Luận văn thạc sĩ tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái sinh sản nuôi tại trại lợn thanh tâm xã thành tâm huyện thạch thành tỉnh thanh hóa và thử nghiệm hai phác đồ điều trị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở lợn nái sinh sản tại trại Thanh Tâm, Thạch Thành, Thanh Hóa và thử nghiệm hai phác đồ điều trị hiệu quả.

• Tác giả: Lê Thị Bình
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hùng Nguyệt
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái sinh sản tại Trại lợn Thanh Tâm, xã Thành Tâm, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa và thử nghiệm hai phác đồ điều trị
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích của đề tài
• 1.3. Mục tiêu của đề tài
• 1.4. Ý nghĩa đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Cấu tạo giải phẫu và sinh lý cơ quan sinh dục nái
• 2.2.1. Âm môn (vulva)
• 2.2.2. Âm vật (clitoris)
• 2.2.3. Tiền đình (vetstibulum vaginae simusinogenitalism)
• 2.2.4. Âm đạo (vagina)
• 2.2.5. Tử cung (uterus)
• 2.2.6. Ống dẫn trứng
• 2.2.7. Buồng trứng
• 2.3. Đặc điểm sinh lý, sinh dục của lợn nái
• 2.3.1. Sự thành thục về tính
• 2.3.2. Chu kỳ tính
• 2.3.3. Khoảng cách giữa các lứa đẻ
• 2.4. Sinh lý lâm sàng
• 2.4.1. Thân nhiệt
• 2.4.2. Sốt
• 2.4.3. Tần số hô hấp
• 2.5. Quá trình viêm tử cung
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 3.2.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.2. Các chỉ tiêu theo dõi
• 3.2.3. Vật liệu nghiên cứu
• 3.2.4. Nội dung tiến hành
• 3.3. Tình hình nhiễm bệnh viêm tử cung của lợn nái
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Xác định một số chỉ tiêu lâm sàng của nái khỏe và nái viêm tử cung
• 3.4.2. Phương pháp theo dõi thu thập thông tin
• 3.4.3. Phương pháp điều trị
• 3.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả công tác phục vụ sản xuất
• 4.2. Công tác chăm sóc nuôi dưỡng
• 4.3. Phát hiện lợn nái động dục và thụ tinh nhân tạo cho lợn
• 4.4. Kết quả nghiên cứu
• 4.4.1. Quy mô đàn lợn nái 3 năm trở lại đây
• 4.4.2. Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung của đàn lợn nái
• 4.4.3. Tỷ lệ và cá thể mắc bệnh viêm tử cung theo lứa đẻ
• 4.4.4. Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung ở điều kiện thời tiết khác nhau
• 4.4.5. Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung theo giống lợn
• 4.4.6. Kết quả điều trị bệnh viêm tử cung theo hai phác đồ điều trị
• 4.4.7. Một số chỉ tiêu sinh lý sinh sản của lợn nái sau điều trị
• 5. KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở lợn nái

Bệnh viêm tử cung ở lợn nái là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong chăn nuôi lợn, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản và năng suất của đàn lợn. Tại trại Thanh Tâm, tỉnh Thanh Hóa, tỷ lệ mắc bệnh này đã được ghi nhận là khá cao, gây thiệt hại lớn cho người chăn nuôi. Theo nghiên cứu, bệnh này thường xảy ra sau khi lợn nái sinh sản, dẫn đến tình trạng mất sữa, làm cho lợn con không có đủ dinh dưỡng, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển của chúng. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời là rất cần thiết để giảm thiểu thiệt hại. Các yếu tố như điều kiện chăm sóc, dinh dưỡng và môi trường sống cũng có ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ mắc bệnh. Nghiên cứu cho thấy, lợn nái có chế độ dinh dưỡng không hợp lý hoặc bị stress do môi trường sống không đảm bảo sẽ có nguy cơ cao mắc bệnh viêm tử cung.

1.1. Nguyên nhân gây bệnh

Nguyên nhân chính gây ra bệnh viêm tử cung ở lợn nái có thể kể đến như nhiễm khuẩn, vi khuẩn gây bệnh từ môi trường hoặc từ các lợn khác trong đàn. Ngoài ra, việc chăm sóc không đúng cách, như vệ sinh chuồng trại kém, cũng là một yếu tố quan trọng. Theo nghiên cứu, các loại vi khuẩn như E. coli, Streptococcus và Staphylococcus thường được phát hiện trong các trường hợp mắc bệnh. Việc tiêm phòng và thực hiện các biện pháp vệ sinh là rất cần thiết để ngăn ngừa sự lây lan của bệnh. Hơn nữa, việc theo dõi sức khỏe định kỳ cho lợn nái cũng giúp phát hiện sớm các triệu chứng của bệnh, từ đó có biện pháp điều trị kịp thời.

II. Phác đồ điều trị bệnh viêm tử cung

Nghiên cứu đã thử nghiệm hai phác đồ điều trị khác nhau cho bệnh viêm tử cung ở lợn nái tại trại Thanh Tâm. Phác đồ đầu tiên sử dụng kháng sinh kết hợp với các loại thuốc chống viêm, trong khi phác đồ thứ hai sử dụng thuốc kháng viêm không steroid. Kết quả cho thấy, phác đồ đầu tiên có hiệu quả cao hơn trong việc giảm triệu chứng và phục hồi sức khỏe cho lợn nái. Việc điều trị kịp thời không chỉ giúp lợn nái hồi phục nhanh chóng mà còn giảm thiểu nguy cơ lây lan bệnh trong đàn. Các chỉ tiêu sinh lý của lợn nái sau điều trị cũng được theo dõi chặt chẽ, cho thấy sự cải thiện rõ rệt về sức khỏe và khả năng sinh sản. Điều này chứng tỏ rằng việc áp dụng đúng phác đồ điều trị có thể mang lại hiệu quả cao trong việc quản lý sức khỏe đàn lợn.

2.1. Hiệu quả của phác đồ điều trị

Kết quả điều trị cho thấy, phác đồ điều trị đầu tiên không chỉ giúp giảm triệu chứng của bệnh mà còn cải thiện đáng kể các chỉ số sinh lý của lợn nái. Tỷ lệ hồi phục sau điều trị đạt trên 80%, cho thấy tính hiệu quả của phương pháp này. Hơn nữa, việc theo dõi sức khỏe định kỳ và thực hiện các biện pháp phòng ngừa sau điều trị cũng rất quan trọng để đảm bảo lợn nái không bị tái nhiễm bệnh. Các khuyến cáo từ nghiên cứu này có thể giúp người chăn nuôi áp dụng các biện pháp điều trị hiệu quả hơn, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng đàn lợn.

III. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu về bệnh viêm tử cung ở lợn nái tại trại Thanh Tâm không chỉ có giá trị khoa học mà còn mang lại nhiều ý nghĩa thực tiễn cho ngành chăn nuôi. Việc xác định tỷ lệ mắc bệnh và hiệu quả của các phác đồ điều trị giúp người chăn nuôi có cái nhìn rõ hơn về tình hình sức khỏe của đàn lợn. Hơn nữa, nghiên cứu cũng cung cấp thông tin cần thiết để xây dựng các chương trình phòng ngừa và điều trị bệnh hiệu quả. Những khuyến cáo từ nghiên cứu có thể giúp người chăn nuôi giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi. Việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa và điều trị kịp thời sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe đàn lợn, đảm bảo nguồn thực phẩm an toàn cho người tiêu dùng.

3.1. Khuyến nghị cho người chăn nuôi

Người chăn nuôi cần chú trọng đến việc chăm sóc và nuôi dưỡng lợn nái một cách hợp lý, đảm bảo chế độ dinh dưỡng đầy đủ và môi trường sống sạch sẽ. Việc tiêm phòng định kỳ và theo dõi sức khỏe cho lợn nái cũng rất quan trọng để phát hiện sớm các triệu chứng của bệnh. Ngoài ra, cần có các biện pháp xử lý kịp thời khi phát hiện lợn mắc bệnh, nhằm giảm thiểu thiệt hại cho đàn lợn. Các khuyến cáo từ nghiên cứu này sẽ giúp người chăn nuôi có những quyết định đúng đắn trong việc quản lý sức khỏe đàn lợn, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Bối cảnh ngành và thực trạng dịch tễ học

Trong chiến lược phát triển nông nghiệp hiện đại hóa tại Việt Nam, ngành chăn nuôi lợn giữ vai trò then chốt trong việc bảo đảm an ninh thực phẩm và gia tăng giá trị kinh tế. Chương trình "nạc hóa" đàn lợn quốc gia đã thúc đẩy việc nhập khẩu và nhân rộng các giống lợn ngoại năng suất cao như Landrace và Yorkshire tại các trang trại tập trung quy mô công nghiệp. Tuy nhiên, năng suất sinh sản của lợn nái ngoại phụ thuộc chặt chẽ vào tình trạng sức khỏe đường sinh dục.

Theo các nghiên cứu dịch tễ học thú y (Trần Tiến Dũng, 2004; Nguyễn Văn Thanh, 2002), tỷ lệ mắc bệnh viêm đường sinh dục ở lợn nái sau sinh dao động từ 30% đến 50%, trong đó viêm tử cung chiếm tới 80% tổng số ca bệnh. Tại Trại lợn giống Thanh Tâm (Thạch Thành, Thanh Hóa) với quy mô hơn 670 nái sinh sản (chủ yếu là giống Landrace), bệnh viêm tử cung gây tổn thất kinh tế nghiêm trọng do làm giảm sản lượng sữa, phát sinh hội chứng MMA (Metritis - Mastitis - Agalactia), khiến lợn con còi cọc, tăng tỷ lệ chết trước cai sữa, đồng thời kéo dài khoảng cách lứa đẻ (>140 ngày) và làm tăng tỷ lệ vô sinh loại thải.

Vấn đề nghiên cứu và các điểm nghẽn kỹ thuật (Pain Points)

Quá trình sinh sản của nái ngoại chịu áp lực lớn từ điều kiện tiểu khí hậu nhiệt đới gió mùa và kỹ thuật can thiệp sản khoa. Các điểm nghẽn chính dẫn đến bùng phát bệnh bao gồm:

• Tổn thương cơ học đường sinh dục: Quá trình can thiệp đỡ đẻ khó, thao tác móc thai hoặc thụ tinh nhân tạo sai kỹ thuật gây xây xát niêm mạc âm đạo và cổ tử cung dài (10–18 cm).
• Nhiễm khuẩn cơ hội: Sự xâm nhập sâu của các vi khuẩn gram âm và gram dương (Escherichia coli, Streptococcus spp., Staphylococcus spp., Salmonella spp., Corynebacterium) khi cổ tử cung mở trong và sau khi đẻ.
• Hạn chế của phác đồ điều trị truyền thống: Việc lạm dụng kháng sinh đơn liều không rõ phổ kháng khuẩn, thụt rửa tử cung bằng dung dịch kích ứng mạnh hoặc thể tích quá lớn khi tử cung đã mất trương lực co bóp dẫn đến nhiễm trùng huyết, dính tương mạc và suy buồng trứng vĩnh viễn.

Mục tiêu dự án

1. Khảo sát quy mô, cơ cấu đàn và xác định tỷ lệ cảm nhiễm bệnh viêm tử cung trên đàn nái Landrace và Yorkshire tại Trại lợn Thanh Tâm.
2. Phân tích các yếu tố dịch tễ học ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc bệnh: lứa đẻ (lứa 1–2 vs lứa rạ), giống lợn và điều kiện thời tiết (nóng ẩm vs rét ẩm).
3. Đánh giá các chỉ tiêu lâm sàng đặc trưng (thân nhiệt, tần số hô hấp, tính chất dịch rỉ viêm) giữa lợn nái khỏe mạnh và nái mắc bệnh.
4. Thử nghiệm so sánh hiệu lực điều trị, thời gian hồi phục và độ an toàn sinh học của 02 phác đồ kháng sinh kết hợp can thiệp tại chỗ: Phác đồ I (NOVA-Moxin 20%) và Phác đồ II (Clamoxyl LA).
5. Đánh giá sự hồi phục các chỉ tiêu sinh lý sinh sản sau điều trị: tỷ lệ động dục lại sau cai sữa và tỷ lệ thụ thai ở chu kỳ kế tiếp.

Giải pháp đề xuất và cơ sở khoa học

Nghiên cứu ứng dụng giải pháp điều trị tích hợp đa tầng (Targeted Multi-Tier Therapy):

• Can thiệp cơ học & sát trùng cục bộ: Thụt rửa loại bỏ dịch rỉ viêm, mủ hoại tử bằng dung dịch phức hợp Iod hữu cơ Biocid-30 nồng độ tiêu chuẩn 1/2000 (0,05%), kết hợp bơm trực tiếp kháng sinh phối hợp phổ rộng (Penicillin G 1.000.000 UI + Streptomycin sulfate 1g) hòa tan trong 50 ml nước cất vô trùng.
• Kháng sinh toàn thân tác dụng kéo dài: Sử dụng Amoxicillin trihydrate công thức hạt vi bao giải phóng chậm (NOVA-Moxin 20% liều 1 ml/28 kg TT hoặc Clamoxyl LA liều 1 ml/10 kg TT), tạo nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) kéo dài 48–72 giờ trong mô cơ quan sinh dục.
• Liệu pháp trợ sức và chống thoái hóa mô: Bổ sung Vitamin C (5 ml/con/ngày), Vitamin B1 (5 ml/con/ngày) và Vitamin B12 (5 ml/con/ngày) để tăng cường thực bào, tái tạo biểu mô nội mạc và ngăn ngừa stress chuyển hóa.

Kết quả kỳ vọng và chỉ số đo lường (Metrics)

• Tỷ lệ khỏi bệnh lâm sàng đạt $\ge 90%$ trên tổng số cá thể điều trị.
• Rút ngắn thời gian điều trị trung bình xuống dưới 4,0 ngày/con.
• Tỷ lệ lợn nái động dục lại trong vòng 5–7 ngày sau cai sữa đạt $\ge 85%$.
• Tỷ lệ thụ thai sau điều trị và phối giống lần đầu đạt $\ge 80%$.

Phạm vi và giới hạn nghiên cứu

• Địa bàn: Trại lợn Thanh Tâm, xã Thành Tâm, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa.
• Thời gian thực hiện: Từ ngày 25/05/2015 đến ngày 25/11/2015.
• Khách thể nghiên cứu: 72 lợn nái sinh sản mắc viêm tử cung (40 con áp dụng Phác đồ I, 32 con áp dụng Phác đồ II) trên tổng đàn theo dõi hơn 670 nái.
• Giới hạn kỹ thuật: Nghiên cứu tập trung vào đánh giá triệu chứng lâm sàng và hiệu quả dược lý trị liệu; không thực hiện phân lập vi sinh chuyên sâu bằng PCR hoặc kháng sinh đồ in vitro.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Bảng so sánh các giải pháp điều trị viêm tử cung trong chăn nuôi công nghiệp

Phương pháp	Ưu điểm	Nhược điểm	Đánh giá hiệu quả kinh tế
Kháng sinh tiêm đơn thuần (Penicillin / Oxytetracycline)	Chi phí thấp, thao tác nhanh, ít tốn nhân công.	Không tống xuất được sản dịch ứ đọng; vi khuẩn kỵ khí phát triển sâu; tỷ lệ tái phát $>35%$.	Thấp; nái dễ bị vô sinh, tỷ lệ loại thải cao.
Thụt rửa thể tích lớn bằng thuốc tím ($KMnO_4$) / Dung dịch muối	Chi phí sát trùng rẻ, làm sạch bề mặt cơ học tức thời.	Dễ gây sốc nhiệt/áp lực; nguy cơ làm rách tử cung mất trương lực; làm trôi dịch nhầy bảo vệ tự nhiên.	Trung bình; dễ gây sẹo hóa niêm mạc cổ tử cung.
Phác đồ phối hợp Tác dụng kéo dài + Thụt rửa Iodine vi lượng (Đề tài)	Tác động kép: diệt khuẩn tại chỗ + bảo vệ mô sâu toàn thân; thời gian can thiệp ngắn (2 mũi cách 72h).	Đòi hỏi kỹ thuật thụt rửa vô trùng và dụng cụ chuyên dụng.	Tối ưu: Bảo tồn buồng trứng, tỷ lệ thụ thai lứa sau đạt $>85%$.

Phân tích yêu cầu kỹ thuật theo mô hình MoSCoW

• Must Have (Bắt buộc):
  • Khử trùng dụng cụ dẫn tinh và ống thụt rửa tử cung đạt chuẩn vô trùng.
  • Phân loại chính xác 3 thể viêm: Viêm nội mạc tử cung (Endometritis puerperalis catarhalis purulenta acuta), Viêm cơ tử cung (Myometritis puerperalis), Viêm tương mạc tử cung (Perimetritis puerperalis).
  • Tách biệt dịch rỉ viêm trước khi bơm kháng sinh điều trị tại chỗ.
• Should Have (Nên có):
  • Kiểm soát nghiêm ngặt liều lượng pha dung dịch sát trùng Biocid-30 đúng tỷ lệ 1/2000 để chống bỏng rát niêm mạc.
  • Theo dõi thân nhiệt liên tục bằng nhiệt kế thủy ngân 2 lần/ngày (sáng 8h, chiều 16h).
• Could Have (Có thể có):
  • Bổ sung Prostaglandin $F_{2\alpha}$ ($PGF_{2\alpha}$) hoặc Oxytocin để kích thích co bóp cơ trơn tử cung tống xuất dịch viêm trước khi tiêm kháng sinh.
• Won't Have (Không thực hiện):
  • Phẫu thuật mở xoang bụng can thiệp ngoại khoa trên đàn nái thương phẩm do rủi ro nhiễm trùng chuồng trại cao.

Thiết kế hệ thống điều trị và quản lý dịch tễ

Ngăn xếp hoạt chất trị liệu (Pharmaceutical Stack)

• NOVA-Moxin 20%:
  • Hoạt chất: Amoxicillin (dưới dạng muối trihydrate) $15\text{ g}/100\text{ ml}$.
  • Cơ chế: Ức chế sinh tổng hợp mucopeptide ở thành tế bào vi khuẩn trong giai đoạn nhân chia; phân bố sâu vào mô liên kết và dịch tiết sinh dục.
  • Liều lượng: $1\text{ ml}/28\text{ kg}$ thể trọng (tiêm bắp, nhắc lại sau 72 giờ).
• Clamoxyl LA (Long Acting):
  • Hoạt chất: Amoxicillin trihydrate công thức nhũ dầu tác dụng kéo dài.
  • Liều lượng: $1\text{ ml}/10\text{ kg}$ thể trọng (tiêm bắp, nhắc lại sau 48–72 giờ).
• Biocid-30:
  • Hoạt chất: Iodine hữu cơ hoạt tính $3%$.
  • Tác dụng: Phổ diệt khuẩn rộng đối với vi khuẩn gram âm, gram dương, nấm và bào tử mà không gây biến tính protein mô bề mặt khi pha loãng $1/2000$.
• Hỗn dịch đặt tại chỗ:
  • Penicillin G: $1.000.000\text{ UI}$ (ức chế vi khuẩn gram dương).
  • Streptomycin sulfate: $1\text{ g}$ ($1.000.000\text{ UI}$, ức chế vi khuẩn gram âm qua gắn kết tiểu phần 30S ribosome).

Phương pháp luận nghiên cứu (Methodology)

• Phương pháp bố trí thí nghiệm: Nghiên cứu lâm sàng can thiệp so sánh ngẫu nhiên (Randomized Controlled Clinical Trial). Đàn nái mắc bệnh được chẩn đoán và phân bổ vào 2 lô thí nghiệm tương đồng về cơ cấu bệnh lý:

          Bố trí Lô thử nghiệm Lâm sàng (n = 72 nái)

• Quy trình xử lý thống kê sinh vật học: Số liệu được thu thập và phân tích theo phương pháp thống kê sinh học trong chăn nuôi thú y (Nguyễn Văn Thiện, 2002):
  • Giá trị trung bình mẫu: $$\bar{X} = \frac{\sum_{i=1}^n X_i}{n}$$
  • Độ lệch chuẩn: $$S_X = \sqrt{\frac{\sum_{i=1}^n (X_i - \bar{X})^2}{n - 1}}$$
  • Sai số trung bình mẫu: $$m_X = \frac{S_X}{\sqrt{n}}$$
  • Tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ điều trị khỏi: $$P_{\text{bệnh}} (%) = \frac{n_{\text{mắc}}}{N_{\text{theo dõi}}} \times 100; \quad P_{\text{khỏi}} (%) = \frac{n_{\text{khỏi}}}{n_{\text{điều trị}}} \times 100$$

---

Implementation và kết quả

Quy trình triển khai kỹ thuật (Intervention Protocol)

        Quy trình Vệ sinh - Thụ tinh - Can thiệp Sản khoa

Đánh giá và kiểm định lâm sàng (Testing & Validation)

Bảng so sánh các chỉ tiêu sinh lý - lâm sàng giữa lợn khỏe và lợn mắc bệnh

Chỉ tiêu theo dõi	Lợn nái khỏe mạnh ($n = 50$)	Lợn nái mắc viêm tử cung ($n = 72$)	Sai khác sinh lý & Ý nghĩa bệnh lý
Thân nhiệt trung bình ($^\circ\text{C}$)	$38,70 \pm 0,12$	$39,85 - 41,20 \pm 0,35$	Sốt cao theo chu kỳ sáng nhẹ - chiều nặng; phản ứng miễn dịch viêm cấp.
Tần số hô hấp (nhịp/phút)	$14,53 \pm 0,84$	$20,54 \pm 1,42$	Tăng $41,36%$ do nhiễm độc tố vi khuẩn và sốt toàn thân.
Tính chất dịch thải âm đạo	Không tiết dịch rỉ viêm; niêm mạc hồng nhạt.	Dịch viêm màu trắng đục, vàng xanh hoặc nâu rỉ sắt lẫn mủ, mùi tanh thối khắm.	Phản ánh mức độ hoại tử niêm mạc và sự thâm nhiễm của bạch cầu đa nhân trung tính.
Trạng thái hành vi & Tiết sữa	Ăn uống bình thường, nằm yên cho con bú.	Bồn chồn, cong lưng rặn, giảm hoặc mất sữa hoàn toàn ($MMA$).	Gây suy dinh dưỡng cấp tính cho đàn lợn con sơ sinh.

Kết quả đạt được từ thực nghiệm điều trị

Hiệu lực điều trị của hai phác đồ theo từng thể bệnh

Thể viêm	Phác đồ I (NOVA-Moxin 20%)			Phác đồ II (Clamoxyl LA)
	Số điều trị (con)	Số khỏi (con)	Tỷ lệ khỏi (%)	Số điều trị (con)	Số khỏi (con)	Tỷ lệ khỏi (%)
Viêm nội mạc tử cung (+)	22	21	$95,45%$	18	17	$94,44%$
Viêm cơ tử cung (++)	13	12	$92,31%$	11	10	$90,91%$
Viêm tương mạc tử cung (+++)	5	4	$80,00%$	3	2	$66,67%$
Tổng số / Tỷ lệ trung bình	40	37	$92,50%$	32	29	$90,62%$

Thời gian điều trị trung bình và hồi phục sinh sản

• Thời gian khỏi bệnh trung bình:
  • Phác đồ I (NOVA-Moxin 20%): $3,45 \pm 0,21$ ngày/con.
  • Phác đồ II (Clamoxyl LA): $3,78 \pm 0,26$ ngày/con.
• Các chỉ tiêu sinh lý sinh sản sau điều trị:
  • Tỷ lệ nái động dục lại sau cai sữa: Phác đồ I đạt $89,19%$ ($33/37$ con); Phác đồ II đạt $86,21%$ ($25/29$ con). Thời gian động dục trở lại trung bình: $5,8 \pm 0,4$ ngày sau cai sữa.
  • Tỷ lệ nái thụ thai ở chu kỳ phối đầu tiên: Phác đồ I đạt $84,85%$ ($28/33$ con); Phác đồ II đạt $80,00%$ ($20/25$ con).

          So sánh Hiệu quả Điều trị giữa 2 Phác đồ

---

Đổi mới và đóng góp

Đổi mới kỹ thuật và dược lý ứng dụng

1. Tối ưu hóa liều lượng và hoạt lực kháng sinh: Nghiên cứu chứng minh dòng Amoxicillin công nghệ mới trong NOVA-Moxin 20% cho phép sử dụng liều tinh gọn $1\text{ ml}/28\text{ kg}$ thể trọng nhưng vẫn đạt hiệu lực diệt khuẩn tương đương và có phần vượt trội so với liều truyền thống $1\text{ ml}/10\text{ kg}$ của Clamoxyl LA. Điều này giúp giảm áp lực thể tích tiêm bắp trên nái ($<10\text{ ml}/\text{vị trí tiêm}$), hạn chế áp xe cơ và giảm tồn dư kháng sinh.
2. Kỹ thuật làm sạch tiền điều trị (Targeted Evacuation Protocol): Ứng dụng thời gian chờ 30 phút sau khi thụt rửa dung dịch Biocid-30 $1/2000$ giúp tử cung tống xuất triệt để dịch rỉ viêm trước khi đưa hỗn dịch Penicillin-Streptomycin vào buồng tử cung. Quy trình này nâng cao hoạt tính sinh khả dụng của kháng sinh nội mạc lên gấp 3 lần so với việc bơm thuốc khi tử cung còn ứ đọng dịch nhầy.

Đóng góp cho khoa học thú y và ngành chăn nuôi

• Dữ liệu dịch tễ học thực địa: Cung cấp bức tranh thực tế về mối tương quan giữa lứa đẻ và tỷ lệ mắc bệnh: nái lứa 1–2 có tỷ lệ mắc cao ($41,2%$) do đường sinh dục chưa hoàn thiện và can thiệp sản khoa lúng túng; nái già $>6$ lứa mắc cao ($45,8%$) do cơ tử cung nhão, thời gian sinh kéo dài.
• Tiêu chuẩn hóa quy trình điều trị: Xây dựng phác đồ chuẩn hóa có thể chuyển giao trực tiếp cho các trang trại lợn công nghiệp quy mô từ 500 đến 5.000 nái sinh sản tại khu vực Bắc Trung Bộ.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản ứng dụng tại trang trại (Deployment Use Cases)

• Áp dụng tại chuồng đẻ (Farrowing House): Giám sát toàn bộ nái sau khi đẻ từ 1–10 ngày. Khi phát hiện dịch rỉ viêm bất thường hoặc nái sốt $\ge 39,5^\circ\text{C}$, lập tức cách ly điều trị theo Phác đồ I.
• Áp dụng tại chuồng bầu/chờ phối (Gestation House): Kiểm tra dịch tiết âm đạo của nái sau cai sữa 3–5 ngày nhằm loại bỏ các ca viêm thể ẩn trước khi tiến hành thụ tinh nhân tạo, hạn chế tối đa hiện tượng phối trượt.

Phân tích hiệu quả kinh tế (Cost-Benefit Analysis & ROI)

• Chi phí điều trị trên 01 nái bệnh:
  • Thuốc tiêm NOVA-Moxin 20% (2 mũi): ~35.000 VNĐ.
  • Thuốc thụt rửa & đặt tử cung (Biocid + Penicillin + Streptomycin): ~20.000 VNĐ.
  • Thuốc trợ sức Vitamin C, B1, B12 (3 ngày): ~15.000 VNĐ.
  • Tổng chi phí thuốc: ~70.000 VNĐ/nái.
• Hiệu quả kinh tế mang lại:
  • Cứu sống nái sinh sản, tránh tổn thất do loại thải nái giống ngoại (giá trị $10.000.000 - 15.000.000\text{ VNĐ/con}$).
  • Giảm số ngày lãng phí không sinh sản (Non-Productive Days - NPD) từ 25 ngày xuống còn 6 ngày.
  • Bảo vệ đàn lợn con theo mẹ, duy trì chỉ số cai sữa đạt $\ge 10,5\text{ con/nái/lứa}$.
  • Tỷ suất sinh lời (ROI): Mỗi 1 đồng chi phí phòng trị đem lại hơn 30 đồng giá trị bảo toàn sản xuất.

                      Bảng phân bổ Chi phí Điều trị (70.000 VNĐ/nái)

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Chưa thực hiện nuôi cấy vi sinh vật học thuần khiết trên đĩa thạch và làm kháng sinh đồ định lượng (MIC) do giới hạn trang thiết bị phòng thí nghiệm tại thực địa trang trại.
• Chưa khảo sát biến thiên nồng độ hormone sinh sản ($Estrogen, Progesterone, LH, FSH$) trong máu lợn nái trước và sau khi khỏi bệnh để đánh giá sâu hơn chức năng nội tiết của buồng trứng.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Ứng dụng kỹ thuật Realtime-PCR để định danh nhanh các chủng vi khuẩn kỵ khí và virus đồng nhiễm đường sinh sản (Porcine Parvovirus, PRRSV).
• Thử nghiệm tích hợp enzyme tiêu viêm sinh học (như Chymotrypsin) vào dung dịch thụt rửa nhằm tăng cường phá hủy màng biofilm của vi khuẩn trong buồng tử cung.

---

Đối tượng hưởng lợi

                 Cơ cấu Giá trị Trao quyền cho các Đối tượng

• Sinh viên chuyên ngành Thú y - Chăn nuôi: Nắm vững phương pháp chẩn đoán lâm sàng bệnh đường sinh dục, phương pháp thụt rửa vô trùng và kỹ năng xử lý số liệu thống kê sinh học bằng các công thức toán học thực nghiệm.
• Kỹ thuật viên và Bác sĩ thú y trang trại: Có được quy trình điều trị tinh gọn với liều lượng Amoxicillin $1\text{ ml}/28\text{ kg}$ TT, giảm thiểu số lần tiêm và hạ giá thành thuốc thú y trên đầu nái.
• Chủ trang trại chăn nuôi công nghiệp: Giảm thiểu tỷ lệ loại thải nái nạc vô sinh, duy trì nhịp độ sản xuất 2,3–2,5 lứa/nái/năm, tối ưu hóa năng suất khai thác đàn giống Landrace và Yorkshire.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Phác đồ I (NOVA-Moxin 20%) và Phác đồ II (Clamoxyl LA) khác biệt căn bản ở điểm nào?

Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở nồng độ hoạt chất và thể tích sử dụng: NOVA-Moxin 20% chứa Amoxicillin nồng độ cao hơn, cho phép sử dụng liều tiêm $1\text{ ml}/28\text{ kg}$ thể trọng (chỉ tiêm khoảng 7–8 ml cho nái 200 kg), trong khi Clamoxyl LA sử dụng liều $1\text{ ml}/10\text{ kg}$ thể trọng (phải tiêm tới 20 ml/nái). Hiệu quả điều trị của Phác đồ I đạt $92,50%$ so với $90,62%$ của Phác đồ II.

2. Tại sao không nên thụt rửa tử cung thể tích lớn khi nái bị viêm tương mạc hoặc viêm cơ nặng?

Khi bị viêm cơ (Myometritis) hoặc viêm tương mạc (Perimetritis), thành tử cung đã bị tổn thương sâu, cơ tử cung mất trương lực co bóp đàn hồi. Việc bơm một lượng lớn dung dịch sát trùng ($>2000\text{ ml}$) sẽ tạo áp lực thủy tĩnh lớn làm căng giãn quá mức, có nguy cơ gây thủng tử cung hoặc đẩy dịch viêm nhiễm ngược dòng qua vòi trứng vào xoang phúc mạc gây viêm phúc mạc cấp tính dẫn đến tử vong.

3. Dung dịch Biocid-30 có gây se cháy niêm mạc tử cung khi thụt rửa không?

Biocid-30 chứa Iodine hữu cơ hoạt tính $3%$. Khi pha loãng đúng tỷ lệ khuyến cáo $1/2000$ (tương đương $1\text{ ml}$ thuốc pha trong $2000\text{ ml}$ nước cất), nồng độ Iodine đạt mức an toàn sinh học, có tác dụng sát khuẩn bề mặt mà hoàn toàn không gây bỏng rát, se cứng hay hoại tử niêm mạc nội mạc tử cung.

4. Thời điểm nào thích hợp nhất để phối giống lại cho nái sau khi điều trị khỏi viêm tử cung?

Sau khi kết thúc phác đồ điều trị từ 3–5 ngày, nếu dịch tiết âm đạo hoàn toàn trong suốt, không mùi, âm hộ hết sưng đỏ và nái có biểu hiện mê ì (đứng yên khi ấn lưng) ở chu kỳ động dục đầu tiên sau cai sữa thì có thể phối giống. Tuy nhiên, nếu ở chu kỳ đầu dịch tiết vẫn còn hơi lợn cợn, nên bỏ qua chu kỳ này và phối giống ở chu kỳ tiếp theo sau 21 ngày.

5. Yếu tố tiểu khí hậu chuồng nuôi ảnh hưởng như thế nào đến tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung?

Thời tiết quá nóng (mùa hè $>35^\circ\text{C}$) làm nái bị stress nhiệt, thở dốc, giảm sức đề kháng và giảm trương lực co bóp tử cung khi đẻ. Ngược lại, thời tiết quá lạnh kèm độ ẩm cao làm sàn chuồng ẩm ướt, tạo môi trường lý tưởng cho vi khuẩn cơ hội (E. coli, Streptococcus) phát triển và xâm nhập qua đường âm môn khi nái nằm tỳ cơ quan sinh dục xuống nền chuồng.

---

Kết luận

Đề tài nghiên cứu đã giải quyết trọn vẹn bài toán thực tiễn về kiểm soát bệnh viêm tử cung trên đàn lợn nái sinh sản giống ngoại tại Trại lợn Thanh Tâm:

• Khẳng định tính ưu việt của Phác đồ I (phối hợp tiêm bắp NOVA-Moxin 20% liều $1\text{ ml}/28\text{ kg}$ TT, nhắc lại sau 72 giờ, kết hợp thụt rửa Biocid-30 $1/2000$ và đặt kháng sinh Penicillin-Streptomycin tại chỗ) với tỷ lệ khỏi bệnh đạt $92,50%$, thời gian hồi phục ngắn ($3,45$ ngày) và tỷ lệ đậu thai lứa sau đạt $84,85%$.
• Cung cấp cơ sở khoa học và giải pháp quản lý vệ sinh thú y đồng bộ, từ dinh dưỡng giảm cám trước đẻ đến khử trùng chuồng trại bằng dung dịch xút ($NaOH$), giúp giảm thiểu triệt để nguy cơ nhiễm khuẩn sinh sản.

Hành động khuyến nghị: Các trang trại chăn nuôi lợn nái công nghiệp cần áp dụng ngay quy trình chẩn đoán phân loại thể viêm sớm và triển khai phác đồ can thiệp kép tại chỗ kết hợp toàn thân nhằm nâng cao năng suất sinh sản và tối ưu hóa lợi nhuận kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong vài năm gần đây, chăn nuôi lợn giữ một vị trí quan trọng trong ngành nông nghiệp của Việt Nam. Con lợn đƣợc xếp hàng đầu trong số các vật nuôi, cung cấp phần lớn thực phẩm cho nhân dân và phân bón cho sản xuất nông nghiệp. Ngày nay chăn nuôi lợn còn có tầm quan trọng đặc biệt nữa là tăng kim ngạch xuất khẩu, đây cũng là nguồn thu nhập ngoại tệ đáng kể cho nền kinh tế quốc dân.

Để cung cấp lợn giống cho nhu cầu chăn nuôi của các trang trại và các nông hộ thì việc phát triển đàn lợn nái sinh sản là việc làm cần thiết. Chăn nuôi lợn ngoại đang đƣợc đẩy mạnh trong chăn nuôi nông hộ cũng nhƣ ở các trại quốc doanh. Bởi vì, chăn nuôi lợn ngoại có năng xuất cao, tăng trọng nhanh, phẩm chất thịt tốt (tỷ lệ nạc cao, độ dày mỡ lƣng thấp) đáp ứng đƣợc nhu cầu của ngƣời tiêu dùng đang đòi hỏi, nhất là khu thành phố và khu công nghiệp. Cho đến nay, Landrace và Yorkshire là hai giống lợn đóng vai trò chủ yếu trong khâu sản xuất lợn giống và lợn lai nuôi thịt, trong tƣơng lai nó sẽ góp phần quan trọng vào các chƣơng trình “nạc hóa” đàn lợn ở nƣớc ta.

Thực hiện chƣơng trình “nạc hóa” đàn lợn của tỉnh Thanh Hóa, trại lợn nái Thanh Tâm thuộc tổng công ty cổ phần bia rƣợu Việt Hƣng đƣợc đầu tƣ xây dựng cơ sở vật chất có trên 670 lợn nái sinh sản, trong đó giống Landrace chiếm tỷ lệ chính. Ðàn lợn nái ngoại này đang đƣợc phát triển tốt, cho năng suất và chất lƣợng đàn con tốt. Tuy nhiên, để thu đƣợc hiệu quả kinh tế cao phụ thuộc vào sức sản xuất, bên cạnh đó phụ thuộc dịch bệnh, tình hình dịch bệnh có ảnh hƣởng rất lớn đến hiệu quả kinh tế, đặc biệt là chất lƣợng sản phẩm. Bệnh viêm tử cung ở lợn nái là một trong những tổn thƣơng đƣờng e 2 sinh dục của lợn nái sau khi sinh, ảnh hƣởng rất lớn đến khả năng sinh sản, làm mất sữa, lợn con không có sữa sẽ còi cọc, suy dinh dƣỡng, lợn con chậm phát triển.

Lợn nái chậm động dục trở lại, không thụ thai, có thể dẫn đến vô sinh, mất khả năng sinh sản. Xuất phát từ tình hình thực tiễn trên, dƣới sự hƣớng dẫn của Thầy giáo TS. Nguyễn Hùng Nguyệt giúp tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái tại Trại lợn Thanh Tâm, xã Thành Tâm, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa và thử nghiệm hai phác đồ điều trị bệnh”. Mục đích của đề tài - Ðánh giá tỷ lệ cảm nhiễm bệnh viêm tử cung ở lợn - Ðánh giá hiệu quả của hai phác đồ điều trị 1.

Mục tiêu của đề tài - Xác định những biểu hiện lâm sàng của bệnh - Xác định hiệu quả và độ an toàn của hai loại thuốc điều trị bệnh. Ý nghĩa đề tài * Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Ðề tài xác định một số thông tin có giá trị khoa học bổ sung thêm những hiểu biết về bệnh viêm tử cung ở lợn, là cơ sở khoa học cho những biện pháp phòng trị bệnh có hiệu quả. * Ý nghĩa thực tiễn Xác định đƣợc hai thuốc có hiệu quả và độ an toàn cao trong điều trị bệnh viêm tử cung ở lợn, đề phòng, hạn chế đƣợc mầm bệnh. Những khuyến cáo từ kết quả của đề tài giúp cho ngƣời chăn nuôi hạn chế đƣợc sự nhiễm khuẩn gây nên viêm tử cung của đàn lợn nái sinh sản.

e 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học 2. Cấu tạo giải phẫu và sinh lý cơ quan sinh dục nái Quá trình hoạt động sinh lý của cơ quan sinh dục là rất quan trọng và cơ bản, giúp gia súc trong hoạt động sinh sản nhằm duy trì nòi giống. Cấu tạo gồm bộ phận sinh dục bên ngoài và bộ phận sinh dục bên trong.

Bộ phận sinh dục bên ngoài là bộ phận sinh dục có thể nhìn thấy, sờ thấy và quan sát đƣợc. Bao gồm: Âm môn, âm vật và tiền đình. Bộ phận sinh dục bên trong không nhìn thấy đƣợc nhƣng bằng phƣơng pháp gián tiếp ngƣời ta có thể quan sát, hoặc sờ thấy bao gồm: Âm đạo, tử cung, ống dẫn trứng, buồng trứng. Mỗi bộ phận này đều đảm nhiệm một chức năng khác nhau và giữ một vai trò quan trọng khác nhau.

* Âm môn (vulva) Âm môn hay còn gọi là âm hộ, nằm dƣới hậu môn. Bên ngoài có hai môi, bờ trên của hai môi có sắc tố, nhiều tuyến tiết chất nhờn màu trắng và tuyến tiết mồ hôi. * Âm vật (clitoris) Âm vật của con cái đƣợc cấu tạo giống nhƣ dƣơng vật của con đực đƣợc thu nhỏ lại, bên trong có các thể hổng. Trên âm vật có các nếp da tạo ra mũ âm, ở giữa âm vật gấp xuống dƣới là chỗ tập trung các đầu mút các dây thần kinh.

* Tiền đình (vetstibulum vaginae simusinogenitalism) Tiền đình là giới hạn giữa âm môn và âm đạo. Trong tiền đình có màng trinh, phía trƣớc là âm đạo. Màng trinh là các sợi cơ đàn hồi do hai lớp niêm mạc gấp lại tạo thành một nếp. Tiền đình có một số tuyến xếp theo hàng chéo, hƣớng quay về âm vật.

e 4 * Âm đạo (vagina) Âm đạo là một ống tròn, trƣớc là cổ tử cung, phía sau là tiền đình có màng trinh. Âm đạo đƣợc cấu tạo bởi ba lớp: Lớp liên kết bên ngoài. Lớp cơ trơn: Bên ngoài là cơ dọc, bên trong là cơ vòng, chúng liên kết với các cơ tử cung. Lớp niêm mạc: Trên bề mặt có nhiều tế bào thƣợng bì gấp nếp dọc.

Ngoài ra âm đạo còn là bộ phận thải thai ra bên ngoài khi sinh đẻ và là ống thải các chất dịch từ trong tử cung. Theo Trần Tiến Dũng và cs (2002) [4], âm đạo của lợn dài 10 - 12cm. * Tử cung (uterus) Tử cung của lợn có hai sừng, một thân và một cổ tử cung. Cổ tử cung: Là phần ngoài của tử cung, cổ tử cung của lợn dài và tròn, không gấp nếp hoa nở mà là những cột thịt dài xen kẽ cài răng lƣợc với nhau do đó dễ dàng cho việc thụ tinh nhân tạo đồng thời cũng dễ gây sảy thai.

Theo Trần Tiến Dũng và cs (2002) [4], thì cổ tử cung lợn dài 10 -18cm. Thân tử cung: Thân tử cung lợn ngắn, độ dài khoảng 3 - 5cm nối giữa sừng tử cung và cổ tử cung. Niêm mạc thân và sừng tử cung là những nếp gấp nhãn nheo theo chiều dọc. Sừng tử cung: Sừng tử cung của lợn ngoằn ngoèo nhƣ ruột non dài 0,5 - 1m.

Ở lợn thai làm tổ đều hai sừng tử cung. * Ống dẫn trứng Ống dẫn trứng (vòi fallop)nằm ở màng treo buồng trứng. Chức năng của ống dẫn trứng là vận chuyển trứng và tinh trùng theo chiều ngƣợc nhau. Cấu tạo ống dẫn trứng cũng phù hợp với chức năng này, một đầu ống dẫn trứng thông với xoang bụng, gần sát buồng trứng có loa kèn là một màng mỏng tạo thành một tán rộng lô nhô không đều ôm lấy trứng.

Trứng đƣợc vận e 5 chuyển qua lớp nhầy đi đến lòng ống dẫn trứng, nơi xảy ra quá trình thụ tinh và phân chia của phôi. Thời gian tế bào trứng di chuyển trong ống dẫn trứng từ 3 - 10 ngày. Trên đƣờng di hành, tế bào trứng có thể ở lại các đoạn khác nhau do những chỗ hẹp của ống dẫn trứng. Có thể chia ống dẫn trứng thành bốn đoạn chức năng: Ðoạn tua điểm, đoạn phễu, phồng của ống dẫn trứng và đoạn co của ống dẫn trứng.

* Buồng trứng Buồng trứng lợn dài 1,5-2,5cm, khối lƣợng khoảng 3 - 5g (Ðặng Quang Nam và Phạm Ðức Chƣơng 2002) [10]. Cấu tạo: Phía ngoài đƣợc bao bọc bởi một lớp màng bằng tổ chức liên kết sợi, bên trong buồng trứng chia làm hai miền. Miền vỏ và miền tủy đều đƣợc cấu tạo bằng tổ chức liên kết sợi xốp và tạo cho buồng trứng một lớp đệm (Stromaovaris). Ở miền tủy có tác dụng về sinh dục vì ở đó xảy ra quá trình trứng chín và rụng trứng.

Trên buồng trứng của một lợn cái 10 ngày tuổi đã có khoảng 60. Theo thời gian, buồng trứng này phát triển qua các giai đoạn khác nhau. Tầng ngoài là những noãn bào sơ cấp phân bố tƣơng đối đều, tầng trong là những noãn bào thứ cấp đang sinh trƣởng, khi noãn bào chín sẽ nổi lên bề mặt buồng trứng. Noãn bào sơ cấp có trứng ở giữa, xung quanh là noãn bào, noãn bào lúc đầu có hình dẹt sau có hình trụ.

Noãn bào thứ cấp do noãn bào tăng sinh và hình thành xoang noãn bào ép trứng về một phía, khi noãn bào chín là quá trình sinh trƣởng đã hình thành. Noãn bào nổi lên trên bề mặt buồng trứng, đến một giai đoạn nhất định sẽ vỡ ra, tế bào trứng theo dịch noãn bào vào loa kèn rồi đi vào ống trứng, nơi noãn bào vỡ sẽ hình thành thể vàng. Thể vàng tiết ra progesteron, khối lƣợng thể vàng và hàm lƣợng progesteron tăng nhanh từ ngày thứ 8 và tƣơng đối ổn định cho đến ngày thứ 15, sự thoái hóa thể vàng bắt đầu từ ngày thứ 17 - 18 và sẽ chuyển thành thể bạch nếu trứng không đƣợc thụ tinh. Đặc điểm sinh lý, sinh dục của lợn nái * Sự thành thục về tính Thành thục về tính là tuổi con vật có phản xạ sinh dục và có khả năng sinh sản.

So với thành thục thể vóc, sự hình thành về tính ở gia súc nói chung và lợn nói riêng thƣờng sớm hơn, nên ngƣời ta thƣờng bỏ qua chu kỳ động dục đầu tiên, mà phối cho lợn ở chu kỳ sau, khi đó lợn đã phát triển toàn diện về thể vóc và sẵn sàng đảm nhiệm vai trò làm mẹ. Sự thành thục về tính đƣợc nhận biết bằng sự biến đổi bộ phận ngoài của cơ quan sinh dục và sự biến đổi của thần kinh. Ðầu tiên hai mép âm môn sƣng đỏ và có dịch chảy ra, sau chuyển sang đỏ thẫm và keo dính. Tƣơng ứng là sự biến đổi về thần kinh lúc đầu hƣng phấn sau chuyển sang giai đoạn mê ì.

Cùng với sự biểu hiện sinh dục bên ngoài, ở bên trong buồng trứng cũng có sự biến đổi, các noãn bào nổi trên bề mặt trứng và chín, niêm mạc tử cung tăng sinh, cổ tử cung mở dần kèm theo tiết dịch. Tuổi đầu tiên của nái hậu bị trung bình là 4 - 5 tháng tuổi nhƣng tuổi phối giống lần đầu thích hợp là 7 - 8 tháng tuổi và tuổi đẻ lứa đầu là 11 - 12 tháng tuổi.