Nghiên cứu bệnh lở cổ rễ (Rhizoctonia solani) hại cây trồng và biện pháp sinh học phòng trừ

Luận văn thạc sĩ phân tích vnua nghiên cứu bệnh lở cổ rễ rhizoctonia solani hại cây trồng và biện pháp sinh học phòng trừ bệnh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Vilaysoth Nokeomany
• Người hướng dẫn: Pgs. Đỗ Tấn Dũng
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên cứu bệnh lở cổ rễ (Rhizoctonia solani) hại cây trồng và biện pháp sinh học phòng trừ bệnh
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC ĐỒ THỊ
• DANH MỤC HÌNH
• 1. Chương 1: TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 2. Chương 2: MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI
• 3. Chương 3: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước
• 3.2. Đặc điểm sinh học và triệu chứng gây hại của nấm Rhizoctonia solani Kühn
• 3.3. Phạm vi ký chủ nấm Rhizoctonia solani Kühn và một số nhóm tương hợp
• 3.4. Biện pháp phòng trừ bệnh do nấm Rhizoctonia solani Kühn gây ra
• 3.5. Những nghiên cứu ứng dụng nấm đối kháng Trichoderma trên thế giới trong phòng trừ một số bệnh hại vùng rễ cây trồng
• 3.6. Tình hình nghiên cứu ở trong nước
• 3.7. Đặc điểm triệu chứng bệnh do nấm Rhizoctonia solani Kühn gây ra
• 3.8. Đặc điểm hình thái, sinh học của nấm Rhizoctonia solani Kühn
• 3.9. Phân bố địa lý và tác hại của nấm Rhizoctonia solani Kühn
• 3.10. Ứng dụng chế phẩm nấm đối kháng Trichoderma viride trong phòng trừ bệnh hại cây trồng ở Việt Nam
• 4. Chương 4: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đối tượng, địa điểm, vật liệu và thời gian nghiên cứu
• 4.2. Đối tượng nghiên cứu
• 4.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 4.4. Vật liệu nghiên cứu
• 4.5. Nội dung nghiên cứu
• 4.6. Phương pháp nghiên cứu
• 4.6.1. Phương pháp điều tra và thu thập mẫu bệnh lở cổ rễ ở ngoài đồng ruộng
• 4.6.2. Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm
• 4.6.3. Phương pháp khảo sát hiệu lực ức chế của nấm T. viride và vi khuẩn B. subtilis với nấm R. solani trên môi trường nhân tạo
• 4.6.4. Nghiên cứu hiệu lực phòng trừ của nấm T. viride với bệnh lở cổ rễ (R. solani) trên một số cây trồng cạn trong điều kiện chậu vại
• 4.6.5. Phương pháp tính toán và xử lý số liệu
• 5. Chương 5: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5.1. Điều tra tình hình bệnh lở cổ rễ (Rhizoctonia solani Kühn) gây hại một số cây trồng cạn vụ thu đông năm 2016-2017 tại Gia Lâm, Hà Nội
• 5.2. Điều tra diễn biến bệnh lở cổ rễ gây hại trên một số cây trồng tại xã Đặng Xá, Gia Lâm, Hà Nội
• 5.3. Điều tra diễn biến bệnh lở cổ rễ (R. solani) gây hại trên một số cây trồng tại xã Văn Đức, Gia Lâm, Hà Nội
• 5.4. Phần li nuôi cấy, nghiên cứu một số đặc điểm hình thái sinh học của nấm Rhizoctonia solani gây bệnh lở cổ rễ trên cây trồng cạn tại Gia Lâm, Hà Nội
• 5.5. Nghiên cứu một số đặc điểm hình thái sinh học của các isolate nấm R. solani gây bệnh lở cổ rễ
• 5.6. Nghiên cứu ảnh hưởng của môi trường nuôi cấy đến sự phát triển của nấm Rhizoctonia solani
• 5.7. Nghiên cứu phạm vi ký chủ của các isolate nấm R. solani trên một số mẫu hạt giống cây trồng trong điều kiện chậu vại
• 5.8. Khảo sát hiệu lực ức chế của nấm đối kháng Trichoderma viride với các isolate nấm Rhizoctonia solani trên môi trường nhân tạo
• 5.9. Khảo sát hiệu lực phòng trừ của nấm Trichoderma viride với các isolate nấm Rhizoctonia solani gây bệnh lở cổ rễ trong điều kiện chậu vại
• 6. Chương 6: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh lở cổ rễ do Rhizoctonia solani

Bệnh lở cổ rễ do Rhizoctonia solani là một trong những bệnh phổ biến và nghiêm trọng trong nông nghiệp, đặc biệt là đối với các loại cây trồng như cà chua, cải bắp và súp lơ. Bệnh này gây ra thiệt hại lớn cho năng suất và chất lượng cây trồng. Việc hiểu rõ về đặc điểm sinh học và triệu chứng của bệnh là rất quan trọng để có biện pháp phòng trừ hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh học của Rhizoctonia solani

Nấm Rhizoctonia solani có đặc điểm hình thái đa dạng, với sợi nấm phân nhánh và có vách ngăn. Nấm này có khả năng sống trong nhiều điều kiện môi trường khác nhau, làm cho việc kiểm soát trở nên khó khăn hơn.

1.2. Triệu chứng gây hại của bệnh lở cổ rễ

Triệu chứng của bệnh lở cổ rễ bao gồm sự xuất hiện của các vết thối ở cổ rễ, làm cho cây yếu đi và có thể chết. Bệnh thường phát triển mạnh trong điều kiện ẩm ướt và nhiệt độ cao.

II. Thách thức trong việc phòng trừ bệnh lở cổ rễ

Việc phòng trừ bệnh lở cổ rễ do Rhizoctonia solani gặp nhiều thách thức. Sự kháng thuốc của nấm và điều kiện khí hậu không ổn định là những yếu tố chính gây khó khăn trong việc kiểm soát bệnh. Ngoài ra, việc sử dụng hóa chất cũng có thể gây ra tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe con người.

2.1. Khó khăn trong việc phát hiện sớm bệnh

Bệnh lở cổ rễ thường không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, dẫn đến việc phát hiện muộn và khó khăn trong việc áp dụng biện pháp phòng trừ kịp thời.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu làm thay đổi điều kiện sinh trưởng của nấm, tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của Rhizoctonia solani. Điều này làm tăng nguy cơ bùng phát bệnh trong các vụ mùa.

III. Phương pháp sinh học phòng trừ bệnh lở cổ rễ hiệu quả

Sử dụng các biện pháp sinh học là một trong những phương pháp hiệu quả để phòng trừ bệnh lở cổ rễ do Rhizoctonia solani. Các chế phẩm sinh học như nấm đối kháng Trichoderma viride và vi khuẩn Bacillus subtilis đã được nghiên cứu và chứng minh có hiệu quả trong việc ức chế sự phát triển của nấm gây bệnh.

3.1. Ứng dụng nấm Trichoderma viride

Nấm Trichoderma viride có khả năng ức chế sự phát triển của Rhizoctonia solani thông qua việc cạnh tranh dinh dưỡng và sản sinh ra các chất kháng sinh. Nghiên cứu cho thấy hiệu lực ức chế của nấm này có thể đạt tới 76% khi được áp dụng đúng cách.

3.2. Vai trò của Bacillus subtilis trong phòng trừ bệnh

Bacillus subtilis cũng là một vi khuẩn đối kháng hiệu quả, có khả năng sản sinh ra các enzym và chất kháng sinh giúp ức chế nấm gây bệnh. Hiệu lực ức chế của vi khuẩn này có thể đạt tới 77% khi được sử dụng trước nấm gây bệnh.

IV. Kết quả nghiên cứu ứng dụng biện pháp sinh học

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp sinh học như Trichoderma viride và Bacillus subtilis không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại do bệnh lở cổ rễ mà còn cải thiện sức khỏe của cây trồng. Kết quả cho thấy tỷ lệ bệnh giảm rõ rệt khi áp dụng các biện pháp này trong điều kiện thực tế.

4.1. Hiệu quả phòng trừ trên cây trồng cạn

Trong các thí nghiệm, tỷ lệ bệnh trên cây cà chua giảm xuống còn 7.6% khi áp dụng nấm đối kháng trước khi gieo. Điều này cho thấy tiềm năng lớn của biện pháp sinh học trong nông nghiệp.

4.2. Tác động tích cực đến năng suất cây trồng

Việc sử dụng các chế phẩm sinh học không chỉ giúp phòng trừ bệnh mà còn nâng cao năng suất cây trồng, góp phần vào sự phát triển bền vững của nông nghiệp.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu

Nghiên cứu về bệnh lở cổ rễ do Rhizoctonia solani và các biện pháp sinh học phòng trừ đã mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp bền vững. Việc áp dụng các biện pháp sinh học không chỉ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả mà còn bảo vệ môi trường. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các chế phẩm sinh học mới để nâng cao hiệu quả phòng trừ.

5.1. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần nghiên cứu sâu hơn về cơ chế hoạt động của các vi sinh vật đối kháng và tìm kiếm các chủng mới có khả năng ức chế mạnh hơn đối với Rhizoctonia solani.

5.2. Tích hợp biện pháp sinh học vào sản xuất nông nghiệp

Việc tích hợp các biện pháp sinh học vào quy trình sản xuất nông nghiệp sẽ giúp nâng cao hiệu quả phòng trừ bệnh và đảm bảo an toàn cho sức khỏe con người và môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh lở cổ rễ do nấm Rhizoctonia solani gây ra là một trong những mối đe dọa hàng đầu đối với ngành trồng trọt toàn cầu, có khả năng làm giảm tỷ lệ cây con sống sót trước và sau nảy mầm tới 50%, đồng thời làm sụt giảm năng suất mùa vụ tới 40% trên các vùng chuyên canh rau màu. Tại Việt Nam, đặc biệt ở các vùng chuyên canh rau củ ven đô thị lớn như Hà Nội, tập quán canh tác truyền thống phụ thuộc nặng nề vào thuốc bảo vệ thực vật hóa học đã dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng: làm suy thoái hệ vi sinh vật đất, gia tăng chi phí sản xuất và tiềm ẩn nguy cơ tồn dư hóa chất vượt ngưỡng giới hạn cho phép. Trong khi đó, hạch nấm Rhizoctonia solani sở hữu sức sống dai dẳng, có khả năng bảo tồn trong đất khô và ẩm ít nhất 130 ngày và sống tới 224 ngày khi ngập trong nước, khiến các biện pháp hóa học thông thường đạt hiệu quả thấp.

Trước thực trạng cấp bách đó, đề tài tập trung nghiên cứu toàn diện diễn biến phát sinh gây hại của bệnh lở cổ rễ trên các cây trồng cạn chủ lực, giám định đặc điểm hình thái sinh học của tác nhân gây bệnh, đồng thời đánh giá hiệu lực đối kháng sinh học từ nấm Trichoderma viride và vi khuẩn Bacillus subtilis. Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực địa tại hai vùng sản xuất rau trọng điểm là xã Đặng Xá và xã Văn Đức thuộc huyện Gia Lâm, Hà Nội trong vụ thu đông 2016-2017 (kéo dài từ tháng 8 năm 2016 đến tháng 9 năm 2017), kết hợp thử nghiệm chuyên sâu tại phòng thí nghiệm và hệ thống nhà lưới của Bộ môn Bệnh cây, Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng chuẩn xác nhằm phát triển quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) thân thiện môi trường, hướng tới mục tiêu kìm hãm tỷ lệ bệnh ngoài đồng ruộng xuống dưới 5% và nâng cao hiệu lực ức chế sinh học vượt ngưỡng 70%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài vận dụng lý thuyết cân bằng sinh thái vi sinh vật đất (Soil Microbial Ecology) kết hợp nguyên lý đối kháng sinh học trong bảo vệ thực vật. Cơ chế tác động của các vi sinh vật đối kháng vùng rễ tập trung vào ba con đường chính: cơ chế ký sinh nấm (sợi nấm đối kháng bám chặt, quấn quanh và phân giải tế bào nấm bệnh bằng hệ enzym nội tại), cơ chế kháng sinh sinh học (tiết các hợp chất trao đổi chất có hoạt tính kìm hãm như Gliotoxin, Viridin, Trichodermin), và cơ chế cạnh tranh trực tiếp nguồn dinh dưỡng, không gian cư trú tại vùng rễ cây trồng.

Nghiên cứu làm rõ các khái niệm và cấu trúc phân loại học quan trọng:

• Nhóm liên hợp sợi nấm (Anastomosis Group - AG): Hệ thống phân loại nấm bất toàn Rhizoctonia solani thành 12 nhóm tương hợp di truyền riêng biệt (từ AG1 đến AG11 và BI), xác định độc lực và phạm vi ký chủ chuyên biệt.
• Thời kỳ tiềm dục: Giai đoạn ủ bệnh kéo dài từ 3 đến 4 ngày tính từ khi sợi nấm tiếp xúc, xâm nhiễm qua vết nứt hoặc lỗ hở tự nhiên ở cổ rễ đến khi xuất hiện vết bệnh lở loét thâm đen đầu tiên.
• Hiệu lực ức chế (HLƯC) và Hiệu lực phòng trừ (HLPT): Các đại lượng định lượng theo công thức Abbott nhằm đo lường mức độ kìm hãm sự lan rộng tản nấm trên môi trường nhân tạo và tỷ lệ bảo vệ cây trồng trước sự xâm nhiễm của nguồn bệnh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thực nghiệm sơ cấp thu thập đồng bộ từ đồng ruộng, phòng thí nghiệm và nhà lưới:

• Phương pháp điều tra và cỡ mẫu đồng ruộng: Thực hiện theo quy chuẩn điều tra dịch hại của Viện Bảo vệ Thực vật trên 4 nhóm cây trồng cạn (cà chua HT160, cải canh VA54, cải bắp Green Helmet, súp lơ xanh VA Marathone). Bố trí điều tra cố định theo phương pháp 5 điểm chéo góc; mỗi điểm quan sát chuẩn hóa 50 cây (tổng cộng 250 cây/ruộng/kỳ điều tra), điểm điều tra cách bờ tối thiểu 2 mét, chu kỳ theo dõi định kỳ 7 ngày/lần.
• Phân lập và thử nghiệm in vitro: Phân lập thành công 4 isolate nấm bệnh đặc trưng gồm Rs-CaĐX (cà chua), Rs-CcĐX (cải canh), Rs-BcVĐ (cải bắp), Rs-SlxVĐ (súp lơ xanh). Thử nghiệm nuôi cấy trên 3 môi trường dinh dưỡng (PGA, PCA, PCGA) với 3 lần nhắc lại để so sánh tốc độ sinh trưởng. Đánh giá hiệu lực ức chế của 4 isolate Trichoderma viride (TV-G, TV-1, TV-2, TV-3) và 3 isolate Bacillus subtilis (Bs-G, Bs-C, Bs-O) qua 4 công thức tương tác thời gian (xử lý trước 24 giờ, xử lý sau 24 giờ, xử lý đồng thời và đối chứng).
• Thử nghiệm chậu vại: Bố trí 5 công thức thí nghiệm với 3 lần lặp lại, mỗi chậu gieo cố định 30 hạt giống (tổng 90 hạt/công thức) trên nền đất sạch đã khử trùng để kiểm chứng hiệu lực phòng trừ thực tế.
• Phương pháp phân tích và xử lý số liệu: Số liệu sinh học được chuẩn hóa theo công thức Abbott và xử lý phương sai ANOVA thông qua phần mềm chuyên dụng IRRISTART 4.0 kết hợp Microsoft Excel. Các giá trị trung bình giữa các công thức được kiểm định sai khác bằng chỉ số F, t-test, LSD và phép thử Duncan ở độ tin cậy 95%. Việc áp dụng phương pháp phân tích thống kê này giúp loại trừ các biến thiên ngẫu nhiên từ môi trường, bảo đảm kết luận khoa học có giá trị tin cậy cao và tính lặp lại chuẩn xác.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, bệnh lở cổ rễ phát sinh gây hại mang tính chu kỳ rõ rệt trên tất cả các cây trồng điều tra tại Gia Lâm, Hà Nội. Tỷ lệ bệnh tập trung cao nhất ở giai đoạn cây con và hồi xanh: trên cây cải bắp Green Helmet đạt đỉnh 8.6% vào ngày 10/11/2016; trên súp lơ xanh VA Marathone đạt 8.4% vào ngày 16/11/2016; trên cà chua HT160 đạt 7.6% và cải canh VA54 đạt 6.8%. Khi cây bước vào giai đoạn phát triển thân lá mạnh, phân cành hoặc hình thành củ/hoa, tỷ lệ bệnh giảm sâu xuống còn dưới 1.0% và hoàn toàn không gây hại ở giai đoạn thu hoạch (0.0%).

Thứ hai, đặc tính hình thái của các isolate nấm Rhizoctonia solani phân lập tại địa phương thể hiện sợi nấm đa bào đặc trưng, phân nhánh gần như vuông góc 90 độ, vị trí phân nhánh hơi thắt lại kèm vách ngăn ngang kích thước 8-13 µm. Tất cả các isolate nấm sinh trưởng tối ưu trên môi trường khoai tây - glucose - agar (PGA) với đường kính tản nấm phát triển nhanh nhất và bắt đầu hình thành hạch nấm thô màu nâu đen sau 7 ngày nuôi cấy.

Thứ ba, nấm đối kháng Trichoderma viride và vi khuẩn Bacillus subtilis thể hiện hoạt tính ức chế sinh học rất mạnh in vitro nhưng phụ thuộc chặt chẽ vào thời điểm tiếp xúc. Isolate nấm TV-G đạt hiệu lực ức chế cao nhất 76.00% đối với isolate nấm bệnh Rs-CcĐX khi được cấy trước 24 giờ, trong khi cấy đồng thời chỉ đạt 54.44% và cấy sau 24 giờ giảm xuống còn 40.30%. Tương tự, chủng vi khuẩn Bs-G đạt hiệu lực ức chế cao nhất 77.04% đối với nấm bệnh khi được lây nhiễm trước 24 giờ và giảm xuống 46.22% khi xử lý sau nấm bệnh.

Thứ tư, thử nghiệm nhà lưới trong điều kiện chậu vại khẳng định xử lý hạt giống su hào Japonica 174 bằng nấm đối kháng TV-G trước khi gieo mang lại hiệu lực phòng trừ vượt bậc đạt 73.13%. Ngược lại, nếu để nấm bệnh xâm nhiễm vào hạt giống trước khi xử lý chế phẩm sinh học, hiệu lực bảo vệ tụt dốc nghiêm trọng chỉ còn 28.36%, và xử lý đồng thời đạt 40.29%.

Thảo luận kết quả

Diễn biến tỷ lệ bệnh trên đồng ruộng được trực quan hóa qua các đồ thị đường, cho thấy xu hướng đường cong suy giảm từ đỉnh 8.6% ở giai đoạn cây con xuống 0.0% ở giai đoạn thu hoạch. Nguyên nhân là do mô tế bào cây con ở giai đoạn vườn ươm có tầng cutin mỏng mềm, tỷ lệ hóa gỗ ở vách tế bào còn thấp nên nấm bệnh dễ dàng dùng enzym phá hủy mô. Khi kết hợp với điều kiện thời tiết thu đông có mưa nắng xen kẽ và ẩm độ đất cao, nấm Rhizoctonia solani xâm nhập ồ ạt. Khi cây lớn, thân cây hóa gỗ tạo hàng rào cơ học vững chắc ngăn chặn sợi nấm lây lan.

Bảng so sánh hiệu lực đối kháng in vitro và in vivo phản ánh rõ ưu thế vượt trội của phương thức phòng ngừa sớm. Nấm Trichoderma viride khi có mặt trước 24 giờ đã nhanh chóng nảy mầm sợi nấm, cạnh tranh triệt để cơ chất dinh dưỡng và tiết kháng sinh kìm hãm nguồn bệnh trước khi Rhizoctonia solani kịp phát triển tản nấm. Phát hiện này hoàn toàn tương đồng với các công bố khoa học của các chuyên gia bệnh cây trong và ngoài nước (khi nấm đối kháng đạt hiệu quả 75-85% nếu xử lý sớm), đồng thời khẳng định việc ứng dụng các chủng sinh học bản địa TV-G và Bs-G là giải pháp thay thế hoàn hảo cho thuốc hóa học tổng hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, thiết lập quy trình xử lý hạt giống bằng chế phẩm nấm đối kháng Trichoderma viride (chủng TV-G) trước khi gieo trồng. Hộ nông dân và hợp tác xã rau an toàn cần ngâm ủ hạt giống trong dung dịch huyền phù nấm đạt mật độ $10^9$ bào tử/ml trong 15-20 phút trước khi gieo. Biện pháp này hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ chết rạp cây con ở vườn ươm xuống dưới 3%, thực hiện đồng loạt vào đầu các vụ gieo trồng chính hàng năm (tháng 8 đến tháng 10).

Thứ hai, đưa chế phẩm sinh học vào quy trình xử lý đất và ủ phân hữu cơ vi sinh. Khuyến cáo các cơ sở sản xuất nông nghiệp bổ sung nấm Trichoderma viride và vi khuẩn Bacillus subtilis với liều lượng 1-2 kg chế phẩm cho mỗi tấn phân chuồng hoặc giá thể hữu cơ hoai mục, ủ trước 15 ngày trước khi bón lót. Giải pháp này giúp tiêu diệt trên 70% hạch nấm Rhizoctonia solani tồn dư trong tầng đất canh tác 0-10 cm trước khi xuống giống.

Thứ ba, các viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ sinh học nông nghiệp cần hợp tác hoàn thiện công nghệ sản xuất chế phẩm sinh học phối hợp đa chủng. Cần phát triển dạng chế phẩm thương phẩm tích hợp đồng thời cả bào tử Trichoderma viride và vi khuẩn tạo nội bào tử Bacillus subtilis với mật độ hữu hiệu trên $10^8$ CFU/g, hạn sử dụng ổn định trên 6 tháng ở nhiệt độ thường, hoàn thành quy trình đăng ký lưu hành trong lộ trình 12-18 tháng tới.

Thứ tư, Chi cục Trồng trọt & Bảo vệ Thực vật phối hợp cùng Trạm Khuyến nông địa phương xây dựng mô hình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) tại các xã Đặng Xá, Văn Đức. Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật lên luống cao thoát nước trong mùa mưa, kỹ thuật luân canh cây trồng khác họ (tránh trồng liên tục các cây họ cà và hoa thập tự) và chuyển giao quy trình phòng trừ sinh học cho 100% các tổ hợp tác trồng rau trong vòng 6 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ nghiên cứu, giảng viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Bảo vệ thực vật, Vi sinh vật học nông nghiệp. Luận văn cung cấp tài liệu tham khảo giá trị về quy trình phân lập, định danh hình thái vi nấm đất, phương pháp bố trí thí nghiệm đối kháng in vitro và phương pháp chuẩn hóa chỉ số ức chế theo công thức Abbott.

Thứ hai, kỹ sư nông học, cán bộ khuyến nông và chuyên viên kỹ thuật tại các chi cục bảo vệ thực vật. Nhóm chuyên môn này có thể khai thác các dữ liệu dịch tễ học và hiệu lực thực tế để xây dựng các gói quy trình kỹ thuật canh tác rau an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, giúp các vùng chuyên canh cắt giảm 30-40% chi phí thuốc bảo vệ thực vật hóa học.

Thứ ba, các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh phân bón hữu cơ vi sinh và thuốc bảo vệ thực vật sinh học. Nguồn tư liệu thực nghiệm về các chủng bản địa TV-G và Bs-G là căn cứ tin cậy để doanh nghiệp đầu tư phát triển dòng sản phẩm chế phẩm sinh học thế hệ mới chuyên trị các bệnh thối rễ, lở cổ rễ cây trồng cạn.

Thứ tư, sinh viên và học viên cao học các ngành Nông học, Khoa học cây trồng, Quản lý tài nguyên nông nghiệp. Công trình này là một mẫu hình chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu khoa học thực nghiệm, cách thức thu thập số liệu đồng ruộng 5 điểm chéo góc và kỹ năng xử lý dữ liệu thống kê sinh học trên IRRISTART 4.0.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh lở cổ rễ do Rhizoctonia solani gây hại nghiêm trọng nhất ở giai đoạn sinh trưởng nào của cây trồng cạn? Bệnh gây hại nặng nề nhất ở giai đoạn cây con và hồi xanh sau khi cấy từ vườn ươm ra ruộng sản xuất. Số liệu thực tế tại Gia Lâm cho thấy tỷ lệ bệnh đạt đỉnh 8.6% trên cải bắp và 8.4% trên súp lơ xanh ở giai đoạn này do mô thân cây còn non mềm, lớp biểu bì cutin mỏng và chưa hóa gỗ.

Nấm đối kháng Trichoderma viride tiêu diệt nấm Rhizoctonia solani thông qua những cơ chế sinh học nào? Trichoderma viride khống chế nấm bệnh qua ba cơ chế phối hợp: tiết kháng sinh Gliotoxin và Viridin ức chế sự nảy mầm hạch nấm; phát triển sợi nấm nhanh quấn quanh sợi nấm Rhizoctonia solani để tiết enzym phân hủy vách tế bào; và cạnh tranh trực tiếp không gian sống cùng nguồn dinh dưỡng trên bề mặt rễ.

Vì sao việc xử lý nấm đối kháng trước khi gieo trồng lại quyết định hiệu lực phòng trừ bệnh? Xử lý trước 24 giờ cho phép bào tử đối kháng kịp nảy mầm, bám rễ và thiết lập hệ thống bảo vệ sinh học vững chắc. Thí nghiệm chứng minh xử lý hạt su hào bằng TV-G trước khi gieo đạt hiệu lực phòng trừ 73.13%, trong khi xử lý sau khi nấm bệnh đã xâm nhiễm chỉ đạt hiệu lực thấp 28.36%.

Vi khuẩn Bacillus subtilis có thể kết hợp cùng nấm Trichoderma viride trong phòng trừ sinh học không? Hai nhóm vi sinh vật này hoàn toàn có thể phối hợp bổ trợ cho nhau. Vi khuẩn Bacillus subtilis với khả năng sinh nội bào tử chịu nhiệt và tiết kháng sinh peptide dạng vòng mang lại hiệu lực ức chế nấm bệnh đạt tới 77.04%, giúp mở rộng phổ kháng khuẩn và duy trì mật độ vi sinh có ích bền vững trong đất.

Cần lưu ý điều gì khi bảo quản và sử dụng chế phẩm sinh học đối kháng ngoài đồng ruộng? Chế phẩm sinh học chứa vi sinh vật sống nên cần bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát dưới 30°C và tránh ánh nắng trực tiếp. Khi sử dụng ngoài đồng ruộng, tuyệt đối không phối trộn chung với thuốc trừ nấm hóa học gốc đồng hoặc vôi bột, và nên tưới vào chiều mát khi đất có đủ ẩm độ.

Kết luận

• Điều tra dịch tễ xác định bệnh lở cổ rễ gây hại tập trung cao nhất ở giai đoạn cây con và hồi xanh với tỷ lệ bệnh đạt 8.6% trên cải bắp, 8.4% trên súp lơ xanh và 7.6% trên cà chua tại Gia Lâm, Hà Nội.
• Phân lập thành công 4 isolate nấm Rhizoctonia solani đặc trưng và chứng minh môi trường PGA là môi trường tối ưu cho sự sinh trưởng tản nấm và tạo hạch.
• Khẳng định hiệu lực ức chế in vitro vượt bậc của nấm đối kháng Trichoderma viride (TV-G đạt 76.00%) và vi khuẩn Bacillus subtilis (Bs-G đạt 77.04%) khi được đưa vào môi trường trước nguồn bệnh 24 giờ.
• Chứng minh trong điều kiện chậu vại việc xử lý hạt giống bằng Trichoderma viride trước khi gieo đem lại hiệu lực phòng trừ bệnh đạt 73.13% trên cây su hào.
• Xác lập cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc để thay thế dần các loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học độc hại bằng giải pháp sinh học an toàn.

Đóng góp cốt lõi của luận văn là làm sáng tỏ quy luật phát sinh gây hại của nấm Rhizoctonia solani trên các loại rau màu vụ thu đông tại Hà Nội, đồng thời cung cấp giải pháp sinh học phòng ngừa sớm có tính khả thi cao. Trong lộ trình 12 đến 24 tháng tới, các nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng khảo nghiệm diện rộng trên nhiều tiểu vùng sinh thái và tối ưu hóa công nghệ sản xuất chế phẩm sinh học thương mại. Hãy chủ động ứng dụng ngay các chế phẩm vi sinh Trichoderma viride và Bacillus subtilis vào quy trình ủ phân và xử lý hạt giống để bảo vệ mùa màng hiệu quả, an toàn và kiến tạo nền nông nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM VILAYSOTH NOKEOMANY NGHIÊN CỨU BỆNH LỞ CỔ RỄ (Rhizoctonia solani) HẠI CÂY TRỒNG VÀ BIỆN PHÁP SINH HỌC PHÒNG TRỪ BỆNH Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số : 60 62 01 12 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Đỗ Tấn Dũng NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa được ai công bố trong bất cứ công trình nào khác. Tôi xin cam đoan mọi sự giúp đỡ trong quá trình thực hiện luận văn đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn VILAYSOTH NOKEOMANY i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành đề tài tốt nghiệp ngoài sự cố gắng của bản thân, tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm giúp đỡ nhiệt tình của thầy cô, bạn bè và người thân.

Trước tiên, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. ĐỖ TẤN DŨNG, Bộ môn Bệnh cây, Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình hướng dẫn và tạo mọi điều kiện, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài và hoàn thành bản luận văn này. Tôi xin được gửi lời chân thành cảm ơn tới các thầy cô giáo trong Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Tôi xin cảm ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè đã giành cho tôi sự quan tâm, động viên và tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn này.

Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn VILAYSOTH NOKEOMANY ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng.

vii Danh mục đồ thị. ix Danh mục hình. xi Trích yếu luận văn. xiii Thesis abstract.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích và yêu cầu của đề tài. Tổng quan vấn đề nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước.

Đặc điểm sinh học và triệu chứng gây hại của nấm Rhizoctonia solani Kühn. Phạm vi ký chủ nấm Rhỉozoctonia solani Kühn và một số nhóm tương hợp. Biện pháp phòng trừ bệnh do nấm Rhizoctonia solani Kühn gây ra. Những nghiên cứu ứng dụng nấm đối kháng Trichoderma trên thế giới trong phòng trừ một số bệnh hại vùng rễ cây trồng.

Tình hình nghiên cứu ở trong nước. Đặc điểm triệu chứng bệnh do nấm Rhizoctonia solani Kühn gây ra. Đặc điểm hình thái, sinh học của nấm Rhizoctonia solani Kühn. Phân bố địa lý và tác hại của nấm Rhizoctonia solani Kühn.

Ứng dụng chế phẩm nấm đối kháng Trichoderma viride trong phòng trừ bệnh hại cây trồng ở Việt Nam. Vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu. Đối tượng, địa điểm, vật liệu và thời gian nghiên cứu nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

17 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra và thu thập mẫu bệnh lở cổ rễ ở ngoài đồng ruộng. Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Phương pháp khảo sát hiệu lực ức chế của nấm T.

viride và vi khuẩn B. subtilis với nấm R. solani trên môi trường nhân tạo. Nghiên cứu hiệu lực phòng trừ của nấm T.

viride với bệnh lở cổ rễ (R. solani) trên một số cây trồng cạn trong điều kiện chậu vại. Phương pháp tính toán và xử lý số liệu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận.

Điều tra tình hình bệnh lở cổ rễ (Rhizoctonia solani Kühn) gây hại một số cây trồng cạn vụ thu đông năm 2016-2017 tại Gia Lâm, Hà Nội. Điều tra diễn biến bệnh lở cổ rễ gây hại trên một số cây trồng tại xã Đặng Xá, Gia Lâm, Hà Nội. Điều tra diễn biến bệnh lở cổ rễ (R. solani) gây hại trên một số cây trồng tại xã Văn Đức, Gia Lâm, Hà Nội.

Phần li nuôi cấy, nghiên cứu một số đặc điểm hình thái sinh học của nấm Rhzoctonia solani gây bệnh lở cổ rễ trên cây trồng cạn tại tại Gia Lâm, Hà Nội. Nghiên cứu một số đặc điểm hình thái sinh học của các isolate nấm R. solani gây bệnh lở cổ rễ. Nghiên cứu ảnh hưởng của môi trường nuôi cấy đến sử phát triển của nấm Rhizoctonia solani.

Nghiên cứu phạm vi ký chủ của các isolate nấm R. solani trên một số mẫu hạt giống cây trồng trong điều kiện chậu vại. Khảo sát hiệu lực ức chế của nấm đối kháng Trichoderma viride với các isolate nấm Rhrizoctonia solani trên môi trường nhân tạo. Khảo sát hiệu lực ức chế của các isolate nấm Trichoderma viride với isolate nấm Rs-CaĐX trên môi trường PGA.

Khảo sát hiệu lực ức chế của các isolate nấm Trichoderma viride với isolate nấm Rs-CcĐX trên môi trường PGA. 42 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khảo sát hiệu lực ức chế của các isolate nấm Trichoderma viride với isolate nấm Rs-BcVĐ trên môi trường PGA. Khảo sát hiệu lực ức chế của các isolate nấm Trichoderma viride với isolate nấm Rs-SlxVĐ trên môi trường PGA.

Khảo sat hiêu lưc ức chế của các isolate vi khuẩn Bacillus subtilis vơi các isolate nấm Rhizoctonia solani trên môi trường pga. Khảo sát hiệu lực ức chế của các isolate vi khuẩn B. subtilis với isolate nấm Rs-CaĐX trên môi trường PGA. Khảo sát hiệu lực ức chế của các isolate vi khuẩn B.

subtilis với isolate nấm Rs-CcĐX trên môi trường PGA. Khảo sát hiệu lực ức chế của các isolate vi khuẩn B. subtilis với isolate nấm Rs-BcVĐ trên môi trường PGA. Khảo sát hiệu lực ức chế của các isolate vi khuẩn B.

subtilis với isolate nấm Rs-SlxVĐ trên môi trường PGA. Khảo sát hiệu lực phòng trừ của nấm Trichoderma viride với các isolate nấm Rhizoctonia solani gây bệnh lở cổ rễ trong điều kiện chậu vại. Khảo sát hiệu lực phòng trừ của nấm T. viride (TV-G) với isolate nấm Rs-CaĐX hại cà chua HT160 trong điều kiện chậu vại.

Khảo sát hiệu lực phòng trừ của nấm T. viride (TV-G) với isolate nấm Rs-CcĐX hại cải canh lá vàng (VA.54) trong điều kiện chậu vại. Khảo sát hiệu lực phòng trừ của nấm đối kháng T. viride (TV-G) với isolate nấm Rs-BcVĐ hại cải bắp (VA.SAKATA 789) trong điều kiện chậu vại.

Khảo sát hiệu lực phòng trừ của nấm đối kháng T. viride (TV-G) với isolate nấm Rs-SlxVĐ hại su hào (JAPONICA 174) trong điều kiện chậu vại. Kết luận và kiến nghị. 66 Tài liệu tham khảo.

72 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa đầy đủ AG Anastomosis Group B. subtilis Bacillus subtilis Bs-G Vi khuẩn đối kháng Bacillus subtilis gốc Bs-C Vi khuẩn đối kháng Bacillus subtilis cà chua Bs-O Vi khuẩn đối kháng Bacillus subtilis ớt CT Công thức CS Cộng sự HLƯC Hiệu lực đối ức chế HLPT Hiệu lực phòng trừ TKTD Thời kì tiềm dục T. viride Trichoderma viride TV-G Trichoderma viride gốc TV-1 Trichoderma viride 1 TV-2 Trichoderma viride 2 TV-3 Trichoderma viride 3 R. solani Rhizoctonia solani vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 4.

Diễn biến bệnh lở cổ rễ (R. solani) hại cà chua HT160 tại xã Đặng Xá, Gia Lâm, Hà Nội. Diễn bệnh lở cổ rễ (R. solani) hại cải canh VA54 tại xã Đặng Xá, Gia Lâm, Hà Nội.

Diễn biến bệnh lở cổ rễ (R. solani) hại cải bắp Green Helmet tại xã Văn Đức, Gia Lâm, Hà Nội. Diễn biến bệnh lở cổ rễ (R. solani) hại súp lơ xanh VA Marathone tại xã Văn Đức, Gia Lâm, Hà Nội.

Danh mục các isolate nấm R. solani phân lập trên 4 cây ký chủ. Một số đặc điểm hình thái tản nấm, sợi nấm của các isolates nấm R. solani gây bệnh lở cổ rễ hại cây trồng trên môi trường PGA.

Ảnh hưởng của môi trường nuôi cấy đến sự phát triển của các isolate nấm R. Kết quả lây nhiễm các isolates nấm R. solani trên một số hạt giống cây trồng trong điều kiện chậu vại. Danh mục các isolate nấm T.

viride sử dụng trong thí nghiệm. Khảo sát hiệu lực ức chế của các isolate nấm T. viride với isolate nấm Rs-CaĐX trên môi trường PGA. Khảo sát hiệu lực ức chế của các isolate nấm T.

viride với isolate nấm Rs-CcĐX trên môi trường PGA. Khảo sát hiệu lực ức chế của các isolate nấm T. viride với isolate nấm Rs-BcVĐ trên môi trường PGA. Khảo sát hiệu lực ức chế của các isolate nấm T.

viride với isolate nấm Rs-SlxVĐ trên môi trường PGA. Danh mục các isolate vi khuẩn B. subtilis sử dụng trong thí nghiệm. Khảo sát hiệu lực ức chế của các isolate vi khuẩn B.

subtilis với isolate nấm Rs-CaĐX. Khảo sát hiệu lực ức chê của các isolate vi khuẩn B. subtilis với isolate nấm Rs-CcĐX. 51 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Khảo sát hiệu lực ức chế của các isolate vi khuẩn B. subtilis với isolate nấm Rs-BcVĐ. Khảo sát hiệu lực ức chế của các isolate vi khuẩn B. subtilis với isolate nấm Rs-SlxVĐ.

Hiệu lực hiệu lực phòng trừ của nấm T. viride (TV-G) với isolate nấm Rs-CaĐX hại cà chua HT160 trong điều kiện chậu vại. Hiệu lực phòng trừ của nấm T. viride (TV-G) với isolate nấm Rs- CcĐX hại cải canh lá vàng (VA.54) trong điều kiện chậu vại.

Hiệu lực phòng trừ của nấm T. viride (TV-G) với isolate nấm Rs- BcVĐ hại cải bắp (VA.SAKATA 789) trong điều kiện chậu vại. Hiệu lực phòng trừ của nấm T. viride (TV-G) với isolate nấm Rs- SlxVĐ hại su hào (JAPONICA 174) trong điều kiện chậu vại.

63 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC ĐỒ THỊ Đồ thị 4. Diễn biến bệnh lở cổ rễ (R. solani) hại cà chua HT160 tại xã Đặng Xá, Gia Lâm, Hà Nội. Diễn bệnh lở cổ rễ (R.

solani) hại cải canh VA54 tại xã Đặng Xá, Gia Lâm, Hà Nội. Diễn biến bệnh lở cổ rễ (R. solani) hại cải bắp Green Helmet tại xã Văn Đức, Gia Lâm, Hà Nội. Diễn biến bệnh lở cổ rễ (R.

solani) hại súp lơ xanh VA Marathone tại xã Văn Đức, Gia Lâm, Hà Nội. Ảnh hưởng của môi trường nuôi cấy đến sự phát triển của các isolate nấm R. Khảo sát hiệu lực ức chế của các isolate nấm T. viride với isolate nấm Rs-CaĐX sau 3 ngày thí nghiệm.

Khảo sát hiệu ức chế của các isolate nấm T. viride với isolate nấm Rs-CcĐX sau 3 ngày thí nghiệm. Khảo sát hiệu lực ức chế của các isolate nấm T.