ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP HẢI PHÒNG GIÁO TRÌNH Tên môn học: Giáo trình an toàn lao động NGHỀ: HÀN TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG Hải Phòng, năm 2019 1 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 2 LỜI GIỚI THIỆU Quátrìnhlaođộngtạoracủacảivậtchấtchoxãhội,conngƣờiluônphảitiếp xúc với máy móc, trang thiết bị, công cụ và môi trƣờng,…. Đây là một quá trình hoạt động phong phú, đa dạng và rất phức tạp, vì vậy luôn phát sinh những mối nguy hiểm và rủi ro làm cho ngƣời lao động có thể bị tai nạn hoặc mắc bệnh nghề nghiệp.
Để phòng ngừa và khắc phục tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, bảo vệ sức khỏengƣờilaođộngngàymộttốthơn,ngƣờisửdụnglaođộngcũngnhƣngƣờilaođộng cần đƣợc hiểu biết kiến thức và đƣợc huấn luyện về an toàn và vệ sinh lao động. Ở hầu hết các nƣớc tiên tiến trên thế giới các trƣờng Đại học, Cao đẳng, Trung học, và Dạy nghề đều đƣa giáo dục Bảo hộ lao động là một nội dung quan trọng trong trƣờng trình đào tạo của nhà trƣờng. Ở nƣớc ta trong những năm gầnđây, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đƣa giáo dục Bảo hộ lao động thành một môn học trong chƣơng trình đào tạo của nhiều trƣờng, ở cả cấp đào tạo đại học, cao đẳng, trung học cũng nhƣ dạynghề. Đáp ứng yêu cầu nghiên cứu, giảng dạy và học tập của học sinh, sinh viên trƣờng Cao đẳng Nghề Công nghiệp Thanh Hóa, cuốn giáo trình “An toàn lao động” đƣợc biên soạn dựa trên cơ sở kinh nghiệm giảng dạy đã đƣợc tích lũy vàkế thừa các giáo trình Bảo hộ lao động của nhiều trƣờng đã giảng dạy trong những năm gần đây ở nƣớc ta.
Tuy nhiên, do Bảo hộ lao động chƣa phải là môn học chuyên ngành đào tạo của nhà trƣờng nên cuốn sách chỉ đề cập những nội dung cơ bản để sinh viên nhận thức đúng đắn và những kiến thức cốt lõi của môn học để có thể vận dụng vào thực tiễn có hiệu quả hơn. Quá trình biên soạn giáo trình này mặc dù đã có nhiều cố gắng, song khó tránh khỏi những khiếm khuyết. Rất mong nhận đƣợc sự góp ý của các đồng nghiệp và bạn đọc để giáo trình đƣợc hoàn thiện hơn. Xin chân thành cảm ơn! Hải Phòng, ngày tháng năm 2019 Tổ môn 3 MỤC LỤC TUYÊN BỐBẢN QUYỀN.
3 GIÁO TRÌNHMÔN HỌC. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÔNG TÁC BẢO HỘLAOĐỘNG. 5 BÀI 1: MỘT SỐ KHÁI NIỆMCƠBẢN. 5 BÀI 2: MỤC ĐÍCH, Ý NGHĨA VÀ TÍNH CHẤT CỦA CÔNG TÁC BẢO HỘLAOĐỘNG.
10 BÀI 3: TRÁCH NHIỆM ĐỐI VỚI CÔNG TÁC BẢO HỘLAOĐỘNG. 14 CHƢƠNG II. VỆ SINH LAO ĐỘNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP KỸ THUẬTVỆ SINH. 18 BÀI 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KỸ THUẬT VỆ SINHLAOĐỘNG.
18 BÀI 2: VI KHÍ HẬU TRONGSẢN XUẤT. 23 BÀI 3: BỤI TRONGSẢN XUẤT. 28 BÀI 4 : TIẾNG ỒN VÀRUNGĐỘNG. 31 BÀI 5: THÔNG GIÓ TRONGCÔNG NGHIỆP.
35 BÀI 6: CHIẾU SÁNG TRONGSẢNXUẤT. 38 BÀI 7: BỨC XẠIONHOÁ. 40 BÀI 8: ĐIỆNTỪTRƢỜNG. 43 BÀI 9: AN TOÀN KHI LÀM VIỆC VỚI HÓA CHẤTĐỘC HẠI.
45 CHƢƠNG III. KỸ THUẬT AN TOÀN KHI SỬ DỤNG MÁY VÀTHIẾT BỊ. 49 BÀI 1: KỸ THUẬT AN TOÀN TRONG GIA CÔNGCƠKHÍ. 49 BÀI 2: KỸ THUẬT AN TOÀN ĐỐI VỚI THIẾT BỊNÂNGHẠ.
55 CHƢƠNG IV. KỸ THUẬT ANTOÀN ĐIỆN. 61 BÀI 1: NHỮNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ ANTOÀNĐIỆN. CÁC BIỆN PHÁP CẦN THIẾT ĐỂ BẢO ĐẢM ANTOÀNĐIỆN.
68 BÀI 3: XỬ LÝ VÀ CẤP CỨU NGƢỜI BỊĐIỆN GIẬT. KỸ THUẬT AN TOÀN PHÒNG CHỐNGCHÁYNỔ. 73 BÀI 1: MỘT SỐ KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀCHÁY,NỔ. 73 BÀI 2: NHỮNG BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNGCHÁY,NỔ.
76 BÀI 3: CÁC CHẤT CHỮA CHÁY, PHƢƠNG TIỆN VÀ THIẾT BỊ CHỮA CHÁY THÔNGDỤNG. 79 CHƢƠNG VI. THAO TÁC THỰC HÀNH CẤP CỨU NGƢỜI BỊ TAI NẠN LAO ĐỘNG83TÀI LIỆUTHAMKHẢO. 86 4 GIÁO TRÌNH MÔN HỌC Môn học: An toàn lao động Mã số môn học: MH 12 Vị trí, ý nghĩa, vai trò của môn học - Môn học đƣợc bố trí sau khi học xong các môn học sau: Giáo dục thể chất, Giáo dục quốc phòng; Ngoại ngữ; Điện kỹ thuật; Cơ kỹ thuật; Vật liệu Cơ khí, Vẽ kỹthuật.
- Là môn học cơ sở nghề bắtbuộc. - Trang bị cho học sinh kiến thức cơ sở, nền tảng để học tập và nghiên cứu các môn học chuyênngành. Mục tiêu môn học - Về Kiến thức: + Trình bày đƣợc mục đích, ý nghĩa, tính chất của công tác Bảo hộ lao động. + Trình bày đƣợc ảnh hƣởng của vi khí hậu, bụi, tiếng ồn, rung động, ánh sáng, và thông gió trong sản xuất đối với ngƣời lao động.
+ Trình bày đƣợc các biện pháp phòng cháy chữa cháy. + Trình bày đƣợc các kỹ thuật an toàn khi sử dụng máy và thiết bị. + Trình bày đƣợc các kỹ thuật an toàn khi sử dụng nguồn điện - Về Kỹnăng: +Phântíchđƣợccácnguyênnhângâytainạn laođộng,bệnhnghềnghiệpvà các biện pháp phòngchống. - Về năng lực tự chủ và tráchnhiệm + Ý thức đƣợc tầm quan trọng của công tác Bảo hộ lao động.
+ Ý thức đƣợc sự quan trọng khi thực hiện đúng các biện pháp và kỹ thuật an toàn trong sản xuất. Nội dung chính của môn học Chƣơng I. Những vấn đề chung về công tác Bảo hộ lao động ChƣơngII.Vệsinhlaođộngvàcácgiảiphápkỹthuậtvệsinh Chƣơng III. Kỹ thuật an toàn khi sử dụng máy và thiết bị Chƣơng IV.
Kỹ thuật an toànđiện Chƣơng V. Kỹ thuật an toàn phòng chống cháy nổ Chƣơng VI. Thao tác thực hành cấp cứu ngƣời bị tai nạn lao động 5 CHƢƠNG I. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÔNG TÁC BẢO HỘ LAO ĐỘNG MÃ CHƢƠNG: MH 12-1 Giới thiệu: Chƣơng I trình bày các khái niệm cơ bản về công tác Bảo hộ lao động, mục đích, ý nghĩa, tính chất và trách nhiệm đối với công tác Bảo hộ lao động.
Mục tiêu: - Nêu đƣợc khái niệm cơ bản về công tác Bảo hộ laođộng. - Trình bày đƣợc mục đích, ý nghĩa, tính chất công tác Bảo hộ laođộng. - Xác định đƣợc các yếu tố nguy hiểm và có hại phát sinh trong quá trình lao động. - Ý thức đƣợc tầm quan trọng của công tác Bảo hộ laođộng.
BÀI 1: MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN 1. LAOĐỘNG Laođộngcủaconngƣờilàmộtsựcốgắngbêntrongvàbênngoàithôngquamộtgiá trị nào đó để tạo nên những sản phẩm tinh thần, những động lực và những giá trị vật chất chocuộcsốngconngƣời. Trong quá trình lao động tạo ra của cải vật chất cho xã hội, con ngƣời luôn phải tiếp xúc với máy móc, trang thiết bị, công cụ và môi trƣờng. Đây là một quá trình hoạt động phong phú, đa dạng và rất phức tạp, vì vậy luôn phát sinh những mối nguy hiểm và rủi ro.
làm cho ngƣời lao động có thể bị tai nạn hoặc mắcbệnh nghề nghiệp, vì vậy vấn đề đặt ra là làm thế nào để hạn chế đƣợc tai nạn lao động đến mức thấp nhất. Một trong những biện pháp tích cực nhất đó là giáo dục ý thức bảo hộ lao động cho mọi ngƣời và làm cho mọi ngƣời hiểu đƣợc tầm quan trọng của công tác bảo hộ laođộng. ĐIỀU KIỆN LAOĐỘNG Điều kiện lao động là tổng thể các yếu tố kỹ thuật, tổ chức lao động, kinh tế, xã hội, tự nhiên thể hiện qua quá trình công nghệ, công cụ lao động, đối tƣợng lao động, môi trƣờng lao động, năng lực của ngƣời lao động và sự tác động qua lại giữa các yếu tố đó tạo điều kiện cần thiết cho quá trình hoạt động của con ngƣời trong quá trình lao động sản xuất. Điều chúng ta quan tâm là các yếu tố biểu hiện điều kiện lao động có ảnh hƣởng nhƣ thế nào đến sức khoẻ và tính mạng của con ngƣời.
Để có thể làm tốt công tác bảo hộ lao động, cần phải đánh giá đƣợc các yếu tố điều kiện lao động, đặc biệt là phải phát hiện và xử lý đƣợc các yếu tố thuận lợi, không thuận lợi đe dọa đến an toàn và sức khoẻ của ngƣời lao động trong quá trình lao động. Các yếu tố của điều kiện lao động bao gồm : 6 - Cơsởvậtchất:máy,thiếtbị,côngcụ,nhàxƣởng - Môi trƣờng lao động: vi khí hậu, nồng độ bụi, tiếng ồn, rung động, chiếu sáng,. - Lựclƣợnglaođộng:độtuổi,trìnhđộchuyênmôn,sứckhỏe,giớitính,…. - Chế độ lao động, trợ cấp, phụcấp,….
- Các yếu tố kinh tế, văn hoá xã hội, liên quan đến trạng thái tâm lý ngƣời lao động. Trong các điều kiện lao động không thuận lợi đƣợc chia ra làm hai loại chính: - Những yếu tố gây chấn thƣơng – Tai nạn laođộng. - Những yếu tố có hại đến sức khoẻ – Gây bệnh nghềnghiệp. Để đánh giá, phân tích điều kiện lao động, cần phải tiến hành đánh giá, phân tích đồng thời trong mối quan hệ tác động qua lại của tất cả các yếu tố trên.
CÁC YẾU TỐ NGUY HIỂM VÀ CÓHẠI 3. Các yếu tố nguy hiểm a. Kháiniệm Là những yếu tố của điều kiện lao động xấu, chúng phát sinh và tồn tại trong quá trình ngƣời lao động thực hiện nhiệm vụ, công việc đƣợc giao. Chúng có khả năng đe doạ tính mạng và sức khoẻ ngƣời lao động, là nguy cơ chính gây tai nạn lao động.
Các yếu tố nguyhiểm - Nguy hiểm điện: tùy theo từng cấp độ điện áp và cƣờng độ dòng điện mà có thể tạo nguy cơ điện giật, phóng điện, điện từ trƣờng hay cháy do chập điện, quá tảiđiện,. - Nguy hiểm nhiệt: thƣờng xuất hiện ở các lò nung vật liệu, kim loại nóng chảy,. tạo nguy cơ bỏng, cháynổ. - Nguy hiểm cháy, nổ: phát sinh do các sự cố công nghệ, bảo quản các chất, nguyên vật liệu dễ cháy nổ không đảm bảo antoàn,.
- Nguy hiểm do vật rơi, đổ, sập, vật văng bắn: thƣờng là hậu quả của trạngthái vật chất không bền vững, không ổn định gây ra nhƣ sập lò, vật rơi từ trên cao, đổtƣờng;vậtvăngbắntừcácmáymóc,máytiện,đávăngtrongnổmìn,. - Các bộ phận truyền động và chuyển động: nhƣ những trục máy, bánh răng, sự chuyển động của bản thân máy móc nhƣ ô tô, máy trục, máy khoan,.tạo nguy cơ cuốn, kẹp, cắt,.Tai nạn gây ra có thể làm ngƣời lao động bị thƣơng hoặc tử vong. Các yếu tố cóhại a. Kháiniệm Là những yếu tố của điều kiện lao động không thuận lợi phát sinh hoặc tồn tại trong khi NLĐ thực hiện nhiệm vụ, công việc đƣợc giao, vƣợt qua giới hạn của tiêu chuẩn cho phép, là nguyên nhân chính gây nên các tình trạng bệnh lí và bệnh nghề nghiệp cho ngƣời lao động.
Các yếu tố có hại trong sảnxuất - Cácyếutốvậtlý:Nhiệtđộ,độẩm,tiếngồn,rungđộng,cácbứcxạcóhại,bụi,…. - Cácyếutốhoáhọc:Cácchấtđộc,cácloạihơi,khí,bụiđộc,cácchấtphóngxạ… - Các yếu tố sinh vật, vi sinh vật: Các loại vi khuẩn, siêu vi khuẩn, ký sinh trùng, côn trùng, động vật có nọcđộc….