Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN AN TOÀN LAO ĐỘNG CỦA SINH VIÊN CAO ĐẲNG NGHỀ DỰA TRÊN NĂNG LỰC THỰC HIỆN 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Xuất phát từ tầm quan trọng và ý nghĩa của hoạt động đánh giá trong quá trình dạy học, trên thế giới cũng như ở Việt Nam có nhiều công trình nghiên cứu về đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá. Đây là đề tài thu hút không ít các nhà giáo dục. Từ nhiều nguồn tài liệu khác nhau, cho thấy vấn đề đánh giá kết quả học tập được đề cập tới nhiều góc độ từ nhận thức khái niệm, vị trí, vai trò đến đề xuất các phương pháp tiến hành.
Những nghiên cứu ở trong nước Ở Việt Nam, vấn đề đánh giá và đổi mới đánh giá kết quả học tập cũng sớm được nghiên cứu trên cơ sở kế thừa những thành tựu nghiên cứu về kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh trên thế giới qua một số bài báo, tài liệu dịch đề cập đến vấn đề đánh giá giáo dục. Những người nghiên cứu công phu về đánh giá phải kể đến là Hoàng Đức Nhuận, Lê Đức Phúc, hai ông đã thực hiện công trình nghiên cứu khoa học công nghệ cấp Nhà nước và cho ra đời cuốn sách “Cơ sở lý luận của việc đánh giá chất lượng học tập của học sinh phổ thông” (3/1995). Tài liệu này làm nền tảng cho việc tiếp cận các khái niệm, thuật ngữ về đánh giá giáo dục cũng như những yêu cầu về nội dung và kỹ thuật đánh giá. Tuy nhiên, cuốn sách chưa đi sâu về phương pháp, kỹ thuật đánh giá kết quả học tập của học sinh.[24] Một số tác giả đã đưa ra những quan điểm nghiên cứu về kiểm tra đánh giá theo những góc độ khác nhau, nghiên cứu cơ sở lý luận chung về đánh giá, phân tích các vấn đề của quá trình đánh giá, tiêu chí đánh giá, mức độ đánh giá, tính hoa học, tính khách quan, tính toàn diện,… trong đánh giá như: Đề 6 cập đến thuật ngữ, khái niệm với các nguyên tắc đánh giá, kỹ thuật đánh giá trong cuốn “Đánh giá trong giáo dục”[12] dùng cho các trường Đại học sư phạm và Cao đẳng sư phạm của Trần Bá Hoành; cuốn “Sư phạm kỹ thuật” của Trần Khánh Đức[7], “Lý luận và phương pháp dạy học hiện đại ” của Trần Khánh Đức[9], “ Năng lực và tư duy sáng tạo trong giáo dục đại học” của Trần Khánh Đức[10], “Giáo dục và phát triển nguồn nhân lực trong thế kỷXXI” của Trần Khánh Đức[8], “Kiểm tra – đánh giá trong dạy – học đại học” của Đặng Bá Lãm [20]; hay các nghiên cứu của các tác giả: Lê Khánh Bằng [7], Hà Thế Ngữ [22], Đặng Vũ Hoạt [13], Hà Thị Đức [5],… với các công trình nghiên cứu như “Một số vấn đề về kiểm tra đánh giá tri thức của học sinh”, “Cơ sở lí luận của việc đánh giá chất lượng học tập của học sinh trung học phổ thông”… Trong đó nổi bật là công trình “Lý luận và phương pháp dạy học hiện đại” của tác giả Trần Khánh Đức.
Với tư cách là người nghiên cứu sâu về lý luận dạy học, trong những bài viết của mình, tác giả đã trình bày những vấn đề về vị trí, chức năng và các quan điểm kiểm tra đánh giá tri thức của học sinh dưới góc độ lý luận dạy học hiện nay. Theo tác giả “ khi kiểm tra đánh giá tri thức, kĩ năng, kĩ xảo chúng ta cần kiểm tra thường xuyên, có hệ thống, có kế hoạch, kết hợp nhiều dạng, nhiều phương pháp kiểm tra… Đồng thời cần bồi dưỡng cho học sinh ý thức tự đánh giá một cách đúng đắn và khiêm tốn”[…. Kiểm tra, đánh giá đạt hiệu quả tốt cần đảm bảo tính toàn diện, đảm bảo tính phát triển, tính khách quan, chính xác, công bằng, tránh hình thức, thiên vị hay thành kiến, không quá dễ dãi những không quá khắt khe. Điều đó chẳng những giúp cho việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh mang lại kết quả cao mà còn góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh.
Các nghiên cứu ứng dụng các kĩ thuật, công cụ kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh cụ thể như cuốn “Trắc nghiệm và đo lường thành quả học tập” năm 1995, tái bản năm 2005 của tác giả Dương Thiệu Tống đã mô tả hệ thống khái niệm về đo lường thành quả học tập, các nguyên lý đo lường, các nguyên tắc viết câu hỏi trắc nghiệm, tổ chức thi và chấm 7 thi,…[31]; hay các tài liệu “Lí thuyết và thực hành về đo lường và đánh giá trong giáo dục” [27], “Đo lường trong giáo dục, lý thuyết và ứng dụng” [28] của tác giả Lâm Quang Thiệp,… Cuốn sách “Kiểm tra, đánh giá trong giáo dục” do tác giả Nguyễn Công Khanh chủ biên [15] là cuốn giáo trình về đánh giá dành cho sinh viên đào tạo ngành sư phạm. Bên cạnh những loại hình đánh giá quen thuộc, cuốn sách hướng đến các loại hình đánh giá hiện đại. Tác giả cũng đề cập đến kiểm tra, đánh giá năng lực, lý do phải đánh giá năng lực và đưa ra hệ thống những năng lực cơ bản cần hình thành, phát triển ở học sinh Việt Nam hiện nay. Các luận án của các tác giả Nguyễn Thị Hồng Vân [33] và Phan Thị Hồng Xuân [34] tập trung đi vào một số khía cạnh của đánh giá theo tiếp cận năng lực là xây dựng hệ thống đề kiểm tra nhằm đánh giá năng lực Ngữ văn và Tiếng Việt của học sinh Trung học cơ sở.
Một số luận án nghiên cứu về việc hình thành, phát triển các năng lực nghề của sinh viên đại học sư phạm kỹ thuật và sinh viên đại học sư phạm như luận án của các tác giả Vũ Xuân Hùng [14], Cao Danh Chính [3], Nguyễn Thị Bích Liên [21]. Tuy nhiên các luận án này nghiên cứu về phát triển các năng lực nghề của sinh viên thông qua các hoạt động thực tập sư phạm, hoạt động dạy học và hoạt động xêmina, chứ chưa đề cập đến hoạt động đánh giá. Bên cạnh những nghiên cứu về đánh giá kết quả học tập, một số tác giả đã đi sâu nghiên cứu về đánh giá kết quả học tập ở một số nội dung như: “Xây dựng, sử dụng câu trắc nghiệm khách quan và câu tự luận ngắn trong đánh giá kết quả học tập” của tác giả Trần Thị Tuyết Oanh [25]; nghiên cứu về vấn đề đổi mới nội dung, hình thức kiểm tra đánh giá môn học ở các trường Đại học sư phạm bằng hình thức đánh giá thường xuyên của tác giả Nguyễn Thị Hà Lan [19] và Nguyễn Nam Phương [26], đề tài “Biện pháp khách quan hóa việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn học của sinh viên trường đại học sư phạm” [16] của Mai Quốc Khánh… Tuy các công trình nghiên cứu này đã đề cập đến vấn đề đổi mới đánh giá kết quả học tập thông quan môn học trong giai đoạn hiện nay nhưng chưa có công trình nào đi vào nghiên cứu đánh giá 8 kết quả học tập môn An toàn lao động của sinh viên cao đẳng nghề theo năng lực thực hiện.Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Đánh giá Khái niệm đánh giá được định nghĩa ở nhiều góc độ khác nhau: Theo tác giả Nguyễn Bá Kim: “Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc” [18, tr.
Tác giả Trần Bá Hoành đưa ra định nghĩa “Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả của công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lượng và hiệu quả của công việc” [12]. Như vậy, các tác giả quan niệm về đánh giá giáo dục chưa thật thống nhất. Mỗi tác giả tùy thuộc vào dấu hiệu về cấp độ, đối tượng hay mục đích của đánh giá để định nghĩa. Nhưng nhìn chung các tác giả đều nhấn mạnh đánh giá giáo dục chủ yếu là xác định mức độ thực hiện các mục tiêu trong quá trình dạy học.
Tuy nhiên, đánh giá giáo dục ngoài đánh giá mức độ thực hiện mục tiêu giảng dạy, mục tiêu chương trình giáo dục còn bao hàm cả đánh giá mức độ thực hiện mục tiêu quản lý của các cấp quản lý giáo dục, đánh giá cả khối lượng và chất lượng làm công tác giáo dục của các nhà giáo dục. Đánh giá là một quá trình bao gồm việc chuẩn bị cho đánh giá, thu thập, phân tích, xử lý các thông tin thu được, chuyển giao kết quả đến những người liên quan để có được những quyết định thích hợp. Sản phẩm của đánh giá là các thông tin và bằng chứng thu được trong quá trình đánh giá, các nhận định rút ra trên cơ sở các thông tin và bằng chứng thu được, các kết luận. Đánh giá có các chức năng cơ bản: - Xác nhận mức độ đạt được; - Điều chỉnh mục tiêu, nội dung, phương pháp; - Chẩn đoán.
9 Trong giáo dục đánh giá được tiến hành ở nhiều cấp độ khác nhau, với những mục đích khác nhau và trên những đối tượng khác nhau. Ở cấp độ vĩ mô là đánh giá hệ thống giáo dục của một quốc gia. Ở cấp độ này có thể đánh giá mức độ đầu tư cho giáo dục và hiệu quả của nó. Hoặc đánh giá kết quả của một cuộc cải cách về mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục/ đào tạo,.
Ở cấp độ trung gian là đánh giá một cơ sở giáo dục. Cấp độ này có thể đánh giá công tác cải tiến quản lý giáo dục hoặc tình hình cơ sở vật chất phục vụ cho quá trình giáo dục ở một sở giáo dục, một phòng giáo dục, một trường học,. Ở cấp độ vi mô là đánh giá giáo viên, đánh giá học sinh, đánh giá chương trình đào tạo của một ngành, .