Đánh Giá Khả Năng Đối Kháng Của Chaetomium sp. Đối Với Rhizoctonia solani

Khóa luận đánh giá khả năng đối kháng của Chaetomium sp phân lập từ đất nông nghiệp với nấm Rhizoctonia solani, góp phần nghiên cứu sinh học.

• Tác giả: Nguyễn Minh Thông
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Vũ Phong
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Công Nghệ Sinh Học
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Đối Kháng Của Chaetomium sp. Đối Với Rhizoctonia solani Trong Nông Nghiệp Hữu Cơ
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN
• 2.1. Đặc điểm của nấm Chaetomium sp.
• 2.2. Đặc điểm hình thái của nấm Chaetomium sp.
• 2.3. Đặc điểm phân bố của nấm Chaetomium sp.
• 2.4. Yếu tố dinh dưỡng, sinh trưởng và phát triển của nấm Chaetomium sp.
• 2.5. Hoạt tính cơ bản của nấm Chaetomium sp.
• 2.6. Những nghiên cứu về chế phẩm sinh học
• 2.6.1. Những nghiên cứu ngoài nước
• 2.6.2. Những nghiên cứu trong nước
• 2.7. Tổng quan về nấm Rhizoctonia solani
• 2.7.1. Đặc điểm của nấm Rhizoctonia solani
• 2.7.2. Vị trí phân loại nấm Rhizoctonia solani
• 2.7.3. Đặc điểm sinh học nấm Rhizoctonia solani
• 2.7.4. Đặc điểm hình thái của nấm Rhizoctonia solani
• 2.7.5. Đặc điểm sinh lý của nấm Rhizoctonia solani
• 2.7.6. Quá trình lưu tồn và phát triển của nấm Rhizoctonia solani
• 2.7.7. Phổ kí chủ của nấm Rhizoctonia solani
• 3. CHƯƠNG 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu chính
• 3.4.1. Phương pháp phân lập nấm Rhizoctonia solani
• 3.4.2. Khảo sát tính gây bệnh của các mẫu nấm Rhizoctonia solani trên 3 loại cải trong điều kiện phòng thí nghiệm
• 3.4.3. Phân lập và định danh nấm Chaetomium sp. dựa vào đặc điểm hình thái
• 3.4.4. Đánh giá khả năng đối kháng Rhizoctonia solani của 8 dòng Chaetomium sp. trong điều kiện phòng thí nghiệm
• 3.4.5. Định danh loài nấm Chaetomium sp. dựa vào phương pháp sinh học phân tử
• 3.4.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Triệu chứng gây hại của nấm Rhizoctonia solani trên các loại cải
• 4.2. Khảo sát tính gây bệnh của nấm Rhizoctonia solani trên bốn loại cải
• 4.3. Kết quả phân lập nấm Chaetomium sp. theo đặc điểm hình thái
• 4.3.1. Bẫy nấm Chaetomium sp.
• 4.3.2. Đặc điểm hình thái của nấm Chaetomium sp.
• 4.4. Khả năng đối kháng với Rhizoctonia solani của các chủng Chaetomium trong điều kiện phòng thí nghiệm
• 4.5. Định danh dòng Chaetomium CT7, CT8
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khả Năng Đối Kháng Của Chaetomium sp

Nấm Chaetomium sp. là một trong những loài nấm có khả năng đối kháng mạnh mẽ với nhiều loại nấm bệnh, đặc biệt là Rhizoctonia solani. Nghiên cứu này nhằm đánh giá khả năng đối kháng của Chaetomium sp. đối với Rhizoctonia solani trong nông nghiệp hữu cơ. Việc sử dụng nấm đối kháng như Chaetomium sp. không chỉ giúp kiểm soát bệnh mà còn bảo vệ môi trường và sức khỏe con người.

1.1. Đặc Điểm Sinh Học Của Chaetomium sp.

Chaetomium sp. thuộc ngành Ascomycota, có khả năng phát triển trên nhiều loại môi trường khác nhau. Chúng có thể phân lập từ đất, phân hữu cơ và các chất hữu cơ khác. Đặc điểm sinh học của nấm này cho phép chúng phát triển mạnh mẽ trong điều kiện khắc nghiệt.

1.2. Vai Trò Của Chaetomium sp. Trong Nông Nghiệp Hữu Cơ

Chaetomium sp. đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát bệnh hại cây trồng. Chúng không chỉ giúp giảm thiểu sự phát triển của Rhizoctonia solani mà còn cải thiện độ phì nhiêu của đất, từ đó nâng cao năng suất cây trồng.

II. Vấn Đề Gây Hại Từ Rhizoctonia solani Trong Nông Nghiệp

Rhizoctonia solani là một trong những tác nhân gây bệnh nghiêm trọng cho nhiều loại cây trồng, đặc biệt là các loại rau như cải xanh, cải ngọt. Bệnh do Rhizoctonia solani gây ra có thể dẫn đến thiệt hại lớn về năng suất và chất lượng nông sản. Việc phòng trừ bệnh này bằng hóa chất không chỉ tốn kém mà còn gây hại cho môi trường.

2.1. Tác Động Của Rhizoctonia solani Đến Cây Trồng

Bệnh do Rhizoctonia solani gây ra triệu chứng lở cổ rễ, làm giảm khả năng hấp thụ nước và dinh dưỡng của cây. Điều này dẫn đến sự phát triển kém và năng suất thấp.

2.2. Thách Thức Trong Việc Kiểm Soát Rhizoctonia solani

Việc kiểm soát Rhizoctonia solani gặp nhiều khó khăn do khả năng phát tán nhanh và sự kháng thuốc của nấm. Do đó, cần tìm kiếm các biện pháp sinh học hiệu quả để kiểm soát bệnh này.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Khả Năng Đối Kháng Của Chaetomium sp

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân lập nấm từ đất và đánh giá khả năng đối kháng của các dòng Chaetomium sp. đối với Rhizoctonia solani. Các thí nghiệm được thực hiện trong điều kiện phòng thí nghiệm để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả.

3.1. Phương Pháp Phân Lập Nấm

Nấm Chaetomium sp. được phân lập từ 80 mẫu đất thu thập từ các vùng nông nghiệp khác nhau. Phương pháp bẫy nấm bằng giấy lọc được sử dụng để thu thập các dòng nấm.

3.2. Đánh Giá Khả Năng Đối Kháng

Khả năng đối kháng của các dòng Chaetomium sp. được đánh giá thông qua thí nghiệm đồng nuôi cấy với Rhizoctonia solani. Kết quả cho thấy một số dòng có hiệu suất đối kháng cao, lên đến 84%.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Khả Năng Đối Kháng Của Chaetomium sp

Kết quả nghiên cứu cho thấy một số dòng Chaetomium sp. có khả năng đối kháng mạnh mẽ với Rhizoctonia solani. Dòng CT7 và CT8 cho thấy hiệu suất đối kháng cao nhất, điều này mở ra hướng đi mới trong việc phát triển chế phẩm sinh học cho nông nghiệp hữu cơ.

4.1. Hiệu Suất Đối Kháng Của Các Dòng Chaetomium

Trong số các dòng nấm được phân lập, dòng CT7 và CT8 có hiệu suất đối kháng cao nhất, lần lượt là 80,6% và 84,3%. Điều này cho thấy tiềm năng ứng dụng của chúng trong kiểm soát bệnh hại.

4.2. Ứng Dụng Thực Tiễn Trong Nông Nghiệp

Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng trong việc phát triển các chế phẩm sinh học nhằm kiểm soát Rhizoctonia solani, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng nông sản trong nông nghiệp hữu cơ.

V. Kết Luận Và Hướng Đi Tương Lai Trong Nghiên Cứu

Nghiên cứu về khả năng đối kháng của Chaetomium sp. đối với Rhizoctonia solani đã chỉ ra rằng nấm này có tiềm năng lớn trong việc kiểm soát bệnh hại cây trồng. Việc phát triển các chế phẩm sinh học từ Chaetomium sp. sẽ góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin về khả năng đối kháng của Chaetomium sp. mà còn mở ra hướng đi mới cho việc phát triển các biện pháp sinh học trong nông nghiệp.

5.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về cơ chế đối kháng của Chaetomium sp. và khả năng ứng dụng của chúng trong thực tiễn nông nghiệp, nhằm phát triển các sản phẩm sinh học hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong canh tác nông nghiệp, các nhóm rau thuộc họ thập tự (Brassicaceae) như cải xanh (Brassica juncea), cải ngọt (Brassica integrifolia), cải thìa (Brassica rapa chinensis), cải bắp, súp lơ giữ vai trò quan trọng về mặt dinh dưỡng, nâng cao hiệu quả kinh tế và đóng góp vào cơ cấu luân canh, tăng vụ trên một đơn vị diện tích. Tuy nhiên, việc gia tăng diện tích và mật độ canh tác đã tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loại nấm bệnh phát sinh và gây hại nghiêm trọng, tiêu biểu là nấm Rhizoctonia solani gây bệnh lở cổ rễ và chết rạp cây con. Biện pháp sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học tuy mang lại hiệu quả tiêu diệt mầm bệnh nhanh nhưng việc lạm dụng hóa chất đã và đang gây ra nhiều hệ lụy tiêu cực đối với sức khỏe con người, làm ô nhiễm môi trường đất, nước và suy thoái hệ vi sinh vật bản địa.

Trước yêu cầu phát triển nền nông nghiệp hữu cơ an toàn và bền vững, giải pháp ứng dụng các vi sinh vật đối kháng có nguồn gốc từ đất đang được chú trọng nghiên cứu. Nấm túi hoại sinh thuộc chi Chaetomium (với hơn 300 loài đã được mô tả) được đánh giá là nhóm vi sinh vật tiềm năng nhờ khả năng sinh tổng hợp enzyme phân giải cellulose mạnh mẽ, tiết các kháng sinh sinh học đặc thù ức chế nấm hại và tăng cường độ phì nhiêu cho đất. Đề tài khóa luận tốt nghiệp "Đánh giá khả năng đối kháng của Chaetomium sp. phân lập từ đất nông nghiệp với nấm Rhizoctonia solani" được thực hiện nhằm giải quyết các nhiệm vụ khoa học cụ thể sau:

1. Mục tiêu nghiên cứu: Chọn lọc dòng nấm Chaetomium sp. phân lập từ đất nông nghiệp có khả năng đối kháng mạnh với nấm Rhizoctonia solani gây chết rạp cây con trên các loại cải, hướng đến việc cung cấp nguồn chủng vi sinh vật cho nghiên cứu phát triển chế phẩm sinh học kiểm soát nấm bệnh.
2. Nhiệm vụ nghiên cứu:
   • Phân lập và tuyển chọn các mẫu nấm bệnh Rhizoctonia solani gây hại từ các mẫu cải xanh, cải ngọt, cải thìa có triệu chứng điển hình ngoài đồng ruộng; đánh giá độc lực để chọn ra chủng có tính gây bệnh cao nhất.
   • Thu thập mẫu đất nông nghiệp tại các địa bàn khác nhau, ứng dụng phương pháp bẫy giấy lọc để phân lập và làm thuần các dòng nấm thuộc chi Chaetomium.
   • Khảo sát đặc điểm hình thái và phân nhóm các dòng nấm Chaetomium sp. thu nhận được.
   • Đánh giá khả năng đối kháng in vitro của các dòng Chaetomium sp. với dòng Rhizoctonia solani bằng phương pháp cấy kép trên môi trường nhân tạo.
   • Định danh phân loại dòng nấm Chaetomium sp. có hiệu suất đối kháng cao nhất bằng kỹ thuật sinh học phân tử dựa trên vùng trình tự ITS-rDNA.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
   • Đối tượng nghiên cứu: Nấm gây bệnh Rhizoctonia solani phân lập từ cây cải bị bệnh; các dòng nấm đối kháng Chaetomium sp. phân lập từ đất nông nghiệp; cây cải xanh, cải ngọt và cải thìa.
   • Phạm vi không gian: Các thí nghiệm được triển khai tại Phòng Sinh học tích hợp thực vật (Khoa Khoa học Sinh học, Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh) và Phòng Vi sinh ứng dụng / Sinh học ứng dụng (Công ty Cổ phần Vinamit, xã Phước Sang, huyện Phú Giáo, tỉnh Bình Dương). Nguồn mẫu đất thu thập tại 4 địa phương: huyện Phú Giáo (tỉnh Bình Dương), huyện Đắk Song (tỉnh Đắk Nông), huyện Đồng Xoài (tỉnh Bình Phước) và huyện Củ Chi (TP. Hồ Chí Minh). Nguồn mẫu cây bệnh thu thập tại trang trại Vinamit Organic Farm (Bình Dương).
   • Phạm vi thời gian: Đề tài được thực hiện từ tháng 02 năm 2022 đến tháng 12 năm 2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên các nền tảng lý thuyết vi nấm học nông nghiệp, cơ chế đối kháng sinh học và các quy trình phân lập, kiểm định sinh học phân tử tiêu chuẩn:

• Khung phân loại và đặc tính sinh học của nấm Chaetomium sp.: Chi Chaetomium thuộc ngành Ascomycota, lớp Sordariomycetes, bộ Sordariales, họ Chaetomiaceae. Các loài trong chi này có đặc trưng sinh dưỡng tạo quả thể ascoma mang nhiều lông bao (sợi tóc) với hình dạng uốn lượn, lượn sóng hoặc xoăn lọn; nang chứa 4–8 nang bào tử thường có hình quả chanh hoặc lưỡi liềm. Nấm có khả năng sinh tổng hợp hệ enzyme ngoại bào phong phú như cellulase, chitinase, $\beta$-1,3-glucanase giúp phân giải vách tế bào nấm thực và nấm trứng. Đồng thời, Chaetomium sản sinh các hoạt chất kháng sinh thuộc nhóm mycotoxin (chaetoglobosin A, B, C, Q, R, T, U), chaetoviridins A, B và rotiorinols có khả năng phá hủy màng tế bào, làm rò rỉ nguyên sinh chất nấm bệnh. Bên cạnh đó, nấm còn tiết ergosterol kích thích sinh trưởng rễ và cải thiện cấu trúc đất mùn.
• Đặc điểm tác nhân gây bệnh Rhizoctonia solani: Thuộc ngành phụ Basidiomycotina, lớp Basidiomycetes, bộ Mycelia sterilia, họ Thelephoraceae. Nấm tồn tại dạng vô tính với hệ sợi thô, phân nhánh tạo góc vuông (hoặc góc 45°–90°), thắt eo tại điểm phân nhánh và có vách ngăn gần nơi phân nhánh; có khả năng hình thành các cấu trúc hạch nấm màu nâu đen bền vững, tồn tại nhiều tháng đến nhiều năm trong đất khô và ẩm.
• Tổng quan về chế phẩm sinh học đối kháng: Nghiên cứu tham chiếu các thành tựu của chế phẩm trừ nấm sinh học Ketomium tại Thái Lan (chế tạo từ Chaetomium globosum và Chaetomium cupreum) và chế phẩm Chae VDT do Viện Di truyền Nông nghiệp sản xuất thử nghiệm tại Việt Nam.
• Phương pháp thu mẫu và phân lập:
  • Phân lập nấm bệnh: Mẫu mô bệnh lở cổ rễ trên cải cắt đoạn 1–2 mm giáp ranh mô khỏe, khử trùng bề mặt bằng cồn 70° trong 30 giây, rửa 3 lần bằng nước cất vô trùng, cấy trên môi trường thạch nước (Water Agar - WA), ủ ở 27 ± 2°C; sau đó làm thuần trên môi trường khoai tây dextrose agar (Potato Dextrose Agar - PDA) theo quy trình của Burgess và cộng sự (2009).
  • Bẫy nấm Chaetomium: Áp dụng kỹ thuật bẫy giấy lọc vô trùng của Soytong và Quimio (1989). Mẫu đất 500g thu ở hai tầng độ sâu (0–15 cm và 15–30 cm), làm khô, nghiền nhỏ, đặt trong đĩa petri; đặt các mảnh giấy lọc kích thước 1 $\times$ 1 cm lên bề mặt đất ẩm, ủ tủ định ôn 28°C từ 15–21 ngày. Quả thể hình thành được chuyển sang môi trường WA bổ sung ampicillin (100 mg/l) và streptomycin (100 mg/l) để ức chế vi khuẩn, sau đó thuần khiết trên đĩa PDA.
• Phương pháp khảo sát tính gây bệnh: Thực hiện trong đĩa petri theo Keijer và cộng sự (1997) trên 3 loại cải xanh, cải ngọt, cải thìa (n = 40 hạt/nghiệm thức, đặt trên WA, nghiêng góc 60°, che tối phần rễ bằng giấy bạc, điều kiện 28 ± 2°C, chu kỳ 12 giờ sáng / 12 giờ tối). Đánh giá tỷ lệ bệnh (%) và cấp bệnh từ cấp 0 đến cấp 4 theo thang điểm của Carling và cộng sự (1999) vào thời điểm 5 ngày sau khi lây nhiễm.
• Phương pháp đánh giá đối kháng in vitro: Bố trí thí nghiệm cấy kép (dual culture) hoàn toàn ngẫu nhiên đơn yếu tố với 10 nghiệm thức (8 dòng Chaetomium ký hiệu CT01 đến CT08 và 1 đối chứng chỉ cấy nấm bệnh), lặp lại 3 lần (mỗi lần 3 đĩa). Khoanh thạch nấm đối kháng (đường kính 4 mm) được cấy trước mép đĩa 1 cm; sau 3 ngày nuôi cấy ở 28–30°C mới cấy đối xứng khoanh thạch nấm bệnh R. solani. Đo bán kính tản nấm bệnh sau 7 ngày và tính hiệu suất đối kháng PIRG (%) theo công thức: $$\text{PIRG} = \frac{R_1 - R_2}{R_1} \times 100$$ (Trong đó $R_1$ là bán kính tản nấm bệnh ở nghiệm thức đối chứng, $R_2$ là bán kính tản nấm bệnh khi nuôi cấy kép).
• Phương pháp sinh học phân tử: Tách chiết DNA tổng số bằng đệm ly giải và kết tủa isopropanol/ethanol. Khuếch đại đoạn gen vùng ITS bằng phản ứng PCR sử dụng cặp mồi phổ biến ITS4 (5’-TCC TCC GCT TAT TGA TAT GC-3’) và ITS5 (5’-GAA AGT AAA AGT CGT AAC AAG G-3’). Chu trình nhiệt gồm: 95°C trong 5 phút; 35 chu kỳ (95°C trong 30 giây, 55°C trong 30 giây, 72°C trong 1 phút); kéo dài 72°C trong 7 phút. Kiểm tra sản phẩm trên gel agarose 1,5%, giải trình tự hai chiều (First Base, Malaysia), tra cứu độ đồng loại bằng BLAST (NCBI) và phân tích phả hệ bằng phần mềm MEGA X theo phương pháp Neighbor-Joining (bootstrap 1000).
• Phương pháp xử lý số liệu: Thống kê mô tả bằng Microsoft Excel; phân tích phương sai (ANOVA) và kiểm định phân hạng Duncan bằng phần mềm SAS phiên bản 9.1 ở mức ý nghĩa $\alpha = 0,01$.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Mở đầu

Chương này thiết lập tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trong việc kiểm soát bệnh lở cổ rễ do nấm Rhizoctonia solani trên các giống rau ăn lá họ thập tự tại các mô hình nông nghiệp hữu cơ. Tác giả chỉ rõ hạn chế của biện pháp hóa học và khẳng định tiềm năng ứng dụng của vi sinh vật đối kháng bản địa, đặc biệt là nấm túi hoại sinh thuộc chi Chaetomium. Chương 1 xác định rõ mục tiêu chọn lọc dòng nấm đối kháng có hiệu lực ức chế cao, 4 yêu cầu nhiệm vụ cụ thể cần giải quyết và giới hạn phạm vi nghiên cứu từ tháng 02/2022 đến tháng 12/2022 tại ĐH Nông Lâm TP.HCM và Công ty Cổ phần Vinamit.

Chương 2: Tổng quan tài liệu

Tác giả hệ thống hóa các tài liệu khoa học liên quan đến hai đối tượng vi nấm chính:

1. Nấm đối kháng Chaetomium sp.: Phân tích vị trí phân loại, hình thái khuẩn lạc (chuyển từ trắng bông sang xám nhạt rồi nâu đen), cơ quan sinh sản (quả thể hình cầu hoặc quả lê có lông bao, túi chứa bào tử hình quả chanh), đặc tính dinh dưỡng (nguồn carbon đường đơn/đường đôi, nguồn nitơ hữu cơ L-tryptophan, L-glutamic), các yếu tố ngoại cảnh (nhiệt độ phát triển 3–52°C, ẩm độ 70–100%, pH 5–8). Nêu chi tiết cơ chế đối kháng bao gồm cạnh tranh dinh dưỡng, bài tiết enzyme ngoại bào phân giải vách tế bào (cellulase, chitinase, $\beta$-1,3-glucanase) và sản sinh các hợp chất chuyển hóa thứ cấp có hoạt tính kháng sinh cao. Tổng kết các nghiên cứu thương mại hóa chế phẩm sinh học Ketomium và Chae VDT.
2. Nấm gây bệnh Rhizoctonia solani: Trình bày lịch sử phân loại, đặc điểm sinh học không tạo bào tử vô tính mà phát triển hệ sợi nấm thô có góc phân nhánh vuông kèm vách ngăn đặc trưng, khả năng tạo hạch nấm tồn tại bền bỉ trong đất. Phân tích phổ ký chủ rộng lớn (hơn 550 loài cây trồng) và cơ chế lây nhiễm gây thối gốc, lở cổ rễ trên cây con họ hoa thập tự.

Chương 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết toàn bộ điều kiện cơ sở vật chất, hóa chất, môi trường nuôi cấy (WA, PDA, CMA) và quy trình thực nghiệm. Thiết kế chi tiết các bước thu mẫu đất và mô bệnh ngoài đồng; quy trình bẫy nấm bằng giấy lọc vô trùng; phương pháp lây nhiễm nhân tạo đánh giá độc lực nấm bệnh trên đĩa petri có che chắn ánh sáng vùng rễ; phương pháp cấy kép xác định hiệu lực ức chế cơ học; quy trình tách chiết DNA, phản ứng PCR với cặp mồi ITS4/ITS5 và phân tích tin sinh học phả hệ; phương pháp phân tích phương sai ANOVA và trắc nghiệm Duncan trên phần mềm SAS 9.1.

Chương 4: Kết quả và thảo luận

Chương 4 phản ánh toàn bộ dữ liệu thực nghiệm thu được qua 5 nội dung chính:

1. Phân lập và nhận diện nấm Rhizoctonia solani: Từ các mẫu rau cải bị thối gốc tại Vinamit Organic Farm, đã phân lập được 3 mẫu nấm bệnh: R-CX (từ cải xanh), R-CN (từ cải ngọt) và R-CT (từ cải thìa). Cả 3 mẫu đều biểu hiện sợi nấm phân nhánh góc vuông, thắt eo ở gốc phân nhánh, tạo vách ngăn gần điểm phân nhánh, không có mấu nối và không có bào tử. Mẫu R-CX và R-CN hình thành hạch nấm màu nâu hạt cát sau 7 ngày nuôi cấy trên PDA, trong khi mẫu R-CT không hình thành hạch sau 14 ngày.
2. Đánh giá tính gây bệnh của các mẫu R. solani: Kết quả lây nhiễm nhân tạo trên 3 loại cải (n = 40 cây/loại) cho thấy tất cả các mẫu đều có khả năng gây bệnh, trong đó mẫu R-CX có độc lực cao nhất khi làm xuất hiện triệu chứng bệnh chỉ sau 2 ngày lây nhiễm, đạt tỷ lệ bệnh 100% và mức độ gây bệnh đạt cấp 4 (làm thối trụ hạ diệp và gây chết rạp toàn bộ cây con sau 3 ngày). Do đó, mẫu R-CX được chọn làm chủng thử nghiệm đối kháng.
3. Kết quả bẫy và phân lập nấm Chaetomium sp. từ đất: Từ 80 mẫu đất thu thập tại 4 địa phương, đã phân lập thành công 8 dòng nấm thuộc chi Chaetomium (kí hiệu từ CT1 đến CT8). Tỷ lệ mẫu đất xuất hiện nấm tại Phú Giáo đạt cao nhất (15%), tiếp đến là Củ Chi (10%), Đồng Xoài (10%) và Đắk Song (5%). Nấm xuất hiện ở tầng đất sâu 15–30 cm với tần suất cao hơn tầng đất mặt 0–15 cm.
4. Khảo sát hình thái 8 dòng Chaetomium: Phân lập được 2 nhóm hình thái rõ rệt:
   • Nhóm 1 (CT1 đến CT5): Khuẩn lạc trên PDA có màu xám nhạt đến xám đậm; quả thể hình cầu màu đen hoặc nâu đen mang lông dài lượn sóng; bào tử hình quả chanh có một lỗ mầm.
   • Nhóm 2 (CT6 đến CT8): Khuẩn lạc tiết sắc tố đỏ làm môi trường có màu đỏ gạch; quả thể hình cầu màu đỏ gạch hoặc nâu đỏ mang lông xoăn ở ngọn; bào tử có dạng hình lưỡi liềm với một lỗ mầm ở đỉnh.
5. Hiệu suất đối kháng in vitro: Sau 7 ngày cấy kép, dòng CT07 thể hiện khả năng ức chế mạnh nhất với bán kính tản nấm bệnh chỉ đạt 1,5 cm, đạt hiệu suất đối kháng PIRG là 83,4% (xếp loại hoạt tính rất cao). Dòng CT06 đạt PIRG 72,5% và dòng CT08 đạt PIRG 65,0% (hoạt tính cao). Dòng CT01 đạt PIRG 50,1% (trung bình). Các dòng CT02 và CT04 có hiệu suất kém (41,3% và 38,8%). Riêng hai dòng CT03 và CT05 không thể hiện hoạt tính đối kháng (bán kính nấm bệnh phát triển tối đa 8,0 cm tương đương đối chứng).
6. Định danh sinh học phân tử: Sản phẩm PCR khuếch đại vùng ITS của hai dòng triển vọng CT07 và CT08 có kích thước lần lượt là 592 bp và 589 bp. Kết quả giải trình tự và đối chiếu BLAST GenBank khẳng định hai dòng CT07 và CT08 tương đồng 99,6% với loài Chaetomium cupreum (đồng danh trước đây là Arcopilus cupreus).

Chương 5: Kết luận và đề nghị

Tác giả tóm tắt các kết quả đạt được về phân lập chủng gây bệnh R-CX, tuyển chọn 8 dòng Chaetomium, xác định 3 dòng đối kháng cao (CT6, CT7, CT8) và định danh phân tử loài Chaetomium cupreum. Đồng thời, chương này đưa ra 3 kiến nghị trọng tâm nhằm tiếp tục mở rộng quy mô thử nghiệm, tối ưu hóa nuôi cấy và phân tích thành phần hoạt chất kháng nấm.

---

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu mang lại hệ thống dữ liệu thực nghiệm hoàn chỉnh về sự hiện diện, phân bố và hoạt tính sinh học của nấm đối kháng Chaetomium đối với nấm hại Rhizoctonia solani:

1. Dữ liệu thực nghiệm chính

Bảng 1: Mức độ gây bệnh của các mẫu nấm Rhizoctonia solani trên cây cải (n = 40, đánh giá sau 5 ngày)

Mẫu phân lập	Cây ký chủ ban đầu	Loại cây thử nghiệm	Thời gian xuất hiện bệnh (ngày)	Số cây nhiễm bệnh	Tỷ lệ bệnh (%)	Cấp bệnh
R-CX	Cải xanh (Brassica juncea)	Cải xanh	2	40	100	Cấp 4
		Cải ngọt	2	40	100	Cấp 4
		Cải thìa	2	40	100	Cấp 4
R-CN	Cải ngọt (Brassica integrifolia)	Cải xanh	2	40	100	Cấp 4
		Cải ngọt	2	40	100	Cấp 4
		Cải thìa	3	40	100	Cấp 4
R-CT	Cải thìa (Brassica rapa chinensis)	Cải xanh	3	40	100	Cấp 4
		Cải ngọt	3	40	100	Cấp 4
		Cải thìa	3	40	100	Cấp 3

Bảng 2: Tỷ lệ phân lập nấm Chaetomium sp. từ các mẫu đất nông nghiệp

Địa điểm lấy mẫu	Tổng số mẫu	Số mẫu xuất hiện ở độ sâu 0–15 cm	Số mẫu xuất hiện ở độ sâu 15–30 cm	Tỷ lệ mẫu có nấm (%)	Mã hóa dòng nấm
Đồng Xoài – Bình Phước	20	0	2	10%	CT1, CT2
Củ Chi – TP. Hồ Chí Minh	20	1	1	10%	CT3, CT4
Đắk Song – Đắk Nông	20	1	0	5%	CT5
Phú Giáo – Bình Dương	20	1	2	15%	CT6, CT7, CT8
Tổng cộng	80	3	5	10%	CT1 – CT8

Bảng 3: Khả năng đối kháng in vitro của các dòng Chaetomium với R. solani sau 7 ngày nuôi cấy

Dòng nấm thử nghiệm	Bán kính tản nấm bệnh $R_2$ (cm)	Hiệu suất đối kháng PIRG (%)	Mức hoạt tính đối kháng
CT07	$1,5^{\text{f}}$	$83,4^{\text{a}}$	Rất cao (PIRG > 75%)
CT06	$2,2^{\text{e}}$	$72,5^{\text{b}}$	Cao (PIRG: 61–75%)
CT08	$2,8^{\text{d}}$	$65,0^{\text{c}}$	Cao (PIRG: 61–75%)
CT01	$4,422^{\text{b}}$	$50,1^{\text{f}}$	Trung bình (PIRG: 50–60%)
CT02	$4,7^{\text{b}}$	$41,3^{\text{de}}$	Kém (PIRG < 50%)
CT04	$4,9^{\text{b}}$	$38,8^{\text{e}}$	Kém (PIRG < 50%)
CT03	$8,0^{\text{a}}$	0,0	Không có hoạt tính
CT05	$8,0^{\text{a}}$	0,0	Không có hoạt tính
Đối chứng (ĐC)	$8,0^{\text{a}}$	—	—
Hệ số biến thiên CV (%)	3,1	2,7	—
Mức ý nghĩa	***	***	(Khác biệt có ý nghĩa thống kê ở p < 0,01)

2. Đóng góp khoa học và giải pháp ứng dụng

• Tác giả đã chứng minh hiệu quả thực tế của kỹ thuật bẫy giấy lọc vô trùng dựa trên đặc tính ưa cellulose của chi Chaetomium, giúp phân lập nhanh và có định hướng nấm từ mẫu đất nông nghiệp phức tạp.
• Cung cấp dẫn liệu thực tế xác nhận mật độ phân bố của vi nấm Chaetomium tập trung cao hơn ở tầng đất sâu (15–30 cm) so với tầng đất mặt (0–15 cm), đặc biệt tại các vùng canh tác hữu cơ có hàm lượng mùn cao và không tồn dư hóa chất bảo vệ thực vật như tại Phú Giáo, Bình Dương.
• Tuyển chọn thành công dòng nấm Chaetomium CT07 có khả năng ức chế sự lan rộng của tản nấm Rhizoctonia solani lên tới 83,4%, làm ngừng sinh trưởng nấm bệnh ở bán kính 1,5 cm.
• Ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử khuếch đại vùng ITS để định danh chính xác hai dòng nấm có hiệu lực cao nhất (CT07 và CT08) là loài Chaetomium cupreum (đạt độ tương đồng 99,6%), bổ sung nguồn giống chuẩn vào bộ sưu tập chủng vi sinh vật đối kháng bản địa phục vụ nghiên cứu sản xuất chế phẩm bảo vệ thực vật sinh học tại Việt Nam.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận đã thẳng thắn ghi nhận các giới hạn nghiên cứu dựa trên phạm vi thực tế của đề tài:

• Các thử nghiệm đánh giá tính đối kháng mới chỉ dừng lại ở quy mô in vitro trên đĩa petri trong phòng thí nghiệm; chưa được kiểm chứng thực tế trong điều kiện nhà màng, nhà lưới hoặc ngoài đồng ruộng trồng rau.
• Chưa tiến hành khảo sát các điều kiện tối ưu về sinh lý, sinh thái học (như khoảng nhiệt độ, pH, độ ẩm và các nguồn dinh dưỡng carbon/nitơ tối ưu) phục vụ cho quá trình sinh khối và hình thành bào tử của các dòng nấm tiềm năng.
• Chưa phân tích định tính và định lượng các hoạt chất kháng sinh sinh học (như rotiorinols, chaetoglobosin) hoặc hoạt tính enzyme phân giải vách tế bào do dòng Chaetomium cupreum CT07 tiết ra.

Hướng nghiên cứu tiếp theo (do tác giả đề xuất):

1. Đánh giá khả năng kiểm soát của dòng C. cupreum CT07 đối với các bệnh hại khác do nấm gây ra trên các loại cây trồng thuộc họ thập tự trong điều kiện nhà lưới và đồng ruộng.
2. Khảo sát và xác định các điều kiện môi trường tối ưu cho sự sinh trưởng, tạo sinh khối và phát sinh bào tử của nấm Chaetomium.
3. Khảo sát đặc tính sinh lý, sinh hóa và tách chiết, định danh các hoạt chất kháng nấm từ dòng Chaetomium cupreum CT07 nhằm bổ sung cơ sở dữ liệu khoa học về các chủng vi sinh vật đối kháng tiềm năng.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận tốt nghiệp này có giá trị học thuật và thực tiễn chuyên sâu đối với:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành: Công nghệ sinh học, Nông học, Bảo vệ thực vật và Khoa học môi trường; đặc biệt là những người thực hiện các đề tài về phân lập vi sinh vật có ích từ đất và phát triển giải pháp phòng trừ sinh học (biocontrol).
• Phần nội dung đáng tham khảo nhất:
  • Quy trình chi tiết kỹ thuật bẫy nấm túi phân giải cellulose bằng giấy lọc vô trùng đặt trên mẫu đất ẩm (Chương 3, mục 3.4.3).
  • Phương pháp bố trí thí nghiệm cấy kép (dual culture) và công thức chuẩn hóa tính toán hiệu suất ức chế sinh trưởng bán kính tản nấm (PIRG) kèm xử lý thống kê bằng phần mềm SAS (Chương 3, mục 3.4.4 & 3.4.6).
  • Quy trình kỹ thuật sinh học phân tử tách chiết DNA nấm sợi và cặp mồi ITS4/ITS5 cùng chu trình nhiệt PCR dùng trong định danh nấm (Chương 3, mục 3.4.5).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mẫu nấm bệnh Rhizoctonia solani nào có độc lực cao nhất và được lựa chọn để đánh giá tính đối kháng?
Mẫu nấm R-CX (phân lập từ vùng cổ rễ cây cải xanh Brassica juncea bị bệnh tại Vinamit Organic Farm) có độc lực mạnh nhất. Khi lây nhiễm nhân tạo trên cả 3 loại cải (cải xanh, cải ngọt, cải thìa), mẫu R-CX làm xuất hiện triệu chứng bệnh sớm nhất (chỉ sau 2 ngày), tỷ lệ cây bị bệnh đạt 100% và mức độ gây bệnh đạt cấp 4 (làm thối mục trụ hạ diệp và gây chết rạp toàn bộ cây con sau 3 ngày lây nhiễm).

2. Dòng nấm Chaetomium nào đạt hiệu suất đối kháng cao nhất và mức độ ức chế đạt bao nhiêu phần trăm?
Dòng nấm Chaetomium CT07 thể hiện hiệu lực đối kháng mạnh nhất trong điều kiện phòng thí nghiệm. Sau 7 ngày nuôi cấy kép trên môi trường PDA, tản nấm bệnh Rhizoctonia solani bị chặn lại ở bán kính 1,5 cm (so với đối chứng không đối kháng phát triển tới 8,0 cm), đạt hiệu suất đối kháng PIRG là 83,4% (xếp mức hoạt tính đối kháng rất cao).

3. Kết quả định danh sinh học phân tử của các dòng Chaetomium đối kháng mạnh nhất đã xác định được loài nào?
Dựa trên kết quả khuếch đại và giải trình tự vùng gen ITS với cặp mồi ITS4/ITS5, sản phẩm PCR của hai dòng CT07 và CT08 có kích thước lần lượt là 592 bp và 589 bp. Phân tích BLAST và xây dựng cây phát sinh loài theo phương pháp Neighbor-Joining (bootstrap 1000) xác định cả hai dòng CT07 và CT08 đều tương đồng 99,6% với loài Chaetomium cupreum (đồng danh Arcopilus cupreus).

4. Vì sao tỷ lệ phân lập nấm Chaetomium tại nông trại hữu cơ Phú Giáo (Bình Dương) lại đạt cao nhất?
Mẫu đất tại Phú Giáo (Bình Dương) đạt tỷ lệ xuất hiện nấm Chaetomium cao nhất (15%, phân lập được 3 dòng CT6, CT7, CT8) nhờ khu vực này là nông trại sản xuất rau hữu cơ (Vinamit Organic Farm). Đất canh tác tại đây được bón nhiều phân hữu cơ, có hàm lượng mùn cao và hoàn toàn không sử dụng phân bón hóa học hay thuốc trừ sâu hóa học, tạo môi trường thuận lợi cho hệ vi nấm hoại sinh phân giải cellulose phát triển.

5. Đặc điểm hình thái phân biệt giữa hai nhóm nấm Chaetomium phân lập được trong nghiên cứu là gì?
Nghiên cứu ghi nhận 8 dòng nấm chia làm 2 nhóm hình thái:

• Nhóm 1 (CT1–CT5): Tản nấm màu xám nhạt đến xám đậm, quả thể hình cầu màu đen hoặc nâu đen mang hệ lông bao dài uốn lượn sóng, bào tử hình quả chanh có 1 lỗ mầm.
• Nhóm 2 (CT6–CT8): Tản nấm tiết sắc tố đỏ làm môi trường đổi sang màu đỏ gạch, quả thể màu đỏ gạch hoặc nâu đỏ mang lông xoăn tròn ở ngọn, bào tử có dạng hình lưỡi liềm với 1 lỗ mầm ở đỉnh.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Minh Thông đã phân lập thành công tác nhân nấm bệnh Rhizoctonia solani R-CX có độc lực gây chết cây con mạnh trên các giống rau cải ăn lá, đồng thời thu nhận được 8 dòng nấm đối kháng thuộc chi Chaetomium từ đất nông nghiệp bằng kỹ thuật bẫy giấy lọc. Thử nghiệm in vitro đã xác định được dòng nấm CT07 có hiệu suất ức chế sinh trưởng sợi nấm bệnh vượt trội đạt 83,4% sau 7 ngày cấy kép. Kỹ thuật sinh học phân tử vùng gen ITS đã định danh chính xác dòng CT07 và CT08 thuộc loài Chaetomium cupreum, cung cấp nguồn chủng giống bản địa có giá trị khoa học cao cho các định hướng phát triển chế phẩm sinh học kiểm soát bệnh lở cổ rễ trong nông nghiệp hữu cơ bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Các cây rau nông nghiệp gồm cải bắp, cải xanh, cải ngọt, cải thìa, cải ngồng, súp lơ,. là những loại rau có chứa hàm lượng dinh dưỡng cao, có ý nghĩa to lớn về mặt y học, mang lại hiệu quả kinh tế cho người sản xuất. Ở nước ta, việc phát triển cây rau còn có ý nghĩa quan trọng về mặt luân canh, tăng vụ và tăng năng suất trên một đơn vị diện tích, do đó các loại đang là loại rau được khuyến khích phát triển.Tuy nhiên, cũng chính sự gia tăng đó đã tạo điều kiện cho nhiều loại dịch hại xuất hiện và gây hại trong đó có nam Rhizoctonia solani làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất cây trồng. Việc phòng trừ bệnh bằng các biện pháp hóa học mặc dù có ưu điểm lớn là diệt trừ nhanh nhưng việc sử dụng quá mức có thé gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người và môi trường xung quanh.

Trước tình hình đó biện pháp phòng trừ sinh học trong sản xuất nông nghiệp đã được quan tâm nghiên cứu nhằm góp phần làm giảm ô nhiễm môi trường, nâng cao độ phì nhiêu của đất và làm tăng năng suất cây trồng và giá trị của nông sản. Hiện nay, sử dụng vi sinh vật đối kháng có nguồn gốc từ đất dang là một biện pháp day tiềm năng. Trong số các loài nắm đối kháng có tiềm năng lớn ứng dụng trong phòng chống bệnh cây là nam thuộc chỉ Chaetomium. Đây là loài nam túi hoại sinh lớn nhất với trên 300 loài đã được mô tả (von Arx et al.

Trước tình hình đó đề tài “Đánh giá khả năng đối kháng của nam Chaetomium sp. phân lập từ đất nông nghiệp đối với nam Rhizoctonia solani” được thực hiện Mục tiêu: Chọn loc dong nam Chaefomium sp. từ đất có kha năng đối kháng nam Rhizoctonia solani gây chết rạp cây con trên các loại cải phục vụ phát triển chế phẩm sinh học kiểm soát nam bệnh. Yêu cầu: Phân lập nam Rhizoctonia solani gây bệnh trên 3 loại cải Xanh, Ngọt Thia.

Thu thập, phân lập nắm Chaetomium sp. Xác định khả năng đối kháng của nấm Chaefomium sp. đôi với nam Rhizoctonia solani trong điều kiện phòng thí nghiệm. Định danh dòng Chaetomium sp.

có hiệu suất đối kháng cao nhất. 1 Phạm vi nghiên cứu: Dé tài được thực hiện từ tháng 02 năm 2022 đến tháng 12 năm 2022, tại Công ty cô phần Vinamit và Khoa Khoa học Sinh học Trường Đại học Nông Lâm Thành phó Hồ Chí Minh. Chương 2 TỎNG QUAN 2.1 Đặc diém của nam Chaetomium sp.1 Giới thiệu chung về nam Chaetomium sp. Chi Chaetomium thuộc Giới nam; Ngành: Ascomycota; Lớp: Sordariomycetes; Bộ: Sordariales; Ho: Chaetomiumceae; Chi: Chaetomium.

Bộ Sordariales có 120 chi va 700 loài khác nhau. Riêng chi Chaetomium có khoảng 300 loài khác nhau. Các loài Chaetomium sp. có đặc trưng riêng là có các lông bao, còn gọi là “sợi tóc”; cellulose là vật chất cần thiết cho sự sinh trưởng và phát sinh bao tử.

Nam Chaetomium sp. được tìm thấy trên nhiều loại bề mặt vật chất khác nhau ở điều kiện 4m áp và khô như: phân, rơm, giấy, hạt, mảnh vụn thực vật, lông chim.Nhung môi trường sống chủ yếu van là ở trong đất. Theo Soytong va Quimio các loài Chaetomium sp. có thé được phan lập bằng phương pháp bẫy nắm bằng mảnh giấy lọc đặt trên bề mặt đất âm trong đĩa petri (vì nam Chaetomium cô enzyme phân huỷ cellulose nên ta dé dang chọn lọc được nam Chaetomium sp.2 Đặc điểm hình thái của nắm Chaetomium sp.

Khuan lạc: phát triển nhanh trên môi trường thạch khoai tây, kích thước 6 — 9 cm sau 9 — 10 ngày nuôi cấy. Khuan lạc ban đầu có màu trắng như bông, sau chuyền sang màu xám nhạt, rồi dần chuyển sang màu nâu đen do sự hình thành các quả thể ascoma. Các quả thê này có dạng hình cầu hoặc hình quả lê, kích thước lớn, hình thành rải rác khắp bề mặt khuẩn lạc, tạo thành đám màu nâu đen khi già. Soi nam: Soi nam có vách ngăn, có mau xám hoặc nâu nhạt, moc từ môi trường và từ sợi khí sinh.

Cơ quan sinh sản: Quả thể hình quả lê phình ra ở giữa, có màu tối (đen hoặc nâu đen), có mở lỗ; có nhiều lông bao mọc xung quanh bên ngoài, kích thước 100 — 500 x 100 — 400 pm, với các kiểu dang và độ day mỏng khác nhau tuỳ loài; có loại thang hay uốn nếp kiểu gon sóng, loại ngoan ngoéo kiểu ruột già, loại chỉ ngoằn ngoèo trên đỉnh sợi, loại xoăn lọn, loại đơn giản, loại phân nhánh. Quả thể lúc còn non có hình cavat đến hình gậy chứa đựng từ 4 — 8 bào tử màu nâu. Khi quả thể chín các nang nắm giống như cột trụ hoặc hình chùy nhú lên từ đầu của quả thể, chứa các nang bào tử thăng hoặc không thắng hàng. Kích thước của nang nam là 68 — 84 x 5 — 7 um.

Các nang bào tử có màu, thành tế bào nhẫn, có nhiều hình dạng khác nhau (chủ yếu là hình quả chanh) với 1 lỗ mầm, kích thước 10 — 12 x 2. Bào tử bọc sinh ra từ túi bào tử hình trụ hoặc sợi nam, kích thước bao tử 7 — 8 x 5 —6 um ( Rai va Mukerrj, 1964). Các dang qua thé và bao tử của nắm Chaetomium (Wang và cs, 2016). Chú thích: A: B; C; D: Các dang qua thé của nắm Chaetomium: E; F; G; H; J: Các dạng bao tử của nấm Chaefomium 2.3 Đặc điểm phân bố của nam Chaetomium sp.

Nam Chaetomium sp. là một trong những nhóm nam lớn nhất trong hệ vi sinh vật đất. Chúng phân bố rộng rãi trong tự nhiên, và sự phân bố của chúng cũng tuân theo quy luật như các loài vi sinh vật khác. Số lượng của nam Chaetomium sp.

chủ yêu nằm trong các tầng đất dưới. Đặc biệt ở tang đất sâu 25 — 30 cm thì số lượng Chaetomium sp.4 Yếu tố dinh dưỡng, sinh trưởng và phát triển của nam Chaetomium sp. Nguồn carbon: Khả năng hấp thụ nguồn carbon khác nhau của các chủng nắm Chaetomium sp. được ứng dụng trong việc sản xuất chế pham sinh học phòng trừ nắm bệnh hại cây trồng (Soytong, 1990).

Các chủng nắm này hấp thụ tốt một số loại đường như Saccharose, glucose, fructose, cellubioseza, D- lactose, D-maltose, tinh bột, ri đường, axit malic, L- arabinoea dé tong hợp năng lượng. Chúng hap thụ kém đối với rượu, N-amylic, citric acid. sử dụng rat tốt với các loại đường fructose, saccharose, galactose, ribose, cellobiose. Riêng rượu mannit, dextri va arabinose thì ức chế sinh trưởng của nam Chaetomium (Bainier, 1910).

Nhung cũng có những nghiên cứu cho thấy rang, trong môi trường không can đường thì Chaetomium sp. van phát trién tốt. Nguồn nitơ (đạm): Theo Soytong, 1988, thì các loài Chaetomium hap thụ cả hợp chất vô cơ và hữu cơ có chứa nitơ, nhưng ưa môi trường có chứa L-triptophane và L-glutamic. Prolin nhanh chóng bị phân giải bởi Chaetomium globosum và nỗ sử dụng các sản phẩm của quá trình phân giải đó.

lucknowense thích hợp sử dụng đạm nitrat natri, nitrat amon chúng sử dụng kém hon. Cũng theo Soytong thì có những loài hấp thụ tốt muối amon đó là C mollicellum, C. Trên môi trường có chứa casein ức chế sinh trưởng của nhiều loài Chaetomium. Độ 4m: Độ âm tương đối là ảnh hưởng đến sự nảy mam của bao tử va phát triển các co quan dinh dưỡng của nam Chaetomium.

Bào tử nam Chaetomium có thé nảy nam trong một phô độ âm tương đối rộng 30-100%, nhưng phù hợp nhất là 70- 100%. Bào tử nam Chaetomium có thé nảy mam cả khi ở các vùng đất khô hạn vì bản thân nó tiết ra ergosterol (Sekita và cs, 1981). Nhiệt độ: Nam Chaetomium phát triển trong một phô nhiệt độ rộng từ 3-52°C. Mỗi loài Chaetomium lại có khoảng nhiệt độ thích nghỉ riêng như: C.

Nguồn gốc xuất xứ có ảnh hưởng lớn đến khoảng nhiệt độ sinh trưởng thích hợp của nam Chaetomium. globosum, nhưng khi phân lập ở Trung Quốc trong vùng khí hậu ôn đới thì nhiệt độ thích hợp là 12 — 15°C và phát triển tối ưu cả ở Nga, nhưng cũng loài đó khi phân lập ở Thái Lan thì nhiệt độ thích hợp là 25-30°C. Khi 5 nhiệt độ lên cao quá thì nắm Chae chậm sinh trưởng, bề mặt của chúng map mô, không bằng phang (Umeda, 1981). Tuy nhiên nhiệt độ không anh hưởng rõ rệt đến hoạt tính đối khang của nam Chaetomium (Bordeau và Andrew, 1987).

Ánh sáng: Anh sáng ảnh hưởng đến hoạt động và qua trình sinh trưởng của nam Chaetomium: Trong điêu kiện tôi, qua trình sinh bao tử chậm hon trong điêu kiện chiêu sáng, nhưng sô lượng bào tử điêu kiện chiêu sáng liên tục sẽ ít hơn so với điêu kiện tôi. Trong điêu kiện sáng xen tôi thì lượng bào tử và lượng nâm sinh khôi thu được là cao nhât. Trong điều kiện chiếu sáng liên tục sẽ ức chế sự tạo thành sinh khối, sự hình thành bao tử và sự tăng trưởng phát triển của sợi nam.Nhung thì ánh sáng không có anh hưởng rõ rệt đến một số chủng nắm Chaetomium sp. pH: Là một yếu tô quan trọng liên quan đến sự sinh tồn của nam Chaetomium.

Mặc dù các loài Chaetomium khác nhau có thé phát triển ở các mức pH khác nhau, những loài cụ thé có độ pH tối ưu khác nhau, C.cupreum (pH 5-6), nhưng C./ucknowense thích hợp pH 3-8 (Soytong, 1991).4 Hoạt tính co bản của nắm Chaetomium sp. Một trong những hoạt tính cơ bản và quan trọng của loài Chaefomium sp. là khả nang sinh enzyme ngoại bao mạnh như cellulase. Cellulase là enzyme pho biến ở nhiều loài Chaetomium sp.

Day là enzyme khá quan trọng trong quá trình sống của loài nắm này. Chúng không chỉ giúp phân giải các xác thực vật tạo nguồn dinh dưỡng cho sinh trưởng và phát triển của nam mà chúng còn tạo cơ chế dé xâm nhập va pha hủy một số loại nắm gây bệnh khác bằng cách ức chế sự tổng hợp thành tế bào nắm như ức chế hình thành thành tế bào |3 - D - glucan của nắm. Đây là một trong những cơ chế cơ bản dé ký sinh trên nắm bệnh của Chaetomium sp. Vì vậy, trong khóa luận này xác định hoạt tính cellulase của nam Chaetomium sp.

dé danh gia được một trong những cơ chế đối kháng của nam Chaetomium sp. với một số nam gây bệnh khác. Ngoài ra, Chaetomium sp. còn kích thích sinh trưởng của cây bằng cách tiết ergosterol làm tăng độ mùn trong đất, từ đó kích thích cây sinh trưởng làm tăng sức đề 6 kháng cho cây.

Nam Chaetomium sp. có kha năng sản sinh ra bao tử trong vùng đất của rễ cây trồng, có khả năng cạnh tranh dinh dưỡng mạnh hơn so với nam bệnh, nhất là trong điều kiện đất có nhiều mùn hơn. còn có khả năng tổng hợp được các chất hoạt hóa sinh học nhóm Mycotoxin (Chaetoglobosin Q, R, T, U) va nhóm Epipolythiodioxopiperazine (Chaetoglobosin A, B, C).