Nghiên cứu bào chế dầu gội đầu chứa chiết xuất cỏ mần trầu (Eleusine indica)

Khóa Luận Tốt Nghiệp: Nghiên Cứu Bào Chế Dầu Gội Đầu Chứa Chiết Xuất Cỏ Mần Trầu

• Tác giả: Bùi Khánh Mai
• Người hướng dẫn: GS. TS Nguyễn Thanh Hải
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội - Đại học Y Dược
• Chuyên ngành: Dược học
• Đề tài: Nghiên cứu bào chế dầu gội đầu chứa chiết xuất cỏ mần trầu (Eleusine indica)
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ ĐỒ THỊ
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về cỏ mần trầu
• 1.2. Khái niệm cỏ mần trầu
• 1.3. Thành phần hóa học của cỏ mần trầu
• 1.4. Công dụng của cỏ mần trầu
• 1.5. Một số sản phẩm từ cỏ mần trầu
• 1.6. Cấu trúc và sinh lý của tóc
• 1.6.1. Cấu trúc và chức năng của tóc người
• 1.6.2. Chu kì phát triển của tóc và rụng tóc
• 1.6.3. Thành phần hóa học của tóc
• 1.6.4. Một số đặc tính vật lý của tóc người
• 1.7. Tổng quan về dầu gội
• 1.7.1. Định nghĩa dầu gội
• 1.7.2. Lịch sử sử dụng các chế phẩm làm sạch tóc
• 1.7.3. Lợi ích và tác động xấu của dầu gội đối với tóc và da đầu
• 1.7.4. Đặc điểm của dầu gội
• 1.7.5. Thành phần của dầu gội
• 1.7.6. Yêu cầu chất lượng và một số chỉ tiêu chất lượng của dầu gội
• 1.7.7. Một số nghiên cứu về dầu gội chứa cỏ mần trầu
• 1.7.8. Một số sản phẩm dầu gội chứa cỏ mần trầu trên thị trường
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu và nội dung nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Hóa chất và thiết bị
• 2.2.1. Nguyên liệu, hóa chất
• 2.2.2. Dụng cụ, thiết bị nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Xây dựng công thức và quy trình bào chế dầu gội chứa mật ong
• 2.3.2. Phương pháp đánh giá một số đặc tính của dầu gội
• 2.3.3. Đánh giá độ ổn định của sản phẩm
• 2.3.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM, KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Bào chế dầu gội chứa chiết xuất cỏ mần trầu
• 3.2. Khảo sát nồng độ natrilaurylsulfat
• 3.3. Khảo sát nồng độ cocamidopropylbetain
• 3.4. Khảo sát nồng độ natriclorid
• 3.5. Khảo sát nồng độ axit citric
• 3.6. Khảo sát nồng độ chiết xuất cỏ mần trầu
• 3.7. So sánh dầu gội chứa chiết xuất cỏ mần trầu bào chế được với một số dầu gội trên thị trường
• 3.8. Đánh giá khả năng gây kích ứng mắt
• 3.9. Đề xuất tiêu chuẩn cơ sở cho dầu gội chứa chiết xuất cỏ mần trầu
• 3.10. Đánh giá độ ổn định của dầu gội bào chế được
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Nghiên cứu và bào chế dầu gội đầu từ chiết xuất cỏ mần trầu

Khóa luận tốt nghiệp này tập trung vào nghiên cứu và bào chế một loại dầu gội đầu chứa chiết xuất cỏ mần trầu (Eleusine indica). Mục tiêu chính là tạo ra sản phẩm chăm sóc tóc tự nhiên, an toàn và hiệu quả từ nguồn dược liệu sẵn có tại Việt Nam. Cỏ mần trầu được chọn vì các đặc tính dược lý nổi bật, đặc biệt là khả năng ngăn rụng tóc và làm mượt tóc. Nghiên cứu này không chỉ đóng góp vào lĩnh vực khoa học dược phẩm mà còn mở ra hướng phát triển các sản phẩm tự nhiên trong ngành mỹ phẩm.

1.1. Tổng quan về cỏ mần trầu

Cỏ mần trầu (Eleusine indica) là một loại thảo dược phổ biến ở Việt Nam, được sử dụng trong y học cổ truyền với nhiều công dụng như thanh nhiệt, giải độc, và đặc biệt là chăm sóc tóc. Nghiên cứu này khai thác các thành phần hoạt chất trong cỏ mần trầu, bao gồm flavonoid, alkaloid, và saponin, để ứng dụng vào việc bào chế dầu gội. Các hoạt chất này có tác dụng làm sạch da đầu, ngăn rụng tóc, và kích thích mọc tóc.

1.2. Quy trình bào chế dầu gội

Quy trình bào chế dầu gội từ chiết xuất cỏ mần trầu bao gồm các bước chiết xuất, tinh chế, và phối hợp với các thành phần khác như chất tạo bọt và chất bảo quản. Công thức được tối ưu hóa để đảm bảo tính ổn định và hiệu quả của sản phẩm. Các chỉ tiêu chất lượng như độ pH, độ nhớt, và khả năng gây kích ứng được đánh giá kỹ lưỡng.

II. Ứng dụng thực tiễn và giá trị của nghiên cứu

Nghiên cứu này không chỉ mang lại giá trị khoa học mà còn có ứng dụng thực tiễn cao. Sản phẩm dầu gội từ chiết xuất cỏ mần trầu có tiềm năng thương mại hóa, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về các sản phẩm chăm sóc tóc tự nhiên và an toàn. Đây cũng là bước đầu trong việc phát triển các sản phẩm dược mỹ phẩm từ nguồn dược liệu địa phương, góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp dược phẩm Việt Nam.

2.1. Đánh giá chất lượng sản phẩm

Sản phẩm dầu gội được đánh giá dựa trên các tiêu chuẩn chất lượng như độ ổn định, khả năng làm sạch, và tính an toàn. Các thử nghiệm về khả năng gây kích ứng và độ tương thích với da đầu được thực hiện để đảm bảo sản phẩm phù hợp với người tiêu dùng.

2.2. So sánh với sản phẩm thị trường

Sản phẩm dầu gội từ chiết xuất cỏ mần trầu được so sánh với các sản phẩm dầu gội thảo dược khác trên thị trường. Kết quả cho thấy sản phẩm có ưu điểm vượt trội về tính tự nhiên và hiệu quả chăm sóc tóc, đặc biệt là khả năng ngăn rụng tóc và làm mượt tóc.

III. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu đã thành công trong việc bào chế dầu gội từ chiết xuất cỏ mần trầu, mở ra hướng đi mới trong việc phát triển các sản phẩm chăm sóc tóc tự nhiên. Sản phẩm không chỉ đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng mà còn có tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong thực tiễn. Đề xuất tiếp tục nghiên cứu để tối ưu hóa công thức và mở rộng quy mô sản xuất.

3.1. Giá trị khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu này đóng góp vào lĩnh vực khoa học dược phẩm bằng cách khai thác tiềm năng của cỏ mần trầu trong việc bào chế dầu gội. Đồng thời, sản phẩm có giá trị thực tiễn cao, đáp ứng nhu cầu thị trường về các sản phẩm tự nhiên và an toàn.

3.2. Hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, nghiên cứu có thể mở rộng sang các sản phẩm chăm sóc tóc khác như dầu xả, serum, hoặc mặt nạ tóc. Việc kết hợp cỏ mần trầu với các loại thảo dược khác cũng là hướng đi tiềm năng để tăng cường hiệu quả của sản phẩm.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong ngành công nghiệp hóa mỹ phẩm và sản phẩm chăm sóc cá nhân, xu hướng nghiên cứu ứng dụng các hợp chất có nguồn gốc tự nhiên đang ngày càng gia tăng nhằm nâng cao độ an toàn cho người sử dụng và giảm thiểu các tác dụng không mong muốn từ hóa chất tổng hợp. Việt Nam có hệ thực vật phong phú với khoảng 12.000 loài, trong đó nhiều loài thực vật mọc hoang dại mang dược tính cao đã được sử dụng lâu đời trong y học cổ truyền.

Cỏ mần trầu (Eleusine indica (L.) Gaertn, họ Lúa - Poaceae) là loài thực vật nhiệt đới mọc hoang dại phổ biến khắp cả nước, có thể sử dụng toàn bộ các bộ phận như thân, lá, rễ, hoa, quả. Theo kinh nghiệm dân gian và y học cổ truyền, cỏ mần trầu có tác dụng làm mát, trơn mượt tóc, ngăn ngừa gãy rụng và hỗ trợ điều trị tóc bạc sớm. Trên thế giới, một số thương hiệu đã khai thác chiết xuất cỏ mần trầu vào các chế phẩm chăm sóc tóc thương mại như dầu gội Kaminomoto (Nhật Bản) hay Nature Queen (Mỹ). Tuy nhiên, tại Việt Nam thời điểm năm 2021, chưa có công trình khoa học công bố chính thức về quy trình nghiên cứu và xây dựng công thức dầu gội chứa chiết xuất cỏ mần trầu một cách hệ thống.

Xuất phát từ thực tiễn trên, khóa luận tốt nghiệp ngành Dược học của sinh viên Bùi Khánh Mai (Đại học Y Dược – Đại học Quốc gia Hà Nội) thực hiện đề tài "Nghiên cứu bào chế dầu gội đầu chứa chiết xuất cỏ mần trầu (Eleusine indica)" nhằm thiết lập công thức và quy trình bào chế phù hợp, tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có trong nước.

Đề tài xác định 2 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Bào chế được dầu gội chứa chiết xuất cỏ mần trầu và đánh giá một số đặc tính của dầu gội bào chế được.
2. Đề xuất được tiêu chuẩn cơ sở và đánh giá được độ ổn định của dầu gội bào chế được.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là dạng thuốc/mỹ phẩm dầu gội lỏng chứa chiết xuất cỏ mần trầu. Phạm vi nghiên cứu thực nghiệm được triển khai tại Bộ môn Bào chế và Công nghiệp Dược phẩm, Trường Đại học Y Dược – Đại học Quốc gia Hà Nội vào năm 2021.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp thực nghiệm

Cơ sở lý thuyết chuyên ngành

Khóa luận xây dựng trên các nền tảng lý thuyết chuyên ngành Bào chế học và Hóa mỹ phẩm:

• Cấu trúc và sinh lý sợi tóc: Phân tích đặc điểm 3 lớp cấu tạo sợi tóc gồm lớp biểu bì (cuticle), lớp giữa (cortex) và lớp tủy (medulla); chu kỳ sinh trưởng của tóc qua các pha Anagen (tăng trưởng), Catagen (chuyển tiếp) và Telogen (nghỉ). Sợi tóc được cấu tạo chủ yếu bởi protein keratin với các liên kết mạnh (liên kết disulfit từ cystein) và liên kết yếu (liên kết hydro, liên kết ion, lực Van der Waals). Điểm đẳng điện của tóc được xác định ở $pI = 3,7$; ở môi trường có pH lớn hơn 3,7, tóc mang điện tích âm, tạo điều kiện thuận lợi cho việc hấp phụ các phân tử mang điện tích dương để cân bằng và làm mượt tóc.
• Cơ chế hoạt động của hệ chất diện hoạt: Cơ chế làm sạch bằng phương pháp nhũ hóa thông qua cấu trúc phân tử lưỡng cực (đầu ưa nước và đuôi kỵ nước) nhằm làm giảm sức căng bề mặt giữa pha dầu và pha nước. Sự phối hợp giữa chất diện hoạt anion chính (Sodium Lauryl Sulfat - SLS) và chất diện hoạt lưỡng tính (Cocamidopropyl Betain - CAB) nhằm giảm thiểu kích ứng niêm mạc mắt, hạn chế phá hủy lớp lipid tự nhiên của lớp sừng da đầu.
• Cơ chế tạo gel và tăng độ nhớt: Tác động của chất điện ly ($NaCl$) và chất diện hoạt lưỡng tính chứa nhóm amido lên cấu trúc và kích thước hạt micell trong hệ phân tán, cùng với ảnh hưởng của $pH$ (điều chỉnh bằng axit citric) tới mức độ ion hóa của các tiểu phân chất diện hoạt.

Phương pháp nghiên cứu và thực nghiệm

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thực nghiệm dược dụng đơn yếu tố (khảo sát từng thành phần trong công thức) kết hợp kiểm nghiệm hóa lý và đánh giá sinh học:

• Xây dựng quy trình bào chế: Khảo sát quy trình phối hợp 4 bước sử dụng máy khuấy từ gia nhiệt ở tốc độ 300 vòng/phút.
• Phương pháp đánh giá các chỉ tiêu chất lượng hóa lý:
  • Cảm quan: Quan sát trạng thái, độ trong, màu sắc và mùi.
  • Đo pH: Sử dụng máy đo pH trên dung dịch dầu gội pha loãng 1% và 10% (v/v) ở nhiệt độ $25 \pm 2^\circ\text{C}$.
  • Đo độ nhớt: Xác định trên máy đo độ nhớt Brookfield RST với trục chính C50-1 ở các tốc độ 5, 10 và 20 vòng/phút.
  • Khả năng tạo bọt và độ ổn định bọt: Đo thể tích bọt của 50 ml dung dịch dầu gội 1% trong ống đong 250 ml sau khi lắc mạnh 10 lần tại thời điểm 0 phút và 5 phút.
  • Khả năng phân tán chất bẩn: Đánh giá sự phân bố của 1 giọt mực trong bọt và trong pha nước của 50 ml dung dịch dầu gội 1%.
  • Thời gian thấm ướt: Đo thời gian thấm ướt hoàn toàn một miếng vải bố hình tròn đường kính 1 inch ($\approx 0,3\text{ g}$) thả trên bề mặt dung dịch dầu gội 1%.
  • Tỷ lệ phần trăm chất rắn: Sấy 4 g mẫu thử ở $70^\circ\text{C}$ trong 6 giờ để loại bỏ dung môi bay hơi.
  • Sức căng bề mặt: Sử dụng buret đo số giọt dung dịch dầu gội 10% so với nước tinh khiết để tính toán theo phương trình đối chiếu sức căng bề mặt.
• Phương pháp đánh giá cảm quan và sinh học:
  • Khả năng làm mượt tóc: Thử nghiệm mù trên các lọn tóc thật dài 15 cm ($\approx 5\text{ g}$) với sự tham gia của 20 tình nguyện viên đánh giá theo thang điểm từ 1 đến 4.
  • Khả năng gây kích ứng mắt: Đánh giá in vitro bằng thử nghiệm của Hen trên màng mạch máu trứng gà (HET-CAM) đang ấp đến ngày thứ 9 ($n = 27$ quả trứng, khối lượng 50–60 g), theo dõi 3 hiện tượng: ly giải mạch, xuất huyết và đông máu trong vòng 5 phút, tính điểm theo thang phân loại 0–21.
• Đánh giá độ ổn định: Theo dõi 2 mẻ sản phẩm đóng chai kín ở điều kiện bảo quản thường ($25 \pm 2^\circ\text{C}$) và điều kiện lão hóa cấp tốc ($40 \pm 2^\circ\text{C}$, độ ẩm tương đối $75 \pm 5%$) trong thời gian 2 tháng.
• Phương pháp xử lý số liệu: Thống kê mô tả trên phần mềm Microsoft Excel 2016.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 tổng hợp các tài liệu khoa học về cây cỏ mần trầu, cấu trúc tóc người và công nghệ bào chế dầu gội:

• Đặc tính dược liệu cỏ mần trầu: Mô tả tên khoa học Eleusine indica (L.) Gaertn, đặc điểm hình thái thực vật, giải phẫu thân và phiến lá. Liệt kê các nhóm hợp chất hóa thực vật chính gồm flavonoid, alkaloid, saponin, glucosides cyanogenes, acide oxalique, tryptophane, $\beta$-sitosterol 3-O-$\beta$-D-Glucopyranoside, schaftoside, vitexine, triglochinine, ochratoxine... Trình bày công dụng y học dân gian tại Việt Nam và các quốc gia (Trung Quốc, Malaysia, Philippines, Bangladesh, Sri Lanka).
• Sinh lý học của tóc: Trình bày chi tiết cấu trúc hóa học của keratin, các liên kết disulfit, liên kết ion, liên kết hydro, lực Van der Waals và đặc tính điện tích sợi tóc ($pI = 3,7$). Phân biệt rụng tóc sinh lý (100–150 sợi telogen/ngày) và rụng tóc bệnh lý (rụng tóc anagen).
• Lý thuyết công thức dầu gội: Phân loại 4 nhóm chất diện hoạt (anion, cation, không ion, lưỡng tính), cơ chế nhũ hóa và các tá dược phụ gia (chất làm đặc, chất cân bằng, chất chelat hóa EDTA, chất điều chỉnh pH, chất bảo quản, tinh dầu tạo hương).
• Khung tiêu chuẩn kỹ thuật đối chiếu: Trình bày các thông số chất lượng tiêu chuẩn đối với dầu gội đầu theo y văn:

Chỉ tiêu chất lượng	Giới hạn yêu cầu
Khả năng tẩy rửa	60 – 80% chất nhầy được loại bỏ
Thể tích bọt	153 – 168 ml
Loại bọt	Bọt mịn
Thời gian thấm ướt	< 227 giây
Sức căng bề mặt	32,7 – 37,7 dyn/cm
Tỷ lệ phần trăm chất rắn	20 – 30%
Độ nhớt	910 – 9.593,67 cps
pH	5,1 – 7,6

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết nguồn gốc nguyên vật liệu, thiết bị và quy trình thực nghiệm:

• Nguyên liệu và hóa chất nghiên cứu: Chiết xuất cỏ mần trầu (Cty CP Hóa Mỹ Phẩm 3C, tiêu chuẩn DĐVN V); Natri lauryl sulfat (Trung Quốc); Cocamidopropyl betain (Malaysia); Natri clorid (Đức, USP 38); Axit citric (Đức, BP 2013); Propylen glycol (Mỹ, BP 2013); Silicon (Trung Quốc); Natri benzoat (Trung Quốc, EP 2013); Natri edetat (Trung Quốc); Tinh dầu hương nhu (Viện Dược liệu, Việt Nam); Nước tinh khiết (DĐVN V).
• Quy trình bào chế 4 bước:
  • Bước 1: Hòa tan SLS trong nước tinh khiết tạo dung dịch nồng độ 30%.
  • Bước 2: Hòa tan lần lượt NaCl, natri benzoat, axit citric, natri edetat vào lượng nước tinh khiết còn lại bằng máy khuấy từ (300 vòng/phút).
  • Bước 3: Phối hợp từ từ dung dịch SLS 30%, cocamidopropyl betain, silicon, hỗn hợp tinh dầu hòa tan trong propylen glycol, và chiết xuất cỏ mần trầu vào hỗn hợp trên, khuấy 300 vòng/phút trong 5 phút.
  • Bước 4: Đồng nhất hóa hệ phân tán ở tốc độ 300 vòng/phút trong 10 phút.
• Tiêu chuẩn hóa quy trình phân tích: Thiết lập quy trình đo 8 thông số lý hóa, quy trình thử nghiệm mù độ mượt tóc trên 20 người và quy trình HET-CAM trên 27 phôi trứng gà 9 ngày tuổi.

Chương 3: Thực nghiệm, kết quả và bàn luận

Chương 3 trình bày các kết quả thực nghiệm khảo sát đơn yếu tố để lựa chọn thành phần công thức tối ưu:

1. Khảo sát nồng độ Natri Lauryl Sulfat (SLS: 3% – 18%)

Khảo sát 6 mẫu từ M1 đến M6 với nồng độ SLS tăng dần:

• Mẫu M1 (3%) và M2 (6%) cho độ nhớt thấp (< 755 cps) và thể tích bọt không đạt (< 125 ml).
• Khi tăng SLS từ 9% đến 18%, thể tích bọt duy trì ở mức $\approx 208 - 210\text{ ml}$, bọt mịn và bền sau 5 phút; thời gian thấm ướt giảm từ 115,0 giây xuống 34,8 – 41,4 giây; tỷ lệ chất rắn tăng từ 18,3% lên 28,7%.
• Mẫu M5 (nồng độ SLS 15,00%) đạt điểm đánh giá độ mượt tóc cao nhất (3,2 điểm so với 1,1 điểm của mẫu chứng), thể chất và khả năng tạo bọt phù hợp. Tác giả chọn nồng độ SLS 15,00%.

2. Khảo sát nồng độ Cocamidopropyl Betain (1,2% – 3,6%)

Khảo sát 5 công thức (M7, M8, M5, M9, M10) trên nền SLS 15,00%:

• Khi tăng nồng độ betain, độ nhớt tăng rõ rệt từ 177,3 cps (mẫu M7 - 1,2% betain) lên 2.368,7 cps (mẫu M10 - 3,6% betain) ở tốc độ 5 vòng/phút. Hiện tượng này được giải thích do lượng muối tồn dư (6–8% NaCl) trong betain thương phẩm và sự tương tác tĩnh điện giữa cation nitơ bậc bốn của betain với anion của SLS tạo phức có kích thước lớn.
• Thời gian thấm ướt tăng dần từ 34,2 giây lên 52,3 giây do độ nhớt cản trở sự khuếch tán.
• Mẫu M5 (nồng độ betain 2,40%) cho thể tích bọt cao (198,5 ml ở 0 phút; 159,7 ml ở 5 phút), độ nhớt phù hợp (927,1 – 1.127,8 cps) và điểm làm mượt tóc cao nhất (2,9 điểm). Tác giả chọn nồng độ betain 2,40%.

3. Khảo sát nồng độ Natri Clorid (0,8% – 1,6%)

Khảo sát 5 công thức (M11, M12, M5, M13, M14):

• Tăng nồng độ NaCl làm tăng độ nhớt của hệ từ 1.173,5 cps (0,8% NaCl) lên 1.800,7 cps (1,6% NaCl) ở 5 vòng/phút do NaCl là chất điện giải gây nén lớp điện kép và làm tăng kích thước micell.
• Cả 5 mẫu đều tạo trên 200 ml bọt mịn, bền sau 5 phút; mực phân tán hoàn toàn vào pha nước.
• Mẫu M5 (nồng độ NaCl 1,20%) cho độ nhớt đạt 1.230,1 – 1.347,8 cps và điểm làm mượt tóc tối ưu (3,5 điểm). Tác giả chọn nồng độ NaCl 1,20%.

4. Khảo sát nồng độ Axit Citric (0,05% – 0,25%)

Khảo sát 5 mẫu (M15, M5, M16, M17, M18):

• Khi nồng độ axit citric tăng từ 0,05% lên 0,25%, pH dung dịch 1% giảm từ 6,73 xuống 4,58; pH dung dịch 10% giảm từ 6,61 xuống 4,22.
• Độ nhớt tăng mạnh từ 1.104,4 cps lên 3.103,8 cps (ở 5 vòng/phút) do môi trường pH thấp làm giảm mật độ điện tích và tăng lực đẩy giữa các đầu phân tử SLS, dễ dẫn đến vón cục nếu pH quá thấp.
• Thời gian thấm ướt kéo dài từ 27,3 giây lên 105,3 giây.
• Mẫu M5 (nồng độ axit citric 0,10%) duy trì pH dung dịch 1% là 6,18 và dung dịch 10% là 5,94 (thuộc vùng pH sinh lý nhẹ), độ nhớt ổn định và thời gian thấm ướt ngắn (42,2 giây). Tác giả chọn nồng độ axit citric 0,10%.

5. Khảo sát nồng độ Chiết xuất Cỏ Mần Trầu (0% – 20%)

Khảo sát 5 mẫu (M19: 0%, M20: 5%, M5: 10%, M21: 15%, M22: 20%):

• Cảm quan chuyển từ không màu sang vàng nhạt, vàng đậm và vàng rất đậm; tất cả các mẫu đều trong suốt và có mùi thơm tinh dầu hương nhu.
• Nồng độ chiết xuất tăng làm giảm nhẹ độ nhớt (từ 524,1 cps ở mẫu không chứa cao xuống 389,7 cps ở mẫu chứa 20% cao).
• Thể tích bọt giảm khi tăng tỷ lệ chiết xuất lên 15% (184,6 ml) và 20% (130,5 ml).
• Tỷ lệ chất rắn tăng từ 20,9% lên 49,1%; thời gian thấm ướt rút ngắn từ 30,7 giây xuống 20,1 giây.
• Mẫu M5 (nồng độ chiết xuất 10,00%) đáp ứng các chỉ tiêu thể chất: thể tích bọt 212,4 ml (0 phút) và 190,7 ml (5 phút), bọt mịn, chất rắn 28,8%, sức căng bề mặt 32,2 dyn/cm, điểm làm mượt tóc đạt 3,0/4 điểm.

---

Kết quả và đóng góp thực tiễn

Kết quả công thức hoàn chỉnh

Khóa luận đã hoàn thiện công thức dầu gội chứa chiết xuất cỏ mần trầu tối ưu (mẫu M5) với tỷ lệ các thành phần cụ thể:

STT	Thành phần	Tỷ lệ (% w/w)	Vai trò trong công thức
1	Natri lauryl sulfat	15,00	Chất diện hoạt chính (tẩy rửa, tạo bọt)
2	Cocamidopropyl betain	2,40	Chất đồng diện hoạt (làm dịu, tăng bọt, trợ nhớt)
3	Natri clorid	1,20	Chất làm đặc (điều chỉnh độ nhớt)
4	Axit citric	0,10	Chất điều chỉnh pH
5	Chiết xuất cỏ mần trầu	10,00	Hoạt chất chính (dưỡng tóc, kháng khuẩn)
6	Propylen glycol	2,00	Chất giữ ẩm, dung môi hòa tan tinh dầu
7	Silicon	1,00	Chất làm trơn mượt và tăng độ bóng cho tóc
8	Natri benzoat	0,15	Chất bảo quản chống vi sinh vật
9	Natri edetat	0,05	Tác nhân chelat hóa kim loại nặng
10	Tinh dầu hương nhu	0,20	Chất tạo hương tự nhiên
11	Nước tinh khiết	vđ 100,00 g	Dung môi hòa tan và phân tán

Đánh giá các chỉ tiêu kỹ thuật của chế phẩm tối ưu

• Trạng thái cảm quan: Chất lỏng trong, đồng nhất, màu vàng đậm, mùi thơm đặc trưng của tinh dầu hương nhu.
• pH: Dung dịch 1% đạt 6,18 – 6,86; dung dịch 10% đạt 5,21 – 5,89 (nằm trong vùng giới hạn quy chuẩn 5,1 – 7,6).
• Độ nhớt: 927,1 – 1.366,6 cps (nằm trong khoảng tiêu chuẩn kỹ thuật 910 – 9.593,67 cps).
• Khả năng tạo bọt và bọt bền: Thể tích bọt ban đầu đạt 207,6 – 267,6 ml (> 153 ml theo yêu cầu); sau 5 phút thể tích bọt vẫn duy trì trên 190 ml; bọt mịn, cấu trúc chặt chẽ.
• Khả năng làm sạch: Phân tán hoàn toàn chất bẩn (mực thử nghiệm) vào pha nước, không giữ mực ở lớp bọt.
• Thời gian thấm ướt: 24,5 – 42,2 giây (đáp ứng tiêu chuẩn < 227 giây).
• Hàm lượng chất rắn: 26,4% – 29,8% (nằm trong giới hạn chuẩn 20% – 30%).
• Sức căng bề mặt: 28,7 – 32,4 dyn/cm (làm giảm mạnh sức căng bề mặt so với nước cất, đáp ứng yêu cầu tẩy rửa).
• Khả năng làm mượt: Điểm đánh giá trung bình bởi hội đồng tình nguyện viên đạt 2,9 – 3,5/4 điểm (cao hơn rõ rệt so với mẫu chứng nước sinh hoạt đạt 1,1 – 2,3 điểm).

Đóng góp về mặt an toàn và phương pháp luận

• Đánh giá kích ứng mắt in vitro (HET-CAM): Áp dụng thành công thử nghiệm Hen trên màng mạch máu phôi trứng gà 9 ngày tuổi để sàng lọc độc tính kích ứng niêm mạc thay thế thử nghiệm Draize trên thỏ sống. Kết quả phân loại cho thấy ở nồng độ sử dụng pha loãng thực tế, chế phẩm đạt ngưỡng an toàn, không gây hiện tượng xuất huyết hoặc đông máu nghiêm trọng.
• Đóng góp ứng dụng: Nghiên cứu đã chứng minh tính khả thi trong việc kết hợp chiết xuất thảo dược tự nhiên nồng độ cao (10%) vào hệ chất diện hoạt tổng hợp cơ bản mà vẫn duy trì được độ trong, độ nhớt và tính ổn định bọt.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

Khóa luận ghi nhận các hạn chế kỹ thuật xuất phát từ phạm vi nghiên cứu thực nghiệm ở quy mô phòng thí nghiệm:

• Phương pháp khảo sát: Đề tài tiến hành khảo sát công thức theo phương pháp đơn yếu tố cổ điển. Chưa áp dụng các mô hình toán học tối ưu hóa đa biến (như phương pháp bề mặt đáp ứng - RSM hoặc quy hoạch thực nghiệm DoE) để đánh giá tương tác chéo giữa các tá dược.
• Thời gian theo dõi độ ổn định: Dữ liệu độ ổn định sản phẩm mới được theo dõi trong phạm vi 2 tháng ở điều kiện thường và lão hóa cấp tốc, chưa có dữ liệu dài hạn (6–12 tháng) về độ ổn định hoạt chất và vi sinh vật học theo hướng dẫn ICH.
• Đánh giá hiệu quả trên người: Thử nghiệm làm mượt tóc mới dừng lại ở quy mô mẫu tóc cắt rời với số lượng 20 tình nguyện viên cảm quan mù đôi, chưa triển khai thử nghiệm lâm sàng trực tiếp trên da đầu người để chứng minh khả năng kích thích mọc tóc và giảm rụng tóc theo thời gian sử dụng dài ngày.

Hướng nghiên cứu tiếp theo do tác giả đề xuất:

1. Tiếp tục nghiên cứu nâng cấp quy mô bào chế từ phòng thí nghiệm (100 g/mẻ) lên quy mô pilot (bán công nghiệp).
2. Hoàn thiện việc xây dựng và thẩm định tiêu chuẩn cơ sở chi tiết cho cả nguyên liệu chiết xuất mần trầu và thành phẩm dầu gội (định lượng hoạt chất điểm chỉ như flavonoid hoặc $\beta$-sitosterol).
3. Đánh giá độ ổn định dài hạn ở điều kiện thực và mở rộng thử nghiệm lâm sàng mù đôi có đối chứng trên đối tượng người dùng có vấn đề về rụng tóc.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo chuyên môn cao đối với:

• Sinh viên và học viên ngành Dược, Hóa mỹ phẩm: Nắm bắt phương pháp luận nghiên cứu bào chế một dạng chế phẩm làm sạch dạng lỏng chứa cao dược liệu; cách thức thiết lập công thức phối hợp giữa chất diện hoạt anion và lưỡng tính.
• Cán bộ nghiên cứu và phát triển (R&D) sản phẩm mỹ phẩm: Tham khảo bộ dữ liệu thực nghiệm về ảnh hưởng của $NaCl$, axit citric và nồng độ chất diện hoạt đến độ nhớt, pH và thể tích bọt của hệ phân tán lỏng.
• Phòng kiểm nghiệm và bảo đảm chất lượng (QA/QC): Cung cấp quy trình chi tiết thiết lập 8 phép thử đánh giá chỉ tiêu chất lượng dầu gội theo tiêu chuẩn quốc tế và Dược điển.
• Nhà nghiên cứu độc chất học: Cung cấp quy trình thực hành chi tiết phương pháp đánh giá kích ứng niêm mạc mắt in vitro bằng mô hình màng mạch máu phôi trứng gà (HET-CAM), giúp giảm thiểu việc sử dụng động vật thí nghiệm.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Vai trò của chiết xuất cỏ mần trầu trong công thức dầu gội là gì và nồng độ nào được chọn là tối ưu?

Trong công thức, chiết xuất cỏ mần trầu đóng vai trò là thành phần có hoạt tính sinh học chính, cung cấp các hợp chất tự nhiên (flavonoid, $\beta$-sitosterol, acid cyanhydric...) giúp làm mượt tóc, giảm gãy rụng và hỗ trợ kháng khuẩn. Qua khảo sát dải nồng độ từ 0% đến 20%, tác giả xác định nồng độ 10,00% là tối ưu vì chế phẩm đạt độ mượt tóc cao (3,0/4 điểm), màu sắc vàng đậm trong suốt thẩm mỹ, thể tích bọt đạt 212,4 ml mà không làm suy giảm cấu trúc bọt hay độ nhớt của hệ.

2. Tại sao công thức lại phối hợp Sodium Lauryl Sulfat (SLS) với Cocamidopropyl Betain?

SLS là chất diện hoạt anion có khả năng tẩy rửa và tạo bọt cao nhất nhưng dễ gây khô tóc và kích ứng niêm mạc mắt hoặc phá hủy lớp lipid bảo vệ da đầu. Việc phối hợp thêm chất diện hoạt lưỡng tính Cocamidopropyl Betain (2,40%) có tác dụng làm dịu hệ tẩy rửa, giảm tính kích ứng của SLS, đồng thời hỗ trợ ổn định lớp bọt mịn và tăng độ nhớt cho sản phẩm thông qua tương tác tạo phức tĩnh điện với SLS.

3. Cơ chế nào giải thích việc tăng nồng độ NaCl và Axit Citric làm tăng độ nhớt của dầu gội?

• Natri clorid ($NaCl$): Là chất điện phân vô cơ, cung cấp các ion làm nén lớp điện kép xung quanh các phân tử chất diện hoạt ion, thúc đẩy sự chuyển dịch cấu trúc từ micell hình cầu sang micell hình que/trụ có kích thước lớn hơn, làm tăng nội ma sát và nâng cao độ nhớt của dung dịch.
• Axit citric: Làm giảm pH của hệ. Trong môi trường pH thấp, mật độ điện tích âm của các đầu phân tử SLS bị biến đổi, dẫn đến sự gia tăng lực đẩy và tương tác cấu trúc không gian giữa các chuỗi phân tử, làm hệ trở nên đặc hơn.

4. Thử nghiệm Hen trên màng mạch máu trứng gà (HET-CAM) được tiến hành như thế nào trong khóa luận?

Thử nghiệm sử dụng 27 quả trứng gà có phôi đang ấp đến ngày thứ 9 (khối lượng 50–60 g). Kỹ thuật viên cắt bỏ một phần vỏ đầu to của trứng, làm ẩm và bóc tách màng ngoài để lộ màng mạch máu chorioallantoic. Nhỏ 0,3 ml dung dịch thử nghiệm lên màng mạch và quan sát trong 5 phút để ghi nhận thời điểm xuất hiện 3 phản ứng: ly giải mạch, xuất huyết và đông máu. Tổng điểm kích ứng được chấm theo thang từ 0 (hoàn toàn không kích ứng) đến 21 (kích ứng mạnh), đối chiếu với mẫu chứng âm ($NaCl\text{ 0,9}%$) và mẫu chứng dương ($NaOH\text{ 0,1N}$).

5. Tại sao điểm đẳng điện ($pI = 3,7$) của sợi tóc lại là thông số quan trọng khi thiết kế pH cho dầu gội?

Điểm đẳng điện $pI = 3,7$ là giá trị pH mà tại đó tổng điện tích bề mặt của sợi tóc bằng 0. Khi tiếp xúc với các chế phẩm có pH lớn hơn 3,7 (như dầu gội được thiết kế ở pH 5,2 – 6,2), sợi tóc tích điện âm. Điều này giúp các chất dưỡng tóc mang điện tích dương (cation) hoặc các polymer điều hòa phân cực dễ dàng bám dính tĩnh điện lên thân tóc, giúp khép các vảy biểu bì cutin, làm sợi tóc trơn mượt, giảm ma sát và giảm tĩnh điện khi chải.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Bùi Khánh Mai đã xây dựng thành công công thức và quy trình bào chế dầu gội đầu chứa 10% chiết xuất cỏ mần trầu (Eleusine indica) ở quy mô phòng thí nghiệm. Chế phẩm tối ưu đạt đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật về cảm quan, pH sinh lý, độ nhớt, khả năng tạo bọt, khả năng làm sạch và độ an toàn kích ứng niêm mạc mắt qua mô hình HET-CAM. Công trình cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm có giá trị khoa học và tính ứng dụng thực tiễn cao cho việc phát triển các sản phẩm chăm sóc cá nhân từ nguồn dược liệu bản địa Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 - TỔNG QUAN 1. Tổng quan về cỏ mần trầu 1. Khái niệm cỏ mần trầu 1. Giới thiệu cỏ mần trầu [3], [6], [7], [10] Cỏ mần trầu (có tên khoa hoc là Eleusine Indica L.

Theo y học dân gian, cỏ mần trầu có vị ngọt nhạt, tính bình, không độc, có tác dụng lương huyết, thanh nhiệt, mát gan, giải độc, lợi tiểu, hạ áp, hạ sốt và sốt rét. Cỏ mần trầu được dùng để chữa các bệnh như cao huyết áp, lao phổi, trẻ em bị mụn nhọt, phụ nữ có thai bị táo bón [11]. Và không thể không nhắc đến công dụng chữa rụng tóc, trị tóc bạc sớm khi nhắc đến cây cỏ này nhờ chứa acid cyanhydric - là một vị thuốc mát, thường dùng để nấu nước gội đàu làm trơn tóc, mượt tóc, ngăn rụng tóc. Hiện nay, cỏ mần trầu còn được xếp vào nhóm những cây thuốc quý có tác dụng chữa ung thư đang được nghiên cứu.

- Tên khoa học: Eleusine indica (L.) Gaertn - Tên khác: cỏ vườn trầu, Thanh tâm thảo, cỏ chỉ tía, ngưu cân thảo. - Tên nước ngoài: Indian millet, Crowfoot grass, Dog’s tail grass, Crasbgrass, Wiregrass (Anh), Eleusine d’inde (Pháp). - Phân loại: + Giới: Thực vật Plantae - Plants + Ngành: Ngọc Lan (Magnoliophyta) + Lớp: Hành (Liliopsida) + Phân lớp: Thài lài (Commelinidae) + Bộ: Lúa (Poales) + Họ: Lúa (Poaceae) + Tông: Eragrostideae + Chi: Eleusine Gaerth + Loài: E. Mô tả [3], [6], [9] - Cỏ mần trầu mọc hoang ở khắp nơi trên nước ta, ưa nơi ẩm ướt.

Loài cổ nhiết đới, mọc phổ biến ở nhiều nơi, thường gặp ở bờ ruộng, ven đường, bãi hoang. - Cây dạng thảo, sống hằng năm. - Rễ cây khỏe, mọc thành cụm, thân mọc thẳng thành bụi hoặc mọc bò, cao chừng 10 3 - 60 cm. Cây trưởng thành có thể đạt chiều cao 90 cm.

- Lá mềm, hình dài, dài 10 - 30 cm, 3 - 7 mm, bẹ lá có lông. Vỏ bọc bên ngoài không lông, cạnh có góc, một lớp vảy vàng mỏng ôm lấy thân. Gân lá gần như song song, nổi lên ở giữa tạo thành một rãnh. Bìa lá mỏng mịn và có lông tơ.

- Cây có cum hoa mọc thành bông, gồm 5 đến 7 bông mọc ở ngọn và có đến 2 bông khác mọc thấp hơn trên cán hoa, trông giống như những ngón tay. Mùa hoa vào mùa hạ và thu. - Quả thuôn dài gần nhu 3 xạnh, dài 1,5 mm, có vết nhăn nằm ngang. Cỏ mần trầu 1.

Đặc điểm giải phẫu [10] - Thân: (1) Biểu bì hóa mô cứng, tế bào hình chữ nhật, kích thước rất nhỏ, lơp cutin dày. Mô cứng gồm 1-2 lớp tế bào hình đa giác, kích thước không đều. (2) Mô mềm khuyết gồm 5-7 lớp tế bào hình tròn, kích thước lớn hơn nhiều so với tế bào biểu bì, rải rác có tinh thể calci oxalat hình khối. (3) Nhiều bó libe gỗ xếp không thứ tự từ vòng mô cứng vào trong, càng vào trong kích thước các bó càng lớn.

- Lá: (1) Gân giữa: Biểu bì trên tế bào hình chữ nhật, kích thước khá đều nhau; biểu bì dưới hóa mô cứng, tế bào hình chữ nhật nhỏ hơn biểu bì trên, sát biểu bì dưới hóa mô cứng, tế bào rất nhỏ bằng 1/5-1/6 tế bào biểu bì trên. Mô cứng tập trung thành cụm gồm 2-4 lớp tế bào hình đa giác, khoang hep. Mô mềm đạo gồm nhiều lớp tế bào hình đa giác gần tròn, kích thước rất lớn. Các bó dẫn kích thước khác nhau xếp thành hàng dọc theo biểu bì dưới, có một bó lớn ở chính giữa gân.

(2) Phiến lá: Biểu bì trên lồi nhiều ở các vị trí có bó dẫn, lõm ở các vị trí tế bào bọt.Tế bào biểu bì trên và biểu bì dưới hình chữ nhật hóa mô cứng, tế bào biểu bì dưới lớn hơn biểu bì trên; trên lớp biểu bì trên có các tế bào bọt, hình tròn kích thước lớn hay hình chữ nhật. Mô cứng tạo thành cụm phía trên và dưới bó libe gỗ, tế bào hình đ giác, kích thước nhỏ. Thành phần hóa học của cỏ mần trầu [9] Theo nghiên cứu, tất cả các bộ phận của cây đều có thể dùng làm dược liệu, có chứa các nhóm chất như alkaloid, flavônid, saponine. cụ thể như: - Thân cỏ mần trầu có chứa các thành phần gồm : + Glucosides cyanogenes, + Acide oxalique, + Tryptophane, + β-sitosterol 3-O-β-D-Glucopyranosyde, + Schaftoside, + Vitexine, + Glucoside cyanogénétique, + Triglochinine, + Ochratoxine, + Chất ức chế α-amylase.

+ Dẫn chất 6’-0-palmitoyl. - Hạt mần tràu chứa: + Albuminoïdes, + Tinh bột amidon, + Dầu béo huile grasse. - Cành lá tươi chưa nhiều chất nhóm flavonoid… β-sitosterol 3-O-β-D-Glucopyranosyde Hình 1.2: Cấu tạo hóa học của β-sitosterol 3-O-β-D-Glucopyranosyde Tryptophane Hình 1.3: Cấu tạo hóa học của Tryptophane 5 Chratoxin Hình 1.4: Cấu tạo hóa học của Chratoxin Vitexine Hình 1.5: Cấu tạo hóa học của Vitexine 1. Công dụng của cỏ mần trầu [3], [9], [12] Cỏ mần trầu có vị ngọt, hơi đắng, tính bình, có tác dụng hạ nhiệt, làm ra mồ hôi, tiêu viêm, trừ thấp, trừ máu, tán ứ, làm mát gan.

Theo kinh nghiệm của dân gian, cỏ mần trầu thường được dùng trrị cao huyết áp, lao phổi, ho khan, sốt ẩm ỉ về chiều, lao lực mệt nhọc, tiểu tiện vàng và ít một. Còn dùng cho phụ nữ có thai hỏa nhiệt táo bón, buồn phiền, động thai, nhức đầu, nôn mủa, tức ngực, sốt nóng. Cũng dùng uống trị mụn nhọt, các chứng nhiệt độc, trẻ em tưa lưỡi. Một số bài thuốc, kinh nghiệm chữa bệnh dân gian từ cỏ mần trầu: - Chữa cao huyết áp: Nhổ toàn cây, cả rễ.

Rửa sạch, thái hoặc băm nhỏ. Cân chừng 500g, giã nát, thêm chừng một bát nước sôi để nguội. Vắt lấy nước cốt, lọc qua vải, thêm chút đường, ngày có thể uống 1 lần sáng và chiều. Gần đây, nhiều người đã sử dụng bài thuốc này chữa huyết áp cao và đã có hiệu quả.

- Chữa viêm gan vàng da: Cỏ mần trầu tươi 60g, rễ tổ kén đực 30g, sắc uống. - Chữa sỏi thận, sỏi đường tiết niệu, sỏ bàng quang: Cỏ mần trầu, lá từ bi, kim tiền thảo, ké hoa đào, mỗi vị 20g nấu cùng 400ml nước sắc uống trong ngày. Ngày 3 lần sáng, trưa, chiều. - Chữa viêm thận cấp, mạn tính: Cỏ mần tầu 40g, cây tầm gửi 40g, râu mèo 20g, kim tiền thảo 20g, cỏ xước 20g sắc uống mỗi ngày trong vòng 1 tháng.

- Diệt giun sán: Nấu sắc 20g cỏ mần trầu trong 1 lít nước. Dùng 2 muỗng canh nước nấu sắc tươi mỗi giờ. Cỏ mần trầu cũng được ưa chuộng nước ngoài: - Ở Trung Quốc, những kết quả nghiên cứu trên lâm sàng từ cỏ màn trầu đã chứng minh nó có tác dụng pòng chứng viêm não truyền nhiễm, chữa đau khớp, bệnh gút, người viêm gan, vàng da, viêm ruột, kiết lỵ, viêm niệu đạo, viêm thận, viêm tinh hoàn. - Ở Malaysia, nước ép cỏ mần trầu được dùng cho phụ nữ sau khi sinh để mau hết sản dịch à dùng cho bệnh nhân hen suyễn.

- Người Phillippin thì dùng làm thuốc lợi tiểu, chũa kiết lỵ, nước sắc dùng gội đầu sạch 6 gàu, chống rụng tóc. - Người dân Bangladesh thì dungf rễ mần trầu kết hợp với một số loại cây khác để điều trị sa tử cung. - Người dân Sri Lanka lại dùng cỏ mần trầu giã nhỏ đắp lên da để trị bong gân. Một số sản phẩm từ cỏ mần trầu Dưỡng thận Tuệ Linh có thành phần chính: cỏ mần trầu, kim tiền thảo, râu mèo, tầm gửi gạo có tác dụng lợi niệu, giải độc, giúp tăng khả năng đào thải độc tố, các chất thải tích tụ lâu ngày trong máu và cơ thể qua thận.

Phòng ngừa và hỗ trợ điều trị sỏi thận, sỏi tiết niệu và bàng quang. Hỗ trợ điều trị viêm thận cấp và mãn tính dẫn đến đái đục, đái buốt, đau thắt lưng. Hỗ trợ điều trị chứng suy thận.6: Sản phẩm Dưỡng thận Tuệ Linh Túi lọc gội đầu Thảo dược KoKo của Cỏ cây Hoa Lá được kết hợp các thành phần tự nhiên: bồ kết, sả, vỏ bưởi, mần trầu và hơn 20 loại thảo dược cỏ khác giúp tóc mượt, tránh hoá chất, ngăn rụng tóc, xông đầu giảm đau đầu… Cỏ mần trầu có tác dụng trị rụng tóc và chữa tóc bạc sớm nhờ chứa acid cyanhydric.7: Sản phẩm Dầu gội thảo dược Koko 7 Dầu gội đầu thảo mộc Dược Sơn với thành phần chính gồm cỏ mần trầu, bồ kết, lá sả, hương nhu, bạc hà, lá bưởi có tác dụng làm tóc bóng mượt, chống rụng tóc, kích thích mọc tóc, sạch gàu, mát da đầu, giảm đau đầu… Sản phẩm dùng được cho mọi lứa tuổi, da đầu nhiều gàu, tóc xơ yếu, gãy rụng.8: Sản phẩm thảo mộc Dược Sơn 1. Cấu trúc của tóc người Ở người, tóc đóng vai trò quan trọng ảnh hưởng đến ngoại hình của chúng ta.

Trong nhiều thế kỉ, kiểu tóc còn thể hiện bản sắc dân tộc, tôn giáo hay địa vị xã hội. Bất kể sự thay đổi nào về tóc, chẳng hạn như kiểu tóc, màu tóc, rụng tóc hay mọc quá nhiều tóc, đều có thể ảnh hưởng đến cảm xúc của con người. Ngoài ra, tóc còn đóng vai trò bảo vệ con người khỏi ánh nắng mặt trời và các tác hại khác từ môi trường [12]. Cấu trúc và chức năng của tócngười Tóc là một sợi keratin mỏng, linh hoạt và đàn hồi tốt.

Mỗi sợi tóc gồm phần chân tóc nằm trong lớp hạ bì của da đầu và phần thân tóc (sợi tóc) mọc nhô ra khỏi da đầu. Chân tóc được bao quanh bởi một lớp vỏ cấu tạo từ các tế bào biểu mô gọilà nang tóc.Phần đáy của chân tóc và nang tóc hơi phình ra gọi là bầu tóc. Một hệ thống mạch máu nuôi tập trung trong bầu tóc tạo thành nhú tóc, cung cấp oxy và chất dinh dưỡng cho các tế bào tóc trong bầu tóc phát triển. Những tế bào này là nguồn tóc mới duy nhất.

Cấu trúc của tóc người được thể hiện trong hình1.9: Cấu trúc của tóc người Sự phát triển của tóc tương tự như tế bào da, khi các tế bào phân chia và phát triển, chúng đẩy các tế bào cũ đi lên khỏi nguồn cung cấp máu, dẫn đến sự chết dần dần của tế bào và keratin hóa. Các tế bào chết vẫn gắn với nhau bởi một chất gắnkết nội bào và thành phần chủ yếu của sợi tóc là keratin. Ngoài ra, nang tóc còn liên kết với một hoặc nhiều tuyến bã nhờn và một mảng cơ nhỏ. Tuyến bã nhờn sản xuất bã nhờn bao phủ tóc và da đầu.

Mảng cơ khi co lại làm cho tóc dựng lên nên còn được gọi là cơ dựnglông. Mặt cắt ngang của sợi tóc có 3 thành phần chính, từ ngoài vào trong: lớp biểu bì (cuticle), lớp giữa (cortex) và tủy (medulla) (Hình 1.10: Cấu trúc cắt ngang của sợi tóc 1.