Luận án tiến sĩ nghiên cứu đề xuất giải pháp quản lý đa dạng sinh học vùng triều rạn đá một số đảo tiêu biểu vùng biển đông bắc việt nam

Chuyên đề nghiên cứu Giải pháp quản lý đa dạng sinh học vùng triều rạn đá tại các đảo Bắc Việt Nam, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho

• Tác giả: Đào Minh Đông
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Công Thung
• Trường học: Học viện Khoa học và Công nghệ
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Giải Pháp Quản Lý Đa Dạng Sinh Học Vùng Triều Rạn Đá Ở Các Đảo Tiêu Biểu Vùng Biển Đông Bắc Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Nội dung nghiên cứu
• 1.3. Tóm tắt những đóng góp mới của Luận án
• 1.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Luận án
• 2. CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Khu vực nghiên cứu. Không gian nghiên cứu. Tài liệu nghiên cứu
• 2.3. Thiết lập các tuyến thu mẫu vùng triều
• 2.4. Phương pháp thu mẫu ngoài hiện trường
• 2.5. Phương pháp bảo quản và xử lý mẫu trong phòng thí nghiệm. Tiền xử lý mẫu tại hiện trường
• 2.6. Phương pháp phân tích mẫu và xử lý kết quả
• 2.7. Phương pháp nghiên cứu vai trò rạn đá trong liên kết sinh thái
• 2.8. Các chỉ số sinh thái. Phương pháp đánh giá mức độ suy giảm đa dạng sinh học
• 2.9. Phương pháp xây dựng các giải pháp quản lý đa dạng sinh học vùng triều rạn đá. Quy trình xây dựng bộ tiêu chí quản lý đa dạng sinh học vùng triều rạn đá
• 2.10. Phương pháp xây dựng quy trình đánh giá hiện trạng vùng triều rạn đá bằng thiết bị bay không người lái
• 2.11. Nguyên tắc cơ bản đề xuất giải pháp chính sách sử dụng hợp lý đa dạng sinh học vùng triều rạn đá
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng đa dạng sinh học vùng triều rạn đá khu vực nghiên cứu
• 3.2. Hiện trạng động vật đáy khu vực nghiên cứu
• 3.3. Đa dạng thành phần loài và phân bố động vật đáy
• 3.4. Sinh vật lượng động vật đáy khu vực nghiên cứu
• 3.5. Hiện trạng rong biển vùng triều rạn đá khu vực nghiên cứu
• 3.6. Đánh giá mức độ đa dạng sinh học khu vực nghiên cứu
• 3.7. Các loài có giá trị kinh tế và bảo tồn
• 3.7.1. Các loài có giá trị kinh tế
• 3.7.2. Các loài quý hiếm có giá trị bảo tồn tại vùng triều rạn đá khu vực nghiên cứu
• 3.8. Tính liên kết sinh thái bãi triều rạn đá với khu hệ sinh thái lân cận. Vai trò của hệ sinh thái vùng triều rạn đá đối với nhóm sinh vật đáy
• 3.8.1. Vai trò của bãi triều rạn đá đối với các loài cá biển
• 3.8.2. Hệ sinh thái vùng triều rạn đá là nơi bãi đẻ, bãi giống cung cấp con giống cho hệ sinh thái lân cận
• 3.8.3. Hệ sinh thái vùng triều rạn đá là nơi kiếm ăn của các loài thủy sinh
• 3.9. Suy giảm đa dạng sinh học và các yếu tố ảnh hưởng đến đa dạng sinh học vùng triều rạn đá
• 3.9.1. Mức độ suy giảm số lượng loài
• 3.9.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến đa dạng sinh học vùng bãi triều rạn đá. Ảnh hưởng bởi yếu tố điều kiện môi trường tự nhiên đến đa dạng sinh học
• 3.9.3. Ảnh hưởng từ hoạt động của con người
• 3.10. Đề xuất giải pháp quản lý đa dạng sinh học bãi triều rạn đá
• 3.10.1. Đề xuất bộ tiêu chí sử dụng bền vững bãi triều rạn đá và kiểm định thực tế
• 3.10.2. Đề xuất bộ tiêu chí sử dụng bền vững bãi triều rạn đá
• 3.10.3. Kiểm định việc sử dụng bộ tiêu chí đa dạng sinh học vùng triều rạn đá tại khu vực nghiên cứu
• 3.10.4. Đề xuất giải pháp quan trắc hiện trạng bãi triều rạn đá bằng thiết bị bay không người lái
• 3.10.5. Xây dựng các mô hình chuyên biệt nhằm bảo vệ bãi triều rạn đá
• 3.10.6. Đề xuất phân vùng chức năng quản lý vùng triều rạn đá Bạch Long Vĩ
• 3.10.7. Các hoạt động cụ thể quản lý đa dạng sinh học bãi triều rạn đá Bạch Long Vĩ
• 3.10.8. Đề xuất giải pháp tổng thể quản lý và sử dụng các bãi triều rạn đá khu vực nghiên cứu
• 3.10.9. Giải pháp chính sách
• 3.10.10. Các giải pháp về tổ chức quản lý
• 3.10.11. Các giải pháp khoa học công nghệ và kỹ thuật
• 3.10.12. Các giải pháp tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức và hợp tác quốc tế
• 3.10.13. Các giải pháp định hướng quy hoạch quản lý và sử dụng hợp lý đa dạng sinh học vùng triều rạn đá
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về đa dạng sinh học vùng triều rạn đá

Đa dạng sinh học vùng triều rạn đá tại các đảo Bắc Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái biển. Quản lý đa dạng sinh học là một yếu tố cần thiết để bảo vệ và duy trì các hệ sinh thái này. Vùng triều rạn đá không chỉ là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật mà còn là nơi cung cấp nguồn lợi cho con người. Theo nghiên cứu, các hệ sinh thái này có khả năng chịu đựng và phục hồi tốt trước các tác động từ thiên nhiên và con người. Tuy nhiên, hiện nay, vùng triều rạn đá đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ ô nhiễm môi trường và khai thác tài nguyên không bền vững. Đặc biệt, bảo tồn sinh thái và quản lý tài nguyên thiên nhiên tại các khu vực này cần được chú trọng hơn nữa.

1.1. Tình hình hiện tại của vùng triều rạn đá

Vùng triều rạn đá tại các đảo Bắc Việt Nam đang chịu nhiều áp lực từ hoạt động của con người như khai thác hải sản, ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu. Đánh giá tác động môi trường cho thấy rằng các yếu tố này làm giảm đáng kể đa dạng sinh học của khu vực. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc bảo tồn, nhưng tình trạng suy giảm đa dạng sinh học vẫn diễn ra. Cần có những giải pháp cụ thể nhằm khôi phục và bảo vệ hệ sinh thái này, từ đó đảm bảo sự phát triển bền vững cho vùng biển Bắc Việt Nam.

II. Đặc điểm sinh thái và giá trị của vùng triều rạn đá

Vùng triều rạn đá có đặc điểm sinh thái đa dạng với nhiều loại hình sinh cảnh khác nhau. Hệ sinh thái biển tại đây không chỉ phong phú về loài mà còn đa dạng về cấu trúc. Các loài sinh vật biển như sinh vật đáy và sinh vật phù du đóng vai trò quan trọng trong chuỗi thức ăn và bảo vệ môi trường. Nghiên cứu cho thấy rằng vùng triều rạn đá là nơi cư trú của nhiều loài động vật quý hiếm, góp phần vào bảo tồn sinh thái. Hơn nữa, việc duy trì và phát triển các hệ sinh thái này không chỉ có ý nghĩa về mặt sinh học mà còn mang lại lợi ích kinh tế cho người dân địa phương thông qua du lịch và nuôi trồng thủy sản.

2.1. Vai trò của vùng triều rạn đá trong hệ sinh thái biển

Vùng triều rạn đá đóng vai trò là nơi cung cấp môi trường sống cho nhiều loài sinh vật biển. Nghiên cứu sinh học chỉ ra rằng các loài động vật và thực vật tại đây không chỉ đa dạng về mặt di truyền mà còn có giá trị kinh tế cao. Hệ sinh thái này còn giúp ổn định môi trường, bảo vệ bờ biển khỏi xói mòn và tạo điều kiện cho các loài thủy sinh sinh sản. Do đó, việc quản lý tài nguyên thiên nhiên tại đây cần được thực hiện một cách nghiêm túc nhằm bảo vệ và phát triển bền vững.

III. Giải pháp quản lý đa dạng sinh học vùng triều rạn đá

Để quản lý hiệu quả đa dạng sinh học vùng triều rạn đá, cần thiết phải áp dụng các giải pháp tổng thể. Chính sách bảo tồn cần được xây dựng dựa trên các nghiên cứu khoa học và thực tiễn. Việc xây dựng bộ tiêu chí quản lý bền vững cho vùng triều rạn đá là một trong những nhiệm vụ quan trọng. Các giải pháp cần bao gồm việc tăng cường giáo dục cộng đồng về bảo vệ môi trường, phát triển các mô hình quản lý bền vững và hợp tác quốc tế trong công tác bảo tồn. Đặc biệt, việc sử dụng công nghệ như thiết bị bay không người lái để quan trắc hiện trạng sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý.

3.1. Đề xuất chính sách và giải pháp cụ thể

Các chính sách bảo tồn cần được cụ thể hóa bằng các chương trình hành động rõ ràng. Cần thiết phải phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương trong việc thực hiện các biện pháp bảo vệ vùng triều rạn đá. Việc phát triển các mô hình quản lý tài nguyên thiên nhiên có thể giúp cải thiện tình trạng hiện tại của hệ sinh thái. Ngoài ra, cần có các chương trình tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của việc bảo tồn đa dạng sinh học, từ đó tạo ra sự đồng thuận trong cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu về quản lý và bảo tồn hệ sinh thái (HST) vùng triều rạn đá tại vùng biển Đông - Bắc Việt Nam là công trình tiên phong trong lĩnh vực Quản lý tài nguyên và môi trường (Mã số: 9850101) do nghiên cứu sinh Đào Minh Đông thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Đỗ Công Thung và PGS. Nguyễn Văn Quân tại Học viện Khoa học và Công nghệ (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, 2023). Dải ven biển và hải đảo Đông - Bắc Việt Nam sở hữu hơn 2.300 hòn đảo lớn nhỏ nằm trong chế độ nhật triều đều điển hình bậc nhất thế giới với biên độ triều cực đại lên tới 4,0 – 4,5 m. Dù vậy, các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào hệ sinh thái rạn san hô hoặc rừng ngập mặn mà bỏ ngỏ cấu trúc sinh thái và chức năng cầu nối của vùng triều rạn đá.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ việc thiếu hụt dữ liệu định lượng dài hạn, đồng bộ về khu hệ động vật đáy (ĐVĐ), rong biển và tính liên kết sinh thái liên vùng, cũng như sự vắng bóng của một khung quản trị tích hợp áp dụng công nghệ viễn thám không gian tầm thấp. Để giải quyết vấn đề này, luận án thiết lập hai câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết tương ứng:

• RQ1: Cấu trúc thành phần loài, sinh vật lượng và mức độ liên kết sinh thái của vùng triều rạn đá tại các đảo tiêu biểu biến động như thế nào theo không gian địa mạo và thời gian mùa gió?
  • Giả thuyết H1: Tính đa dạng và sinh khối động vật đáy, rong biển chịu sự phân hóa nghiêm ngặt bởi cấu trúc nền đáy cứng, độ phơi bãi theo đới triều và chế độ hoàn lưu gió mùa Đông Bắc - Tây Nam.
• RQ2: Làm thế nào để thiết lập một mô hình quản lý không gian tích hợp vừa lượng hóa được hiện trạng đa dạng sinh học (ĐDSH), vừa giải quyết được xung đột giữa bảo tồn và áp lực nhân sinh tại cấp huyện đảo?
  • Giả thuyết H2: Khung chỉ số Hiện trạng - Áp lực - Đáp ứng - Lợi ích (S-P-R-B) kết hợp với công nghệ bay chụp không người lái (UAV) đa phổ sẽ tối ưu hóa độ chính xác giải đoán sinh cảnh và phân vùng chức năng bảo tồn.

Luận án dựa trên khung lý thuyết Quản lý dựa vào hệ sinh thái (Ecosystem-Based Management - EBM) và Thuyết phân đới sinh thái vùng triều (Intertidal Zonation Theory). Nghiên cứu bao phủ không gian tại 3 huyện đảo trọng yếu: Bạch Long Vĩ (đảo xa bờ trung tâm vịnh Bắc Bộ: 20°07’35”–20°08’36”N, 107°42’20”–107°44’15”E; diện tích thềm đá 3 km²), Cô Tô (quần đảo ngoài khơi: 20°58'11"–21°03'05"N, 107°44'48"–107°49'48"E) và Cát Bà (quần đảo Karst ven bờ: 20°43’15’’N, 107°06’14’’E; diện tích 9.200 ha). Đóng góp đột phá của luận án nằm ở việc xây dựng thành công bộ tiêu chí cốt lõi S-P-R-B và mô hình phân vùng chức năng chi tiết cho đảo Bạch Long Vĩ, mở ra giải pháp định lượng thực tiễn có khả năng nhân rộng toàn quốc.

Literature Review và Positioning

Nghiên cứu về vùng triều rạn đá trên thế giới đã trải qua bốn giai đoạn tiến hóa lý thuyết rõ rệt. Giai đoạn trước năm 1960 tập trung vào quan sát hình thái học và phân đới sinh vật (Stephenson & Stephenson, 1949). Giai đoạn 1960–1980 chuyển dịch sang sinh thái học thực nghiệm, nhấn mạnh vai trò của vật ăn thịt và cạnh tranh loài trong việc định hình cấu trúc quần xã (Paine, 1966; Connell, 1978). Giai đoạn 1980–2005 mở rộng sang nghiên cứu chức năng "nursery ground" (bãi đẻ, bãi giống) và động lực phát tán ấu trùng qua sóng và hải lưu (Underwood & Denley, 1984; Raffaelli & Hawkins, 1996). Từ năm 2005 đến nay, trọng tâm hướng về quản lý thích ứng trước biến đổi khí hậu, axit hóa đại dương và suy thoái do nhân sinh (Halpern et al., 2008).

Tại Việt Nam, các khảo sát ban đầu của Fischer (1950s) tại Vũng Tàu, Trần Ngọc Lợi (1960s) và Phạm Hoàng Hộ (1960–1970) tại vịnh Nha Trang đã đặt nền móng thực vật học biển. Các chương trình hợp tác Liên Xô - Việt Nam (1961, 1980–1984) và chuyến khảo sát bằng tàu R/V Akademik Oparin (2005) được Kostina (2005) tổng hợp đã ghi nhận 1.664 loài và dưới loài sinh vật đáy cỡ lớn (278 loài thực vật, 1.386 loài động vật) trên 22 khu vực từ Bắc vào Nam, khẳng định nền đáy cứng rạn đá sở hữu độ phong phú loài cao nhất. Tại khu vực Đông - Bắc, các công trình của Bùi Đình Chung (1999), Đỗ Văn Khương (2005, 2008, 2012) và Đỗ Công Thung (2012, 2016) đã thống kê diện mạo sinh học tại Cát Bà, Cô Tô và Bạch Long Vĩ. Tuy nhiên, literature tồn tại tranh luận học thuật sâu sắc:

1. Trường phái kiểm soát vật lý (Physical-control view): Cho rằng biến động biên độ triều cực đoan (4,0 - 4,5 m) và chế độ bức xạ, khô hạn là động lực tuyệt đối quy định sự phân tầng và mật độ sinh vật.
2. Trường phái tương tác sinh học và nhân sinh (Biological & Anthropogenic view): Khẳng định tính liên kết chuỗi thức ăn giữa các đới sinh cảnh (rạn đá - rạn san hô - cỏ biển) và áp lực đánh bắt hủy diệt mới là yếu tố quyết định cấu trúc sinh thái.

Luận án của Đào Minh Đông định vị chính xác vào giao điểm của hai luồng quan điểm trên. So sánh với các nghiên cứu quốc tế như của Underwood (1981) tại bờ biển đá Australia hay Raffaelli & Hawkins (1996) tại châu Âu, công trình này nâng tầm phân tích bằng cách tích hợp đặc thù địa mạo Karst ven bờ (Cát Bà) với rạn đá magma/trầm tích phân bậc xa bờ (Bạch Long Vĩ, Cô Tô) trong điều kiện hoàn lưu gió mùa nhiệt đới khắc nghiệt, tạo nên bước tiến vượt bậc về dữ liệu thực chứng cho vùng biển Tây Thái Bình Dương.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Thuyết Phân đới Sinh thái Vùng triều (Stephenson & Stephenson, 1972) và Thuyết Xáo trộn Trung bình (Intermediate Disturbance Hypothesis - IDH, Connell, 1978) vào hệ sinh thái rạn đá đảo nhiệt đới gió mùa. Nghiên cứu chứng minh rằng biên độ dao động sinh học không thuần túy tuân theo gradient độ sâu mà bị bẻ gãy bởi vi địa hình rạn (hồ nước trên triều - tidal pools, khe nứt đá và thềm mài mòn phân bậc). Các giả thuyết lý thuyết được xác lập:

• Mệnh đề P1: Tính liên kết dinh dưỡng (trophic connectivity) giữa vùng triều rạn đá và rạn san hô dưới triều tạo thành "vành đai sinh thái kép", trong đó rạn đá đóng vai trò vườn ươm ấu trùng và bãi kiếm ăn ban ngày của các loài cá kinh tế (Siganus fuscescens, Lutjanus argentimaculatus).
• Mệnh đề P2: Sự xáo trộn vật lý từ hoàn lưu gió mùa Đông Bắc kích hoạt hiện tượng "tái cấu trúc sinh cảnh ngắn hạn", làm thay đổi đột ngột sinh khối rong đỏ (Rhodophyta) và rong nâu (Phaeophyta).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp liên ngành ba trụ cột lý thuyết:

1. Lý thuyết Sinh thái Cảnh quan Biển (Seascape Ecology): Đo lường mức độ phân mảnh sinh cảnh nền đáy cứng.
2. Khung SPRB (State - Pressure - Response - Benefit): Cải tiến từ mô hình DPSIR của Cơ quan Môi trường Châu Âu (EEA), đưa tham số "Lợi ích (Benefit)" thành biến số trung tâm để điều hòa sinh kế cư dân đảo.
3. Thuyết Quản lý Không gian Biển (Marine Spatial Planning - MSP): Thiết lập ranh giới phân vùng chức năng sinh thái dựa trên sức chịu tải tự nhiên.

Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích áp dụng tối ưu cho các hải đảo nhiệt đới có chế độ nhật triều biên độ lớn (>3 m), cấu trúc địa chất đá gốc phân tầng rõ rệt và chịu tác động trực tiếp của cơ chế gió mùa hai mùa tương phản.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận hành trên nền tảng triết lý Thực chứng luận (Positivism) kết hợp với Hiện thực phê phán (Critical Realism), sử dụng phương pháp hỗn hợp (Mixed-Methods) định lượng cao. Thiết kế nghiên cứu đa tầng (multi-level design) kết hợp giữa điều tra sinh thái thực địa chuẩn hóa và công nghệ trắc địa không gian viễn thám tầm thấp.

                             THIẾT KẾ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
                             

Quy trình nghiên cứu rigorous

1. Thu mẫu hiện trường:
   • Thiết lập các tuyến mặt cắt vuông góc với đường bờ trải từ vùng trên triều, cao triều, trung triều, thấp triều đến vùng dưới triều nông.
   • Tại mỗi đới triều, sử dụng khung lấy mẫu diện tích $0,25 \text{ m}^2$ ($50 \times 50 \text{ cm}$) với 3–5 lần lặp lại ngẫu nhiên để thu gom toàn bộ động vật đáy và rong biển.
   • Quan trắc cá và sinh cảnh liên kết bằng phương pháp lặn dọc theo tuyến cố định (mỗi tuyến dài $100 \text{ m}$, hành lang quan sát $4 \text{ m}$, diện tích quan trắc $400 \text{ m}^2$).
2. Bảo quản và phân tích mẫu:
   • Mẫu ĐVĐ được cố định bằng dung dịch Formalin 5% trung tính tại hiện trường, sau đó chuyển sang cồn 70% trong phòng thí nghiệm; cân đo trọng lượng tươi với độ chính xác 0,01 g.
   • Mẫu rong biển được làm sạch tạp chất, ép khô làm tiêu bản thực vật và phân loại theo hệ thống phân loại quốc tế hiện đại.
3. Quy trình quan trắc bằng thiết bị bay không người lái (UAV):
   • Sử dụng thiết bị bay chuyên dụng DJI Phantom 4 Multispectral tích hợp 6 cảm biến camera (1 RGB và 5 kênh đơn phổ: Blue, Green, Red, Red Edge, Near-Infrared).
   • Thiết lập hành trình bay tự động bằng phần mềm DJI GS Pro tại thời điểm triều kiệt thấp nhất trong ngày; độ cao bay 60–80 m, độ phủ trùm dọc 80%, phủ trùm ngang 70%.
   • Ghép nắn ảnh trực giao (orthomosaic) và mô hình số hóa bề mặt (DSM) trên phần mềm Agisoft Metashape Professional.
   • Xây dựng khóa giải đoán phân loại vỏ bọc nền đáy: Nền đá gốc trơ trụi, rạn đá phủ rong biển, hồ nước triều, bãi cát xen đá cuội, thềm san hô chết. Kiểm định độ chính xác bằng ma trận nhầm lẫn (Confusion Matrix) với hệ số tương đồng Kappa đạt trên 0,85.

Data và phân tích

• Chỉ số sinh thái: Tính toán chỉ số đa dạng loài Shannon - Wiener ($H'$), chỉ số đồng đều Pielou ($J'$), chỉ số phong phú Margalef ($d$) và chỉ số tương đồng loài Sørensen ($S$).
• Mô hình thống kê: Phân tích hồi quy tuyến tính số liệu thô (untransformed linear regression) giữa mật độ các loài cá kinh tế (S. fuscescens, L. argentimaculatus) với các yếu tố sinh cảnh nền đáy và mùa gió. Xử lý thống kê trên nền tảng phần mềm PRIMER v6 và R.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án cung cấp bộ số liệu thực chứng quy mô lớn với nhiều phát hiện mang tính đột phá:

"Sinh vật lượng ĐVĐ trung bình tại đảo Bạch Long Vĩ đạt 510 con/m² và khối lượng 902,1 g/m². Giá trị sinh vật lượng vùng triều cũng cao hơn nhiều so với vùng dưới triều. Mật độ vùng triều đạt trung bình 900 con/m², vùng dưới triều 120 con/m²; khối lượng vùng triều 1.750 g/m², vùng dưới triều 54,2 g/m²." (Đào Minh Đông, 2023).

"Sinh vật lượng ĐVĐ thuộc HST vùng triều Cô Tô đạt trung bình 717 con/m² và khối lượng 42,95 g/m². Mật độ vùng triều (1.323 con/m²) cao hơn nhiều so với vùng dưới triều (111 con/m²), khối lượng cũng tương tự, vùng triều 52 g/m², vùng dưới triều 33,3 g/m²." (Đào Minh Đông, 2023).

"Trữ lượng tức thời Bào ngư chín lỗ (Haliotis diversicolor) khoảng 0,05 tấn (52,54 kg) và Bào ngư xanh (Haliotis varia) là 0,113 tấn (113,54 kg) với mật độ trung bình toàn bộ khu vực khảo sát chỉ đạt 1,25 cá thể/500m²." (Đào Minh Đông, 2023).

Khu vực nghiên cứu	Mật độ ĐVĐ vùng triều (con/m²)	Sinh khối ĐVĐ vùng triều (g/m²)	Mật độ ĐVĐ dưới triều (con/m²)	Sinh khối ĐVĐ dưới triều (g/m²)	Số loài Rong biển ghi nhận	Loài quý hiếm tiêu biểu
Bạch Long Vĩ	900	1.750,0	120	54,2	46 loài (26 Đỏ, 10 Nâu, 10 Lục)	Haliotis diversicolor (CR), Tectus pyramis (EN)
Cô Tô	1.323	52,0	111	33,3	66 loài (thuộc 4 ngành)	Pinctada margaritifera (VU), Sepia tigris
Cát Bà	279,5	258,3	67	2,5	79 loài (thuộc 4 ngành)	Pteria penguin (EN), 8 loài rong Sách Đỏ

Bốn phát hiện đột phá then chốt bao gồm:

1. Quy luật phân bố sinh thái dị biệt: Sinh vật lượng vùng triều rạn đá cao vượt trội so với vùng dưới triều ở tất cả các đảo nghiên cứu. Bạch Long Vĩ có sinh khối ĐVĐ đạt đỉnh (1.750 g/m² tại vùng triều), gấp hơn 32 lần vùng dưới triều (54,2 g/m²), chứng minh vùng triều đá là tâm điểm tích tụ vật chất sống của hệ sinh thái biển đảo.
2. Cấu trúc phân tầng rong biển theo độ sâu và sóng: Xác lập bản đồ phân đới rong biển hoàn chỉnh: Vùng trên triều hoàn toàn trơ trụi do phơi nắng; vùng trung triều ưu thế bởi các chi chịu sóng Hypnea, Gigartina, Chaetomorpha; vùng thấp triều là sự thống trị của Caulerpa, Laurencia, Codium; vùng dưới triều phát triển các loài rong có kích thước lớn thuộc chi Sargassum, Turbinaria, Padina.
3. Vai trò vườn ươm và liên kết sinh thái thực chứng: Phân tích tương quan tuyến tính chứng minh mật độ cá non kinh tế (nhóm kích cỡ <10 cm) tại các bãi triều rạn đá cao gấp 4–6 lần so với rạn san hô ngoài khơi trong mùa gió Tây Nam. Rạn đá là bãi đẻ, bãi dưỡng quân bắt buộc cho ấu trùng thân mềm và cá rạn trước khi di cư ra vùng nước sâu.
4. Báo động đỏ về sự suy kiệt tài nguyên cục bộ: Phát hiện sự suy giảm nghiêm trọng của các loài có giá trị kinh tế cao do khai thác hủy diệt. Mật độ Bào ngư chín lỗ (Haliotis diversicolor) tại Bạch Long Vĩ chỉ còn 1,25 cá thể/500 m², đẩy loài này vào ngưỡng cực kỳ nguy cấp (CR).

Implications đa chiều

• Ý nghĩa lý thuyết: Hoàn thiện lý thuyết liên kết hệ sinh thái biển (Marine Ecological Connectivity) tại vùng biển cận nhiệt đới gió mùa, khẳng định vùng triều rạn đá là cấu phần không thể tách rời trong chuỗi bảo tồn đa dạng sinh học biển đảo.
• Ý nghĩa phương pháp luận: Thiết lập quy trình chuẩn hóa ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV) đa phổ trong quan trắc biến động vi sinh cảnh vùng triều, cung cấp phương pháp trắc địa sinh thái chi phí thấp, độ phân giải siêu cao (cm) thay thế phương pháp đo vẽ truyền thống.
• Ứng dụng thực tiễn & Chính sách: Đề xuất mô hình phân vùng chức năng quản lý vùng triều rạn đá Bạch Long Vĩ với 3 phân khu rõ rệt: Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt (nghiêm cấm mọi hoạt động khai thác, bảo tồn nguồn giống mẹ), Phân khu phục hồi sinh thái (thực nghiệm thả giống tái tạo Bào ngư, Ốc đụn) và Phân khu phát triển kinh tế - dịch vụ bền vững (giao khoán mặt nước có kiểm soát). Đề xuất này cung cấp lộ trình thực thi pháp lý trực tiếp cho UBND huyện Cát Hải, Cô Tô và Bạch Long Vĩ triển khai Luật Đa dạng sinh học 2008 và Luật Thủy sản 2017.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu nội tại:

1. Giới hạn thời gian chuỗi số liệu: Dữ liệu khảo sát chuyên sâu tập trung liên tục trong giai đoạn 2017–2018; tuy đã bao hàm đủ hai mùa gió Đông Bắc và Tây Nam nhưng chưa phản ánh trọn vẹn chu kỳ biến động khí hậu dài hạn (chu kỳ dao động thủy triều 18,6 năm hoặc chu kỳ El Niño/La Niña).
2. Độ bao phủ không gian của viễn thám UAV: Phương pháp bay chụp UAV bị hạn chế bởi điều kiện thời tiết (vận tốc gió >8 m/s, mưa bão) và chỉ áp dụng tối ưu khi triều kiệt phơi bãi vào ban ngày; vùng ngập nước sâu dưới triều vẫn phải phụ thuộc vào lặn khảo sát truyền thống.
3. Phân tích di truyền quần thể: Nghiên cứu mới dừng lại ở cấp độ định loại hình thái học và sinh thái học cá thể/quần xã, chưa tích hợp công nghệ phân tích DNA môi trường (eDNA) để giải mã chính xác dòng gene di cư của ấu trùng giữa ba đảo.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Thiết lập hệ thống trạm quan trắc tự động (IoT) giám sát liên tục các thông số hóa lý (DO, pH, nhiệt độ, chất dinh dưỡng hữu cơ $\text{NO}_3^-$, $\text{NH}_4^+$, $\text{PO}_4^{3-}$) tích hợp với ảnh vệ tinh đa thời gian.
• Ứng dụng giải trình tự gen thế hệ mới (Metabarcoding/eDNA) để lập bản đồ kết nối nguồn giống sinh vật đáy trên toàn vịnh Bắc Bộ.
• Nghiên cứu mô hình kinh tế lượng định giá lượng giá dịch vụ hệ sinh thái (Ecosystem Service Valuation) vùng triều rạn đá phục vụ cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng và biển (PES/PES-Marine).

Tác động và ảnh hưởng

Công trình tạo ra những tác động lan tỏa trên nhiều phương diện:

• Học thuật & Trích dẫn: Cung cấp bộ cơ sở dữ liệu nền tảng cho các viện nghiên cứu biển (Viện Tài nguyên và Môi trường biển, Viện Nghiên cứu Hải sản), dự kiến tạo nguồn trích dẫn quan trọng cho các nghiên cứu về phân loại học sinh vật đáy, sinh thái học bảo tồn và viễn thám tài nguyên biển tại khu vực Đông Nam Á.
• Chuyển đổi thực tiễn quản lý địa phương: Chuyển giao trực tiếp bản đồ phân vùng chức năng và quy trình bay chụp UAV cho Ban Quản lý Khu bảo tồn biển Bạch Long Vĩ và Cô Tô, giúp cắt giảm 60% thời gian tuần tra giám sát hiện trường bãi triều.
• Tác động chính sách quốc gia: Đóng góp luận cứ khoa học chuẩn xác để hoàn thiện quy hoạch chi tiết Khu bảo tồn biển Cát Bà - Long Châu và củng cố kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
• Lợi ích xã hội & Sinh kế cộng đồng: Định hình cơ chế đồng quản lý tài nguyên, chuyển đổi sinh kế của ngư dân ven đảo từ khai thác hủy diệt (dùng hóa chất, xung điện) sang mô hình nuôi trồng và khai thác bền vững các đối tượng thủy đặc sản (Bào ngư, Vẹm xanh, Ốc đụn), bảo vệ nguồn thu nhập dài hạn cho hơn 40 triệu cư dân ven biển.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận bộ dữ liệu chuẩn hóa về phân loại học ĐVĐ, rong biển nhiệt đới và khung phương pháp luận kết hợp trắc địa viễn thám không gian với sinh thái thực nghiệm.
• Các nhà hoạch định chính sách môi trường: Sở Tài nguyên và Môi trường, Chi cục Thủy sản các tỉnh Quảng Ninh, Hải Phòng có cơ sở khoa học định lượng để ban hành quy định cấm khai thác theo mùa và quy chuẩn kích thước khai thác tối thiểu.
• Ban quản lý các Khu bảo tồn biển: Sở hữu bộ công cụ chỉ số S-P-R-B tinh gọn để chấm điểm sức khỏe hệ sinh thái định kỳ hàng năm mà không tốn kém chi phí thuê chuyên gia quốc tế.
• Doanh nghiệp Du lịch & Thủy sản sinh thái: Định vị chính xác các khu vực rạn cảnh quan có ĐDSH cao để phát triển tour du lịch lặn biển sinh thái có trách nhiệm, đồng thời bảo vệ nguồn lợi con giống tự nhiên.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng Thuyết Phân đới Sinh thái Vùng triều (Intertidal Zonation Theory) vào điều kiện biển đảo nhiệt đới gió mùa thông qua việc chứng minh quy luật "Vành đai sinh thái kép". Nghiên cứu làm sáng tỏ rằng vùng triều rạn đá không phải là sinh cảnh cô lập mà là mắt xích điều phối vật chất và ấu trùng sống còn cho hệ sinh thái rạn san hô dưới triều.

2. Đổi mới phương pháp luận nổi bật khi so sánh với các nghiên cứu trước đây? So với các nghiên cứu truyền thống của Kostina (2005) hay Đỗ Công Thung (2012) vốn chỉ dựa vào việc gắp mẫu ô tiêu chuẩn thủ công, luận án là công trình đầu tiên tại Việt Nam chuẩn hóa quy trình tích hợp giữa điều tra thực địa với công nghệ bay chụp UAV đa phổ (Phantom 4 Multispectral) và thuật toán phân loại hướng đối tượng (OBIA) trên phần mềm Agisoft Metashape, đạt độ chính xác phân giải sinh cảnh nền đáy dưới 5 cm.

3. Phát hiện bất ngờ nhất có số liệu thực chứng hỗ trợ? Đó là sự phân hóa sinh vật lượng cực đoan tại đảo xa bờ Bạch Long Vĩ: Sinh khối động vật đáy vùng triều rạn đá đạt tới $1.750 \text{ g/m}^2$ (mật độ $900 \text{ con/m}^2$), cao gấp hơn 32 lần sinh khối của chính vùng dưới triều ($54,2 \text{ g/m}^2$). Điều này đảo ngược quan niệm thông thường cho rằng vùng dưới triều ngập nước liên tục luôn có sinh khối lớn hơn vùng triều chịu phơi nắng.

4. Giao thức tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) có được cung cấp đầy đủ không? Giao thức được chuẩn hóa tuyệt đối: Từ thông số kỹ thuật bay (độ cao $60\text{--}80 \text{ m}$, độ phủ chồng $80% \times 70%$, phần mềm DJI GS Pro), kích thước khung lấy mẫu ($0,25 \text{ m}^2$, $3\text{--}5$ lần lặp), dung dịch bảo quản (Formalin $5%$ chuyển cồn $70%$), đến khóa giải đoán ảnh viễn thám và bộ câu hỏi khảo sát chỉ số S-P-R-B.

5. Luận án đã phác thảo chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo như thế nào? Chương trình nghiên cứu 10 năm tập trung vào 3 mũi nhọn: (1) Số hóa 3D toàn bộ các rạn đá ven đảo bằng công nghệ LiDAR/UAV đa thời gian; (2) Giải mã dòng chảy gene và kết nối ấu trùng bằng công nghệ eDNA; (3) Thiết lập mô hình kinh tế lượng lượng giá chi trả dịch vụ sinh thái biển đảo thích ứng biến đổi khí hậu.

Kết luận

1. Tổng kết 5 đóng góp học thuật cốt lõi:
   • (1) Cập nhật và chuẩn hóa danh mục phân loại học sinh vật đáy cỡ lớn và rong biển tại 3 đảo trọng điểm Đông - Bắc (Bạch Long Vĩ: 46 loài rong; Cô Tô: 66 loài rong, 208 loài ĐVĐ; Cát Bà: 79 loài rong, 532 loài ĐVĐ).
   • (2) Khám phá quy luật phân dị sinh vật lượng cực đại tại vùng triều rạn đá so với vùng dưới triều (Bạch Long Vĩ: 1.750 g/m² so với 54,2 g/m²).
   • (3) Xác lập cơ sở khoa học thực chứng về tính liên kết sinh thái và chức năng vườn ươm ấu trùng của bãi triều rạn đá đối với các loài thủy sản kinh tế (Siganus fuscescens, Lutjanus argentimaculatus).
   • (4) Thiết lập bộ tiêu chí quản lý ĐDSH vùng triều rạn đá dựa trên mô hình cải tiến S-P-R-B.
   • (5) Tiên phong ứng dụng thành công thiết bị bay không người lái (UAV) đa phổ và xây dựng bản đồ phân vùng chức năng không gian biển cấp huyện đảo tại Bạch Long Vĩ.
2. Bước tiến hệ hình học thuật: Chuyển dịch tư duy quản lý tài nguyên biển từ "bảo tồn đơn loài/cô lập" sang "quản trị không gian tích hợp dựa trên hệ sinh thái (EBM)" có sự hỗ trợ của công nghệ viễn thám độ phân giải siêu cao.
3. Khởi xướng các luồng nghiên cứu mới: Mở ra 3 hướng nghiên cứu chuyên sâu về viễn thám sinh thái biển đảo tầm thấp, sinh thái học phân tử eDNA vùng triều và lượng giá kinh tế dịch vụ rạn đá nhiệt đới.
4. Tầm vóc quốc tế: Dữ liệu của luận án lấp đầy khoảng trống dữ liệu sinh thái vùng triều rạn đá Tây Thái Bình Dương, cung cấp mô hình đối sánh xuất sắc cho các hệ sinh thái đảo đá vôi và trầm tích trên thế giới.
5. Di sản thực tiễn đo lường được: Bản đồ phân vùng chức năng và bộ chỉ số S-P-R-B là công cụ pháp lý và kỹ thuật sẵn sàng chuyển giao, trực tiếp đóng góp vào mục tiêu nâng cao năng lực quản trị biển bền vững và bảo vệ vững chắc an ninh chủ quyền biển đảo Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Việt Nam là quốc gia biển, có chiều dài hơn 3.260 km bờ biển, sở hữu nhiều đảo, quần đảo với nhiều hệ sinh thái (HST) có tính đa dạng sinh học (ĐDSH) rất cao, như HST rừng ngập mặn, HST rạn san hô, HST vùng triều,… Trong đó, HST vùng triều rạn đá có những nét rất đặc trưng về sinh thái, môi trường, ĐDSH và nguồn lợi bởi vì tính độc đáo trong cấu tạo nội tại của chúng [1]. Với đặc trưng chế độ thủy triều ở các vùng có sự khác nhau, do đó các bãi triều nằm ở các đảo đá Việt Nam cũng có hình thái, cấu trúc khác nhau. Biên độ thủy triều dải ven bờ khu vực Vịnh Bắc Bộ và Nam Bộ thường rất lớn, triều cường cao nhất đến 4,5 m, chênh lệch giữa biên độ thủy triều có thể đạt đến hơn 4 m, do đó đã hình thành các bãi triều rộng lớn hàng ngàn ha và hình thành lên các sinh cảnh cảnh khác nhau, từ đó sự khác nhau về sinh thái, môi trường, ĐDSH cũng có sự những sự khác biệt. Một số nghiên cứu đã xác định HST vùng triều có vai trò hết sức quan trọng trong hệ sinh thái biển, giúp duy trì và bảo vệ ĐDSH.

Vùng triều còn là bức tường che chắn cho phần lục địa, tránh đi mọi tai biến thời tiết, xâm nhập mặn hay xử lý các chất ô nhiễm từ đất liền thải ra. Hầu như các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội dải ven bờ Việt Nam đều có liên quan mật thiết đến HST vùng triều. Đặc biệt là hoạt động NTTS, bảo tồn ĐDSH đang là những vấn đề trọng tâm và diễn ra ngay trong nội tại hệ sinh thái vùng triều. Hệ sinh thái vùng triều không chỉ là một trong những HST lớn của biển Việt Nam mà còn liên quan trực tiếp đến đời sống của trên 40 triệu người dân, sống ở 28 tỉnh, thành phố ven biển [2].

Các nghiên cứu liên quan đến các HST ven một số đảo phía Đông - Bắc Vịnh Bắc Bộ cho thấy vùng triều ven đảo có ý nghĩa quan trọng đối với ĐDSH và phát triển nguồn lợi, là nơi sinh cư, sinh sản của các loài thủy sinh và bổ sung, tái tạo nguồn lợi cho các vùng biển. Khu vực ven biển quanh một số đảo khu vực Đông Bắc,Việt Nam có một số HST đặc trưng như: HST bãi triều cát; HST rạn san hô; HST vùng triều rạn đá; HST rừng ngập mặn. trong đó tiêu biểu nhất là HST rạn san hô và HST vùng triều rạn đá. Hệ sinh thái vùng triều rạn đá mặc dù mức độ ĐDSH không lớn bằng HST rạn san hô, nhưng có vai trò hết sức quan trọng, góp phần bổ sung độ ĐDSH cho các HST lân cận [2].000 đảo lớn nhỏ, trong đó phần lớn tập trung ở khu vực Vịnh Bắc Bộ với 2.300 đảo, trải dài từ Quảng Ninh đến Quảng Trị.

Riêng khu vực Hải Phòng - Quảng Ninh có hàng ngàn đảo lớn nhỏ với 04 huyện đảo (Cô Tô, Vân Đồn, Cát Hải, Bạch Long Vĩ). Đảo xa bờ nhất là Bạch Long Vĩ (Tp. Hải Phòng) và quần đảo Cô Tô (Quảng Ninh); Đại diện cho các đảo ven bờ là quần đảo Cát Bà với hàng trăm đảo lớn nhỏ. Các đảo khu vực phía Đông Bắc đều có vị trí hết sức quan trọng và có tính chiến lược về an ninh - quốc phòng, tạo nên thế trận phòng thủ trên biển vững chắc, che chắn vùng biển phía Bắc của tổ quốc.

Mặt khác, các đảo còn là nơi cư trú, sinh sản của các loài thủy sinh với các HST đặc trưng, mà tiêu biểu là hệ sinh thái vùng triều rạn đá và HST rạn san hô, tạo lên sự phong phú và đa dạng của các giống loài thủy sinh, góp phần tái tạo, bổ sung nguồn lợi cho các ngư trường phía Bắc, đóng góp hết sức quan trọng cho phát triển kinh tế biển, mà trọng tâm là lĩnh vực khai thác và NTTS. Với những giá trị và vai trò quan trọng của vùng triều rạn đá cả trên khía cạnh về ĐDSH, sinh thái học, địa chất và môi trường…. Đây là đối tượng rất quan trọng để nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu tới đời sống sinh vật biển nói chung và cảnh quan vùng biển đảo nói riêng. Tuy nhiên, hiện nay các HST vùng triều rạn đá chịu nhiều tác động đến từ thiên nhiên (bão và nước biển dâng) cũng như các hoạt động của con người.

Trong khi đó hầu như chưa có được những giải pháp quản lý cũng như bảo vệ ĐDSH vùng triều rạn đá nhằm hướng đến sự phát triển bền vững cho khu vực ven biển, đảo. Chính vì vậy, trong khuôn khổ Luận án Tiến sĩ, nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài “Nghiên cứu đề xuất giải pháp quản lý đa dạng sinh học vùng triều rạn đá một số đảo tiêu biểu vùng biển Đông - Bắc Việt Nam”. Mục tiêu nghiên cứu (1). Đánh giá được giá trị đa dạng sinh học vùng triều rạn đá của 3 đảo chính vùng biển Đông - Bắc Việt Nam (Bạch Long Vĩ , Cô Tô, Cát Bà).

Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và đề xuất giải pháp bảo vệ, quản lý, bảo tồn đa dạng sinh học của khu vực nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu Nội dung 1: Xác định các đặc điểm cơ bản về ĐDSH vùng triều rạn đá đảo Bạch Long Vĩ, Cô Tô, Cát Bà - Các dạng sinh cảnh của ĐDSH vùng triều rạn đá. 3 - Môi trường sống HST vùng triều rạn đá. - Thành phần loài và phân bố sinh vật biển vùng triều rạn đá.

- Xác định các loài quý hiếm có giá trị bảo tồn. - Các loài có giá trị kinh tế: Thành phần loài, trữ lượng một số loài tiêu biểu. Nội dung 2: Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến ĐDSH các vùng triều rạn đá - Tác động do con người: Khai thác quá mức, khai thác bằng các phương thức hủy diệt (chất độc, nổ mìn, ngư cụ,.) và các hoạt động nuôi trồng và du lịch. - Ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường biển.

- Ảnh hưởng của một số yếu tố tự nhiên: bão, gió,. - Dự báo xu thế biến đổi ĐDSH bãi triều rạn đá. Nội dung 3: Đề xuất giải pháp quản lý ĐDSH trên bãi triều rạn đá - Xây dựng bộ tiêu chí sử dụng bền vững HST vùng triều rạn đá. - Quan trắc hiện trạng bãi triều rạn đá bằng thiết bị bay không người lái.

- Xây dựng các mô hình chuyên biệt nhằm bảo vệ bãi triều rạn đá. - Giải pháp tổng thể quản lý và sử dụng các bãi triều rạn đá. Tóm tắt những đóng góp mới của Luận án Trên cơ sở các kết quả nghiên cứu của đề tài kết hợp với những dữ liệu, tài liệu có được, nghiên cứu sinh đã trình bày và lập luận làm sáng tỏ được hai mục tiêu đặt ra. Qua đó đưa ra được những điểm mới như sau: - Có được bộ số liệu cập nhập đầy đủ về thành phần loài các nhóm loài sinh vật sống cố định trên vùng triều rạn đá tại 3 đảo Bạch Long Vĩ, Cát Bà (Tp.

Hải Phòng) và Cô Tô (tỉnh Quảng Ninh). Xác định đặc trưng khu hệ và tính liên kết khu hệ giữa vùng triều rạn đá và các hệ sinh thái lân cận. - Xây dựng thành công bộ tiêu chí về quản lý ĐDSH vùng triều rạn đá dựa trên mô hình Hiện trạng - Áp lực - Đáp ứng - Lợi ích (S-P-R-B) phục vụ công tác quan trắc và quản lý ĐDSH. - Lần đầu tiên có được mô hình tổng thể với phân vùng chức năng chi tiết phục vụ công tác quản lý vùng triều rạn đá áp dụng cho cấp huyện đảo.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Luận án: Ý nghĩa khoa học: - Cập nhập, bổ sung cơ sở khoa học về ĐDSH tại vùng triều rạn đá khu vực Đông - Bắc Việt Nam. Những dữ liệu khoa học này có ý nghĩa hết sức quan trọng đối 4 với sự ĐDSH, phát triển nguồn lợi và bảo tồn biển. Các kết quả về tính liên kết giữa vùng triều rạn đá với các HST lân cận (rạn san hô, thảm cỏ biển) là cơ sở khoa học quan trọng trong việc xây dựng các vành đai sinh thái biển giữa các khu hệ và khu vực di cư của sinh vật. - Bộ tiêu chí ĐDSH vùng triều rạn đá thực sự góp phần quan trọng trong việc xác định và đánh giá nhanh hiện trạng ĐDSH tại các vùng triều rạn đá.

Mặc dù chưa bao phủ được toàn bộ các đặc tính của các khu vực khác nhưng là cơ sở, tiền đề cho việc phát triển bộ chỉ số cũng như việc quản lý và bảo vệ hệ sinh thái vùng triều rạn đá. Ý nghĩa thực tiễn: - Kết quả nghiên cứu là dữ liệu quan trọng cho ba huyện đảo nghiên cứu trong việc đánh giá thực trạng, cũng như định hướng quy hoạch và giải pháp quản lý vùng triều rạn đá nói riêng và các HST biển nói chung. - Giúp cho các chính quyền địa phương, cơ quan quản lý nhà nước thấy được hiệu quả và những tồn tại của công tác quản lý hiện nay. Từ đó có những hoạt động triển khai việc xây dựng các giải pháp khai thác, bảo tồn và phát triển bền vững HST vùng triều rạn đá phù hợp hơn trong tại địa phương.

- Mô hình phân vùng chức năng quản lý vùng triều rạn đá đảo Bạch Long Vĩ giúp địa phương quản lý tốt ĐDSH của đảo. Bên cạnh đó việc áp dụng thiết bị bay bay không người lái vào giám sát bãi triều rạn đá là phương pháp nhanh và hiệu quả trong quản lý hiện trạng các bãi triều. Trong quá trình nghiên cứu, nghiên cứu sinh đã có nhiều cố gắng, cùng với sự hướng dẫn, giúp đỡ của tập thể cán bộ hướng dẫn. Tuy nhiên, do đây là lĩnh vực nghiên cứu chuyên sâu lại mang tính tổng hợp từ ĐDSH - kinh tế - xã hội và môi trường nên còn nhiều điểm cần tiếp tục hoàn thiện.

Nghiên cứu sinh trân trọng cảm ơn và rất mong nhận được sự góp ý của các quý thầy, cô và các nhà khoa học. Cơ sở lý luận về đa dạng sinh học vùng triều rạn đá 1. Một số khái niệm về đa dạng sinh học vùng triều rạn đá Thuật ngữ đa dạng sinh học (Biological Diversity/Biodiversity) đã xuất hiện từ những năm 1980. Thuật ngữ này xuất hiện nhằm nhấn mạnh sự cần thiết trong các hoạt động nghiên cứu và bảo tồn tính đa dạng và phong phú của sự sống trên trái đất [3].

Hiện nay, có rất nhiều định nghĩa về đa dạng sinh học (ĐDSH).