TỔNG QUAN VỀ GIÁO TRÌNH KỸ NĂNG HUẤN LUYỆN AN TOÀN LAO ĐỘNG

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Kỹ năng huấn luyện an toàn lao động (Mã mô đun: SAEN62123) do Trường Cao đẳng Dầu khí (thuộc Tập đoàn Dầu khí Việt Nam) biên soạn và ban hành theo Quyết định số 752/QĐ-CĐDK ngày 07 tháng 06 năm 2021. Tài liệu do ThS. Phạm Lê Ngọc Tú làm chủ biên cùng ThS. Nguyễn Đình Chung tham gia biên soạn, phục vụ công tác đào tạo chính thức cho học sinh, sinh viên nghề Bảo hộ lao động trình độ Cao đẳng tại Trung tâm Đào tạo An toàn môi trường.

       CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO NGHỀ BẢO HỘ LAO ĐỘNG (72 TÍN CHỈ / 1680 GIỜ)

Trong chương trình đào tạo tổng thể gồm 72 tín chỉ (1680 giờ), mô đun được định vị là môn học chuyên ngành bắt buộc thuộc khối 51 tín chỉ chuyên môn, bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành các môn học chung và kiến thức kỹ thuật an toàn cơ sở. Thời lượng thực hiện mô đun là 45 giờ, bao gồm 14 giờ lý thuyết, 29 giờ thực hành/thảo luận và 02 giờ kiểm tra (tương đương 02 tín chỉ).

Mục tiêu đào tạo của giáo trình hướng tới 3 chuẩn đầu ra:

  • Kiến thức (A1): Liệt kê và trình bày chi tiết các bước trong quy trình huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ) theo quy định hiện hành.
  • Kỹ năng (B1): Thiết lập và triển khai quy trình huấn luyện cho các chuyên đề cơ bản thuộc lĩnh vực An toàn – Môi trường – Chất lượng (HSEQ).
  • Năng lực tự chủ và trách nhiệm (C1): Tổ chức thực hiện các biện pháp an toàn, phòng chống cháy nổ tại xưởng thực hành và duy trì tác phong làm việc công nghiệp.

Giáo trình tiếp cận theo mô hình phát triển năng lực thực hành sư phạm kỹ thuật, chia nhỏ tiến trình đào tạo thành 5 giai đoạn logic tương ứng 5 bài giảng, liên kết chặt chẽ với khung pháp lý an toàn lao động tại Việt Nam.

Nội dung kiến thức cốt lõi

                             TIẾN TRÌNH 5 BÀI HỌC CỐT LÕI

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được cấu trúc thành 5 bài học với tiến trình logic từ nhận thức nền tảng, khảo sát, thiết kế, triển khai đến nghiệm thu đánh giá:

  • Bài 1: Giới thiệu về công tác huấn luyện (5 giờ): Hệ thống hóa cơ sở pháp lý theo Điều 14 Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015 và Bộ luật Lao động 2019. Phân định bản chất giữa Đào tạo (Training - chuyển giao kiến thức diện rộng, mang tính chỉ thị) và Huấn luyện (Coaching - cá nhân hóa, định hình tư duy giải quyết vấn đề). Trình bày 6 lợi ích của hoạt động coaching và chuẩn hóa quy trình huấn luyện 5 bước.
  • Bài 2: Xác định nhu cầu huấn luyện (2 giờ): Phân loại chi tiết đặc tính đào tạo của 6 nhóm đối tượng theo Điều 17 Nghị định 140/2018/NĐ-CP. Thiết lập phương pháp luận khảo sát theo định nghĩa công cụ của Goode Hatt thông qua quy trình thiết kế bảng hỏi 7 bước. Cung cấp hướng dẫn lưu trữ hồ sơ, quản lý Giấy chứng nhận, Thẻ an toàn và Sổ theo dõi theo Nghị định 44/2016/NĐ-CP.
  • Bài 3: Thiết kế chương trình huấn luyện (8 giờ): Phương pháp xác lập mục tiêu đào tạo theo chuẩn SMART (kế thừa nghiên cứu của George T. Doran năm 1981, Robert S. Rubin và Peter Drucker). Ứng dụng mô hình GROW (Goal – Reality – Options – Will) trong điều phối huấn luyện. Chuẩn hóa quy trình 5 bước xây dựng giáo án và phân loại 3 nhóm nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) theo Thông tư 31/2018/TT-BLĐTBXH.
  • Bài 4: Thực hiện huấn luyện (24 giờ): Chiếm dung lượng thực hành lớn nhất môn học (22 giờ thực hành). Tập trung vào phương pháp thiết lập môi trường học tập người lớn (Andragogy), rèn luyện 14 nguyên tắc giao tiếp sư phạm, thực hiện chu trình đào tạo 8 bước và quy trình 4 bước phản hồi hành vi người học tại hiện trường.
  • Bài 5: Đánh giá và phản hồi (6 giờ): Cung cấp các kỹ thuật đo lường kết quả thông qua danh mục kiểm tra (checklist) và quan sát hành vi. Triển khai kỹ thuật phản hồi bánh kẹp (Feedback Sandwich: Khen ngợi – Chỉnh sửa – Khen ngợi) kết hợp mô hình "4 câu hỏi" của Dinham (2002, 2007a, 2007b) để hiệu chỉnh năng lực học viên.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình tích hợp hệ thống lý thuyết quản trị và tâm lý giáo dục thực hành:

  1. Lý thuyết học tập ở người lớn: Xây dựng môi trường đào tạo dựa trên sự cởi mở, chấp nhận sai sót, tôn trọng kinh nghiệm sẵn có của người lao động.
  2. Khung mục tiêu SMART: 5 tiêu chí bắt buộc (Specific, Measurable, Achievable, Relevant, Time-bound) dùng để đo lường chuẩn đầu ra từng buổi học an toàn.
  3. Mô hình Coaching GROW: Khung điều hướng nhận thức nhân viên từ việc nhận diện hiện trạng nguy cơ đến cam kết hành động tuân thủ nội quy bảo hộ.
  4. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật: Đồng bộ các quy chuẩn từ Luật ATVSLĐ 2015, Nghị định 44/2016/NĐ-CP, Nghị định 140/2018/NĐ-CP, Nghị định 113/2017/NĐ-CP và Thông tư 31/2018/TT-BLĐTBXH.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng chuyên môn kỹ thuật (Technical skills): Soạn thảo giáo án bài giảng an toàn lao động; lập kế hoạch điều phối trang thiết bị mô phỏng (dàn giáo, thiết bị nâng, bình áp lực, thiết bị điện); quản lý hồ sơ và biểu mẫu cấp phát chứng chỉ an toàn (Mẫu số 08, 09, 10, 11 Phụ lục II Nghị định 44/2016/NĐ-CP).
  • Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Xây dựng bảng hỏi khảo sát nhu cầu đào tạo (TNA); phân tích dữ liệu thực trạng an toàn tại phân xưởng; đánh giá nguyên nhân hành vi không an toàn của người lao động.
  • Năng lực thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Giảng dạy tương tác; điều phối thảo luận nhóm; kỹ năng giao tiếp qua cử chỉ và giọng nói; xử lý tình huống phát sinh và đưa ra phản hồi mang tính giáo dục tại hiện trường sản xuất.

Phương pháp giảng dạy và học tập

                              CƠ CẤU ĐÁNH GIÁ MÔN HỌC

Phương pháp tiếp cận sư phạm

Mô đun triển khai theo định hướng dạy học tích cực. Giảng viên đóng vai trò điều phối thông qua các phương thức:

  • Thuyết trình ngắn kết hợp nêu vấn đề và đặt câu hỏi mở.
  • Tổ chức bài tập tình huống thực tế mô phỏng môi trường làm việc kỹ thuật cao.
  • Hướng dẫn tự học theo nhóm nhỏ quy mô từ 8 đến 10 sinh viên, giao đề tài thảo luận trước giờ học lý thuyết và thực hành.

Thực hành và bài tập tình huống

Thời lượng thực hành chiếm 64,4% (29/45 giờ), được bố trí tại hệ thống phòng học lý thuyết chuyên môn hóa, xưởng thực hành kỹ thuật và bãi thiết bị chữa cháy. Học viên trực tiếp thực hành xử lý các bài tập tình huống:

  • Lựa chọn nguồn lực đào tạo an toàn cho nhân viên y tế (Nhóm 5) theo quy định pháp luật.
  • Xây dựng mục tiêu đào tạo cho cán bộ chuyên trách an toàn (Nhóm 2).
  • Vận hành buổi huấn luyện thực hành an toàn khi vận hành thiết bị nâng hạ và thu thập ý kiến phản hồi tại xưởng.
  • Thao tác giả định xử lý cấp cứu nạn nhân bị điện giật, gạt nguồn điện bằng vật cách điện và thực hiện sơ cấp cứu tại chỗ.

Phương pháp kiểm tra và đánh giá

Quy trình kiểm tra tuân thủ Quy chế đào tạo Cao đẳng chính quy theo Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH:

  • Điểm kiểm tra thường xuyên và định kỳ: Chiếm trọng số 40% (bao gồm bài kiểm tra thường xuyên sau 27 giờ và bài kiểm tra định kỳ sau 40 giờ dưới hình thức viết, hỏi miệng, thuyết trình hoặc báo cáo).
  • Điểm thi kết thúc mô đun: Chiếm trọng số 60% (thực hiện sau 45 giờ bằng hình thức viết tự luận kết hợp trắc nghiệm).
  • Cách tính điểm: Điểm thành phần và điểm tổng kết chấm theo thang điểm 10 (làm tròn 1 chữ số thập phân), sau đó quy đổi sang điểm chữ và thang điểm 4 theo hệ thống tín chỉ.

Hướng dẫn tự học đối với sinh viên

  • Nghiên cứu giáo trình, bài giảng và tài liệu tham khảo trước khi đến lớp.
  • Đảm bảo tham dự tối thiểu 70% tổng thời lượng các buổi giảng lý thuyết (vắng quá 30% số tiết lý thuyết bắt buộc phải học lại mô đun).
  • Tham gia đầy đủ các buổi làm việc nhóm, thực hiện báo cáo chuyên đề và hoàn thành các bài kiểm tra đánh giá định kỳ theo quy định.

Điểm nổi bật và cập nhật của giáo trình

Cập nhật văn bản pháp luật hiện hành

Giáo trình tích hợp đầy đủ hệ thống văn bản pháp lý đang điều chỉnh công tác an toàn lao động tại Việt Nam:

  • Phân nhóm huấn luyện chi tiết 6 nhóm theo Nghị định số 140/2018/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định số 44/2016/NĐ-CP.
  • Quy chuẩn biểu mẫu quản lý hồ sơ, thẻ an toàn theo Thông tư số 31/2018/TT-BLĐTBXH.
  • Quy định trách nhiệm người sử dụng lao động theo Bộ luật Lao động 2019.
  • Dẫn chiếu thời hạn lưu trữ hồ sơ huấn luyện tham khảo quy định 3 năm từ Nghị định 113/2017/NĐ-CP về an toàn hóa chất.

Tích hợp các mô hình quản trị và sư phạm quốc tế

Nội dung không dừng lại ở việc diễn giải luật mà kết hợp các công cụ quản trị nguồn nhân lực:

  • Ứng dụng quy trình khảo sát thống kê xã hội học của Goode Hatt trong phân tích nhu cầu học viên.
  • Khung điều phối mục tiêu SMART và mô hình huấn luyện GROW ứng dụng trong công tác an toàn.
  • Kỹ thuật sư phạm tương tác và phản hồi đa chiều dựa trên nghiên cứu của Dinham (2002, 2007) và tài liệu chuẩn nghề quốc tế City & Guilds 1106 (Introductory award / Level 2 IVQ diploma in training skills).

Gắn kết thực tiễn môi trường công nghiệp dầu khí

Mô đun thiết kế trực tiếp dựa trên điều kiện trang thiết bị chuyên dụng tại Trường Cao đẳng Dầu khí:

  • Sử dụng mô hình thiết bị nâng, hệ thống dàn giáo, bình chịu áp lực, trạm điện và bãi dụng cụ chữa cháy để phục vụ các bài tập huấn luyện hiện trường.
  • Chuẩn hóa quy trình làm việc đáp ứng tiêu chuẩn an toàn công nghiệp nặng và dịch vụ kỹ thuật dầu khí.

Đối tượng sử dụng giáo trình

Sinh viên chuyên ngành

Tài liệu là giáo trình bắt buộc dành cho sinh viên trình độ Cao đẳng nghề Bảo hộ lao động (thuộc hệ thống giáo dục nghề nghiệp).

Yêu cầu tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành khối kiến thức giáo dục đại cương (Giáo dục chính trị, Pháp luật, Tin học...) và các môn học chuyên môn cơ sở trong chương trình đào tạo như:

  • Tâm lý học lao động (SAEN62002)
  • Ecgonomic (SAEN62003)
  • Pháp luật bảo hộ lao động (SAEN62004)
  • Tín hiệu, biển báo an toàn (SAEN52005)
  • Kỹ thuật an toàn điện, cơ khí, hóa chất, phòng cháy chữa cháy (SAEN52109, SAEN62111, SAEN52113, SAEN52110).

Giảng viên và chuyên gia huấn luyện

  • Sử dụng làm khung tài liệu giảng dạy chính thức tại các trung tâm đào tạo an toàn môi trường và trường đào tạo nghề.
  • Khai thác hệ thống mục tiêu bài học, biểu mẫu kiểm tra và rubric đánh giá kỹ năng để chuẩn hóa hoạt động giảng dạy.

Cán bộ quản lý an toàn tại doanh nghiệp

  • Cán bộ phụ trách công tác an toàn - sức khỏe - môi trường (HSE), chuyên viên an toàn chuyên trách/bán chuyên trách (Nhóm 2) và an toàn vệ sinh viên (Nhóm 6) có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo để tổ chức các khóa huấn luyện nội bộ và quản lý hệ thống sổ sách pháp lý ATVSLĐ tại đơn vị.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên trình độ Cao đẳng nghề Bảo hộ lao động tại Trường Cao đẳng Dầu khí và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có đào tạo chuyên ngành an toàn lao động. Ngoài ra, tài liệu phù hợp cho cán bộ HSE, cán bộ quản lý an toàn tại các nhà máy, xí nghiệp công nghiệp cần tài liệu chuẩn hóa quy trình đào tạo nội bộ.

2. Cần trang bị kiến thức nền nào trước khi học mô đun này?

Người học cần tích lũy các kiến thức cơ bản về pháp luật lao động, tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật (điện, cơ khí, áp lực, hóa chất, PCCC) và tâm lý học lao động để có đủ dữ liệu chuyên môn khi thực hành xây dựng giáo án và bài giảng an toàn.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu kỹ năng mềm thông thường?

Tài liệu gắn kết trực tiếp giữa kỹ năng sư phạm hiện đại (Coaching, mô hình GROW, nguyên tắc SMART) với các quy định pháp luật mang tính bắt buộc của Nhà nước (Nghị định 44/2016/NĐ-CP, Nghị định 140/2018/NĐ-CP, phân loại 6 nhóm đối tượng huấn luyện). Nội dung bài tập gắn liền với trang thiết bị mô phỏng thực tế tại xưởng sản xuất thay vì chỉ giảng dạy lý thuyết thuần túy.

4. Làm thế nào để tự học mô đun này đạt hiệu quả cao?

Học viên cần tuân thủ quy định đọc trước giáo trình và trả lời câu hỏi thảo luận cuối mỗi bài trước khi đến lớp; chủ động tham gia vào nhóm học tập (8-10 người) để hoàn thành các bài tập phân vai, mô phỏng lớp học huấn luyện thực tế; đồng thời bám sát các tiêu chí trong phiếu đánh giá để tự rèn luyện kỹ năng giao tiếp và phản hồi.

5. Có những tài liệu tham khảo nào được sử dụng kèm theo?

Giáo trình trích dẫn và sử dụng các tài liệu đối chiếu gồm:

  • Bộ tài liệu chuẩn quốc tế Introductory award in training skills 1106 và Level 2 IVQ diploma in training skills 1106 của tổ chức City & Guilds.
  • Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật: Luật ATVSLĐ 2015, Bộ luật Lao động 2019, Nghị định số 44/2016/NĐ-CP, Nghị định số 140/2018/NĐ-CP, Thông tư số 31/2018/TT-BLĐTBXH và Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH.

Kết luận

Giáo trình Kỹ năng huấn luyện an toàn lao động (Mã mô đun: SAEN62123) do Trường Cao đẳng Dầu khí ban hành là tài liệu học tập chuẩn mực, cung cấp đầy đủ cơ sở lý luận, khung pháp lý và kỹ năng nghiệp vụ sư phạm trong công tác bảo hộ lao động. Lộ trình môn học được thiết kế khoa học qua 5 giai đoạn: thiết lập nhận thức pháp lý, khảo sát nhu cầu đào tạo, lập kế hoạch - giáo án theo chuẩn SMART, tổ chức thực hành huấn luyện và đo lường đánh giá hiệu quả qua phản hồi thực tế.

Việc hoàn thành mô đun 45 giờ này giúp người học hình thành năng lực tổ chức đào tạo an toàn độc lập, đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn của cán bộ an toàn vệ sinh lao động trong môi trường sản xuất công nghiệp hiện đại. Người học được khuyến nghị khai thác đồng thời các tài liệu tham khảo quốc tế (City & Guilds 1106) và hệ thống văn bản pháp luật hiện hành để tối ưu hóa hiệu quả tiếp thu kiến thức.