Đặt vấn đề Rừng là một tài sản vô cùng quý giá của mỗi quốc gia trên thế giới, nó không những cung cấp gỗ, củi hay các loại lâm sản sử dụng thông thường mà nó còn có tác dụng đặc biệt trong phòng hộ duy trì cân bằng sinh thái và bảo vệ môi trường, nó được cho là lá phổi xanh của cuộc sống con người chúng ta, như vậy giá trị của rừng là rất to lớn. Trong những năm qua, đã có nhiều công trình nghiên cứu sử dụng cây bản địa vào trồng rừng và đã có những thành công bước đầu trong xây dựng rừng hỗn giao cây lá rộng bản địa. Bên cạnh đó nhiều nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, sự thành công của trồng rừng ở nhiệt đới phụ thuộc không chỉ vào đặc tính sinh học của loài cây, mà còn vào số lượng và chất lượng cây con cũng như nhiều nhân tố ngoại cảnh khác. Rừng trồng được hình thành từ những cây con tốt sẽ sinh trưởng nhanh, cạnh tranh tốt với cỏ dại, nhanh khép tán, giảm chi phí trồng, chăm sóc và bảo vệ rừng.
Ở Việt Nam, Máu chó lá to là cây bản địa, được biết đến như một loài gỗ lớn, đường kính có thể đạt 40 cm, chiều cao 10 - 15 m, thân thẳng tròn, vỏ màu trắng nâu, thịt vỏ màu trắng hồng, cành non có khía và phủ lông màu nâu đỏ, có nhựa mủ màu đỏ. Gỗ màu trắng vàng, nhẹ, thớ mịn, được dùng làm đồ gia dụng, tiện khắc, làm diêm, hạt được sử dụng trong ngành dược liệu [2]. Tuy nhiên, cho đến nay các công trình nghiên cứu về loài cây này có rất ít. Do vậy, Máu chó lá to chưa được đưa vào trồng rừng sản xuất mà chỉ có một số Vườn Quốc Gia trồng tại các vườn sưu tập thực vật với quy mô nhỏ.
Xuất phát từ những lý do trên, được sự cho phép của Ban Giám hiệu Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên và Ban Chủ nhiệm khoa Lâm nghiệp, cùng sự giúp đỡ của Trung tâm Khoa học Lâm nghiệp vùng Trung 1 tâm Bắc Bộ - Viện Khoa học Lâm Nghiệp Việt Nam, đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của một số loại phân bón đến sinh trưởng cây Máu chó lá to (Knema pierrei Warb) tại Trung tâm Khoa học Lâm nghiệp vùng Trung tâm Bắc Bộ” được thực hiện kết quả của đề tài sẽ góp phần bổ sung cơ sở khoa học phục vụ trồng rừng cung cấp gỗ lớn ở Việt Nam. Mục tiêu nghiên cứu * Về lý luận: Xác định được kỹ thuật trồng và ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng cây Máu chó lá to tại Trung tâm Khoa học Lâm nghiệp vùng Trung tâm Bắc Bộ. * Về thực tiễn: Đề xuất được kỹ thuật trồng và ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng cây Máu chó lá to tại Trung tâm Khoa học Lâm nghiệp vùng Trung tâm Bắc Bộ. Ý nghĩa của đề tài * Ý nghĩa lý luận: Qua quá trình thực hiện đề tài tạo cơ hội tiếp cận phương pháp nghiên cứu khoa học, giải quyết vấn đề khoa học ngoài thực tiễn; Làm quen với một số phương pháp được sử dụng trong nghiên cứu đề tài cụ thể; Học tập và hiểu biết thêm về kinh nghiệm, kỹ thuật trong thực tiễn tại địa bàn nghiên cứu; Giúp cho sinh viên có điều kiện vận dụng các kiến thức đã học vào thực tế sản xuất, từ đó chuyên môn đó sẽ được củng cố hơn; Thông qua quá trình thực hiện đề tài, sinh viên có điều kiện học hỏi những kiến thức thực tiễn từ các cán bộ, chuyên viên, chuyên môn tại cơ sở nhằm nâng cao kiến thức và kĩ năng cho bản thân để thực hiện tốt nhiệm vụ sau này.
* Ý nghĩa thực tiễn: Biết cách tiếp cận thực tiễn những vấn đề trong sản xuất, kinh doanh rừng, quản lý nguồn tài nguyên rừng hiện nay, nâng cao tính bền vững của hệ sinh thái rừng; Đề tài là cơ sở để giúp cho người trồng rừng lựa chọn được các loại phân bón nhằm nâng cao năng suất, chất lượng cây trồng để phát triển mở rộng quy mô góp phần đáp ứng nhu cầu sử dụng gỗ ngày càng cao. 2 PHẦN 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học Cây Máu chó lá to (Knema pierrei Warb ), cây to cao, có thể tới hơn 10 m - 15 m. Cành non có lông tơ màu hung đỏ.
Lá mọc so le, có cuống, nguyên và nhẵn, mặt trên bóng. Hoa khác gốc, có lông mịn màu nâu nhạt. Quả hình trứng hay hình cầu, khi chín thì nhẵn, vỏ quả mỏng; áo hạt nguyên vẹn hay bị tước cả đầu. Hạt có vỏ mỏng và nhẵn.
Cây Máu chó lá to mọc hoang ở khắp nơi miền rừng núi các tỉnh miền Bắc, miền Trung và miền Nam. Ngoài ra, cây còn phân bố Miến Điện, Thái Lan, Campuchia. Vào tháng 1 - 3 người ta thường thu hoạch hạt. Quả Máu chó lá to khi còn non có màu xanh, lúc về già có màu vàng, để lâu vỏ nứt làm 2 mảnh, phía trong có hạt mang áo hạt.
Khi quả còn non áo hạt màu hồng nhạt, dính sát vào hạt, khi già áo hạt màu đỏ sẫm, bóc được dễ dàng. Người ta có thể dùng nguyên cả hạt Máu chó lá to ép lấy dầu. Hạt Máu chó lá to được nhân dân ta dùng làm thuốc chữa ghẻ, làm đồ gia dụng, tiện khắc, làm diêm,. Tuy nhiên, hiện nay việc trồng cây Máu chó lá to còn ít, do chưa có các nghiên cứu đầy đủ và quy hoạch vùng trồng cho loài cây này.
Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước 2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới a) Về phân bố: Máu chó lá to có phân bố rộng ở các nước khu vực Đông Nam Á như: Việt Nam, Malaysia, Myanma, Lào. và nam Trung Quốc. b) Về phân loại: Theo Li Yan Hui năm 1976, Knema pierrei Warb.
là cây gỗ lớn, cao 15 - 20 m, đường kính 20 - 40 cm, thân tròn thẳng. Vỏ thân màu nâu xám, thịt vỏ màu trắng hồng. Cành non có khía và phủ lông màu nâu đỏ, có nhựa màu đỏ. 3 Lá đơn, mọc cách, hình mác thuôn, đầu lá nhọn, gốc hình tim hay tròn, gân bên 14 - 20 đôi.
Hoa đơn tính khác gốc. Cụm hoa có cuống rất cứng. Bao hoa 3 thuỳ. Quả hình cầu, mọc đơn độc, vỏ dày, màu nâu, phủ lông dày [5].
c) Vai trò của phân bón đến sinh trưởng cây Máu chó lá to Phân bón có ý nghĩa rất quan trọng trong đời sống của thực vật, nó không những có tác dụng làm cho cây sinh trưởng nhanh mà còn là nhân tố ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành và phát triển cơ thể thực vật. Cây trồng cần cung cấp các chất dinh dưỡng để sinh trưởng và phát triển. Các chất dinh dưỡng này bao gồm các nguyên tố đa lượng và vi lượng , chúng đều có trong đất và được cây trồng hấp thụ qua rễ. Tuy nhiên, số lượng các nguyên tố này, đất không có khả năng cung cấp đủ cho cây trồng trong quá trình sinh trưởng do đó phải bón phân bổ sung.
Giữa hàm lượng dinh dưỡng khoáng và sinh trưởng chiều cao của cây con sau khi trồng ngoài thực địa có một mối quan hệ tích cực (van den Driessche 1980a) [9]. Hàm lượng Nitơ trong cây dao động từ 1,7% đến 2,3% thường ảnh hưởng đến cây con biểu hiện thông qua việc tăng cường khả năng sống sót và sinh trưởng chiều cao của cây sau khi trồng ngoài thực địa (Duryea and McClain, 1984) [6]. Kết quả nghiên cứu về sự tồn tại và sinh trưởng chiều cao của loài Linh sam trồng ngoài thực địa cho thấy một sự tăng lên rõ rệt về chất lượng của rừng nhờ vào phân bón hữu cơ và vô cơ trong giai đoạn bắt đầu trồng, điều này được ghi nhận trong một thí nghiệm bón phân có tác dụng làm tăng kích thước của cây con (Smith và cộng sự, 1966) [8]. Lợi ích của bón phân trong giai đoạn bắt đầu trồng đến sự sinh trưởng chiều cao sau khi trồng (không tính đến sự tồn tại) của loài Vân sam trắng cũng được ghi nhận bởi Mullin và Bowdery 1977 [7].
Tình hình nghiên cứu trong nước a) Về phân bố: 4 Máu chó lá to mọc rải rác nhưng phân bố ở hầu hết các tỉnh có rừng như : Lạng Sơn, Tuyên Quang, Yên Bái, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Kom Tum, Đồng Nai. b) Về phân loại: Phạm Hoàng Hộ năm 2000 và Nguyễn Tiến Bân năm 2003 thì Việt Nam họ Máu chó Myristicaceae ở Việt Nam có khoảng 22 loài gồm toàn các cây gỗ rừng (chia ra 3 chi: Horsfieldia, Knema và Myristica). Theo Phạm Hoàng Hộ (1999), Máu chó lá to (máu chó hạnh nhân) là cây gỗ lớn, cao đến 15 m, nhánh tròn, lúc non có lông. Lá có phiến to, dài đến 30 - 40 cm, rộng 6 - 9 cm, thon hẹp, đáy tròn hay hơi hình tim, mặt dưới mốc, gân phụ hơn 30 cặp, gân tam cấp hình thang; cuống 1 - 2 cm.
Hoa đực chùm, có lông màu gỉ sắt, sát (0,5 mm), cọng 6 - 7 mm; bao hoa 4 mm, hình bầu, 11 bao phấn. Bao nang kích thước 22 - 26 x 18 - 20 mm, đầy lông màu gỉ sắt, quả bì [2]. Nghiên cứu của Lê Mộng Chân, Lê Thị Huyên (2000), Máu chó lá to là cây gỗ nhỡ, cao 10 - 15 m, đường kính có thể lên tới 40 cm. Thân thường có múi tròn, vỏ nhẵn, loang lổ, vết đẽo chảy nhiều nhựa màu đỏ.
Cành tròn, có nhiều lỗ vỏ màu trắng. Lá đơn mọc cách hình trái xoan thuôn dài 12 - 23 cm, rộng 4 - 7 cm, đầu và đuôi lá nhọn dần. Hoa đơn tính khác gốc, hoa tự đực chùm viên chùy ở nách lá, bao hoa ba thùy, nhẵn, nhị từ 13- 15, chỉ nhị hợp thành một trụ rỗng, bao phấn đính phía ngoài trụ nhị. Quả đại hình trứng hơi bẹt, đường kính 3 - 4 cm, vỏ hóa gỗ, hạt có vỏ giả bao bọc [1].
Gỗ của Máu chó lá to dùng làm đồ gia dụng, dùng trong xây dựng, hạt dùng trong y học làm thuốc trị các bệnh ngoài da. 5 c) Vai trò phân bón đến sinh trưởng cây Máu chó lá to Trong giai đoạn trồng, những yếu tố được đặc biệt quan tâm là Đạm, Lân, Kali và các chất phụ gia. Đạm (N) là chất dinh dưỡng cần cho sinh trưởng và phát triển của cây trồng. Mặc dù hàm lượng trong cây không cao, nhưng Nitơ lại có vai trò quan trọng bậc nhất.
Thiếu Nitơ cây không thể tồn tại. Nitơ là thành phần quan trọng cấu tạo nên tất cả các axit amin và từ các axit amin tổng hợp nên tất cả các loại protein trong cơ thể thực vật.