (rolling circle replication) và lan truyền ngoài tự nhiên qua côn trùng môi giới là bọ phấn (Bemisia tabaci) theo phương thức bền vững tuần hoàn.
• Chi Potyvirus (thuộc họ Potyviridae): Nhóm virus có cấu trúc sợi mềm dài 650-950 nm, đường kính 11-15 nm, mang bộ gen RNA sợi đơn cực dương (~10 kb) mã hóa cho một polyprotein lớn. Virus lan truyền qua nhiều loài rệp muội thuộc họ Aphididae theo kiểu không bền vững và qua tiếp xúc cơ giới.
• Chi Tospovirus (thuộc họ Bunyaviridae): Nhóm virus duy nhất trong họ gây hại trên thực vật, có vỏ bọc màng lipid kép và glycoprotein với đường kính 80-120 nm, chứa ba phân tử RNA mạch vòng giả. Vector lan truyền đặc hiệu là các loài bọ trĩ (Frankliniella occidentalis, Thrips palmi) theo kiểu bền vững nhân lên.

Khung phân tích dịch tễ học thực vật dựa trên mô hình tam giác bệnh học, đánh giá mối tương tác giữa mật độ quần thể vector truyền bệnh, giai đoạn sinh trưởng của ký chủ và điều kiện vi khí hậu đồng ruộng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ giữa điều tra thực địa và phân tích phân tử chuyên sâu:

• Phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu: Khảo sát đồng ruộng thực hiện theo quy chuẩn 10 điểm ngẫu nhiên trên hai đường chéo góc (cách bờ tối thiểu 2 m). Tại mỗi điểm, tiến hành đánh giá 50 đến 100 cây đối với ruộng diện tích lớn và điều tra toàn bộ 100% số cây đối với ruộng quy mô nhỏ. Đánh giá mật độ bọ phấn bằng phương pháp đếm trực tiếp trên 10 lá/điểm. Khảo sát tập đoàn 32 tổ hợp lai với cỡ mẫu cố định 18 cây/tổ hợp tại khu thí nghiệm An Lạc (Gia Lâm).
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Sử dụng kỹ thuật miễn dịch liên kết enzyme DAS-ELISA và TAS-ELISA với 6 loại kháng huyết thanh đặc hiệu (TSWV, PVY, CaCV, IYSV, WSMoV, ToMV) nhằm sàng lọc số lượng lớn mẫu bệnh với độ tin cậy cao. Để khắc phục giới hạn của ELISA đối với các loài virus biến đổi di truyền, kỹ thuật RT-PCR được áp dụng với cặp mồi tổng hợp Tospo-F3 (5'-CCCTTGCAIAICTGYTCATADGTDGA-3') và Tospo-R3 (5'-CCCGTAAACACCATGTCTAMCG-3') khuếch đại đoạn gen mục tiêu kích thước khoảng 600 bp, kết hợp giải trình tự vùng gen NIb-3'End để định danh loài chính xác.
• Thực nghiệm sinh học: Tiến hành lây nhiễm nhân tạo bằng phương pháp tiếp xúc cơ học trong điều kiện nhà lưới cách ly tại Trung tâm Nghiên cứu Bệnh cây Nhiệt đới. Dịch nghiền lá bệnh trong dung dịch đệm phosphate 0,05M bổ sung 0,2% beta-mercaptoethanol và bột mài mòn carborundum 600 mesh được chủng lên các cây chỉ thị như Chenopodium amaranticolor, Nicotiana tabacum và cà chua khỏe mạnh để đánh giá độc lực. Toàn bộ chu trình nghiên cứu diễn ra liên tục trong 12 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận và hệ thống hóa 5 loại hình triệu chứng bệnh virus đặc trưng trên cây cà chua tại miền Bắc: xoăn vàng lá, khảm lá, lá dương xỉ, khảm vàng kèm đốm hình nhẫn chết hoại, và biến vàng - tím gân - lùn cây.

• Triệu chứng xoăn vàng lá xuất hiện phổ biến nhất trên đồng ruộng. Tại Đặng Xá (Gia Lâm), tỷ lệ bệnh tăng liên tục từ 16,39% ở giai đoạn phân nhánh lên 32,11% khi quả chín. Tại Hải Phòng và Nam Định, tỷ lệ nhiễm triệu chứng này dao động từ 8,82% đến 16,15%, trong khi triệu chứng lá dương xỉ chỉ chiếm từ 0,77% đến 4,18%.
• Đánh giá tính chống chịu giữa các giống: Giống Savior thể hiện khả năng kháng vượt trội với tỷ lệ nhiễm xoăn vàng lá chỉ từ 0,42% ở giai đoạn phân cành đến 1,67% khi quả xanh, đi kèm mật độ bọ phấn thấp từ 0,1 đến 0,7 con/lá. Ngược lại, giống VT5 có tỷ lệ bệnh cao gấp 4 lần, đạt từ 1,67% đến 6,26% với mật độ bọ phấn từ 0,1 đến 1,5 con/lá.
• Phân loại tập đoàn 32 tổ hợp lai thí nghiệm: Ở giai đoạn ra hoa - quả non, 100% tổ hợp lai đều nhiễm bệnh xoăn vàng lá với tỷ lệ từ 5,56% đến 38,89%, trong đó có 12 tổ hợp xuất hiện thêm đốm chết hoại. Hai tổ hợp lai I3 và P5 được xác định là nguồn gen ưu tú nhất khi không xuất hiện triệu chứng chết hoại và duy trì tỷ lệ nhiễm xoăn vàng lá ở mức rất thấp (5,56%).
• Xác định thành phần loài qua ELISA và RT-PCR: Kỹ thuật ELISA trên các mẫu thu thập tại Đông Anh và Gia Lâm cho thấy có từ 75% đến 83% số mẫu dương tính với Potato virus Y (PVY). Tại Mộc Châu (Sơn La), phát hiện 44% số mẫu dương tính với Capsicum chlorosis virus (CaCV) và 11% mẫu nhiễm kép với TSWV và WSMoV. Phân tích RT-PCR trên 4 mẫu nghi nhiễm Tospovirus đã ghi nhận 3 mẫu dương tính với đoạn vạch 600 bp; kết quả giải trình tự gen khẳng định sự hiện diện của Tomato necrotic ringspot virus (TNRV).
• Khả năng lây nhiễm cơ học: Chủng PVY gây ra các vết đốm chết hoại cục bộ trên cây rau muối (C. amaranticolor) và gây triệu chứng khảm xoăn lá hệ thống trên cây thuốc lá (N. tabacum) sau 3 đến 4 tuần gây nhiễm.

Thảo luận kết quả

Diễn biến tỷ lệ bệnh trên đồng ruộng có mối tương quan chặt chẽ với mật độ quần thể côn trùng môi giới. Mật độ bọ phấn đạt đỉnh vào giai đoạn cây phân cành đến ra hoa rộ, trùng khớp với thời điểm tỷ lệ phát sinh triệu chứng xoăn vàng lá tăng đột biến. Dữ liệu này có thể được mô hình hóa trực quan qua biểu đồ đường tiến trình dịch hại (disease progress curves), thể hiện độ dốc gia tăng mạnh từ giai đoạn hình thành quả non đến quả chín.

So sánh với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam, sự chiếm ưu thế của PVY (tỷ lệ 75-83%) tại các vùng chuyên canh Hà Nội phản ánh tình trạng canh tác gối vụ liên tục giữa cà chua, khoai tây và ớt. Đáng chú ý, việc phát hiện virus TNRV qua phân tích trình tự gen tương đồng cao với các chủng phân lập tại Thái Lan là một đóng góp học thuật mới, khẳng định sự lan rộng của nhóm Tospovirus mới nổi tại khu vực Đông Nam Á. Khả năng truyền lan cơ học của các chủng virus này đặt ra yêu cầu cấp bách phải kiểm soát nghiêm ngặt các thao tác tỉa cành, bấm ngọn trong quy trình thâm canh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng khoa học thu được, đề tài đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể nhằm quản lý bền vững dịch bệnh virus trên cây cà chua:

• Chuyển đổi và mở rộng cơ cấu giống kháng virus: Các Hợp tác xã nông nghiệp và Trung tâm Khuyến nông cần ưu tiên đưa giống cà chua Savior vào cơ cấu sản xuất chính vụ và trái vụ, đồng thời tiếp tục thuần hóa, khảo nghiệm diện rộng 2 tổ hợp lai tiềm năng I3 và P5. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ bao phủ giống kháng lên trên 70% diện tích chuyên canh trong vòng 12 đến 24 tháng, nhằm hạ tỷ lệ nhiễm xoăn vàng lá đồng ruộng xuống dưới mức gây hại kinh tế (< 5%).
• Áp dụng hệ thống quản lý dịch hại tích hợp (IPM) ngăn chặn vector: Người nông dân cần lắp đặt hệ thống bẫy dính màu vàng với mật độ 30 đến 40 bẫy/ha ngay từ giai đoạn vườn ươm đến khi cây ra hoa rộ; kết hợp sử dụng lưới chắn côn trùng 50 mesh trong nhà màng để khống chế mật độ bọ phấn dưới 0,5 con/lá và giảm mật độ bọ trĩ trong suốt chu kỳ sinh trưởng 90-120 ngày.
• Chuẩn hóa quy trình vệ sinh đồng ruộng và thao tác cơ học: Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật các địa phương cần ban hành hướng dẫn kỹ thuật yêu cầu thu gom, tiêu hủy triệt để 100% tàn dư cây bệnh bằng vôi bột hoặc chôn lấp sâu trong vòng 48 giờ sau khi phát hiện. Nông dân cần khử trùng dụng cụ cắt tỉa bằng dung dịch trisodium phosphate 10% hoặc xà phòng đậm đặc trước khi chuyển hàng cây để triệt tiêu hoàn toàn con đường lây truyền cơ giới của PVY và TNRV.
• Thương mại hóa và nội địa hóa bộ kit chẩn đoán nhanh: Các Viện nghiên cứu chuyên ngành cần phối hợp với doanh nghiệp công nghệ sinh học hoàn thiện quy trình sản xuất bộ kít chẩn đoán DAS-ELISA đa giá và kit RT-PCR phát hiện nhanh các chủng PVY, CaCV và TNRV trong vòng 1-2 năm tới, giúp giảm 50% chi phí xét nghiệm và rút ngắn thời gian trả kết quả chẩn đoán từ 7 ngày xuống dưới 24 giờ cho các vùng sản xuất rau an toàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp khối lượng dữ liệu thực nghiệm phong phú và có giá trị ứng dụng cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cán bộ nghiên cứu, giảng viên và học viên sau đại học chuyên ngành Bảo vệ thực vật: Luận văn cung cấp quy trình chuẩn từ thiết kế mồi RT-PCR (cặp Tospo-F3/R3), kỹ thuật giải mã gen đến phương pháp ELISA gián tiếp, là tài liệu tham khảo giá trị cho các nghiên cứu chuyên sâu về bệnh học phân tử và dịch tễ học virus thực vật.
• Cán bộ kỹ thuật nông nghiệp và khuyến nông viên cơ sở: Nắm vững bộ dữ liệu mô tả 5 nhóm triệu chứng bệnh và quy luật phát sinh của bọ phấn để phục vụ công tác điều tra, dự tính dự báo dịch hại và hướng dẫn nông dân nhận biết bệnh sớm tại đồng ruộng.
• Các nhà chọn tạo giống và doanh nghiệp sản xuất hạt giống: Sử dụng nguồn vật liệu di truyền từ hai tổ hợp lai kháng bệnh I3 và P5 cùng các số liệu đánh giá đối chứng giống Savior và VT5 để định hướng lai tạo các bộ giống cà chua ưu thế lai F1 có khả năng kháng đa virus.
• Chủ trang trại và Ban quản trị Hợp tác xã sản xuất rau an toàn: Ứng dụng các quy chuẩn quản lý cơ giới, kiểm soát mật độ côn trùng chích hút và quy trình vệ sinh đồng ruộng nhằm giảm thiểu từ 60% đến 80% thiệt hại kinh tế do bệnh virus gây ra trong các mô hình trồng cà chua VietGAP.

Câu hỏi thường gặp

Triệu chứng xoăn vàng lá cà chua có những biểu hiện nhận diện đặc trưng nào?

Cây bị nhiễm xoăn vàng lá thường có lá non biến vàng mạnh, phiến lá nhỏ, mép lá cong uốn ngược lên hình lòng thuyền hoặc cuộn tròn, mô lá dày và giòn. Cây sinh trưởng còi cọc, lóng thân ngắn lại, hoa dễ rụng và quả biến dạng nhỏ. Triệu chứng này phổ biến nhất tại Đặng Xá với tỷ lệ gây hại ghi nhận từ 16,39% đến 32,11%.

Mối liên hệ giữa mật độ bọ phấn và tỷ lệ nhiễm bệnh xoăn vàng lá diễn ra như thế nào?

Bọ phấn (Bemisia tabaci) là vector truyền virus Begomovirus gây bệnh xoăn vàng lá theo phương thức bền vững. Khi mật độ bọ phấn tăng cao từ 0,6 đến 1,5 con/lá ở giai đoạn phân cành và ra hoa, tỷ lệ cây nhiễm bệnh trên đồng ruộng tăng vọt, thể hiện rõ ở giống mẫn cảm VT5 với tỷ lệ bệnh lên đến 6,26%.

Tại sao cần sử dụng kỹ thuật RT-PCR bên cạnh phương pháp huyết thanh học ELISA?

Kỹ thuật ELISA cho phép tầm soát nhanh số lượng lớn mẫu nhưng có thể xảy ra phản ứng chéo hoặc bỏ sót các biến chủng mới. Kỹ thuật RT-PCR sử dụng cặp mồi Tospo-F3/R3 khuếch đại chính xác đoạn gen 600 bp kết hợp giải trình tự, giúp phát hiện chính xác loài Tomato necrotic ringspot virus (TNRV) mà các kháng thể thông thường khó phân biệt.

Giống cà chua nào thể hiện khả năng chống chịu bệnh virus tốt nhất trong thử nghiệm?

Giống cà chua Savior thể hiện tính kháng vượt trội nhất với tỷ lệ nhiễm bệnh xoăn vàng lá chỉ đạt mức 1,67% ở giai đoạn quả xanh và duy trì mật độ bọ phấn thấp dưới 0,7 con/lá. Trong tập đoàn 32 dòng lai thí nghiệm, hai tổ hợp I3 và P5 duy trì tỷ lệ nhiễm bệnh chỉ 5,56% và hoàn toàn không bị hoại tử.

Virus PVY gây hại trên cây cà chua qua những con đường lây truyền nào?

Potato virus Y (PVY) lan truyền ngoài tự nhiên chủ yếu qua các loài rệp muội họ Aphididae theo phương thức không bền vững và qua con đường tiếp xúc cơ học khi chăm sóc, cắt tỉa cành. Khảo sát huyết thanh học ELISA xác định PVY chiếm tỷ lệ nhiễm rất cao, từ 75% đến 83% trên các mẫu cà chua có triệu chứng tại Hà Nội.

Kết luận

• Xác định và mô tả chi tiết 5 dạng triệu chứng bệnh virus hại cà chua tại vùng Hà Nội và phụ cận, trong đó triệu chứng xoăn vàng lá chiếm ưu thế tuyệt đối với tỷ lệ gây hại lên đến 32,11%.
• Đánh giá tính kháng thành công trên các giống thương phẩm và 32 tổ hợp lai, chỉ ra giống Savior và hai tổ hợp I3, P5 là các nguồn gen chống chịu bệnh xuất sắc.
• Ứng dụng hiệu quả kỹ thuật DAS-ELISA và TAS-ELISA phát hiện 4 loại virus gồm PVY, CaCV, TSWV và WSMoV, trong đó PVY chiếm tỷ lệ nhiễm phổ biến từ 75% đến 83%.
• Lần đầu tiên sử dụng RT-PCR với cặp mồi Tospo-F3/R3 và giải mã trình tự gen để khẳng định sự hiện diện của chủng virus mới Tomato necrotic ringspot virus (TNRV) trên cà chua tại miền Bắc và Đà Lạt.
• Chứng minh độc lực và phương thức lan truyền cơ giới của PVY và TNRV thông qua lây nhiễm nhân tạo thành công trên các cây chỉ thị thực vật.

Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2018 đến 2020, các cơ quan chuyên môn cần tiếp tục mở rộng giải trình tự toàn bộ hệ gen của các chủng TNRV tại Việt Nam và hoàn thiện quy trình khảo nghiệm quốc gia đối với hai tổ hợp lai I3 và P5. Các cấp quản lý nông nghiệp và bà con nông dân hãy chủ động áp dụng đồng bộ các giải pháp quản lý giống kháng và phòng trừ vector truyền bệnh để bảo vệ an toàn năng suất cho các vùng chuyên canh cà chua trên toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ THẢO NGHIÊN CỨU BỆNH VIRUS HẠI CÀ CHUA TẠI HÀ NỘI VÀ PHỤ CẬN Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60 62 01 12 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Ngô Bích Hảo NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày… tháng… năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thảo i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình hoàn thành luận văn này, ngoài những nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được những sự giúp đỡ hết sức tận tình và quý báu từ nhiều tập thể và cá nhân.

Trước hết, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới cô PGS. Ngô Bích Hảo đã trực tiếp hướng dẫn, tận tình chỉ bảo cho tôi hoàn thành luận văn. Tôi cũng xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới PGS. Hà Viết Cường – Giám đốc trung tâm nghiên cứu bệnh cây nhiệt đới – Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã hướng dẫn và tạo mọi điều kiện để tôi hoàn thành luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn các cán bộ công nhân viên thuộc Trung tâm nghiên cứu bệnh cây nhiệt đới – Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội, đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình tôi thực tập tại Trung tâm. Đồng thời tôi cũng xin chân thành cảm ơn các Thầy giáo, Cô giáo trong bộ môn Bệnh cây cũng như các Thầy cô trong khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp đã nhiệt tình dạy dỗ, chỉ bảo cho tôi trong suốt thời gian tôi học tập tại trường. Cuối cùng tôi xin được chân thành cảm ơn người thân, gia đình, bạn bè đã hết lòng giúp đỡ, động viên tôi trong quá trình học tập cũng như hoàn thành bài luận văn này. Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày.năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thảo ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình.

viii Trích yếu luận văn. ix Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn.

Tổng quan tài liệu. Những nghiên cứu về cà chua trong nước .1 Tình hình sản xuất cà chua tại Việt Nam. Nghiên cứu về bệnh virus cà chua ở nước ta. Nghiên cứu về bệnh virus cà chua trên thế giới.

Nghiên cứu về Cucumber mosaic virus (CMV). Những ngiên cứu về Tomato mosaic virus (ToMV). Những nghiên cứu về virus xoăn vàng lá cà chua (Tomato yellow leaf curl virus). Những nghiên cứu về virus khảm lá khoai tây ( Potato virus X).

Những nghiên cứu về virus Y khoai tây (Potato virus Y). Những nghiên cứu về Tomato necrotic ringspot virus (TNRV). Đặc điểm một số chi virus hại cà chua quan trọng. Đặc điểm chi Tospovirus.

Đặc điểm chung chi Begomovirus. 14 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm chung của chi Potyvirus. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Đối tượng, vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Vật liệu nghiên cứu. Dụng cụ và hóa chất nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp điều tra thành phần bệnh ngoài đồng. Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Phương pháp lây nhiễm nhân tạo bằng tiếp xúc cơ học. Kết quả nghiên cứu.

Điều tra bệnh virus trên cà chua tại hà nội và phụ cận. Khảm, vàng lá – đốm hình nhẫn – đốm chết hoại. Biến vàng – tím gân – lùn cây. Điều tra bệnh virus trên cà chua vụ đông xuân 2016-2017 tại Đặng Xá – Gia Lâm.

Điều tra triệu chứng xoăn vàng lá cà chua và mật độ bọ phấn trên giống cà chua Savior và VT5 vụ xuân hè năm 2017 tại Vân Nội – Đông Anh. Điều tra tình hình bệnh virus trên cà chua tại tập đoàn giống cà chua thí nghiệm của trung tâm nghiên cứu rau chất lượng cao. Điều tra bệnh virus cà chua và mật độ bọ phấn trên cà chua vụ xuân hè năm 2017 tại Hải Phòng và Nam Định. Diễn biến một số bệnh virus hại cà chua vụ xuân hè năm 2017 tại Gia Lâm – Hà Nội.

Đánh giá mức độ biểu hiện triệu chứng xoăn vàng lá cà chua trên các giống cà chua tại Tiên Dương – Đông Anh – Hà Nội vụ xuân hè 2017. 38 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phát hiện virus trên các mẫu cây thu thập ngoài đồng ruộng bằng kỹ thuật ELISA. Kiểm tra phát hiện Tospovirus bằng RT-PCR.

Đánh giá tính gây bệnh của PVY bằng lây nhiễm nhân tạo trên cây chỉ thị. Đánh giá tính gây bệnh của Tospovirus bằng lây nhiễm nhân tạo. Kết luận và kiến nghị. 55 Tài liệu tham khảo.

57 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Anh Bp Basepair Cdna complementary DNA CTAB Cetryl Ammonium Bromide Double antibody sandwich- Enzyme Linked DAS-ELISA Immuno Sorbent Assay dNTP Deoxynucleotide triphotphate EDTA Ethylene Diamine Tetra-acetic- Acid ELISA Enzyme-Linked ImmunoSorbent Assay IgG Immunoglobulin G IgM Immunoglobulin M Kb Kilobase NPP Nitrophenyl photphat OD Optical density ORF Open reading frame PBS Phosphate-buffered saline PBS-T Phosphate Buffered Saline with Tween PVP Polyvinylpyrrolidone RdRp RNA-dependent RNA polymerase RNA Ribonucleic acid RNP Ribonucleoprotein RT-PCR Reverse transcription polymerase chain reaction TAE Tris-acetate-EDTA β- ME Beta- Mercaptoethanol PCR Polymerase chain reaction Nm Nanomet vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Diện tích, năng suất, sản lượng cà chua của Việt Nam. Các hoại hình triệu chứng bệnh virus trên cà chua tại Hà Nội và phụ cận năm 2016-2017. Các loại hình triệu chứng bệnh virus hại cà chua tại Đặng Xá – Gia Lâm vụ đông xuân 2016-2017.

Diễn biến triệu chứng xoăn vàng lá cà chua và mật độ bọ phấn trên giống cà chua Savior và VT5 vụ xuân hè năm 2017 tại Vân Nội – Đông Anh – Hà Nội. Tình hình bệnh virus trên cà chua năm 2017 tại tập đoàn giống cà chua thí nghiệm của Trung tâm nghiên cứu rau chất lượng cao. Điều tra bệnh virus cà chua và mật độ bọ phấn trên cà chua vụ xuân hè năm 2017 tại Hải Phòng và Nam Định. Diễn biến bệnh khảm lá trên cà chua vụ Xuân hè năm 2017 tại Gia Lâm, Hà Nội.

Diễn biến triệu chứng xoăn vàng lá hại cà chua vụ Xuân hè năm 2017 tại Gia Lâm, Hà Nội. Mức độ nhiễm bệnh xoăn vàng lá cà chua trên các giống cà chua tại Vân Nội – Đông Anh vụ xuân hè 2017. Phát hiện virus bằng kỹ thuật ELISA trên các mẫu cà chua thu thập tại Đặng Xá – Gia Lâm. Phát hiện virus bằng kỹ thuật ELISA trên các mẫu cà chua thu thập vụ xuân hè 2017.

Phát hiện virus bằng kỹ thuật ELISA trên các mẫu cà chua thu thập tại Mộc Châu – Sơn La năm 2017. Kết quả kiểm tra phát hiện tospovirus trên cà chua bằng RT-PCR. Kết quả tìm kiếm BLAST dùng toàn bộ đoạn giải trình tự (NIb- 3’End) của mẫu CL10-1 làm chuỗi hỏi. Kết quả lây nhiễm nhân tạo PVY từ cà chua sang cây rau muối.

Kết quả lây nhiễm nhân tạo PVY từ cà chua sang cây thuốc lá. Kết quả lây nhiễm Tospovirus bằng tiếp xúc cơ học từ nguồn cà chua tại Gia Lâm – Hà Nội. Kết quả lây nhiễm Tospovirus bằng tiếp xúc cơ học từ nguồn cà chua tại Đà Lạt – Lâm Đồng. 54 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 2.

Phân bố của các tospovirus trên thế giới (Papu et al. Cấu trúc phân tử DNA-A, DNA-B của begomovirus. Cấu trúc phân tử DNA-A của Begomovirus. Cấu trúc phân tử DNA-B của Begomovirus (Hà Viết Cường, 2012).

Hình thái phân tử của potyvirus, phân tử PVY. Tổ chức bộ gen của các Potyvirus(Shukla et al. Triệu chứng xoăn vàng lá cà chua. Triệu chứng khảm lá cà chua.

Triệu chứng lá dương xỉ cà chua. Triệu chứng Khảm, vàng lá – đốm hình nhẫn – đốm chết hoại. Triệu chứng biến vàng – tím gân – lùn cây trên cà chua. Kết quả ELISA phát hiện virus trên cà chua ngày 14/4/2017.

Kết quả sau khi kiểm tra hai virus TSWV và PVY bằng kỹ thuật ELISA. mẫu cà chua thu thập tại Mộc Châu – Sơn La năm 2017. Kết quả ELISA phát hiện virus trên cà chua ngày 2/8/2017. Triệu chứng giống nhiễm Tospovirus trên cà chua năm 2017.

RT-PCR phát hiện tospovirus trên cà chua bằng cặp mồi TospoF3/R3. Triệu chứng lây nhiễm PVY bằng tiếp xúc cơ học trên cây rau muối. Triệu chứng lây nhiễm PVY bằng tiếp xúc cơ học trên cây thuốc lá. Lây nhiễm Tospovirus bằng biện pháp tiếp xúc cơ học.

Triệu chứng lây nhiễm Tospovirus bằng tiếp xúc cơ học trên cây cà chua sau 3 tuần. Triệu chứng lây nhiễm Tospovirus bằng tiếp xúc cơ học trên cây cà chua sau 4 tuần. 54 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thị Thảo Tên luận văn: “Nghiên cứu bệnh virus hại cà chua tại Hà Nội và phụ cận”. Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60 62 01 12 Tên cơ sở đào tạo: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Xác định được thành phần, đặc điểm sinh học của virus hại cà chua tại Hà Nội và phụ cận.

Phương pháp nghiên cứu Trong nghiên cứu này, bệnh virus hại cà chua được thu thập ở các cánh đồng trồng cà chua tại Hà Nội và các tỉnh phụ cận. Các mẫu bệnh có triệu chứng đặc trưng được làm khô, sau đó được kiểm tra bằng phương pháp ELISA. Sử dụng 2 cặp mồi chung là: Tospo-F1/Tospo-R1 và Tospo-F3/Tospo-R3 để phát hiện Tospovirus. Thí nghiệm lây nhiễm nhân tạo bằng tiếp xúc cơ học được thực hiện ở nhà lưới của trung tâm nghiên cứu bệnh cây nhiệt đới.

Kết quả chính và kết luận 1.