NGHIÊN CỨU ÁP DỤNG KẾ TOÁN TINH GỌN TẠI CÁC DOANH NGHIỆP MAY VIỆT NAM

Ngành may Việt Nam đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt trong bối cảnh toàn cầu hóa. 216 trang · Trường Đại học Kinh tế Quốc dân · 2024.

• Tác giả: Ngô Thị Hải Châu
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Minh Phương
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kế toán, Kiểm toán và Phân tích
• Đề tài: Nghiên cứu Áp Dụng Kế Toán Tinh Gọn Tại Các Doanh Nghiệp May Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM KẾT
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
• DANH MỤC PHỤ LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do lựa chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Định hướng nghiên cứu
• 1.5. Đóng góp của luận án
• 1.6. Kết cấu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tổng quan nghiên cứu về quản trị tinh gọn
• 2.1.1. Quan niệm về quản trị tinh gọn
• 2.1.2. Lợi ích của quản trị tinh gọn
• 2.1.3. Nguyên tắc của quản trị tinh gọn
• 2.1.4. Công cụ của quản trị tinh gọn
• 2.1.5. Lộ trình thực hiện quản trị tinh gọn
• 2.1.6. Áp dụng quản trị tinh gọn trong doanh nghiệp
• 2.2. Tổng quan nghiên cứu về kế toán tinh gọn
• 2.2.1. Quan niệm về kế toán tinh gọn
• 2.2.2. Nguyên tắc kế toán tinh gọn
• 2.2.3. Nội dung kế toán tinh gọn
• 2.2.4. Lộ trình thực hiện kế toán tinh gọn
• 2.2.5. Áp dụng kế toán tinh gọn trong doanh nghiệp
• 2.2.6. Nhân tố ảnh hưởng đến khả năng áp dụng kế toán tinh gọn
• 2.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 2.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: LÝ THUYẾT KẾ TOÁN TINH GỌN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT
• 3.1. Những vấn đề cơ bản về quản trị tinh gọn
• 3.1.1. Khái niệm quản trị tinh gọn
• 3.1.2. Các yếu tố của quản trị tinh gọn
• 3.1.3. Nguyên tắc quản trị tinh gọn
• 3.1.4. Lợi ích của quản trị tinh gọn
• 3.1.5. Lãng phí theo quan điểm của tinh gọn
• 3.1.6. Công cụ quản trị tinh gọn
• 3.1.7. Lộ trình thực hiện quản trị tinh gọn
• 3.2. Những vấn đề cơ bản về kế toán tinh gọn
• 3.2.1. Khái niệm kế toán tinh gọn
• 3.2.2. Vai trò của kế toán tinh gọn
• 3.2.3. Đặc điểm của kế toán tinh gọn
• 3.2.4. Mục tiêu của kế toán tinh gọn
• 3.2.5. Nguyên tắc của kế toán tinh gọn
• 3.2.6. Công cụ của kế toán tinh gọn
• 3.2.7. Nội dung của kế toán tinh gọn
• 3.2.8. Lộ trình áp dụng kế toán tinh gọn
• 3.3. Các lý thuyết nền cho nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng áp dụng kế toán tinh gọn
• 3.3.1. Lý thuyết bất định (Contingency theory)
• 3.3.2. Lý thuyết lan tỏa đổi mới (Diffusion of innovations theory)
• 3.3.3. Lý thuyết phân tích chi phí - lợi ích (Cost-benefit analysis theory)
• 4. CHƯƠNG 4: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thiết kế nghiên cứu
• 4.2. Nguồn dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu
• 4.3. Xây dựng mô hình nghiên cứu ban đầu
• 4.4. Phương pháp nghiên cứu định tính
• 4.4.1. Phỏng vấn chuyên gia
• 4.4.2. Nghiên cứu trường hợp điển hình
• 4.5. Xây dựng các giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu chính thức
• 4.6. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 4.6.1. Thu thập dữ liệu
• 4.6.2. Phương trình hồi quy
• 4.6.3. Xử lý và phân tích dữ liệu
• 4.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5.1. Tổng quan về ngành may Việt Nam
• 5.1.1. Lịch sử ra đời và phát triển của ngành dệt may Việt Nam
• 5.1.2. Đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp may Việt Nam
• 5.1.3. Chiến lược phát triển của ngành may
• 5.2. Thống kê mô tả về các doanh nghiệp may tham gia khảo sát
• 5.2.1. Mô tả đối tượng trả lời khảo sát
• 5.2.2. Quy mô doanh nghiệp
• 5.3. Thực trạng áp dụng quản trị tinh gọn tại các doanh nghiệp may Việt Nam
• 5.3.1. Kết quả khảo sát
• 5.4. Thực trạng áp dụng kế toán tinh gọn tại các doanh nghiệp may Việt Nam
• 5.5. Kết quả nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng tới khả năng áp dụng kế toán tinh gọn tại các doanh nghiệp may Việt Nam
• 5.5.1. Thống kê mô tả các biến
• 5.5.2. Kiểm định độ tin cậy của thang đo
• 5.5.3. Phân tích nhân tố khám phá
• 5.5.4. Phân tích tương quan
• 5.5.5. Phân tích hồi quy đa biến
• 5.5.6. Phân tích phần dư
• 5.6. Thảo luận về kết quả nghiên cứu
• 5.6.1. Đối với nhân tố lãnh đạo
• 5.6.2. Đối với nhân tố quy mô doanh nghiệp
• 5.6.3. Đối với nhân tố nhân viên kế toán
• 5.6.4. Đối với nhân tố chi phí triển khai
• 5.6.5. Đối với nhân tố văn hóa doanh nghiệp
• 5.6.6. Đối với nhân tố áp lực cạnh tranh
• 5.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 5
• 6. CHƯƠNG 6: GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ ÁP DỤNG KẾ TOÁN TINH GỌN TẠI CÁC DOANH NGHIỆP MAY VIỆT NAM
• 6.1. Một số giải pháp áp dụng kế toán tinh gọn tại các doanh nghiệp may Việt Nam
• 6.1.1. Tổ chức bộ máy kế toán
• 6.1.2. Tinh gọn các quy trình kế toán
• 6.1.3. Đo lường hiệu suất ô sản xuất tinh gọn
• 6.1.4. Đo lường lợi ích tài chính của sản xuất tinh gọn
• 6.1.5. Lập báo cáo thu nhập dòng giá trị
• 6.2. Một số khuyến nghị nhằm thúc đẩy việc áp dụng kế toán tinh gọn tại các doanh nghiệp may Việt Nam
• 6.2.1. Khuyến nghị đối với các doanh nghiệp may Việt Nam
• 6.2.2. Khuyến nghị đối với các cơ quan, tổ chức ngoài doanh nghiệp may
• 6.3. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 6.3.1. Hạn chế của luận án
• 6.3.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• 6.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 6
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kế Toán Tinh Gọn Cho Ngành May VN 55 Ký Tự

Ngành may Việt Nam đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt trong bối cảnh toàn cầu hóa. Mô hình sản xuất truyền thống bộc lộ nhiều hạn chế, dẫn đến sản xuất dư thừa và tồn kho lớn. Để giải quyết vấn đề này, các doanh nghiệp (DN) may cần tìm kiếm các mô hình quản trị sản xuất hiệu quả hơn. Sản xuất tinh gọn (SXTG), bắt nguồn từ Toyota, đã chứng minh được khả năng giảm chi phí, tối ưu hóa nguồn lực và rút ngắn thời gian sản xuất. Tuy nhiên, việc áp dụng SXTG đòi hỏi hệ thống kế toán phải thay đổi để đáp ứng nhu cầu thông tin mới của nhà quản trị. Kế toán tinh gọn (KTTG) ra đời để giải quyết bài toán này. KTTG cung cấp thông tin chi tiết về các hoạt động lãng phí, giúp nhà quản trị đưa ra quyết định chính xác hơn. Việc áp dụng KTTG được xem là yếu tố then chốt để thành công trong quản trị tinh gọn. Ngành may Việt Nam, với đặc thù sản xuất gia công và sản phẩm đa dạng, có tiềm năng lớn để áp dụng KTTG. Tuy nhiên, KTTG vẫn còn khá mới mẻ và chưa được nghiên cứu sâu tại Việt Nam. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào việc tìm hiểu các giải pháp và hiệu quả của KTTG trong các doanh nghiệp may Việt Nam.

1.1. Tầm quan trọng của Kế toán tinh gọn trong Ngành May

Ngành may đóng góp đáng kể vào GDP và kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, các DN may đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm chi phí sản xuất tăng cao, sức ép lạm phát và năng suất lao động thấp. Kế toán tinh gọn giúp các DN may tối ưu hóa quy trình kế toán, giảm thiểu lãng phí và cải thiện hiệu quả hoạt động. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt. Theo nghiên cứu của Maskell (2006), KTTG cung cấp thông tin tốt hơn cho việc ra quyết định, nhận diện được tác động tài chính của các cải tiến tinh gọn và thúc đẩy các cải tiến dài hạn thông qua các thông tin và thước đo tập trung vào tinh gọn. Vì vậy, KTTG đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp may.

1.2. Thực trạng áp dụng Lean Accounting tại Việt Nam

Mặc dù triết lý tinh gọn đã được biết đến và áp dụng trong ngành may từ lâu, Kế toán tinh gọn vẫn còn khá mới mẻ. Các nghiên cứu trong nước về KTTG còn hạn chế, chưa đi sâu vào các giải pháp cụ thể cho việc áp dụng KTTG trong doanh nghiệp may. Bên cạnh đó, các nghiên cứu về các nhân tố tác động đến khả năng áp dụng KTTG tại các DN này vẫn còn thiếu. Theo NCS Ngô Thị Hải Châu, việc nghiên cứu và ứng dụng KTTG trong các DN may Việt Nam là cần thiết và có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn, giúp doanh nghiệp gia tăng lợi thế cạnh tranh. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết của các nghiên cứu chuyên sâu về KTTG để hỗ trợ các DN may Việt Nam trong quá trình chuyển đổi và phát triển bền vững.

II. Vấn Đề Thách Thức Áp Dụng Kế Toán Tinh Gọn 59 Ký Tự

Áp dụng kế toán tinh gọn (Lean Accounting) không phải là một quá trình đơn giản. Các doanh nghiệp may Việt Nam phải đối mặt với nhiều vấn đề và thách thức khác nhau. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt kiến thức và kinh nghiệm về KTTG. Nhiều doanh nghiệp vẫn quen với hệ thống kế toán truyền thống và gặp khó khăn trong việc chuyển đổi sang hệ thống kế toán tinh gọn. Ngoài ra, việc thay đổi quy trình và văn hóa làm việc cũng là một thách thức không nhỏ. Kế toán tinh gọn đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ giữa các bộ phận khác nhau trong doanh nghiệp và sự sẵn sàng chấp nhận thay đổi từ phía nhân viên. Chi phí triển khai ban đầu cũng có thể là một rào cản đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, những lợi ích mà KTTG mang lại có thể vượt xa những thách thức này.

2.1. Rào cản về kiến thức và kinh nghiệm Lean Accounting

Sự thiếu hụt kiến thức và kinh nghiệm về Lean Accounting là một trong những rào cản lớn nhất đối với việc áp dụng KTTG trong các doanh nghiệp may Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp vẫn sử dụng hệ thống kế toán truyền thống, tập trung vào việc ghi chép và báo cáo tài chính theo chuẩn mực kế toán. Điều này dẫn đến việc thiếu thông tin chi tiết về chi phí và hiệu quả hoạt động, đặc biệt là trong các quy trình sản xuất. Để vượt qua rào cản này, các doanh nghiệp cần đầu tư vào đào tạo và nâng cao trình độ cho nhân viên kế toán về KTTG, đồng thời tìm kiếm sự hỗ trợ từ các chuyên gia và tổ chức tư vấn.

2.2. Thách thức về thay đổi quy trình và văn hóa doanh nghiệp

Áp dụng kế toán tinh gọn không chỉ đơn thuần là thay đổi hệ thống kế toán, mà còn đòi hỏi sự thay đổi về quy trình và văn hóa làm việc trong doanh nghiệp. KTTG yêu cầu sự hợp tác chặt chẽ giữa các bộ phận khác nhau, từ sản xuất đến kế toán và marketing. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải xây dựng một văn hóa doanh nghiệp cởi mở, khuyến khích sự trao đổi thông tin và sự tham gia của tất cả nhân viên. Theo Lê Thị Kiều Oanh (2015), sự thay đổi về quy trình và văn hóa có thể gặp phải sự phản kháng từ phía nhân viên, đặc biệt là những người đã quen với cách làm việc cũ.

III. Phương Pháp Áp Dụng Kế Toán Tinh Gọn Hiệu Quả 58 Ký Tự

Để áp dụng kế toán tinh gọn (Lean Accounting) hiệu quả trong các doanh nghiệp may Việt Nam, cần có một phương pháp tiếp cận toàn diện và có hệ thống. Đầu tiên, cần xác định rõ mục tiêu và phạm vi của việc áp dụng KTTG. Tiếp theo, cần phân tích hiện trạng hệ thống kế toán hiện tại và xác định các điểm cần cải thiện. Sau đó, cần lựa chọn các công cụ và kỹ thuật phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp. Quan trọng hơn hết là triển khai KTTG theo từng giai đoạn, bắt đầu từ những quy trình đơn giản và dần mở rộng sang các quy trình phức tạp hơn. Trong quá trình triển khai, cần thường xuyên theo dõi và đánh giá hiệu quả, đồng thời điều chỉnh phương pháp cho phù hợp. Điều này sẽ giúp các doanh nghiệp may tối ưu hóa quy trình kế toán và đạt được những lợi ích to lớn từ KTTG.

3.1. Xây dựng bản đồ dòng giá trị Value Stream Mapping

Xây dựng bản đồ dòng giá trị (Value Stream Mapping - VSM) là một công cụ quan trọng trong kế toán tinh gọn. VSM giúp các doanh nghiệp may hiểu rõ quy trình sản xuất và xác định các hoạt động tạo ra giá trị và các hoạt động lãng phí. Từ đó, doanh nghiệp có thể tập trung vào việc loại bỏ các hoạt động lãng phí và tối ưu hóa quy trình sản xuất. Theo Maskell và Kennedy (2007), VSM là một công cụ mạnh mẽ giúp các doanh nghiệp hiểu rõ hơn về chuỗi cung ứng và chi phí sản xuất.

3.2. Sử dụng điểm hộp Box Score để theo dõi hiệu suất

Điểm hộp (Box Score) là một công cụ trực quan giúp theo dõi hiệu suất của các hoạt động trong doanh nghiệp may. Box Score cung cấp thông tin về các chỉ số quan trọng như chi phí, thời gian sản xuất, chất lượng sản phẩm và sự hài lòng của khách hàng. Bằng cách theo dõi Box Score, các doanh nghiệp có thể nhanh chóng phát hiện ra các vấn đề và đưa ra các biện pháp khắc phục kịp thời. Box Score giúp các doanh nghiệp may cải thiện quản lý chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động.

IV. Ứng Dụng Kế Toán Tinh Gọn Nghiên Cứu Trường Hợp 57 Ký Tự

Nghiên cứu trường hợp là một phương pháp hữu ích để tìm hiểu về cách các doanh nghiệp may Việt Nam đã áp dụng kế toán tinh gọn (Lean Accounting) trong thực tế. Thông qua việc phân tích các trường hợp thành công và thất bại, có thể rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu và đưa ra những khuyến nghị phù hợp cho các doanh nghiệp khác. Các trường hợp nghiên cứu có thể tập trung vào các khía cạnh khác nhau của KTTG, như việc xây dựng bản đồ dòng giá trị, sử dụng điểm hộp, lập báo cáo thu nhập dòng giá trị và đo lường hiệu quả của các cải tiến tinh gọn. Phân tích so sánh giữa các trường hợp cũng có thể giúp xác định các yếu tố quan trọng để thành công trong việc áp dụng KTTG.

4.1. Case study Công ty May Nhà Bè giảm thời gian làm việc

Tổng công ty May Nhà Bè là một trong những đơn vị tiên phong trong việc áp dụng SXTG. Sau khi áp dụng SXTG thời gian làm việc đã giảm đi đáng kể, công nhân không phải tăng ca, thu nhập bình quân tăng 10%, hàng tồn đọng tại các vị trí làm việc ít hơn (Lê Thị Kiều Oanh, 2015). Điều này cho thấy, việc ứng dụng SXTG đã mang lại những thay đổi tích cực trong hoạt động quản lý và cải thiện đời sống công nhân.

4.2. Case study Tổng công ty May 10 tăng năng suất lao động

Tại Tổng công ty May 10, năng suất lao động tăng 52%, tỷ lệ hàng lỗi giảm 8%, thời gian làm việc giảm 1h/ngày, thu nhập tăng trên 10%, chi phí sản xuất giảm từ 5- 10%/năm,… (Lê Thị Kiều Oanh, 2015). Case study này cho thấy hiệu quả rõ rệt của SXTG trong việc nâng cao năng suất lao động, cải thiện chất lượng sản phẩm và giảm chi phí sản xuất.

V. Giải Pháp Thúc Đẩy Kế Toán Tinh Gọn Tại Ngành May 59 Ký Tự

Để thúc đẩy việc áp dụng kế toán tinh gọn (Lean Accounting) tại các doanh nghiệp may Việt Nam, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, bao gồm doanh nghiệp, chính phủ, các tổ chức tư vấn và các trường đại học. Chính phủ có thể hỗ trợ bằng cách xây dựng các chính sách khuyến khích và cung cấp các chương trình đào tạo về KTTG. Các tổ chức tư vấn có thể cung cấp các dịch vụ tư vấn và hỗ trợ kỹ thuật cho các doanh nghiệp. Các trường đại học có thể nghiên cứu và phát triển các phương pháp KTTG phù hợp với đặc thù của ngành may Việt Nam. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng cần chủ động tìm hiểu và áp dụng KTTG vào hoạt động của mình.

5.1. Tổ chức bộ máy kế toán theo dòng giá trị Value Stream

Tổ chức bộ máy kế toán theo dòng giá trị là một bước quan trọng trong việc áp dụng kế toán tinh gọn. Thay vì tổ chức theo chức năng truyền thống, bộ máy kế toán nên được tổ chức theo các dòng giá trị khác nhau trong doanh nghiệp. Điều này giúp các kế toán viên hiểu rõ hơn về quy trình sản xuất và chi phí liên quan đến từng dòng giá trị. Theo Maskell (2006), việc tổ chức bộ máy kế toán theo dòng giá trị giúp cải thiện việc thu thập và phân tích thông tin chi phí.

5.2. Tinh gọn các quy trình kế toán và thủ tục hành chính

Tinh gọn các quy trình kế toán là một yếu tố quan trọng khác để áp dụng kế toán tinh gọn hiệu quả. Các doanh nghiệp nên rà soát lại các quy trình kế toán hiện tại và loại bỏ các bước không cần thiết hoặc gây lãng phí thời gian và nguồn lực. Việc sử dụng công nghệ thông tin và tự động hóa các quy trình kế toán cũng có thể giúp tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động.

VI. Tương Lai Kế Toán Tinh Gọn Cho Doanh Nghiệp May VN 58 Ký Tự

Kế toán tinh gọn (Lean Accounting) có tiềm năng lớn để trở thành một phần không thể thiếu trong hoạt động quản lý của các doanh nghiệp may Việt Nam. Với sự phát triển của công nghệ và sự thay đổi trong tư duy quản lý, KTTG sẽ ngày càng được áp dụng rộng rãi hơn trong ngành may. Các doanh nghiệp sẽ nhận ra rằng KTTG không chỉ giúp giảm chi phí mà còn giúp cải thiện hiệu quả hoạt động và nâng cao khả năng cạnh tranh. Trong tương lai, có thể kỳ vọng sẽ có nhiều nghiên cứu hơn về KTTG trong ngành may Việt Nam, từ đó đưa ra những giải pháp và khuyến nghị phù hợp hơn cho các doanh nghiệp.

6.1. Kế toán tinh gọn và chuyển đổi số trong ngành may

Chuyển đổi số là một xu hướng tất yếu trong ngành may. Kế toán tinh gọn có thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi số bằng cách cung cấp thông tin chính xác và kịp thời về hiệu quả hoạt động của các quy trình sản xuất. Việc sử dụng các công cụ và phần mềm kế toán hiện đại có thể giúp tự động hóa các quy trình kế toán và giảm thiểu sai sót. KTTG và chuyển đổi số sẽ giúp các doanh nghiệp may trở nên linh hoạt hơn và đáp ứng nhanh hơn với sự thay đổi của thị trường.

6.2. Phát triển nguồn nhân lực cho kế toán tinh gọn

Để áp dụng kế toán tinh gọn thành công, cần có đội ngũ nhân lực có trình độ chuyên môn cao và am hiểu về KTTG. Các trường đại học và các tổ chức đào tạo cần xây dựng các chương trình đào tạo về KTTG phù hợp với nhu cầu của ngành may. Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng cần đầu tư vào đào tạo và phát triển nguồn nhân lực để đảm bảo rằng nhân viên của mình có đủ kiến thức và kỹ năng để áp dụng KTTG hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Kế toán, kiểm toán và phân tích (Mã số: 9340301) với đề tài "Nghiên cứu áp dụng kế toán tinh gọn tại các doanh nghiệp may Việt Nam", do nghiên cứu sinh Ngô Thị Hải Châu thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (Hà Nội, 2024), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Thị Minh Phương và PGS.TS Nguyễn Minh Phương.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Toàn cầu hóa và áp lực cạnh tranh gia tăng đòi hỏi các doanh nghiệp phải tìm kiếm mô hình sản xuất hiệu quả. Mô hình sản xuất truyền thống dựa trên dự báo doanh số bộc lộ nhược điểm gây dư thừa và tồn kho lớn ở cả ba khâu: dự trữ, sản xuất và tiêu thụ (Nguyễn Thị Sâm, 2022). Để giải quyết vấn đề này, mô hình sản xuất tinh gọn (SXTG) và quản trị tinh gọn (QTTG) có nguồn gốc từ Hệ thống sản xuất Toyota (TPS) đã được phát triển và áp dụng rộng rãi. Khi doanh nghiệp chuyển đổi sang QTTG, nhu cầu thông tin quản trị thay đổi, đòi hỏi hệ thống kế toán phải thích ứng. Hệ thống kế toán truyền thống dựa trên chi phí tiêu chuẩn, phân bổ chi phí chung và phân tích biến phí không còn phù hợp, tạo ra rào cản đối với sự thành công của QTTG (Ramasamy, 2005; Maskell và Kennedy, 2007). Từ đó, kế toán tinh gọn (KTTG) ra đời nhằm cung cấp thông tin kịp thời, loại bỏ lãng phí trong quy trình kế toán và phản ánh chính xác kết quả tài chính của các cải tiến tinh gọn.

Tại Việt Nam, ngành dệt may có kim ngạch xuất khẩu đứng thứ tư trong các ngành kinh tế (Bộ Công thương, 2022), đóng góp 5–7% vào GDP (VCBS, 2022) và thuộc top 5 quốc gia xuất khẩu may mặc thế giới. Tuy nhiên, trước áp lực chi phí lao động tăng, năng suất lao động chưa cao và yêu cầu đơn hàng may mặc nhỏ lẻ, biến đổi mẫu mã liên tục, nhiều doanh nghiệp may đã áp dụng SXTG từ năm 2006 (như May Nhà Bè, May 10). Mặc dù SXTG đã được triển khai, KTTG vẫn còn rất mới mẻ và hầu như chưa được áp dụng tại các doanh nghiệp may Việt Nam. Các nghiên cứu trong nước về KTTG còn ít, chưa đưa ra giải pháp cụ thể gắn với đặc thù ngành may và chưa xác định mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng áp dụng KTTG.

Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu

Mục tiêu chung của luận án là đánh giá ảnh hưởng của các nhân tố đến khả năng áp dụng KTTG tại các doanh nghiệp may Việt Nam, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp và khuyến nghị thúc đẩy việc áp dụng KTTG.

Các mục tiêu cụ thể được xác định gồm:

1. Xác định các nhân tố ảnh hưởng và mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến khả năng áp dụng KTTG tại các doanh nghiệp may Việt Nam;
2. Đề xuất các giải pháp áp dụng KTTG phù hợp với trình độ áp dụng QTTG của các doanh nghiệp may Việt Nam;
3. Đưa ra các khuyến nghị đối với các doanh nghiệp may cũng như các cơ quan, tổ chức liên quan nhằm góp phần thúc đẩy việc áp dụng KTTG tại các doanh nghiệp may Việt Nam.

Luận án đặt ra hai câu hỏi nghiên cứu:

1. Các nhân tố nào có ảnh hưởng đến khả năng áp dụng KTTG của các doanh nghiệp may Việt Nam?
2. Ảnh hưởng của các nhân tố đến khả năng áp dụng KTTG của các doanh nghiệp may Việt Nam như thế nào?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Khả năng áp dụng KTTG và các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng áp dụng KTTG tại các doanh nghiệp may Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào việc đánh giá khả năng áp dụng KTTG và các nhân tố tác động trong giai đoạn đầu chuyển đổi sang tinh gọn của doanh nghiệp may.
• Phạm vi không gian: Các doanh nghiệp may tại Việt Nam (mẫu khảo sát chính thức gồm 125 doanh nghiệp được thu thập từ danh sách của Hiệp hội Dệt may Việt Nam, Tập đoàn Dệt may Việt Nam và Trang vàng Việt Nam).
• Phạm vi thời gian: Phỏng vấn chuyên gia thực hiện từ tháng 3/2022 đến tháng 5/2022; nghiên cứu trường hợp điển hình và khảo sát định lượng bảng hỏi thực hiện từ tháng 7/2022 đến tháng 10/2022.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước

Luận án tiến hành tổng quan các công trình trong và ngoài nước theo hai luồng nội dung chính:

1. Nghiên cứu về quản trị tinh gọn (QTTG):

   • Khái niệm và nguyên tắc: Thuật ngữ "tinh gọn" xuất hiện lần đầu trong công trình của Krafcik (1988) và phổ biến qua tác phẩm của Womack và cộng sự (1990), Womack và Jones (1996, 2001, 2003). Các nghiên cứu mở rộng tinh gọn từ hệ thống sản xuất (SXTG) sang quản trị toàn diện doanh nghiệp (Emiliani, 2006; Nguyễn Đăng Minh và cộng sự, 2014). Năm nguyên tắc tinh gọn cốt lõi gồm: Giá trị, Dòng giá trị, Dòng chảy, Kéo và Sự hoàn hảo (Womack và Jones, 1996; Liker, 2004). Hệ thống phân loại 8 loại lãng phí được chuẩn hóa bởi Ohno (1978, 1998) và Liker (2004).
   • Thực tiễn áp dụng QTTG trong ngành may: Chakrabortty và Paul (2011) nghiên cứu áp dụng SXTG tại Bangladesh; tại Việt Nam, các công trình của Nguyễn Mạnh Tuân (2015), Nguyễn Thu Hường (2016), Lê Bá Hùng Anh (2017) đã thử nghiệm mô hình SXTG tại các đơn vị như Hanosimex, May Hưng Nhân, May Nam Định, May Hưng Yên, May Hữu Nghị, ghi nhận việc giảm chu kỳ sản xuất và hàng tồn kho.

2. Nghiên cứu về kế toán tinh gọn (KTTG):

   • Sự hình thành và nội dung: Thuật ngữ KTTG được Maskell (2000) đưa ra. Các tác giả như Kennedy và Brewer (2005), Maskell và Baggaley (2006), Brosnahan (2008), Ofileanu và Topor (2014) khẳng định kế toán truyền thống không phản ánh đúng bản chất của doanh nghiệp tinh gọn và cần thay thế bằng KTTG. Maskell và cộng sự (2011), McVay và cộng sự (2013) hệ thống hóa các công cụ KTTG: Quản lý dòng giá trị, Chi phí dòng giá trị (Value Stream Costing), Điểm hộp (Box Score), Tính giá thành theo tính năng và đặc điểm (Features and Characteristics Costing), Quản lý năng lực và Báo cáo tài chính bằng ngôn ngữ đơn giản.
   • Lộ trình thực hiện KTTG: Maskell và cộng sự (2011) xây dựng lộ trình 3 giai đoạn: (1) Thí điểm ô SXTG, (2) Mở rộng SXTG ra toàn xưởng, (3) Áp dụng tư duy tinh gọn toàn diện trong toàn doanh nghiệp. Maskell (2007) thiết lập bảng câu hỏi chẩn đoán mức độ KTTG làm cơ sở cho nghiên cứu của Andersch (2014) và Heath (2017).
   • Các nhân tố và rào cản áp dụng KTTG: Các tác giả Darabi và cộng sự (2012), Stenzel (2007), McVay và cộng sự (2013), Stronczek (2023), Ali và cộng sự (2021) chỉ ra các rào cản kỹ thuật, tổ chức, chi phí và văn hóa chống lại sự thay đổi. Rehman và cộng sự (2021) phân tích định tính các rào cản đối với doanh nghiệp may tại Pakistan. Các nghiên cứu về kế toán quản trị tại Việt Nam (Trần Ngọc Hùng, 2016; Thái Anh Tuấn, 2019; Le và cộng sự, 2019; La Xuân Đào và cộng sự, 2020; Lê Văn Tân, 2021) nhấn mạnh vai trò của quy mô doanh nghiệp, áp lực cạnh tranh, nhận thức lãnh đạo, trình độ nhân viên kế toán và văn hóa doanh nghiệp.

Khoảng trống nghiên cứu

Từ tổng quan tài liệu, luận án xác định 4 khoảng trống nghiên cứu:

1. Khoảng trống về lý luận KTTG: Các nghiên cứu trong nước về KTTG chưa đầy đủ, mới dừng ở mức giới thiệu khái niệm cơ bản.
2. Khoảng trống về bối cảnh thực tiễn: Chưa có công trình khảo sát thực trạng và định hướng giải pháp áp dụng KTTG tại các doanh nghiệp may Việt Nam.
3. Khoảng trống về mô hình nhân tố: Các nghiên cứu quốc tế chủ yếu tập trung vào các rào cản tiêu cực hoặc nghiên cứu định tính, chưa có mô hình định lượng đánh giá toàn diện cả nhân tố thúc đẩy và cản trở đối với khả năng áp dụng KTTG trong ngành may.
4. Khoảng trống về lý thuyết nền: Các nghiên cứu trước về nhân tố áp dụng KTTG chưa kết nối chặt chẽ với các khung lý thuyết nền tảng trong quản trị và kế toán.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Lý thuyết nền tảng

Luận án sử dụng kết hợp 3 lý thuyết nền:

• Lý thuyết bất định (Contingency Theory): Giải thích sự phù hợp giữa hệ thống kế toán quản trị với các yếu tố ngữ cảnh nội bộ và bên ngoài (quy mô, mức độ cạnh tranh, công nghệ sản xuất).
• Lý thuyết lan tỏa đổi mới (Diffusion of Innovations Theory): Giải thích quá trình tiếp nhận KTTG như một sự đổi mới về hệ thống quản lý, chịu tác động bởi nhận thức lãnh đạo, năng lực nhân viên và văn hóa tổ chức.
• Lý thuyết phân tích chi phí - lợi ích (Cost-Benefit Analysis Theory): Giải thích động cơ áp dụng KTTG dựa trên sự đánh giá tương quan giữa chi phí triển khai bỏ ra và lợi ích kinh tế thu được.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính và định lượng:

Phương pháp	Kỹ thuật thực hiện	Quy mô / Đối tượng	Mục đích
Định tính	Phỏng vấn sâu chuyên gia	Các chuyên gia kế toán, nhà quản trị ngành may	Điều chỉnh mô hình ban đầu, hoàn thiện thang đo và bảng hỏi khảo sát
Định tính	Nghiên cứu trường hợp điển hình	Công ty CP May Nam Định, Công ty TNHH May Đức Giang	Khảo sát thực tế việc áp dụng SXTG, phân tích dòng giá trị và định hình giải pháp KTTG
Định lượng	Khảo sát bằng bảng hỏi	125 doanh nghiệp may Việt Nam	Thu thập dữ liệu kiểm định thang đo và mô hình hồi quy
Phân tích số liệu	Thống kê mô tả, Cronbach's Alpha, EFA, Pearson, Hồi quy OLS, Phân tích phần dư	Phần mềm SPSS	Đánh giá độ tin cậy thang đo, trích xuất nhân tố và kiểm định giả thuyết ảnh hưởng

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập từ 125 phiếu khảo sát hợp lệ tại các doanh nghiệp may và biên bản phỏng vấn sâu chuyên gia.
• Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo tài chính, báo cáo nội bộ, sơ đồ chuyền may, định mức nguyên phụ liệu của Công ty CP May Nam Định và Công ty TNHH May Đức Giang; số liệu thống kê xuất nhập khẩu từ Bộ Công thương, Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) và Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu

Chương này thiết lập khung nghiên cứu tổng thể: trình bày bối cảnh cạnh tranh của ngành may, lý do chọn đề tài, xác định 3 mục tiêu cụ thể, 2 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng, phạm vi không gian (125 doanh nghiệp may), phạm vi thời gian (2022) và kết cấu 6 chương của luận án.

Chương 2: Tổng quan nghiên cứu

Chương 2 tổng hợp các tài liệu học thuật về QTTG và KTTG trong nước và quốc tế. Tác giả phân tích các luồng quan điểm về tinh gọn, lợi ích, nguyên tắc, công cụ và lộ trình thực hiện; đánh giá các nghiên cứu về hệ thống KTTG, các rào cản và nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng kế toán quản trị. Từ đó, xác định 4 khoảng trống nghiên cứu chính làm tiền đề cho luận án.

Chương 3: Lý thuyết kế toán tinh gọn trong các doanh nghiệp sản xuất

Chương 3 trình bày hệ thống lý luận về QTTG và KTTG:

• Cơ sở QTTG: Định nghĩa, 3 thành phần (giáo dục, ứng dụng, truyền thông), 5 nguyên tắc tinh gọn, 8 loại lãng phí và các công cụ thực thi (VSM, JIT, Kaizen, TQM, 6 Sigma).
• Cơ sở KTTG: Khái niệm, vai trò, đặc điểm và nguyên tắc; các công cụ KTTG (sơ đồ dòng giá trị, chi phí dòng giá trị, điểm hộp, quản lý năng lực, tính giá thành theo tính năng và đặc điểm, báo cáo thu nhập dòng giá trị); lộ trình 3 giai đoạn áp dụng KTTG theo Maskell và cộng sự (2011).
• Lý thuyết nền: Trình bày chi tiết Lý thuyết bất định, Lý thuyết lan tỏa đổi mới và Lý thuyết phân tích chi phí - lợi ích phục vụ xây dựng khung giả thuyết.

Chương 4: Thiết kế nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

Chương 4 mô tả quy trình nghiên cứu:

• Xây dựng mô hình nghiên cứu ban đầu gồm 6 nhân tố độc lập: Lãnh đạo, Quy mô doanh nghiệp, Nhân viên kế toán, Chi phí triển khai, Văn hóa doanh nghiệp, Áp lực cạnh tranh.
• Kết quả phỏng vấn sâu chuyên gia để điều chỉnh thang đo phù hợp với thực tiễn doanh nghiệp may Việt Nam.
• Thiết kế nghiên cứu trường hợp tại Công ty CP May Nam Định và Công ty TNHH May Đức Giang.
• Trình bày phương pháp thu thập dữ liệu bảng hỏi (125 doanh nghiệp) và các kỹ thuật xử lý định lượng (Cronbach's Alpha, EFA, tương quan Pearson, phương trình hồi quy đa biến và kiểm định phần dư).

Chương 5: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 5 trình bày kết quả thực nghiệm:

• Tổng quan ngành và thực trạng: Đánh giá đặc thù sản xuất may mặc; thống kê mô tả 125 doanh nghiệp khảo sát về lao động, vốn, doanh thu; xác định thực trạng QTTG chủ yếu dừng ở giai đoạn SXTG cấp phân xưởng, trong khi KTTG hầu như chưa được triển khai.
• Kết quả phân tích định lượng:
  • Kiểm định độ tin cậy thang đo: 6 biến độc lập và 1 biến phụ thuộc đạt độ tin cậy Cronbach’s Alpha với 22 biến quan sát cấu thành.
  • Phân tích EFA và tương quan Pearson xác nhận tính hợp lệ của thang đo.
  • Phân tích hồi quy OLS xác định mức độ tác động và thứ tự ảnh hưởng của 6 nhân tố đến khả năng áp dụng KTTG.
• Thảo luận kết quả: Phân tích chi tiết ý nghĩa tác động của từng nhân tố: Lãnh đạo (nhận thức và sự cam kết), Quy mô doanh nghiệp (nguồn lực), Nhân viên kế toán (trình độ và kỹ năng tinh gọn), Chi phí triển khai (chi phí phần mềm, đào tạo), Văn hóa doanh nghiệp (tinh thần hợp tác, cải tiến liên tục) và Áp lực cạnh tranh từ thị trường.

Chương 6: Giải pháp và khuyến nghị áp dụng kế toán tinh gọn tại các doanh nghiệp may Việt Nam

Chương 6 đưa ra hệ thống giải pháp kỹ thuật và khuyến nghị thực thi:

• Đề xuất 5 giải pháp cụ thể cho giai đoạn 1 của KTTG: Tổ chức bộ máy kế toán, tinh gọn quy trình kế toán, đo lường hiệu suất ô sản xuất, đo lường lợi ích tài chính của SXTG và lập báo cáo thu nhập dòng giá trị.
• Đề xuất 2 nhóm khuyến nghị: Khuyến nghị cho nội bộ doanh nghiệp may và khuyến nghị cho các cơ quan bên ngoài (Bộ Tài chính, Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán, Hiệp hội Dệt may).
• Nêu rõ hạn chế của luận án và định hướng nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Luận án hệ thống hóa cơ sở lý luận về QTTG và KTTG trong doanh nghiệp sản xuất, cung cấp tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về KTTG trong bối cảnh học thuật tại Việt Nam.
2. Vận dụng tích hợp 3 lý thuyết nền (Lý thuyết bất định, Lý thuyết lan tỏa đổi mới, Lý thuyết phân tích chi phí - lợi ích) để xây dựng mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng áp dụng KTTG, giải thích cơ chế tác động của các yếu tố bên trong và bên ngoài doanh nghiệp.

Đóng góp về mặt thực tiễn

1. Cung cấp bức tranh thực trạng về mức độ áp dụng QTTG và KTTG tại 125 doanh nghiệp may Việt Nam tại thời điểm khảo sát (2022).
2. Kiểm định và xác định mô hình 6 nhân tố với 22 biến quan sát ảnh hưởng đến khả năng áp dụng KTTG tại các doanh nghiệp may Việt Nam:

STT	Nhân tố ảnh hưởng	Bản chất tác động
1	Lãnh đạo doanh nghiệp	Cam kết, mức độ hỗ trợ và nhận thức của ban quản lý cấp cao về triết lý tinh gọn
2	Quy mô doanh nghiệp	Nguồn lực tài chính, nhân sự và cơ sở vật chất sẵn có để triển khai hệ thống mới
3	Nhân viên kế toán	Trình độ chuyên môn, khả năng thích ứng và hiểu biết về các công cụ tinh gọn
4	Chi phí triển khai	Rào cản về ngân sách đầu tư phần mềm, đào tạo và thời gian chuyển đổi hệ thống
5	Văn hóa doanh nghiệp	Mức độ cởi mở, sự gắn kết đa chức năng và văn hóa chấp nhận thay đổi, Kaizen
6	Áp lực cạnh tranh	Yêu cầu cắt giảm chi phí và nâng cao chất lượng từ thị trường và khách hàng xuất khẩu

3. Đề xuất 5 nhóm giải pháp thực hành KTTG phù hợp với lộ trình giai đoạn 1 tại các doanh nghiệp may:

   • Tổ chức bộ máy kế toán: Phân công nhân viên kế toán tham gia trực tiếp vào các nhóm dòng giá trị thay vì chỉ ngồi tại phòng kế toán truyền thống.
   • Tinh gọn các quy trình kế toán: Cắt giảm các thủ tục chứng từ thừa, đơn giản hóa quy trình phê duyệt và chu kỳ khóa sổ cuối tháng.
   • Đo lường hiệu suất ô sản xuất tinh gọn: Sử dụng bảng đo lường trực quan hàng ngày, hàng giờ về sản lượng, tỷ lệ lỗi và thời gian dừng chuyền.
   • Đo lường lợi ích tài chính của SXTG: Xác định rõ số tiền tiết kiệm được từ việc giảm hàng tồn kho, giảm diện tích sàn sử dụng và giải phóng năng lực sản xuất.
   • Lập báo cáo thu nhập dòng giá trị: Áp dụng mẫu báo cáo chi phí trực tiếp theo tuần cho từng dòng sản phẩm may mặc chính (như áo jacket, áo sơ mi) mà không phân bổ chi phí chung phức tạp.

4. Đưa ra các khuyến nghị đối với Bộ Tài chính (ban hành tài liệu hướng dẫn kế toán quản trị chuyên ngành), Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán, Hiệp hội Dệt may Việt Nam (tổ chức các chương trình đào tạo về KTTG).

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

• Về cỡ mẫu: Mẫu khảo sát định lượng gồm 125 doanh nghiệp may, dù đáp ứng yêu cầu phân tích thống kê nhưng do hạn chế về cơ sở dữ liệu doanh nghiệp may cả nước nên tính đại diện tổng thể còn ở mức nhất định.
• Về phạm vi ngành: Nghiên cứu chỉ tập trung vào các doanh nghiệp ngành may mặc tại Việt Nam, chưa khảo sát các ngành sản xuất khác.
• Về giai đoạn áp dụng: Luận án chủ yếu giải quyết bài toán khả năng áp dụng ban đầu (tương ứng giai đoạn 1 của lộ trình KTTG) do hầu hết doanh nghiệp may Việt Nam chưa đạt đến mức độ quản trị tinh gọn toàn diện.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng quy mô mẫu và địa bàn nghiên cứu sang các ngành công nghiệp sản xuất khác như da giày, điện tử, chế biến gỗ.
• Nghiên cứu sâu các giai đoạn tiếp theo (giai đoạn 2 và giai đoạn 3 của KTTG) khi các doanh nghiệp may hoàn thiện việc chuyển đổi QTTG.
• Thực hiện các nghiên cứu dọc (longitudinal study) để đánh giá tác động định lượng của KTTG đến kết quả tài chính và phi tài chính của doanh nghiệp sau một thời gian áp dụng thực tế.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên ngành Kế toán - Kiểm toán: Cung cấp khung lý thuyết hệ thống về KTTG, phương pháp thiết kế nghiên cứu hỗn hợp kết hợp 3 lý thuyết nền tảng (Bất định, Lan tỏa đổi mới, Chi phí - lợi ích), cùng bộ thang đo đã được kiểm định độ tin cậy. Các chương 2, 3 và 4 là tài liệu tham khảo trực tiếp cho các nghiên cứu về kế toán quản trị hiện đại.
• Đối với nhà quản trị và kế toán trưởng tại các doanh nghiệp may: Cung cấp tài liệu hướng dẫn quy trình chuyển đổi kế toán quản trị từng bước. Các biểu mẫu báo cáo tại Chương 6 (báo cáo hàng ngày/hàng giờ, điểm hộp dòng giá trị, báo cáo thu nhập dòng giá trị) và các phụ liệu thực tế tại Phụ lục (May Nam Định, May Đức Giang) có thể áp dụng trực tiếp vào thực tế sản xuất.
• Đối với cơ quan quản lý và các hiệp hội nghề nghiệp (Bộ Tài chính, VITAS, VAA): Cung cấp cơ sở thực tiễn để xây dựng các chương trình tập huấn nâng cao năng suất chất lượng và soạn thảo hướng dẫn kế toán quản trị cho các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Kế toán tinh gọn (KTTG) khác biệt như thế nào so với kế toán quản trị truyền thống?
Kế toán truyền thống tập trung vào chi phí tiêu chuẩn, phân bổ chi phí gián tiếp phức tạp, phân tích biến phí và theo dõi giao dịch chi tiết qua nhiều khâu nhằm phục vụ sản xuất hàng loạt. Ngược lại, KTTG tập hợp chi phí trực tiếp theo từng dòng giá trị (Value Stream), giảm tối đa việc phân bổ, không sử dụng chi phí tiêu chuẩn, đo lường năng lực và hiệu suất bằng Điểm hộp (Box Score), đồng thời cung cấp báo cáo tài chính bằng ngôn ngữ đơn giản theo tuần để phục vụ ra quyết định nhanh tại xưởng sản xuất.

2. Mô hình nghiên cứu của luận án xác định những nhân tố nào ảnh hưởng đến khả năng áp dụng KTTG tại các doanh nghiệp may Việt Nam?
Mô hình nghiên cứu chính thức xác định 6 nhân tố với 22 biến quan sát ảnh hưởng đến khả năng áp dụng KTTG, bao gồm: (1) Lãnh đạo doanh nghiệp, (2) Quy mô doanh nghiệp, (3) Nhân viên kế toán, (4) Chi phí triển khai, (5) Văn hóa doanh nghiệp và (6) Áp lực cạnh tranh.

3. Vì sao các doanh nghiệp may Việt Nam đã áp dụng sản xuất tinh gọn (SXTG) nhưng lại chưa triển khai KTTG?
Nghiên cứu chỉ ra rằng phần lớn doanh nghiệp may mới áp dụng SXTG ở cấp độ thí điểm các ô/chuyền may mà chưa chuyển đổi sang QTTG toàn diện. Bên cạnh đó, các rào cản như nhận thức của lãnh đạo về KTTG còn hạn chế, nhân viên kế toán thiếu kiến thức về triết lý tinh gọn, tâm lý ngại thay đổi hệ thống kế toán truyền thống và lo ngại về chi phí chuyển đổi đã khiến KTTG chưa được áp dụng đồng bộ.

4. Luận án đề xuất những giải pháp kỹ thuật cụ thể nào cho doanh nghiệp may Việt Nam?
Luận án đề xuất 5 giải pháp kỹ thuật phù hợp với giai đoạn 1 của lộ trình KTTG: (1) Tổ chức lại bộ máy kế toán gắn với dòng giá trị; (2) Tinh gọn quy trình kế toán và thủ tục kiểm soát; (3) Thiết lập hệ thống đo lường hiệu suất ô sản xuất tinh gọn trực quan; (4) Đo lường lợi ích tài chính thu được từ việc giải phóng năng lực và giảm tồn kho; (5) Lập báo cáo thu nhập dòng giá trị cho các dòng sản phẩm may mặc chính.

5. Luận án đã sử dụng những lý thuyết nền tảng nào để xây dựng mô hình nghiên cứu?
Luận án tích hợp 3 lý thuyết nền tảng: Lý thuyết bất định (Contingency Theory) để xác định sự phù hợp của hệ thống kế toán với bối cảnh doanh nghiệp; Lý thuyết lan tỏa đổi mới (Diffusion of Innovations Theory) để giải thích sự tiếp nhận KTTG như một sáng kiến quản lý; và Lý thuyết phân tích chi phí - lợi ích (Cost-Benefit Analysis Theory) để đánh giá tính khả thi kinh tế khi chuyển đổi hệ thống kế toán.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh Ngô Thị Hải Châu đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản trị tinh gọn và kế toán tinh gọn trong doanh nghiệp sản xuất, đồng thời kiểm định thực nghiệm mô hình 6 nhân tố ảnh hưởng đến khả năng áp dụng KTTG tại 125 doanh nghiệp may Việt Nam. Kết quả nghiên cứu khẳng định sự cần thiết phải đổi mới hệ thống kế toán quản trị để hỗ trợ cho việc chuyển đổi sản xuất tinh gọn trong ngành may. Trên cơ sở đó, luận án đã xây dựng 5 nhóm giải pháp kỹ thuật cụ thể và các khuyến nghị khả thi, cung cấp tài liệu tham khảo khoa học cho các cơ sở nghiên cứu, cơ quan quản lý và các doanh nghiệp trong thực tiễn nâng cao năng suất, tối ưu hóa chi phí.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu Chương 2: Tổng quan nghiên cứu Chương 3: Lý thuyết kế toán tinh gọn trong các doanh nghiệp sản xuất Chương 4: Phương pháp nghiên cứu Chương 5: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Chương 6: Giải pháp và khuyến nghị áp dụng kế toán tinh gọn tại các doanh nghiệp may Việt Nam 6 CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU Do KTTG là một hệ quả của QTTG nên tổng quan nghiên cứu của luận án trước hết đi xem xét các nghiên cứu về QTTG rồi mới đến KTTG. Các tài liệu nghiên cứu được sử dụng bao gồm các sách, báo, kỷ yếu hội thảo và luận án cả trong và ngoài nước. Tuy nhiên, đây là những vấn đề còn khá mới ở Việt Nam nên chưa có nhiều tài liệu trong nước mà chủ yếu là các tài liệu nước ngoài.1 Tổng quan nghiên cứu về quản trị tinh gọn 2.1 Quan niệm về quản trị tinh gọn Công ty Toyota được công nhận rộng rãi trên khắp thế giới không chỉ bởi các sản phẩm ô tô mà còn bởi một hệ thống quản trị mà các nhà lãnh đạo hàng đầu của nhiều tổ chức đã và đang tìm cách áp dụng để đạt đến tầm cao mới về hiệu quả và lợi nhuận. Năm 1988, trong bài báo Triumph of the Lean Production System, Krafcik đã lần đầu tiên đưa ra thuật ngữ “tinh gọn” (lean) để chia sẻ triết lí hoạt động của Toyota (Charron và cộng sự, 2014; Cortes và cộng sự, 2016; Fliedner, 2018).

Tuy nhiên, thuật ngữ này trở nên phổ biến nhờ cuốn sách The Machine that Changed the World do Womack và cộng sự viết vào năm 1990 (Sinha và Matharu, 2019). Ban đầu tinh gọn thường được đề cập đến như một bộ công cụ và kỹ thuật để loại bỏ lãng phí. Mặc dù việc loại bỏ lãng phí thông qua việc sử dụng các công cụ tinh gọn là một khái niệm cốt lõi trong việc thiết lập một hệ thống tinh gọn nhưng không lâu sau người ta đã nhận ra rằng nó không phải là mục tiêu chính (Baines và cộng sự, 2006; Schoenberger, 2009). Từ năm 2000, định nghĩa về tinh gọn bắt đầu phản ánh được ý định ban đầu của Hệ thống sản xuất Toyota.

Nhiều nhà nghiên cứu định nghĩa tinh gọn là một triết lí nhằm tạo ra giá trị cho khách hàng thông qua việc loại bỏ lãng phí (Womack và Jones, 2003; Mehta và Shah, 2005; Baines và cộng sự, 2006; Brown và cộng sự, 2006). Năm 2001, Womack và Jones xuất bản cuốn sách Lean Thinking: Banish Waste and Create Wealth in Your Corporation, trong đó các tác giả đã xác định chính xác nền tảng của triết lí tinh gọn. Khi mới xuất hiện, tinh gọn chỉ được xem xét trong lĩnh vực sản xuất và được gọi là “sản xuất tinh gọn” (lean prodution, lean manufacturing). Mặc dù có nguồn gốc từ ngành sản xuất ô tô nhưng SXTG được cho là có thể áp dụng ở mọi ngành công nghiệp (Womack và Jones, 1996).

Hơn nữa, do các nguyên tắc và thực hành tinh gọn có thể được áp dụng cho bất kỳ tổ chức nào nên sau đó tinh gọn không chỉ được bó hẹp trong sản xuất mà có thể áp dụng trong điều hành toàn bộ tổ chức, ở cả DN sản xuất, DN xây dựng, cơ quan chính phủ, tổ chức y tế,… Lúc này các lý thuyết SXTG đã được 7 nghiên cứu và phát triển thành mô hình “quản trị tinh gọn” (lean management) (Emiliani, 2006; Nguyễn Đăng Minh và cộng sự, 2014). Một DN áp dụng triết lí tinh gọn vào mọi hoạt động được gọi là DN tinh gọn (DNTG) (MIT, 2000). Các nghiên cứu đã tiếp cận QTTG từ những quan điểm khác nhau.