Chương 1 TỔNG QUAN 1. Tổng quan các Hệ thống Quản lý an toàn vệ sinh lao động trên thế giới Hệ thống quản lý ATVSLĐ là một phần của hệ thống quản lý của của các doanh nghiệp được xây dựng, sử dụng làm sáng rõ sự cam kết trong chính sách về ATVSLĐ và quản lý các rủi ro liên quan đến an toàn vệ sinh lao động của doanh nghiệp đó. Các hệ thống được xây dựng dựa trên nguyên tắc của 1 chu trình thực hiện khép kín “Lập kế hoạch – Thực hiện – Giám sát – Hành động cải tiến”. Chu trình này mang tính logic, linh hoạt và có thể xây dựng riêng và tương thích phù hợp theo đặc thù theo tính chất, quy mô hoạt động của từng Đơn vị, doanh nghiệp.
Đây là một công cụ để hỗ trợ cho các doanh nghiệp cải thiện các điều kiện lao động, thiết lập một môi trường làm việc đảm bảo an toàn, đảm bảo sự tuân thủ các yêu cầu của pháp luật về ATVSLĐ, làm giảm bớt các chi phí liên quan đến TNLĐ, sự cố, góp phần nâng cao uy tín của Doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả sử dụng lao động, tăng năng suất, chất lượng sản phẩm từ đó nâng cao được hiệu quả của sản xuất, kinh doanh. Thiết lập hệ thống quản lý ATVSLĐ hợp lý và phù hợp sẽ đem lại nhiều lợi ích trên nhiều khía cạnh bên trong và bên ngoài: - Nâng cao nhận thức của người sử dụng lao động, cũng như NLĐ về công tác ATVSLĐ, từ đó làm giảm thiểu được các TNLĐ, BNN, góp phần nâng cao được các hiệu quả trong quá trình lao động cũng như làm hạn chế được các chi phí phải giải quyết cho những công việc khắc phục các hậu quả do TNLĐ và BNN gây ra. Bên cạnh đó, việc tuân thủ các điều khoản yêu cầu của hệ thống quản lý ATVSLĐ sẽ tránh được những vi phạm, những sự không phù hợp về công tác quản lý ATVSLĐ của doanh nghiệp, tạo tiền dề cũng như sự thuận lợi cho công tác quản lý của cơ quan quản lý Nhà nước về lĩnh vực ATVSLĐ. - Vận hành hệ thống quản lý làm gia tăng sự tín nhiệm của các đơn vị sự nghiệp, các doanh nghiệp với nhà đầu tư, các đối tác, và bên liên quan khác.
Trên thế giới hiện nay có rất nhiều mô hình hệ thống là các công cụ quản lý ATVSLĐ, có thể thấy điển hình một số mô hình, hệ thống quản lý ATVSLĐ tiêu biểu hiện nay: 8 1. Hệ thống quản lý An toàn vệ sinh lao động theo ILO-OHS 2001 Sau hai năm xây dựng và đánh giá trên phạm vi quốc tế, hướng dẫn về hệ thống quản lý ATVSLĐ của ILO (ILO-OSH 2001) cuối cùng đã được thông qua tại cuộc họp chuyên gia ba bên vào tháng 4/2001 và được xuất bản tháng 12/2001 sau khi đã được cơ quan quản lý của ILO thông qua. Năm 2007, cơ quan quản lý ILO tái khẳng định vai trò của ILO trong các vấn đề có liên quan đến ATVSLĐ, yêu cầu ISO tiếp tục xây dựng một tiêu chuẩn quốc tế về hệ thống quản lý ATVSLĐ. Hướng dẫn của ILO về ATVSLĐ năm 2001 cung cấp một mô hình mang tính quốc tế, tương thích với tiêu chuẩn và hướng dẫn của các hệ thống quản lý an toàn khác dang được triển khai thực hiện trên thế giới.
Những tài liệu này phản ánh được hướng tiếp cận ba bên và các nguyên tắc của ILO được định nghĩa trong các công cụ hỗ trợ công tác ATVSLĐ quốc tế, đặc biệt là trong Công ước về ATVSLĐ Số 155 năm 1981. Ngoài công ước 155, tổ chức ILO còn khuyến nghị 12 công ước tiêu biểu như: công ước về An toàn trong xây dựng, Cơ chế tăng cường An toàn và vệ sinh lao động, Bảo vệ sức khỏe người lao động ở nơi làm việc để hướng dẫn việc thiết lập công tác quản lý ATVSLĐ. Hệ thống quản lý này dựa trên cơ sở các công trình nghiên cứu của nhiều nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành trên tại nhiều quốc gia trên toàn thế giới. Đây cũng là một trong những công cụ quốc tế rất quan trọng tạo nên sự hình thành và phát triển hệ thống quản lý ATVSLĐ tại các quốc gia, tổ chức lao động quốc tế đưa ra nhằm mục tiêu nâng cao năng suất lao động và giảm thiểu nguy cơ tai nạn và các rủi ro khác trong quá trình lao động đã được Chính phủ, đại diện của NLĐ và người sử dụng lao động trên thế giới công nhận.
Hệ thống quản lý ATVSLĐ được xây dựng trên 1 chu trình khép kín PDCA bao gồm: Chính sách – Tổ chức –Hoạch định và thực hiện – Đánh giá – Hành động để cải tiến và được thể hiện theo hình 1.1 Hệ thống quản lý an toàn vệ sinh lao động ILO-OSH 2001 Nguồn [3] Hình 1.1 thể hiện cách tổ chức, xây dựng và phát triển của hệ thống quản lý ATVSLĐ theo ILO-OSH 2001, hướng dẫn đã chỉ rõ khung quốc gia về hệ thống quản lý ATVSLĐ, doanh nghiệp hay một cơ sở nào muốn để đảm bảo ATVSLĐ trong quá trình hoạt động sản xuất đều cần tuân thủ thực hiện các bước sau: Để xây dựng được hệ thống quản lý ATVSLĐ trong Doanh nghiệp, doanh nghiệp cần phải tuân thủ 5 yếu tố của hệ thống một cách liên tục. Sau các quá trình vận hành, khi thực hiện đánh giá và cải tiến hệ thống cần chú ý tới các mục tiêu đã lập ra, các kết quả đánh giá sơ bộ ban đầu, kết quả kiểm tra, các nội dung đánh giá rủi ro, các kiến nghị, đề xuất cải thiện điều kiện của người sử dụng lao động và các nguồn thông tin của các bên liên quan khác nhằm mục đích tăng cường bảo vệ an toàn, sức khỏe cho người lao động. Tại Anh Hệ thống quy định pháp luật về an toàn vệ sinh lao động tại nơi làm việc của Anh ra đời năm 1974 và đã có những sửa đổi lớn vào năm 2008. Hệ thống pháp luật của Anh cung cấp một cấu trúc, một hành lang pháp lý thống nhất và một khuôn khổ cho việc thực hiện cho các quy định về an toàn và sức khỏe.
10 Năm 1991, Ủy ban an toàn và sức khỏe ở Anh đã giới thiệu hướng dẫn về quản lý an toàn và sức khỏe (viết tắt là HSG 65) với chủ trương phòng ngừa tích cực tuy nhiên chưa phải là tiêu chuẩn tổng quát để đăng ký chứng nhận. Từ năm 1989, nhiều văn bản pháp luật khác trong hệ thống ATVSLĐ được ban hành tiếp tục, nhưng đến 2004 hệ thống quản lý ATVSLĐ hoàn chỉnh là BS 8800 do Cơ quan tiêu chuẩn Anh biên soạn và phát hành, đây thực chất là tiêu chuẩn của Anh về hệ thống quản lý ATVSLĐ ở doanh nghiệp theo mô hình dưới đây: Hình 1.2: Hệ thống quản lý an toàn, vệ sinh lao động theo tiêu chuẩn của Anh BS 8800:2004 Nguồn: BSI Hệ thống quản lý An toàn, vệ sinh lao động BS 8800:2004 cũng có thể áp dụng cho nhiều loại mô hình doanh nghiệp. Tại Mỹ Vào ngày 29 tháng 12 năm 1970, Tổng thống Nixon đã ký Đạo luật An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp (Occupational Safety and Health Act), được sửa đổi vào năm 2004. Được thành lập theo Đạo luật An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp năm 11 1970, Cơ quan Bảo vệ sức khỏe và an toàn lao động Hoa Kỳ (OSHA) chính thức hoạt động vào ngày 28 tháng 4 năm 1971.
Vai trò của OSHA là đảm bảo những điều kiện này cho công nhân của Mỹ bằng cách đưa ra và thực thi các tiêu chuẩn, và cung cấp huấn luyện, giáo dục và hỗ trợ. Tổ chức OSHA có các thẩm quyền về xây dựng, ban hành các tiêu chuẩn mới hoặc các tiêu chuẩn đã được sửa đổi về ATVSLĐ. Quá trình thiết lập tiêu chuẩn của OSHA bao gồm nhiều bước và cung cấp nhiều cơ hội cho sự góp ý của các bên liên quan. OSHA có thể tự đưa ra các thiết lập, thủ tục tiêu chuẩn an toàn theo các sáng kiến riêng của mình hoặc để đáp ứng các kiến nghị, đề xuất phù hợp của các bên khác, ví dụ như: • Viện Quốc gia về An toàn và Sức khỏe lao động (NIOSH), là cơ quan nghiên cứu về an toàn và sức khỏe lao động.
• Các chính phủ tiểu bang và địa phương; • Các tổ chức thiết lập tiêu chuẩn được công nhận ở cấp quốc gia; • Đại diện giới chủ hoặc người lao động; • Bất kỳ các bên quan tâm nào khác. Nếu tổ chức OSHA quyết định đưa ra một quy định mới hoặc một quy định đã được sửa đổi, trước tiên cơ quan này phải công bố một Thông báo về Luật lệ được đề xuất (NPRM) trong Công báo Liên bang và kêu gọi công chúng đóng tham gia đóng góp ý kiến. NPRM trình bày một tiêu chuẩn được đề xuất đi kèm với lời giải thích của OSHA về sự cần thiết của các yêu cầu trong tiêu chuẩn được đề xuất đó. Các tiêu chuẩn quốc gia về ATVSLĐ được hình thành và xây dựng do các cơ quan, hiệp hội, tiêu biểu: Tiêu chuẩn quốc gia Hoa Kỳ - ANSI Z10 về hệ thống quản lý an toàn, vệ sinh lao động được xây dựng trên sự phối hợp chặt chẽ giữa Hội vệ sinh Công Nghiệp Hoa Kỳ(AIHA, American Industrial Hygiene Association) với Viện tiêu chuẩn quốc gia Hoa kỳ (ANSI, American National Standards Insstitute).
Tiêu chuẩn này được ban hành vào năm 2005, theo chu trình sau: 12 Hình 1.3: Hệ thống quản lý an toàn, vệ sinh lao động theo tiêu chuẩn Mỹ ANSI Z10 Nguồn: BSI 1. Tại Singapore Luật An toàn và sức khoẻ lao động nơi làm việc năm 2006 có hiệu lực bắt đầu từ ngày 1/3/2006 của Singapore. Đạo luật này đưa ra một cơ chế cụ thể dựa trên quá trình thực hiện, Luật và nhấn mạnh vào tầm quan trọng của việc quản lý chủ động an toàn và sức khỏe tại nơi làm việc thông qua việc yêu cầu các bên có liên quan thực hiện các biện pháp thích hợp và hợp lý để đảm bảo an toàn và sức khỏe của người lao động và những người khác do ảnh hưởng bởi công việc đang được thực hiện. Luật An toàn và sức khỏe tại nơi làm việc cũng giao trách nhiệm cụ thể cho việc kiểm soát rủi ro An toàn và sức khỏe tại nơi làm việc.
Ngoài ra, có 26 văn bản dưới luật của Luật an toàn và sức khỏe tại nơi làm việc cũng đã cung cấp các tiêu chuẩn cụ thể đối với những công việc nguy cơ, rủi ro cao hơn mà những ngành này phải tuân thủ. Gần đây ở Singapore có 39 bộ quy tắc ứng xử đã được thông qua và có rất nhiều các hướng, nhằm cung cấp những hướng dẫn thực hiện về an toàn và sức khỏe cho từng lĩnh vực cụ thể.