Giáo trình Kỹ thuật truyền hình ngành Điện tử công nghiệp - Trường Cao đẳng Nghề số 20

Chương trình kỹ thuật truyền hình nghề điện tử công nghiệp hệ cao đẳng nghề cung cấp kiến thức, kỹ năng vận hành, lắp đặt và sửa chữa thiết bị.

• Tác giả: Đoàn Văn Trường
• Trường học: Trường Cao đẳng Nghề số 20 - Quân khu 3
• Chuyên ngành: Điện tử công nghiệp
• Đề tài: Giáo trình Kỹ thuật truyền hình
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2022

Tóm tắt

I. Tổng quan kỹ thuật truyền hình nghề điện tử công nghiệp

Kỹ thuật truyền hình là môn học chuyên ngành bắt buộc trong chương trình đào tạo nghề điện tử công nghiệp trình độ cao đẳng nghề. Môn học cung cấp toàn bộ nền tảng lý thuyết và kỹ năng thực hành về truyền dẫn tín hiệu hình ảnh, âm thanh vô tuyến. Cấu trúc chương trình bao gồm hai phần chính: kỹ thuật truyền hình đen trắng và truyền hình màu. Sinh viên tiếp cận quy trình xử lý tín hiệu từ tầng cao tần, trung tần, tách sóng đến khối khuếch đại công suất hiển thị. Bên cạnh đó, môn học rèn luyện kỹ năng phân tích sơ đồ nguyên lý mạch điện tử phức tạp. Người học nắm vững chức năng từng linh kiện trong bộ nguồn xung, khối quét dòng và quét mành. Nền tảng này giúp kỹ thuật viên dễ dàng thích ứng với các hệ thống thiết bị hiển thị công nghiệp hiện đại. Việc trang bị kiến thức truyền hình tạo tiền đề vững chắc cho việc bảo trì các thiết bị quang điện tử tự động hóa.

1.1. Mục tiêu đào tạo môn kỹ thuật truyền hình hệ cao đẳng

Chương trình đào tạo hướng đến mục tiêu chuẩn hóa kiến thức chuyên môn và kỹ năng tay nghề cho sinh viên điện tử công nghiệp. Học viên hiểu rõ nguyên lý thu phát vô tuyến truyền hình, cấu tạo đèn hình và ma trận giải mã màu NTSC, PAL. Quá trình học tập rèn luyện khả năng đọc bản vẽ sơ đồ mạch, sử dụng thành thạo dao động ký và đồng hồ vạn năng. Sinh viên có thể xác định chính xác các điểm đo chuẩn, dạng sóng dao động và mức điện áp một chiều trên bo mạch. Kết thúc môn học, kỹ thuật viên tự tin vận hành, chẩn đoán và khắc phục hư hỏng thiết bị điện tử dân dụng lẫn công nghiệp.

1.2. Chuẩn đầu ra và năng lực nghề nghiệp của sinh viên

Sinh viên tốt nghiệp đạt năng lực thực hiện độc lập quy trình kiểm tra và sửa chữa toàn diện máy thu hình. Kỹ năng cốt lõi bao gồm định vị linh kiện hỏng, thay thế linh kiện dán bán dẫn và hiệu chỉnh thông số kỹ thuật tối ưu. Học viên làm chủ phương pháp mở mã service để thiết lập cấu hình tham số hệ thống điều khiển. Năng lực tư duy logic và kỹ thuật đo kiểm giúp giải quyết nhanh các lỗi mất đồng bộ, méo tuyến tính hoặc mất nguồn. Sinh viên sẵn sàng đảm nhận vị trí kỹ thuật viên bảo trì tại các nhà máy sản xuất thiết bị điện tử, dây chuyền quang điện tử.

II. Phân tích các khối kỹ thuật truyền hình nghề điện tử công nghiệp

Máy thu hình là một hệ thống điện tử phức tạp gồm nhiều khối chức năng phối hợp chặt chẽ. Khối nguồn đóng vai trò chuyển đổi và ổn định điện áp cung cấp cho toàn bộ hệ thống mạch. Khối quét ngang và quét dọc chịu trách nhiệm tạo dòng điện răng cưa lái tia điện tử quét qua màn hình. Khi khối quét gặp trục trặc, màn ảnh xuất hiện các hiện tượng như vạch sáng ngang, co giãn hình hoặc mất đồng bộ dọc, ngang. Khối xử lý tín hiệu bao gồm bộ kênh, mạch trung tần, tách sóng và giải mã sắc chói. Tín hiệu video sau khi giải mã sẽ đưa đến mạch khuếch đại công suất sắc để điều khiển đèn hình phát xạ ánh sáng. Mạch điều khiển vi xử lý quản lý toàn bộ hoạt động bật tắt nguồn, chuyển kênh và tinh chỉnh thông số hình ảnh qua giao tiếp bus số. Bất kỳ sự sai lệch điện áp hay xung dao động tại các khối này đều làm gián đoạn quá trình hiển thị hình ảnh.

2.1. Phân tích nguyên lý hoạt động của hệ thống quét hình

Hệ thống quét hình đảm bảo tái tạo trung thực khung hình qua hai quá trình quét ngang và quét dọc. Mạch quét ngang tạo dao động tần số cao điều khiển tầng kích và sò công suất dòng, đồng thời tạo cao áp cho đèn hình qua biến áp cao áp. Mạch quét dọc tạo dòng răng cưa tần số thấp đưa vào cuộn lái tia mành để mở rộng khung hình theo chiều đứng. Sự cố mất xung kích dòng hoặc hỏng transistor công suất sẽ khiến máy ngắt mở nguồn hoặc mất ánh sáng hoàn toàn. Lỗi linh kiện định thời ở mạch mành dẫn đến tình trạng co méo hình ảnh, xuất hiện đường hồi quét hoặc màn hình chỉ còn một vạch sáng ngang.

2.2. Các dạng hư hỏng đặc trưng ở mạch xử lý tín hiệu màu

Mạch xử lý tín hiệu màu đảm nhận nhiệm vụ tách và giải mã các thành phần tín hiệu chói Y cùng tín hiệu hiệu số màu. Hư hỏng thường gặp gồm hiện tượng mất màu hoàn toàn, sai hệ màu hoặc hình ảnh bị nhòe màu sắc tố. Nguyên nhân bắt nguồn từ lỗi thạch anh dao động tái lập sóng mang màu, hỏng IC giải mã hoặc sai lệch điện áp phân cực mạch ma trận. Ngoài ra, sự suy giảm hệ số khuếch đại của ba transistor công suất sắc RGB trên đuôi đèn hình gây ra hiện tượng màn hình ám đơn sắc đỏ, lục hoặc lam. Đo kiểm xung burst và điện áp cực catot giúp định vị nhanh linh kiện hỏng.

III. Phương pháp sửa chữa kỹ thuật truyền hình nghề điện tử công nghiệp

Quy trình sửa chữa thiết bị truyền hình đòi hỏi tính kỷ luật và phương pháp tư duy khoa học. Kỹ thuật viên tiến hành theo năm bước tiêu chuẩn: quan sát hiện tượng, phán đoán khoanh vùng, đo kiểm linh kiện, sửa chữa thay thế và chạy thử bàn giao. Bước quan sát hiện tượng kết hợp màn hình và âm thanh giúp kỹ thuật viên xác định khối chức năng nghi ngờ hỏng. Phương pháp đo điện áp tĩnh một chiều và đo dạng xung dao động động là hai kỹ thuật chủ đạo. Việc kiểm tra chế độ điện áp UBE và UCE trên các transistor công suất giúp phát hiện nhanh trạng thái chập, đứt hoặc rò rỉ bán dẫn. Khi kiểm tra mạch nguồn xung và cao áp, thợ kỹ thuật phải tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc an toàn điện cao áp nhằm chống giật và bảo vệ thiết bị đo. Tinh chỉnh các biến trở hồi tiếp hoặc mở mã service hỗ trợ khôi phục chuẩn xác các tham số kích thước và độ tuyến tính màn hình.

3.1. Các bước khoanh vùng và xử lý sự cố khối quét dọc

Quy trình xử lý sự cố khối quét mành bắt đầu bằng việc quan sát dạng hiển thị trên màn sáng. Hiện tượng màn hình xuất hiện một vạch sáng ngang chỉ ra mạch quét mành mất hoàn toàn dao động hoặc hỏng IC công suất. Kỹ thuật viên tiến hành kiểm tra nguồn cấp VCC 24V trên tụ lọc chính cạnh IC công suất. Tiếp theo, đo kiểm điện áp phân cực tại các chân ngõ vào và ngõ ra của IC mành để khoanh vùng hư hỏng do linh kiện hay mất xung kích. Nếu nguồn cấp đầy đủ nhưng IC không xuất tín hiệu, kỹ thuật viên tiến hành thay thế IC công suất mành cùng các tụ hóa lọc xung xung quanh.

3.2. Kỹ thuật đo kiểm và khắc phục lỗi mất đồng bộ dòng

Hiện tượng mất đồng bộ dòng khiến hình ảnh bị đổ chéo và xuất hiện các sọc dưa trên màn hình máy thu. Lỗi này bắt nguồn từ việc sai lệch tần số quét dòng do hỏng mạch so pha AFC hoặc mất xung đồng bộ ngang H.sync. Kỹ thuật viên tiến hành hiệu chỉnh núm triết áp H.Hold để tái lập dao động chuẩn. Trường hợp hiệu chỉnh không đạt kết quả, kỹ thuật viên dùng máy hiện sóng kiểm tra đường truyền xung đồng bộ từ tầng tách sóng sang mạch so pha. Tiếp tục kiểm tra các điện trở, diode và tụ dẫn xung hồi tiếp AFC từ biến áp cao áp về để thay thế linh kiện lỗi.

IV. Ứng dụng thực tiễn kỹ thuật truyền hình nghề điện tử công nghiệp

Kỹ thuật truyền hình đóng vai trò hạt nhân trong việc hình thành tư duy kỹ thuật cho sinh viên điện tử công nghiệp trình độ cao đẳng nghề. Những nguyên lý về xử lý tín hiệu tương tự, điều biến tần số, xung quét và nguồn xung chuyển mạch không chỉ giới hạn trong máy thu hình dân dụng. Kiến thức này mở rộng trực tiếp sang các hệ thống hiển thị công nghiệp, màn hình giám sát trung tâm điều khiển SCADA và hệ thống camera công nghiệp CCTV. Kỹ thuật viên sở hữu kỹ năng phân tích mạch quét và giải mã màu có khả năng tiếp cận nhanh chóng công nghệ màn hình LED, LCD và OLED hiện đại. Việc rèn luyện bài bản từ sơ đồ khối đến quy trình đo kiểm giúp sinh viên xây dựng tác phong làm việc chuẩn mực, an toàn và hiệu quả. Đây là bệ phóng vững chắc giúp nguồn nhân lực kỹ thuật cao đáp ứng tốt nhu cầu tuyển dụng khắt khe tại các tập đoàn sản xuất điện tử tự động hóa.

4.1. Ứng dụng kiến thức truyền hình trong tự động hóa nhà máy

Các dây chuyền sản xuất công nghiệp hiện đại sử dụng rộng rãi màn hình hiển thị HMI và hệ thống xử lý thị giác máy tính Machine Vision. Nền tảng kỹ thuật truyền hình trang bị cho kỹ sư khả năng xử lý tín hiệu video, ghép nối đường truyền camera quan sát và tinh chỉnh đồng bộ hiển thị. Kỹ thuật viên nhanh chóng chẩn đoán các lỗi nhiễu xung nguồn, méo biên độ tín hiệu hoặc suy hao đường truyền cáp đồng trục. Sự am hiểu về giao tiếp tín hiệu và mạch khuếch đại quang điện giúp tối ưu hóa hệ thống kiểm soát chất lượng sản phẩm trên dây chuyền tự động hóa.

4.2. Cơ hội phát triển nghề nghiệp ngành điện tử công nghiệp

Sinh viên tốt nghiệp cao đẳng nghề điện tử công nghiệp am hiểu kỹ thuật truyền hình sở hữu lợi thế cạnh tranh lớn trên thị trường lao động. Cơ hội việc làm rộng mở tại các trung tâm bảo hành thiết bị điện tử, nhà máy sản xuất linh kiện bán dẫn và doanh nghiệp lắp ráp màn hình. Kỹ thuật viên có thể đảm nhận các vị trí chuyên viên kiểm thử chất lượng QA/QC, kỹ thuật viên sửa chữa bo mạch hoặc quản lý vận hành hệ thống âm thanh, hình ảnh chuyên nghiệp. Năng lực thực hành vững vàng mở ra lộ trình thăng tiến thuận lợi lên các vị trí trưởng nhóm kỹ thuật và quản lý xưởng sản xuất.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Kỹ thuật truyền hình là tài liệu giảng dạy chuyên ngành thuộc chương trình đào tạo nghề Điện tử công nghiệp ở trình độ Cao đẳng nghề. Giáo trình do tác giả Đoàn Văn Trường biên soạn năm 2022, được phát hành dưới dạng lưu hành nội bộ tại Khoa Điện - Điện tử - Điện lạnh thuộc Trường Cao đẳng nghề số 20 (Quân khu 3). Trong cấu trúc chương trình đào tạo kỹ thuật điện tử, mô-đun này giữ vị trí khối kiến thức chuyên môn cốt lõi, liên kết trực tiếp giữa các lý thuyết mạch điện tử cơ bản với ứng dụng sửa chữa, vận hành thiết bị thu phát tín hiệu hình ảnh thực tế.

Mục tiêu học tập của giáo trình là trang bị cho học viên hệ thống nguyên lý xử lý tín hiệu hình ảnh và âm thanh tương tự (analog) cũng như tín hiệu hiển thị số trên màn hình tinh thể lỏng (LCD). Sau khi hoàn thành học phần, người học có khả năng đọc hiểu sơ đồ khối, phân tích mạch nguyên lý chi tiết, nhận diện chức năng của từng linh kiện trong các tầng mạch máy thu hình; đồng thời thực hiện chuẩn xác quy trình đo kiểm, khoanh vùng và sửa chữa các dạng hư hỏng phần cứng điển hình.

Giáo trình có dung lượng 292 trang, được cấu trúc thành 3 phần chính đi kèm phụ lục mở mã Service:

• Phần 1: Truyền hình đen trắng (Bài 1 đến Bài 5)
• Phần 2: Truyền hình màu (Bài 1 đến Bài 6 và phương pháp mở mã Service)
• Phần 3: Tổng quan về Tivi LCD (Chương 1 đến Bài 8)

Cách tiếp cận của tài liệu là kết hợp chặt chẽ giữa việc phân tích giải tích mạch nguyên lý và thiết lập quy trình kiểm tra thực nghiệm 5 bước tại xưởng thực hành. Điểm đặc sắc của tài liệu nằm ở việc mô tả chi tiết các thông số kỹ thuật theo các tiêu chuẩn quốc tế (OIRT, CCIR, FCC), kết hợp sơ đồ mạch thực tế của các dòng máy cụ thể như Samsung 359R, Panasonic TX-32LE, LCD Sharp và IC xử lý video MX88L284.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

1. Phần 1 - Bài 1 & Phần 2 - Bài 1 (Đại cương và tiêu chuẩn truyền hình): Trình bày lịch sử hình thành, phổ bức xạ điện từ (dải nhìn thấy từ 380 nm đến 780 nm), thuyết ba màu cơ bản (Red, Green, Blue) và quy luật pha trộn màu. Phân tích các tiêu chuẩn truyền hình: OIRT (625 dòng, 25 hình/s, tần số dòng $f_H = 15625\text{ Hz}$, tần số mành $f_V = 50\text{ Hz}$, trung tần hình 38 MHz, khoảng cách sóng mang hình - tiếng 6,5 MHz), CCIR (khoảng cách 5,5 MHz) và FCC (525 dòng, 30 hình/s, $f_H = 15750\text{ Hz}$, $f_V = 60\text{ Hz}$, trung tần hình 45,75 MHz). Thiết lập phương trình chói $Y = 0{,}3R + 0{,}59G + 0{,}11B$, tín hiệu hiệu màu $I, Q$, kỹ thuật điều biến nén SAM (Suppressed Amplitude Modulation) trên sóng mang phụ $f_{SC} = 3{,}58\text{ MHz}$, điều chế vuông góc và tín hiệu lóe màu (Color Burst 8–12 chu kỳ).
2. Phần 1 - Bài 2 & Phần 2 - Bài 2 (Khối nguồn điện): Cung cấp nguyên lý biến áp hạ áp từ 220VAC xuống 18VAC, mạch chỉnh lưu cầu diode, tụ lọc nguồn chính 2200µF/25V và mạch ổn áp tuyến tính dùng transistor công suất kết hợp mạch lấy mẫu, áp chuẩn diode Zener ($D_z$) và transistor dò sai nhằm duy trì nguồn cấp ổn định 12VDC.
3. Phần 1 - Bài 3 & Phần 2 - Bài 3 (Đèn hình CRT đen trắng và màu): Phân tích cấu tạo đèn tia điện tử: sợi đốt (Filament 12VDC hoặc 6,3VDC), cực Katot phát xạ, lưới khiển G1 (-100VDC khi tắt máy), lưới gia tốc G2 (+110V), cực Anode cao áp ($HV = 10\text{ kV}$) và lớp phosphor. Hướng dẫn chế độ phân cực, điều chỉnh độ sáng (Bright), độ tương phản (Contrast) và kiểm tra độ già hóa của đèn hình.
4. Phần 1 - Bài 4 & Phần 2 - Bài 4 (Hệ thống quét hình): Khảo sát mạch quét ngang gồm mạch so pha xung $H.sync$ với xung hồi tiếp AFC, dao động dòng 15625 Hz (triết áp H.Hold), tầng kích dòng, tầng công suất và biến áp cao áp FBT. Khảo sát mạch quét dọc gồm mạch dao động mành nghẹt 50 Hz hoặc IC tích hợp, triết áp V.Hold, V.Size (chỉnh chiều cao), V.Lin (chỉnh tuyến tính) và tầng công suất kéo - đẩy điều khiển cuộn lái tia.
5. Phần 1 - Bài 5 & Phần 2 - Bài 5 (Mạch xử lý tín hiệu): Trình bày nguyên lý bộ kênh (Tuner) chọn sóng và đổi tần ($f_{IF} = f_{OSC} - f_{RF}$), mạch khuếch đại trung tần IF (31,5 MHz – 38 MHz), tách sóng thị tần (Video Detector), mạch khuếch đại thị tần, mạch tự động điều khiển độ khuếch đại (AGC), mạch tự động giới hạn độ sáng (ABL), mạch tách xung đồng bộ qua mạch tích phân ($V.sync$) và vi phân ($H.sync$), mạch xử lý trung tần tiếng 6,5 MHz và tách sóng FM ra loa.
6. Phương pháp mở mã Service (Trang 161–171): Tổng hợp thao tác truy cập chế độ Service Menu trên 15 dòng máy và nhà sản xuất: Panasonic, JVC, Sharp, Toshiba, Sony, Hitachi, Samsung, LG, Daewoo, Trung Quốc, Belco, Hanel DTC2162S, TCL-1475, VTB và VTB A2921.
7. Phần 3 (Tổng quan về Tivi LCD): Nghiên cứu sơ đồ khối LCD, phân tích khối nguồn máy Panasonic TX-32LE, khối cao áp (Inverter) của Sharp, khối điều khiển vi xử lý, khối xử lý tín hiệu video giải mã và Video Scaler (IC MX88L284), bộ chuyển đổi tín hiệu tương tự sang số (A/D Converter), cấu trúc tấm nền tinh thể lỏng (LCD Panel, tấm lọc màu, phân cực, IC Drive, giao tiếp tín hiệu vi sai LVDS) và khối đường tiếng LCD.

Progression logic: Nội dung phát triển từ cơ sở vật lý quang học và mạch điện tử tương tự căn bản $\rightarrow$ nguyên lý mã hóa/giải mã hệ thống truyền hình màu CRT $\rightarrow$ công nghệ xử lý tín hiệu số và tấm nền hiển thị tinh thể lỏng LCD.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết nền tảng (Fundamental theories): Lý thuyết tổng hợp màu sắc (màu cộng RGB); lý thuyết lan truyền sóng điện từ và phân bố dải tần số; lý thuyết quét ảnh xen dòng (interlaced scanning) để giảm tần số truyền dẫn mà vẫn đảm bảo độ mịn hình ảnh; lý thuyết điều chế biên độ (AM) cho đường hình và điều tần (FM) cho đường tiếng.
• Nguyên lý cốt lõi (Core principles): Nguyên lý điều chế biên độ nén và điều chế vuông góc nhằm ghép tín hiệu chói ($Y$) và hai tín hiệu sắc ($I, Q$) vào cùng một dải thông kênh truyền; nguyên lý tạo xung quét răng cưa điều khiển lái tia điện tử bằng từ trường; nguyên lý phân cực đèn chân không CRT; nguyên lý phân cực ánh sáng và khúc xạ qua lớp tinh thể lỏng dưới tác động điện trường.
• Khung tiêu chuẩn kỹ thuật (Essential frameworks): Hệ thống chuẩn kỹ thuật truyền hình OIRT, FCC, CCIR; mô hình phân cấp chức năng phần cứng máy thu hình: Khối đầu vào (Tuner/IF) $\rightarrow$ Tách sóng/Xử lý video - audio $\rightarrow$ Khối đồng bộ và quét hình $\rightarrow$ Khối hiển thị hình ảnh và nguồn nuôi.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Đọc, bóc tách và phân tích sơ đồ nguyên lý mạch điện máy thu hình đen trắng, tivi màu CRT và tivi LCD; đo kiểm các giá trị điện áp một chiều ($U_{BE}$, $U_{CE}$, điện áp B2, nguồn $V_{CC}$), kiểm tra dạng sóng và biên độ xung; thực hiện thao tác mở mã phần mềm Service Mode để hiệu chỉnh thông số hệ thống.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phán đoán và phân tích nguyên nhân lỗi dựa trên hiện tượng thực tế trên màn ảnh và loa (ví dụ: màn hình có một vạch sáng ngang, mất đồng bộ đổ chéo sọc dưa, hình trôi dọc, màn sáng mịn mất hình có tia quét ngược, hình uốn éo kèm tiếng ù 50Hz); đối chiếu thông số đo đạc với biểu đồ điện áp danh định để xác định chính xác tầng mạch bị hỏng.
• Năng lực thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Thực hiện thành thạo quy trình 5 bước trong chẩn đoán và sửa chữa bo mạch điện tử; kỹ năng hàn/thay thế linh kiện thụ động (tụ hóa lọc nguồn, tụ hồi tiếp, biến trở vi chỉnh), linh kiện bán dẫn công suất (transistor dòng/mành, diode cầu), thạch anh cộng hưởng (6,5 MHz, 3,58 MHz) và các IC chức năng chuyên dụng.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp đào tạo tích hợp mô-đun nghề nghiệp, kết nối lý thuyết giải tích mạch với các bài tập thực hành sửa chữa tại xưởng. Mỗi bài học đều mở đầu bằng sơ đồ khối chức năng, đi sâu vào phân tích mạch nguyên lý linh kiện và kết thúc bằng bài thực hành sửa chữa pan bệnh cụ thể.

Tài liệu cung cấp hệ thống bài tập tình huống (case studies) gắn liền với các hư hỏng thực tế của từng khối mạch:

• Khối nguồn: Xử lý sự cố không vào điện do cháy biến áp, đứt cầu chì, hỏng diode; hiện tượng hình ảnh uốn éo có tiếng ù do khô tụ lọc nguồn chính 2200µF hoặc hỏng mạch ổn áp.
• Hệ thống quét: Xử lý lỗi mất ánh sáng do mất cao áp ($HV = 10\text{ kV}$, $B2 = 110\text{V}$); lỗi mất đồng bộ dòng hình đổ xiên sọc dưa do sai triết áp H.Hold hoặc hỏng mạch so pha; lỗi màn hình chỉ còn một vạch sáng ngang do mất nguồn $V_{CC}$ hoặc hỏng IC công suất mành; lỗi méo tuyến tính dọc do khô tụ hồi tiếp (1µF đến 22µF).
• Mạch tín hiệu: Xử lý hiện tượng màn ảnh chỉ có nhiễu không có hình do hỏng bộ kênh hoặc mất áp AGC 6V; hiện tượng màn sáng mịn có tia quét ngược do mất nguồn 110V tầng khuếch đại thị tần hoặc sai phân cực transistor.

Tất cả các bài thực hành đều được chuẩn hóa theo quy trình kỹ thuật 5 bước:

1. Bước 1: Quan sát hiện tượng hiển thị và âm thanh trên máy thu hình.
2. Bước 2: Phán đoán và khoanh vùng khối chức năng nghi ngờ hư hỏng.
3. Bước 3: Đo đạc kiểm tra thông số điện áp, trở kháng của linh kiện trong vùng khoanh vùng.
4. Bước 4: Thay thế linh kiện hư hỏng, cấp nguồn và chạy thử nghiệm.
5. Bước 5: Đánh giá độ ổn định và bàn giao thiết bị.

Phương pháp đánh giá kết quả học tập bao gồm kiểm tra lý thuyết (khả năng giải thích sơ đồ khối, tính toán tần số IF, hiểu các tiêu chuẩn truyền hình) và kiểm tra kỹ năng thực hành (tốc độ khoanh vùng pan bệnh, kỹ thuật đo kiểm tra điện áp $U_{BE} \approx 0{,}6\text{V}$, $U_{CE} \approx \frac{2}{3}V_{CC}$, căn chỉnh triết áp V.Hold, V.Lin, V.Size và thay thế linh kiện đúng thông số kỹ thuật). Học viên tự học cần bám sát việc đối chiếu sơ đồ mạch in với sơ đồ nguyên lý trong giáo trình, đo kiểm kiểm chứng từng mức điện áp được ghi chú trong các bài học.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Giáo trình Kỹ thuật truyền hình (năm 2022) của tác giả Đoàn Văn Trường phản ánh sự mở rộng cấu trúc chương trình đào tạo từ thiết bị truyền hình tương tự truyền thống sang thiết bị hiển thị hiện đại:

• Cập nhật công nghệ hiển thị màn hình tinh thể lỏng (LCD): Khác với các tài liệu chỉ tập trung vào đèn hình tia điện tử CRT, giáo trình dành riêng Phần 3 với 8 chương/bài để phân tích toàn diện công nghệ tivi LCD. Nội dung bao gồm nguyên lý hoạt động của khối nguồn xung LCD, khối cao áp tạo sáng đèn nền (Backlight Inverter), khối vi xử lý điều khiển và cấu tạo chi tiết của tấm nền LCD (LCD Panel, tấm phân cực, tấm lọc màu, IC Drive).
• Tích hợp các công nghệ xử lý tín hiệu số: Giáo trình giới thiệu mạch biến đổi tương tự sang số (A/D Converter) cho tín hiệu đầu vào từ máy tính, mạch Video Scaler sử dụng IC chuyên dụng MX88L284, và mạch điều khiển màn hình theo chuẩn truyền dữ liệu vi sai điện áp thấp (LVDS - Low Voltage Differential Signaling).
• Ứng dụng thực tế trên các dòng máy thương mại: Tài liệu phân tích trực tiếp sơ đồ khối nguồn của máy Panasonic model TX-32LE, khối cao áp LCD màn hình Sharp, mạch đồng bộ của tivi Samsung 359R, cùng các mạch tích hợp xử lý tín hiệu.
• Bổ sung hướng dẫn mở mã Service phần mềm: Cung cấp quy trình bấm phím mở mã cài đặt kỹ thuật (Service Mode) cho 15 hệ máy thông dụng (Sony, Panasonic, Samsung, LG, Toshiba, Sharp, JVC, Hitachi, Daewoo, TCL-1475, Hanel DTC2162S, VTB, Belco, máy Trung Quốc), hỗ trợ trực tiếp công tác sửa chữa, căn chỉnh lại hình học và màu sắc mà không cần can thiệp phần cứng.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp và kỹ thuật ứng dụng:

• Sinh viên, học viên: Dành cho sinh viên năm thứ hai hoặc năm thứ ba theo học trình độ Cao đẳng nghề và Trung cấp nghề thuộc nghề Điện tử công nghiệp, Điện tử dân dụng và Kỹ thuật viễn thông - truyền hình.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các mô-đun nền tảng bao gồm: Mạch điện tử (nguyên lý khuếch đại BJT, diode, mạch cộng hưởng LC), Kỹ thuật xung - số (mạch tích phân, vi phân, cổng logic, tín hiệu xung), và Đo lường điện tử (sử dụng thành thạo đồng hồ vạn năng VOM, máy tạo sóng và dao động ký).
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng giáo trình làm bài giảng lưu hành nội bộ, xây dựng đề cương bài giảng lý thuyết, giáo án thực hành tích hợp và thiết kế các bài kiểm tra đánh giá kỹ năng nghề tại xưởng.
• Kỹ thuật viên và người tự học: Tài liệu hỗ trợ các thợ kỹ thuật sửa chữa thiết bị điện tử dân dụng tra cứu sơ đồ khối, bảng thông số điện áp chuẩn, quy trình phân tích hư hỏng và các cú pháp mở mã Service của các hãng máy thu hình.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn cho sinh viên, học viên cao đẳng nghề ngành Điện tử công nghiệp, giảng viên giảng dạy mô-đun kỹ thuật truyền hình và kỹ thuật viên bảo trì, sửa chữa thiết bị nghe nhìn.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?

Người học cần có kiến thức cơ sở về linh kiện điện tử (R, L, C, Diode, Transistor BJT, IC), nguyên lý các mạch khuếch đại, mạch tạo dao động, mạch nguồn chỉnh lưu, cùng kỹ năng sử dụng đồng hồ đo điện áp và dòng điện.

3. Điểm khác biệt của tài liệu này so với các giáo trình khác?

Giáo trình bao quát tiến trình công nghệ từ tivi đen trắng, tivi màu CRT đến tivi LCD. Điểm khác biệt là cấu trúc bài học luôn gắn liền lý thuyết mạch với quy trình sửa chữa thực tế 5 bước và cung cấp bảng mã mở Service cho 15 hãng tivi.

4. Làm sao để tự học giáo trình hiệu quả?

Người học nên nghiên cứu tuần tự từng khối mạch theo sơ đồ khối tổng quát, phân tích sơ đồ nguyên lý chi tiết, ghi nhớ các mức điện áp danh định (ví dụ: $HV = 10\text{ kV}$, $G2 = 110\text{V}$, $V_{CC} = 12\text{V}/24\text{V}$, $AGC \approx 6\text{V}$), sau đó áp dụng quy trình 5 bước để giải quyết các bài tập pan bệnh trong sách.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?

Giáo trình tích hợp đầy đủ sơ đồ mạch nguyên lý (như hình 2.2, 3.3, 4.2, 4.5, 4.6), sơ đồ khối của các dòng máy thực tế (Samsung 359R, Panasonic TX-32LE, Sharp LCD) và danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành tại trang 292.

---

Kết luận

Giáo trình Kỹ thuật truyền hình do Đoàn Văn Trường biên soạn (2022) là tài liệu đào tạo chuyên môn có cấu trúc hệ thống, phản ánh đầy đủ các nguyên lý xử lý tín hiệu truyền hình tương tự và kỹ thuật hiển thị LCD. Giá trị kỹ thuật của giáo trình thể hiện qua việc chuẩn hóa kiến thức lý thuyết theo các tiêu chuẩn quốc tế (OIRT, CCIR, FCC) kết hợp với các bài thực hành chẩn đoán mạch cụ thể.

Lộ trình học tập khuyến nghị:

1. Nắm vững đại cương tiêu chuẩn truyền hình và sơ đồ khối chức năng truyền hình đen trắng.
2. Phân tích nguyên lý mã hóa/giải mã màu, mạch quét dòng, quét mành và mạch đèn hình màu CRT.
3. Nghiên cứu công nghệ tivi LCD, khối nguồn xung, khối cao áp Inverter, xử lý video số và chuẩn tín hiệu LVDS.
4. Rèn luyện kỹ năng thực hành theo quy trình kiểm tra 5 bước và kỹ thuật mở mã Service.

Học viên có thể kết hợp nghiên cứu danh mục tài liệu tham khảo tại trang 292 của giáo trình để mở rộng kiến thức về các vi mạch xử lý tín hiệu video thế hệ mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

QUÂN KHU 3 TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ SỐ 20 ------ GIÁO TRÌNH KỸ THUẬT TRUYỀN HÌNH Nghề đào tạo: Điện tử công nghiệp Trình độ đào tạo: Cao đẳng nghề LƯU HÀNH NỘI BỘ Biên soạn: Đoàn Văn Trường Năm 2022 1 Lêi nãi ®Çu Cïng víi c¸c m«ndul cña ngµnh ®iÖn tö c«ng nghiÖp, m«ndul Kü thuËt truyÒn h×nh lµ mét m«ndul kü thuËt chuyªn ngµnh quan träng cña ngµnh ®iÖn tö c«ng nghiÖp, hiÖn nay m«ndul ®-îc øng dông trong hÇu hÕt c¸c ngµnh kü thuËt liªn quan ®Õn lÜnh vùc ®iÖn tö. M«ndul ®-îc øng dông cho sinh viªn ngµnh ®iÖn tö c«ng nghiÖp cña tr-êng ta. Bëi vËy ®Ó t¹o ®iÒu kiÖn cho viÖc häc tËp vµ nghiªn cøu m«ndul cña häc viªn ®-îc thuËn lîi trong qu¸ tr×nh häc tËp. Khoa §iÖn - §iÖn tö - §iÖn l¹nh tr-êng cao ®¼ng nghề số 20 tæ chøc biªn so¹n tµi liÖu : “Kü thuËt truyÒn h×nh” lµm bµi gi¶ng l-u hµnh néi bé.

Trong qu¸ tr×nh biªn so¹n ch¾c ch¾n sÏ kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt, bëi vËy t«i mong nhËn ®-îc sù th«ng c¶m vµ gãp ý ch©n thµnh cña c¸c b¹n ®ång nghiÖp ®Ó cho gi¸o tr×nh ngµy cµng hoµn thiÖn h¬n. Xin ch©n thµnh c¶m ¬n! 2 MỤC LỤC LỜI NÓI ĐẦU 1 MỤC LỤC 2 PhÇn 1: TruyÒn h×nh ®en tr¾ng 6 Bµi 1: §¹i c-¬ng 6 1. S¬ l-îc lÞch sö ph¸t triÓn vµ h×nh thµnh kü thuËt truyÒn h×nh 6 1. C¸c tiªu chuÈn kü thuËt cña m¸y thu h×nh 6 1.

C¸c hÖ thèng truyÒn h×nh 6 2. S¬ ®å khèi truyÒn h×nh ®en tr¾ng 7 2. Ph-¬ng ph¸p söa ch÷a m¸y thu h×nh 10 Bµi 2: Nguån ®iÖn 11 1. C¸c yªu cÇu cña nguån ®iÖn 11 1.

S¬ ®å chøc n¨ng khèi nguån 11 2. Thùc hµnh söa ch÷a khèi nguån 14 Bµi 3: §Ìn h×nh ®en tr¾ng 16 1. C¸c h- háng ë ®Ìn h×nh 18 Bµi 4: HÖ thèng quÐt h×nh 19 1. M¹ch quÐt ngang(quÐt dßng) 19 2.

Thùc hµnh söa ch÷a hÖ thèng quÐt h×nh 23 Bµi 5: M¹ch tÝn hiÖu 27 1. Bé cao tÇn 27 2. M¹ch khuÕch ®¹i trung tÇn vµ t¸ch sãng 29 3. M¹ch khuÕch ®¹i h×nh 31 4.

M¹ch t¸ch tÝn hiÖu ®ång bé 32 5. M¹ch tÝn hiÖu ©m thanh 34 6. Thùc hµnh söa ch÷a m¹ch tÝn hiÖu 35 PhÇn 2: TruyÒn h×nh mµu 40 3 Bµi 1: §¹i c-¬ng 40 1. S¬ ®å khèi truyÒn h×nh mµu 63 Bµi 2: Nguån ®iÖn 67 1.

Các mạch điện khác 75 5. Thực hành sửa chữa khối nguồn 76 BÀI 3: ĐÈN HÌNH MÀU 81 1. Phân loại và cấu tạo 81 2. Các tồn tại ở đèn hình màu và phương pháp khắc phục 82 3.

Các chi tiết bên ngoài liên quan đến đèn hình màu 83 4. Kiểm tra thay thế đèn hình 84 BÀI 4: HỆ THỐNG QUÉT HÌNH 88 1. Mạch quét ngang(quét dòng) 88 2. Mạch quét dọc(quét mành) 94 3.

Thực hành sửa chữa hệ thống quét hình 99 3. Sửa chữa khối quét ngang 99 3. Sửa chữa khối quét dọc 103 BÀI 5: MẠCH TÍN HIỆU 106 1. Bộ cao tần 106 2.

Mạch khuếch đại trung tần và tách sóng 113 3. Mạch khuếch đại hình 115 4. Mạch xử lý chói và giải mã màu 119 5. Mạch tín hiệu âm thanh 130 6.

Thực hành sửa chữa mạch tín hiệu 135 6. Sửa chữa bộ kênh 135 6. Sửa chữa khối trung tần và tách sóng 138 6. Sửa chữa khối khuếch đại hình 138 6.

Sửa chữa khối xử lý chói và giải mã màu 140 6. Sửa chữa mạch tín hiệu âm thanh 142 BÀI 6: MẠCH ĐIỀU KHIỂN HỆ THỐNG 144 1. Các mạch điện trong hệ thống điều khiển 146 3. Thực hành sửa chữa mạch điều khiển 156 4 PHƯƠNG PHÁP MỞ MÃ SERVICE CHO CÁC MÁY 161 1.

Mở Service cho các máy Panasonic 161 2. Mở Service cho các máy JVC 165 3. Mở Service cho các máy Sharp 165 4.