Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu bệnh nấm hại lạc tại huyện Nho Quan, Ninh Bình năm 2015

Luận văn thạc sĩ VNUA nghiên cứu bệnh nấm hại lạc tại huyện Nho Quan, Ninh Bình năm 2015, cung cấp thông tin và giải pháp phòng ngừa hiệu quả.

• Tác giả: Lê Tiến Lực
• Người hướng dẫn: PGS. Ngô Bích Hảo
• Trường học: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo Vệ Thực Vật
• Đề tài: Nghiên cứu bệnh nấm hại lạc tại huyện Nho Quan – Ninh Bình năm 2015
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục bảng
• 1.4. Danh mục đồ thị
• 1.5. Trích yếu luận văn
• 1.6. Thesis abstract
• 1.7. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.8. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.9. Phạm vi nghiên cứu
• 1.10. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.10.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.10.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.11. Tổng quan tài liệu
• 1.12. Nghiên cứu thành phần bệnh hại lạc
• 1.12.1. Nhóm bệnh gây héo rũ
• 1.12.1.1. Bệnh héo rũ gốc mốc đen lạc do nấm Aspergillus niger Tiegh gây ra
• 1.12.1.2. Bệnh héo rũ gốc mốc trắng do nấm Sclecrotium rolfsii Sacc
• 1.12.1.3. Bệnh héo do nấm Fusarium spp
• 1.12.1.4. Bệnh lở cổ rễ (Rhizoctonia solani Kuhn)
• 1.12.2. Nhóm bệnh hại quả hạt
• 1.12.3. Nhóm bệnh hại lá
• 1.12.3.1. Bệnh đốm nâu (Cercospora personata Ellis)
• 1.12.3.2. Bệnh đốm đen
• 1.12.3.3. Bệnh gỉ sắt Puccina arachidis Speg
• 1.12.4. Những nghiên cứu về biện pháp sinh học phòng trừ nhóm nấm gây hại
• 1.12.4.1. Chế phẩm từ dịch chiết thực vật
• 1.12.4.2. Chế phẩm sinh học EM (Effective Microorganisms)
• 1.13. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.13.1. Địa điểm nghiên cứu
• 1.13.2. Thời gian nghiên cứu
• 1.13.3. Vật liệu nghiên cứu
• 1.13.4. Nội dung nghiên cứu
• 1.13.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.13.5.1. Phương pháp điều tra nghiên cứu ngoài đồng ruộng
• 1.13.5.2. Phương pháp thí nghiệm ngoài ruộng
• 1.13.5.3. Khảo sát hiệu lực đối kháng của t.niger gây hại trên lạc trong điều kiện chậu vại (thí nghiệm lây bệnh nhân tạo)
• 1.13.5.4. Phương pháp nghiên cứu trong phòng
• 1.14. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• 1.14.1. Tình hình sản xuất lạc ở tỉnh ninh bình từ 2011-2014
• 1.14.2. Thành phần bệnh nấm hại lạc vụ xuân 2015 tại nho quan và phụ cận
• 1.14.3. Thành phần bệnh nấm hại lạc trên đồng ruộng
• 1.14.4. Thành phần nấm hại hạt giống lạc
• 1.14.5. Tình hình một số bệnh nấm hại lạc ở giai đoạn cây con tại nho quan và các vùng phụ cận của ninh bình
• 1.14.6. Diễn biến bệnh héo rũ gốc mốc đen, héo rũ gốc mốc trắng hại lạc trên một số giống lạc vụ xuân 2015 tại nho quan, ninh bình
• 1.14.6.1. Bệnh héo rũ gốc mốc đen
• 1.14.6.2. Bệnh héo rũ gốc mốc trắng
• 1.14.7. Ảnh hưởng của công thức luân canh đến diễn biến bệnh héo rũ gốc mốc đen, héo rũ gốc mốc trắng, đốm nâu, đốm đen và gỉ sắt trên các giống lạc
• 1.14.8. Ảnh hưởng của công thức luân canh đến diễn biến bệnh héo rũ gốc mốc đen và héo gốc mốc trắng
• 1.14.9. Diễn biến bệnh đốm đen hại lạc trên các địa điểm, công thức luân canh khác nhau
• 1.14.10. Diễn biến bệnh đốm nâu hại lạc ở các địa điểm, giống lạc và công thức luân canh khác nhau
• 1.14.11. Diễn biến bệnh gỉ sắt hại lạc trên các công thức luân canh khác nhau ở các điểm điều tra
• 1.14.12. Ảnh hưởng của chế độ bón vôi đến sự gây hại của nấm Aspergillus niger, Sclerotium rolfsii gây bệnh héo rũ gốc mốc đen, mốc trắng trên cây lạc
• 1.14.13. Biện pháp phòng trừ một số bệnh chính hại lạc bằng thuốc hóa học
• 1.14.14. Ảnh hưởng của một số biện pháp sinh học đối với nấm gây bệnh héo rũ hại lạc trong điều kiện chậu vại, nhà lưới
• 1.14.15. Ảnh hưởng của chế phẩm EMINA đến một số chỉ tiêu sinh trưởng và phát triển của lạc sau khi gieo trong điều kiện chậu vại
• 1.14.16. Kết quả nghiên cứu biện pháp phòng trừ nấm Aspergillus niger, Sclerotium rolfsii gây bệnh hại lạc
• 1.15. Kết luận và kiến nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu bệnh nấm hại lạc tại Nho Quan Ninh Bình

Nghiên cứu bệnh nấm hại lạc tại huyện Nho Quan, Ninh Bình năm 2015 là một công trình quan trọng nhằm xác định thành phần bệnh và diễn biến của các bệnh nấm hại lạc. Cây lạc (Arachis hypogaea L) là cây trồng có giá trị kinh tế cao, nhưng cũng dễ bị ảnh hưởng bởi các loại bệnh nấm. Việc nghiên cứu này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn bảo vệ sức khỏe con người và môi trường.

1.1. Tính cấp thiết của nghiên cứu bệnh nấm hại lạc

Cây lạc là nguồn thực phẩm quan trọng, nhưng bệnh nấm hại lạc đang gây ra thiệt hại lớn cho năng suất. Việc nghiên cứu bệnh nấm hại lạc tại Nho Quan giúp xác định các biện pháp phòng trừ hiệu quả, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

1.2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là điều tra thành phần bệnh nấm hại lạc và khảo sát biện pháp phòng trừ. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các vùng trồng lạc chính tại huyện Nho Quan từ tháng 02/2015 đến tháng 02/2016.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu bệnh nấm hại lạc

Bệnh nấm hại lạc là một trong những nguyên nhân chính làm giảm năng suất cây lạc. Các bệnh như héo rũ gốc mốc đen và trắng, đốm nâu, gỉ sắt đang ngày càng gia tăng. Việc xác định đúng nguyên nhân và biện pháp phòng trừ là thách thức lớn cho nông dân.

2.1. Các loại bệnh nấm hại lạc phổ biến

Các bệnh nấm hại lạc phổ biến bao gồm héo rũ gốc mốc đen (Aspergillus niger), héo rũ gốc mốc trắng (Sclerotium rolfsii), và bệnh đốm nâu (Cercospora arachidicola). Những bệnh này gây thiệt hại nghiêm trọng trong giai đoạn cây con và trưởng thành.

2.2. Ảnh hưởng của bệnh nấm đến năng suất lạc

Bệnh nấm không chỉ làm giảm năng suất mà còn ảnh hưởng đến chất lượng hạt lạc. Năng suất lạc tại Nho Quan hiện đang dao động từ 35-40 tạ/ha, phụ thuộc vào nhiều yếu tố như thời tiết và biện pháp canh tác.

III. Phương pháp nghiên cứu bệnh nấm hại lạc hiệu quả

Nghiên cứu bệnh nấm hại lạc tại Nho Quan được thực hiện thông qua nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm điều tra thực địa và thí nghiệm trong phòng thí nghiệm. Các phương pháp này giúp xác định chính xác thành phần bệnh và mức độ gây hại.

3.1. Phương pháp điều tra ngoài đồng ruộng

Phương pháp điều tra ngoài đồng ruộng giúp thu thập dữ liệu về tình hình bệnh nấm hại lạc trong điều kiện thực tế. Điều này cho phép đánh giá mức độ thiệt hại và xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của bệnh.

3.2. Phương pháp thí nghiệm trong phòng

Thí nghiệm trong phòng giúp kiểm tra hiệu lực của các biện pháp phòng trừ bệnh nấm. Các chế phẩm sinh học và thuốc hóa học được thử nghiệm để đánh giá khả năng kiểm soát bệnh hại lạc.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy thành phần bệnh nấm hại lạc tại Nho Quan bao gồm nhiều loài nấm khác nhau. Việc áp dụng các biện pháp phòng trừ như luân canh, bón vôi và sử dụng chế phẩm sinh học đã cho thấy hiệu quả tích cực trong việc giảm thiệt hại do bệnh nấm.

4.1. Thành phần bệnh nấm hại lạc tại Nho Quan

Nghiên cứu xác định được 10 loài nấm gây hại lạc, trong đó bệnh héo rũ gốc mốc đen và trắng là phổ biến nhất. Các bệnh này gây hại chủ yếu trong giai đoạn cây con và trưởng thành.

4.2. Biện pháp phòng trừ hiệu quả

Sử dụng chế phẩm sinh học EM và biện pháp luân canh đã giúp giảm tỷ lệ bệnh và tăng năng suất lạc. Bón vôi với liều lượng hợp lý cũng góp phần nâng cao sức đề kháng của cây lạc.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu bệnh nấm hại lạc

Nghiên cứu bệnh nấm hại lạc tại Nho Quan đã cung cấp những thông tin quý giá về thành phần bệnh và biện pháp phòng trừ. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu để phát triển các biện pháp sinh học và hóa học hiệu quả hơn, nhằm bảo vệ cây lạc và nâng cao năng suất.

5.1. Đề xuất nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu để bổ sung danh mục thành phần bệnh hại lạc tại các vùng sinh thái khác. Việc thử nghiệm các biện pháp phòng trừ mới cũng cần được thực hiện để nâng cao hiệu quả sản xuất.

5.2. Tương lai của nghiên cứu bệnh nấm hại lạc

Tương lai, việc áp dụng các biện pháp sinh học và quản lý dịch hại tổng hợp sẽ là xu hướng chính trong bảo vệ cây lạc. Điều này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn bảo vệ môi trường và sức khỏe con người.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây lạc (Arachis hypogaea L.) là cây công nghiệp ngắn ngày và cây thực phẩm giàu dinh dưỡng hàng đầu, chứa hàm lượng lipit từ 40% đến 60% cùng lượng protein dồi dào từ 26% đến 34%. Tại tỉnh Ninh Bình, giai đoạn 2011 - 2014 ghi nhận diện tích gieo trồng lạc dao động trong khoảng từ 4.511 ha đến 4.947,6 ha, mang lại sản lượng bình quân từ 10.020,6 tấn đến 12.523 tấn mỗi năm với năng suất trung bình đạt từ 22,2 tạ/ha đến 25,3 tạ/ha. Riêng tại huyện Nho Quan, diện tích trồng lạc đạt khoảng 760 ha, tập trung chủ yếu tại các xã trọng điểm như Yên Quang, Văn Phương và Thượng Hòa. Mặc dù năng suất tiềm năng có thể đạt từ 35 tạ/ha đến 40 tạ/ha (tương đương 110 kg đến 135 kg lạc vỏ trên một sào), song hiệu quả canh tác thực tế tại địa phương vẫn chưa thực sự ổn định do chịu tác động tiêu cực của điều kiện thời tiết thất thường và áp lực sâu bệnh hại.

Trong số các đối tượng dịch hại nguy hiểm, nhóm bệnh do nấm gây ra là nguyên nhân hàng đầu làm suy giảm nghiêm trọng mật độ cây trên đồng ruộng, làm giảm từ 20% đến trên 40% năng suất thu hoạch và làm suy giảm chất lượng thương phẩm của hạt giống trong kho bảo quản. Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là điều tra, giám định chính xác thành phần loài nấm bệnh hại lạc trên đồng ruộng và trên hạt giống tại huyện Nho Quan, phân tích quy luật phát sinh và diễn biến của các bệnh hại chủ yếu trong vụ Xuân 2015, đồng thời khảo nghiệm toàn diện các giải pháp phòng trừ thông qua chế độ luân canh, biện pháp bón vôi, ứng dụng nấm đối kháng sinh học Trichoderma viride, chế phẩm EM và thuốc hóa học chọn lọc. Nghiên cứu được triển khai thực nghiệm từ tháng 02/2015 đến tháng 02/2016 tại vùng sinh thái huyện Nho Quan. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc thiết lập quy trình quản lý dịch hại tổng hợp IPM, giúp giảm tỷ lệ bệnh chết cây con xuống dưới mức 1,5%, hạn chế chỉ số bệnh hại lá cuối vụ dưới 15%, gia tăng hiệu quả kinh tế và giảm thiểu ô nhiễm môi trường nông nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài được xây dựng trên nền tảng lý thuyết Dịch tễ học bệnh cây (Plant Disease Epidemiology) và nguyên lý Quản lý dịch hại tổng hợp (Integrated Pest Management - IPM). Mối tương tác giữa ba yếu tố gồm cây ký chủ (giống lạc L18, L19, L27), mầm bệnh vi nấm và điều kiện tiểu khí hậu đất đai (nhiệt độ từ 18,6°C đến 23,9°C, ẩm độ không khí từ 79% đến 90%) là cơ sở để phân tích động thái phát sinh quần thể nấm.

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết kiểm soát sinh học (Biological Control) với cơ chế đối kháng đa chiều của nấm Trichoderma viride và tổ hợp vi sinh vật hữu hiệu trong chế phẩm EM (Effective Microorganisms) bao gồm vi khuẩn quang hợp, vi khuẩn lactic, nấm men và xạ khuẩn. Các khái niệm học thuật trọng tâm được chuẩn hóa gồm:

• Tỷ lệ bệnh (TLB %): Tần suất xuất hiện cá thể nhiễm bệnh trên tổng số mẫu điều tra.
• Chỉ số bệnh (CSB %): Mức độ xâm nhiễm và phá hủy mô thực vật theo thang phân cấp định lượng từ cấp 1 (dưới 1% diện tích lá) đến cấp 5 (trên 50% diện tích lá).
• Cơ chế đối kháng sinh học: Khả năng tiết kháng sinh, enzym phân giải vách tế bào nấm (chitinase, cellulase) và cạnh tranh không gian dinh dưỡng.
• Độc tố nấm truyền qua hạt giống: Sự tích tụ độc tố Aflatoxin từ nấm Aspergillus flavus và axit oxalic từ nấm Sclerotium rolfsii gây hoại tử tế bào thực vật.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ các đợt điều tra thực địa trên đồng ruộng tại 3 tiểu vùng sinh thái đại diện gồm xã Văn Phương (đất đồi núi, nghèo dinh dưỡng), xã Yên Quang (vùng thâm canh tập trung, đất bằng phẳng) và xã Thượng Hòa (vùng bãi ven sông, đất phù sa màu mỡ), kết hợp với các thí nghiệm phân lập, giám định chuyên sâu trong phòng thí nghiệm.

Về phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu điều tra đồng ruộng, đề tài tuân thủ nghiêm ngặt Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-38:2010/BNNPTNT về phương pháp điều tra phát hiện dịch hại cây trồng. Trên mỗi ruộng đại diện, tiến hành chọn ngẫu nhiên 10 điểm theo 2 đường chéo góc. Tại mỗi điểm, điều tra định kỳ 7 ngày một lần với số lượng 50 cây đối với bệnh hại vùng gốc thân (bệnh héo rũ) và 4 cây đối với bệnh hại lá (đốm nâu, đốm đen, gỉ sắt). Đối với mẫu hạt giống, áp dụng phương pháp chia mẫu hình tròn 4 phần theo quy chuẩn quốc tế của Malthur và Olga (1999) với cỡ mẫu 200 hạt mỗi lô, nuôi ủ trong đĩa petri trên giấy thấm ẩm ở nhiệt độ từ 22°C đến 25°C với chu kỳ 12 giờ sáng và 12 giờ tối.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là nhằm đảm bảo tính khách quan và khả năng định danh chính xác tuyệt đối các loài nấm khó quan sát bằng mắt thường thông qua nuôi cấy thuần khiết trên môi trường thạch nước WA 2% và môi trường khoai tây đường PGA. Các thí nghiệm đồng ruộng được thiết kế theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCB) gồm 4 đến 5 công thức với 3 đến 4 lần nhắc lại, diện tích mỗi ô từ 10 m2 đến 50 m2, đảm bảo loại bỏ hoàn toàn các sai số ngẫu nhiên về độ phì nhiêu của đất. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt chu kỳ sinh trưởng của vụ lạc Xuân từ tháng 02/2015 đến tháng 06/2015 và tiếp tục theo dõi các thử nghiệm đối kháng trong phòng kéo dài đến tháng 02/2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận và định danh được 9 loài nấm gây bệnh chủ yếu trên đồng ruộng thuộc 4 bộ phân loại thực vật. Trong đó, nhóm nấm gây bệnh vùng cổ rễ gồm nấm thối gốc mốc đen (Aspergillus niger), thối gốc mốc trắng (Sclerotium rolfsii), lở cổ rễ (Rhizoctonia solani), mốc vàng (Aspergillus flavus) và mốc xanh (Penicillium spp.) gây hại nghiêm trọng nhất ở giai đoạn cây con. Nhóm bệnh hại lá gồm đốm nâu (Cercospora arachidicola), đốm đen (Cercospora personata) và gỉ sắt (Puccinia arachidis) gây hại phổ biến từ giai đoạn đâm tia tạo quả đến khi thu hoạch với mức độ phổ biến trên 15%.

Trên hạt giống thu thập tại địa phương, giám định bằng phương pháp đặt ẩm đã phát hiện 8 loài nấm thuộc 5 bộ, trong đó Aspergillus niger và Aspergillus flavus có tỷ lệ nhiễm rất cao vượt mức 15%, tiếp theo là Aspergillus parasiticus, Penicillium sp. và Rhizopus sp. dao động từ 5% đến 15%.

Động thái phát sinh bệnh héo rũ gốc mốc đen (Aspergillus niger) đạt đỉnh điểm vào giai đoạn phân cành đến ra nụ (ngày 04/4/2015) với tỷ lệ bệnh trên giống L18 và L19 cùng đạt mức 3,33%, trong khi giống L27 chỉ nhiễm 2,67%. Ngược lại, bệnh héo rũ gốc mốc trắng (Sclerotium rolfsii) xuất hiện muộn hơn nhưng phát triển tịnh tiến theo tuổi cây, đạt tỷ lệ cao nhất vào giai đoạn quả non đến chắc quả với 4,7% trên giống L19, 4,5% trên giống L18 và 4,1% trên giống L27.

Chế độ luân canh cây trồng tạo ra sự khác biệt rất lớn về áp lực mầm bệnh. Mô hình luân canh Lạc xuân - Lúa mùa - Ngô đông tại Thượng Hòa kiểm soát bệnh hiệu quả nhất, ghi nhận tỷ lệ bệnh héo mốc đen chỉ 2,0%, héo mốc trắng 3,2%, bệnh đốm đen có tỷ lệ bệnh 31,25% và chỉ số bệnh 20,08%. Trái lại, mô hình Lạc xuân - Cà chua - Rau vụ đông tại Văn Phương có tỷ lệ bệnh cao nhất với héo mốc đen 2,8%, héo mốc trắng 4,0%, tỷ lệ đốm đen lên tới 36,25% và chỉ số bệnh đạt 23,58%.

Về biện pháp kỹ thuật, việc bón vôi từ 300 kg/ha đến 600 kg/ha giúp cây tăng khả năng chống chịu, làm giảm từ 25% đến 40% tỷ lệ bệnh héo rũ. Trong phòng trừ sinh học, nấm Trichoderma viride có hiệu lực ức chế nấm Sclerotium rolfsii đạt 75,2% trên môi trường nhân tạo và giảm mạnh tỷ lệ chết cây con trong điều kiện lây bệnh nhân tạo. Đối với biện pháp hóa học, các hoạt chất trong thuốc Ridomil 72WP (2,0 kg/ha), Bibim 50WP (2,5 kg/ha) và Anvil 5SC (1,0 lít/ha) đều mang lại hiệu quả phòng trừ bệnh đốm lá và héo rũ đạt trên 70% khi phun ở giai đoạn mới chớm bệnh.

Thảo luận kết quả

Diễn biến bệnh nấm hại lạc tại Nho Quan chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi yếu tố thời tiết và cơ cấu mùa vụ. Nhiệt độ trung bình vụ Xuân từ 18,6°C đến 23,9°C kết hợp ẩm độ đất cao trên 85% là điều kiện lý tưởng để các sợi nấm Aspergillus niger và hạch nấm Sclerotium rolfsii nảy mầm xâm nhập qua vết thương cơ giới ở cổ rễ. Toàn bộ các quy luật phát sinh này được trình bày trực quan qua đồ thị biểu diễn biến động tỷ lệ bệnh theo từng chu kỳ sinh trưởng của cây từ 2-3 lá đến thu hoạch, cho thấy sự phân hóa rõ nét giữa các giai đoạn mẫn cảm của từng nhóm nấm.

Khi đối chiếu với các công bố khoa học trong ngành, hiệu lực đối kháng của Trichoderma viride đạt 75,2% trong nghiên cứu này tương đồng với kết quả của Ngô Bích Hảo (2004) và Đỗ Tấn Dũng (2006) khi ghi nhận Trichoderma có thể giảm từ 77,8% đến 86,5% bệnh nấm đất trên cây trồng cạn. Sự vượt trội của công thức luân canh Lạc - Lúa - Ngô so với luân canh Lạc - Cà chua - Cải bắp là do việc ngập nước trong vụ lúa mùa đã tiêu diệt các hạch nấm Sclerotium rolfsii trong tầng đất mặt (vốn có thể tồn tại 8 đến 10 tháng với tỷ lệ sống 56% đến 73%), đồng thời cắt đứt nguồn thức ăn liên tục của nấm ký sinh trên các cây họ Cà và họ Thập tự.

Các bảng số liệu phân tích ma trận giữa liều lượng bón vôi và mức độ nhiễm bệnh đã chứng minh rằng việc bổ sung canxi không chỉ nâng cao độ pH đất mà còn củng cố độ bền cơ học của vách tế bào biểu bì rễ, hạn chế sự tiết độc tố axit oxalic phá hủy mô thực vật của nấm gây hại.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện quy trình canh tác lạc an toàn, bền vững và nâng cao năng suất tại Nho Quan cũng như các địa bàn có điều kiện sinh thái tương đồng, các giải pháp cụ thể được đề xuất như sau:

Thứ nhất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng bằng cách áp dụng rộng rãi mô hình luân canh Lạc xuân - Lúa mùa - Ngô đông trên chân đất bãi và đất hai vụ màu. Giải pháp này do Ủy ban nhân dân cấp xã và các Hợp tác xã Nông nghiệp chỉ đạo thực hiện trong khung thời gian 12 tháng của năm canh tác, nhằm mục tiêu giảm tỷ lệ tích lũy mầm bệnh nấm đất xuống dưới 2,0% và nâng cao độ phì nhiêu của đất.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình xử lý hạt giống và xử lý đất bằng chế phẩm sinh học Trichoderma viride. Nông dân thực hiện trộn 20 g chế phẩm với 1 kg hạt giống lạc trước khi gieo 30 phút hoặc tưới dung dịch nấm vào vùng gốc cây với lượng 30 g trên ô 10 m2 vào các thời điểm 15 ngày và 30 ngày sau trồng. Mục tiêu đề ra là đạt tỷ lệ mọc mầm trên 95% và hạ thấp tỷ lệ cây con chết héo do nấm Aspergillus niger và Sclerotium rolfsii xuống dưới 1,0%, do Trạm Khuyến nông huyện hướng dẫn kỹ thuật định kỳ đầu vụ Xuân.

Thứ ba, cải tạo độ chua của đất và tăng cường tính kháng bệnh bằng biện pháp bón vôi bột với định mức từ 450 kg/ha đến 600 kg/ha (chia làm 2 đợt: bón lót toàn bộ khi bừa đất và bón đón lúc cây đâm tia tạo quả). Biện pháp này giúp tăng năng suất thực thu từ 10% đến 15%, giao cho các hộ nông dân trực tiếp thực hiện trong suốt vụ gieo trồng từ tháng 2 đến tháng 6 hàng năm.

Thứ tư, quản lý dịch hại lá bằng việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học đúng thời điểm kỹ thuật. Tiến hành phun luân phiên các dòng thuốc đặc trị như Ridomil 72WP (liều lượng 2,0 kg/ha), Bibim 50WP (2,5 kg/ha) hoặc Anvil 5SC (1,0 lít/ha) với lượng nước thuốc 500 lít/ha ngay khi tỷ lệ bệnh đốm nâu, đốm đen hoặc gỉ sắt chớm xuất hiện ở ngưỡng 1% đến 5% vào giai đoạn ra hoa rộ. Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh chịu trách nhiệm giám sát, đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt thời gian cách ly tối thiểu 14 ngày trước thu hoạch.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị tham khảo chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ kỹ thuật nông nghiệp và Chi cục Trồng trọt & Bảo vệ thực vật: Cung cấp danh mục giám định 9 loài nấm đồng ruộng và 8 loài nấm hạt giống, hỗ trợ xây dựng hệ thống dự tính dự báo dịch tễ chính xác và ban hành các hướng dẫn kỹ thuật phòng trừ dịch hại kịp thời cho các vùng chuyên canh lạc.
• Hợp tác xã nông nghiệp và bà con nông dân trồng lạc: Cung cấp quy trình thực hành canh tác cụ thể về tỷ lệ bón vôi từ 450 kg/ha đến 600 kg/ha, công thức luân canh với cây lúa nước và phương pháp xử lý chế phẩm sinh học Trichoderma nhằm hạn chế thất thoát mùa vụ, giảm 30% chi phí sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Nông học, Bảo vệ thực vật: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo học thuật giá trị về phương pháp giám định bệnh nấm hạt giống theo tiêu chuẩn quốc tế Malthur & Olga, quy trình thiết kế thí nghiệm đối kháng sinh học trong phòng và phân tích tương tác dịch tễ học trên đồng ruộng.
• Các doanh nghiệp sản xuất phân bón vi sinh và chế phẩm sinh học: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm về khả năng ức chế 75,2% của nấm Trichoderma viride và hiệu quả kích thích sinh trưởng của chế phẩm EM, mở ra định hướng nghiên cứu và thương mại hóa các dòng sản phẩm sinh học xử lý đất chuyên dụng cho cây họ đậu.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh héo rũ gốc mốc đen do Aspergillus niger phát sinh mạnh nhất vào giai đoạn sinh trưởng nào của cây lạc? Bệnh gây hại chủ yếu ở giai đoạn cây con trong vòng 30 ngày sau trồng, từ khi hạt nảy mầm đến khi cây phân cành và bắt đầu ra nụ. Số liệu theo dõi trên giống L18 và L19 cho thấy tỷ lệ bệnh tăng nhanh từ 0,67% ở giai đoạn 2-3 lá lên mức cao nhất 3,33% ở giai đoạn ra nụ trước khi chững lại ở giai đoạn cây trưởng thành hóa gỗ.

Tại sao mô hình luân canh Lạc - Lúa - Ngô lại giảm thiểu bệnh nấm đất tốt hơn mô hình luân canh Lạc - Cà chua - Cải bắp? Nấm Sclerotium rolfsii có phổ ký chủ rất rộng trên 500 loài cây hai lá mầm, bao gồm cả họ Cà và họ Thập tự. Khi luân canh với lúa mùa ngập nước và ngô (cây một lá mầm họ Hòa thảo), môi trường yếm khí của đất lúa nước đã tiêu diệt các hạch nấm tồn dư, giúp giảm tỷ lệ bệnh héo mốc đen từ 2,8% xuống 2,0% và héo mốc trắng từ 4,0% xuống 3,2%.

Việc bón vôi có vai trò cụ thể như thế nào trong việc phòng trừ bệnh nấm hại lạc? Bón vôi từ 300 kg/ha đến 600 kg/ha cung cấp canxi giúp củng cố độ vững chắc của vách tế bào vỏ củ và rễ, ngăn cản sự xâm nhập của sợi nấm và trung hòa độ chua của đất. Nhờ đó, tỷ lệ bệnh héo rũ gốc mốc trắng giảm từ 25% đến 40% so với đối chứng không bón vôi, đồng thời hỗ trợ tăng năng suất củ chắc đạt trên 35 tạ/ha.

Cách thức sử dụng nấm đối kháng Trichoderma viride để đạt hiệu quả phòng bệnh tối ưu là gì? Cơ chế đối kháng của Trichoderma viride phát huy tốt nhất khi được xử lý phòng ngừa trước khi nấm bệnh xâm nhiễm vào mô cây. Việc trộn 20 g chế phẩm sinh học với 1 kg hạt giống trước khi gieo 30 phút kết hợp tưới gốc 30 g trên 10 m2 sau trồng 15 ngày và 30 ngày giúp ức chế tới 75,2% sự phát triển của nấm bệnh, giảm rõ rệt tỷ lệ chết rũ cây con.

Thời điểm nào là thích hợp nhất để phun thuốc hóa học phòng trừ bệnh đốm lá và gỉ sắt trên lạc? Thời điểm phun thuốc đạt hiệu quả cao nhất là khi bệnh mới chớm xuất hiện với tỷ lệ vết bệnh trên lá từ 1% đến 5% ở giai đoạn cây ra hoa rộ và hình thành quả non. Sử dụng các loại thuốc như Ridomil 72WP (2,0 kg/ha) hoặc Anvil 5SC (1,0 lít/ha) phun 2 lần cách nhau 7 ngày với lượng nước thuốc 500 lít/ha giúp kiểm soát chỉ số bệnh ổn định dưới mức 15%.

Kết luận

• Luận văn đã giám định và công bố chi tiết thành phần gồm 9 loài nấm gây bệnh trên đồng ruộng thuộc 4 bộ và 8 loài nấm truyền qua hạt giống thuộc 5 bộ tại huyện Nho Quan vụ Xuân 2015.
• Xác định bệnh héo rũ gốc mốc đen (Aspergillus niger) mẫn cảm nhất ở giai đoạn cây con (tỷ lệ bệnh đạt 3,33%), trong khi bệnh héo rũ gốc mốc trắng (Sclerotium rolfsii) và nhóm bệnh hại lá (đốm nâu, đốm đen, gỉ sắt) bùng phát mạnh từ giai đoạn ra hoa đến quả non với tỷ lệ bệnh từ 4,7% đến trên 30%.
• Khẳng định mô hình luân canh Lạc xuân - Lúa mùa - Ngô đông là biện pháp canh tác tối ưu giúp cắt đứt chu kỳ tích lũy hạch nấm trong đất, giữ tỷ lệ bệnh héo mốc đen ở mức thấp 2,0% và mốc trắng ở mức 3,2%.
• Chứng minh hiệu lực đối kháng đạt 75,2% của nấm sinh học Trichoderma viride và vai trò của định mức bón vôi 450 kg/ha đến 600 kg/ha trong việc giảm tỷ lệ chết rũ và nâng cao năng suất lạc.
• Tuyển chọn thành công các loại thuốc hóa học đặc hiệu gồm Ridomil 72WP, Bibim 50WP và Anvil 5SC giúp phòng trừ hiệu quả các đợt dịch bệnh đốm lá và héo rũ khi mới phát sinh.

Công trình là đóng góp học thuật quan trọng, cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc để địa phương xây dựng quy trình canh tác lạc an toàn sinh học. Các bước tiếp theo trong vòng 6 đến 12 tháng tới cần tập trung mở rộng nghiên cứu thành phần nấm hại hạt giống tại các vùng sinh thái lân cận và hoàn thiện quy trình bảo quản hạt giống sau thu hoạch. Các cấp quản lý nông nghiệp và bà con nông dân cần chủ động áp dụng đồng bộ gói kỹ thuật IPM nhằm phát triển vùng sản xuất lạc Nho Quan đạt năng suất cao, chất lượng tốt và bền vững với môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM LÊ TIẾN LỰC NGHIÊN CỨU BỆNH NẤM HẠI LẠC TẠI HUYỆN NHO QUAN – NINH BÌNH NĂM 2015 Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60.12 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Ngô Bı́ch Hảo NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Lê Tiến Lực i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài, tôi đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ nhiệt tình, sự đóng góp quý báu của nhiều cá nhân và tập thể, đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận văn Thạc sĩ này.

Tôi xin bày tỏ sự cảm ơn trân trọng nhất tới giáo viên hướng dẫn khoa học PGS. Ngô Bích Hảo đã tận tình hướng dẫn giúp đỡ tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận văn. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các thầy giáo, cô giáo Khoa nông học đã giúp đỡ tôi thực hiện luận văn này. Tôi xin chân thành cảm ơn tới gia đình, những người thân, cán bộ đồng nghiệp và bạn bè đã tạo điều kiện về mọi mặt cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài này.

Một lần nữa tôi xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Lê Tiến Lực ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. II Mục lục. III Danh mục bảng. V Danh mục đồ thị.

VII Trích yếu luận văn .VIII Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. Tổng quan tài liệu.

Nghiên cứu thành phần bệnh hại lạc. Nhóm bệnh gây héo rũ. Bệnh héo rũ gốc mốc đen lạc do nấm Aspergillus niger Tiegh gây ra. Bệnh héo rũ gốc mốc trắng do nấm Sclecrotium rolfsii Sacc.

Bệnh héo do nấm Fusarium spp. Bệnh lở cổ rễ (Rhizoctonia solani Kuhn). Nhóm bệnh hại quả hạt. Nhóm bệnh hại lá.

Bệnh đốm nâu ( Cercospora personata Ellis). Bệnh đốm đen. Bệnh gỉ sắt Puccina arachidis Speg. Những nghiên cứu về biện pháp sinh học phòng trừ nhóm nấm gây hại.

Chế phẩm từ dịch chiết thực vật. Chế phẩm sinh học EM (Effective Microorganisms). Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu.

Thời gian nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp điều tra nghiên cứu ngoài đồng ruộng. Phương pháp thí nghiệm ngoài ruộng. 15 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khảo sát hiệu lực đối kháng của t.niger gây hại trên lạc trong điều kiện chậu vại (thí nghiệm lây bệnh nhân tạo).

Phương pháp nghiên cứu trong phòng. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Tình hình sản xuất lạc ở tỉnh ninh bình từ 2011-2014. Thành phần bệnh nấm hại lạc vụ xuân 2015 tại nho quan và phụ cận.

Thành phần bệnh nấm hại lạc trên đồng ruộng. Thành phần nấm hại hạt giống lạc. Tình hình một số bệnh nấm hại lạc ở giai đoạn cây con tại nho quan và các vùng phụ cận của ninh bình. Diễn biến bệnh héo rũ gốc mốc đen, héo rũ gốc mốc trắng hại lạc trên một số giống lạc vụ xuân 2015 tại nho quan, ninh bình.

Bệnh héo rũ gốc mốc đen. Bệnh héo rũ gốc mốc trắng. Ảnh hưởng của công thức luân canh đến diễn biến bệnh héo rũ gốc mốc đen, héo rũ gốc mốc trắng, đốm nâu, đốm đen và gỉ sắt trên các giống lạc…………………………………………………………………. Ảnh hưởng của công thức luân canh đến diễn biến bệnh héo rũ gốc mốc đen và héo gốc mốc trắng.

Diễn biến bệnh dốm den hại lạc tren cac dịa diểm, cong thức luan canh khac nhau. Diễn biến bệnh đốm nâu hại lạc ở các địa điểm, giống lạc và công thức luân canh khác nhau. Diễn biến bệnh gỉ sắt hại lạc trên các công thức luân canh khác nhau ở các điểm điều tra. Ảnh hưởng của chế độ bón vôi đến sự gây hại của nấm aspergillus niger, sclerotium rolfsii gây bệnh héo rũ gốc mốc đen, mốc trắng trên cây lạc.

Biện pháp phòng trừ một số bệnh chính hại lạc bằng thuốc hóa học. Ảnh hưởng của một số biện pháp sinh học đối với nấm gây bệnh héo rũ hại lạc trong điều kiện chậu vại, nhà lưới. Ảnh hưởng của chế phẩm EMINA đến một số chỉ tiêu sinh trưởng và phát triển của lạc sau khi gieo trong điều kiện chậu vại. Kết quả nghiên cứu biện pháp phòng trừ nấm aspergillus niger, sclerotium rolfsii gây bệnh hại lạc.

Kết luận và kiến nghị. 55 Tài liệu tham khảo. 58 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Tình hình sản xuất lạc ở tỉnh Ninh Bình từ năm 2011 - 2014.

Thành phần bệnh nấm hại lạc tại huyện Nho Quan, Ninh Bình vụ Xuân 2015. Thành phần bệnh nấm hại trên hạt giống lạc thu thập ở vùng Nho Quan và phụ cận. Tình hình phát sinh, phát triển của lở cổ rễ hại lạc vùng Nho Quan và phụ cận. Tình hình phát sinh, phát triển của bệnh héo rũ gốc mốc đen hại lạc vùng Nho Quan và phụ cận.

Tình hình phát sinh, phát triển của bệnh héo rũ gốc mốc trắng hại lạc vùng Nho Quan và phụ cận. Diễn biến bệnh héo rũ gốc mốc đen trên một số giống lại tại Nho Quan vụ xuân 2015. Diễn biến bệnh héo gốc mốc trắng trên một số giống lạc vụ xuân năm 2015 tại huyện Nho Quan. Ảnh hưởng của công thức luân canh đến bệnh héo rũ gốc mốc đen hại lạc trên một số giống lạc tại Nho Quan.

Ảnh hưởng của công thức luân canh đến bệnh héo rũ gốc mốc trắng hại lạc trên một số giống lạc tại Nho Quan. Ảnh hưởng của chế độ luân canh đến diễn biến của bệnh đốm đen trên giống lạc L18 tại 3 xã: Yên Quang, Văn Phương, Thượng Hòa. Diễn biến bệnh đốm nâu hại lạc vụ xuân năm 2015 tại Nho Quan. Ảnh hưởng của chế độ luân canh đến bệnh gỉ sắt hại lá lạc trên xã Yên Quang, Văn Phương, Thượng Hòa.

Ảnh hưởng của mức độ bón vôi đến bệnh héo gốc mốc đen trên giống lạc L18 ở htx xã Yên Quang, Nho Quan. Ảnh hưởng của mức độ bón vôi đến bệnh héo gốc mốc trắng trên giống lạc L18 ở xã Văn Phương, Nho Quan. Kết quả khảo nghiệm hiệu lực của một số thuốc hoá học trừ bệnh đốm nâu hại lạc (giống lạc L18). Kết quả khảo nghiệm hiệu lực của thuốc hoá học trừ bệnh đốm đen hại lá lạc (giống lạc L18).

Kết quả khảo sát ảnh hưởng của thuốc hoá học, sinh học phòng trừ bệnh chết héo cây con (Thối gốc mốc đen - Asprgillus niger ) trên giống lạc L18 .47 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Kết quả khảo sát ảnh hưởng của thuốc hoá học, sinh học phòng trừ bệnh chết héo cây con (Sclerotium rolfsii- thối gốc mốc trắng) trên giống lạc L18. Ảnh hưởng của các phương pháp xử lý EM đến một số chỉ tiêu sinh trưởng và phát triển của lạc sau khi gieo trong điều kiên chậu vại. Hiệu lực đối kháng của Trichoderma viride đối với Sclerotium rolfsii hại lạc trên môi trường PGA.

Hiệu lực đối kháng của Trichoderma viride đối với Aspergillus niger hại lạc trong điều kiện chậu vại. Ảnh hưởng của các phương pháp xử lý T. viride đối với một số chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển của lạc. 52 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC ĐỒ THỊ Đồ thị 4.

Diễn biến bệnh héo gốc mốc đen trên một số giống lạc vụ xuân năm 2015 Nho Quan, Ninh Bình. Diễn biến bệnh héo gốc mốc trắng trên một số giống lạc vụ xuân năm 2015 Nho Quan, Ninh Bình. Ảnh hưởng của chế độ luân canh đến diễn biến của bệnh đốm đen trên giống L18 tại 3 xã Yên Quang, Văn Phương, Thượng Hòa. Diễn biến phát sinh phát triển của bệnh đốm nâu trong vụ xuân năm 2015 Nho Quan, Ninh Bình.

Ảnh hưởng của chế độ luân canh đến bệnh gỉ sắt hại lá lạc trên tại các điểm điều tra. Ảnh hưởng của chế độ bón vôi đến bệnh héo rũ gốc mốc đen tại huyện Nho Quan, Ninh Bình vụ xuân 2015. Ảnh hưởng của chế độ bón vôi đến bệnh héo rũ gốc mốc trắng tại huyện Nho Quan, Ninh Bình. 45 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Đề tài : “Nghiên cứu bệnh nấm hại lạc tại huyện Nho Quan – Ninh Bình năm 2015.” Mục đích là điều tra nghiên cứu bệnh nấm hại lạc xác định thành phần bệnh và diễn biến bệnh chính hại lac tại huyện Nho Quan và khảo sát biện pháp phòng trừ.

Đề tài được thực hiện tại các vùng trồng lạc chính trên địa bàn của huyện Nho Quan từ tháng 02/2015 đến tháng 02/2016. Kết quả cho thấy: Thành phần bệnh nấm hại lạc chủ yếu trên đồng ruộng tại Nho Quan- Ninh Bình vụ xuân 2015 bao gồm 10 loài thuộc 4 bộ, trong đó bệnh héo rũ gốc mốc đen Aspergillus niger, héo rũ gốc mốc trắng Sclerotium rollfsii, mốc vàng (Aspergillus flavus), mốc xanh (Penicillium), thối nâu (Fusarium) gây hại phổ biến ở giai đoạn cây con và bệnh đốm nâu (Cercospora arachidicola), gỉ sắt (Puccinia archidis Speg) gây hại phổ biến ở giai đoạn trưởng thành. Các bệnh còn lại xuất hiện ở mức độ trung bình và thấp. Thành phần nấm hại hạt giống lạc thu thập tại khu vực Nho Quan – Ninh Bình vụ xuân năm 2015 bao gồm 8 loài thuộc 5 bộ, gây hại ở mức độ khác nhau tuỳ thuộc vào khu vực lấy mẫu.

Sử dụng chế phẩm sinh học: EM trong điều kiện chậu vại không ảnh hưởng tới tỷ lệ nảy mầm của hạt giống mà lại có tác dụng giảm tỷ lệ bệnh, tăng chiều cao của cây lạc. Nấm Trichoderma viride có khả năng ức chế sinh trưởng của nấm Sclerotium rollfsii và Aspergillus niger. Áp dụng biện pháp luân canh cây trồng có tác dụng tốt hạn chế nguồn nấm bệnh chuyển vụ.