MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cây cam sành (Quýt Kinh) (Citrus nobilis Lour) có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới nóng ẩm, ƣa khí hậu ẩm nhƣng cũng có thể chịu rét, vùng có thể trồng đƣợc cây cam sành từ 35 vĩ độ bắc đến 40 vĩ độ Nam. Nhiệt độ cây có thể sinh trƣởng đƣợc là 12 - 39 oC, nhiệt độ thích hợp là 23 - 29 oC, cây ngừng sinh trƣởng khi có nhiệt độ nhỏ hơn 10 oC và lớn hơn 40 oC, cây bị hại khi nhiệt độ - 5 oC và nhiệt độ lớn hơn 40 oC các giống thích nghi với điều kiện nhiệt độ thấp thƣờng có chất lƣợng, mã quả tốt hơn các giống chịu nhiệt độ cao. Đối với Việt Nam cây cam sành cũng có thể trồng đƣợc khắp nơi trong cả nƣớc, hiện nay có khoảng gần 200 giống khác nhau, có rất nhiều giống cam ngon và nổi tiếng nhƣ: cam sành Yên Bái, cam sành Bắc Quang (Hà giang), cam sành Bố Hạ (Bắc Giang), cam sành Hàm Yên (Tuyên Quang), cam sành Đồng bằng sông Cửu Long… do vậy cây cam sành là một trong những loại cây ăn quả mang lại giá trị kinh tế cao trên thị trƣờng và đƣợc nhiều ngƣời tiêu dùng trong nƣớc cũng nhƣ trên thế giới rất ƣa chuộng bởi nó có hƣơng vị thơm ngon có giá trị dinh dƣỡng cao, bảo quản đƣợc lâu trong quá trình sử dụng.
Nhƣng bên cạnh đó cây cam sành đang dần bị mất đi diện tích trồng trọt của nó bởi một số các yếu tố điều kiện ngoại cảnh nhƣ đất đai, dinh dƣỡng, sâu bệnh hại… đây cũng là những thách thức đối với những nhà quản lý, những nhà khoa học phải có biện pháp nghiên cứu, phối hợp nhằm khôi phục những diện tích đã bị thoái hoá và mở rộng diện tích trồng cam trên những địa bàn đã nổi tiếng với cây cam sành. Huyện Hàm Yên (tỉnh Tuyên Quang), nổi tiếng có vùng cam sành rộng lớn, thƣơng hiệu cam sành Hàm Yên chính thức xuất hiện và đƣợc công bố 2 rộng rãi từ cuối 2007. Tới năm 2015 huyện Hàm Yên đã tổ chức đƣợc hội chợ cam đầu tiên để đƣa thƣơng hiệu cam sành Hàm Yên giới thiệu ra thị trƣờng rộng lớn. Cây cam hiện đang chiếm vị trí quan trọng trong việc xóa đói giảm nghèo, tạo việc làm, tăng thu nhập cho ngƣời dân.
Tuy nhiên, vùng cam sành huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang trong những năm gần đây có nhiều diễn biến cần quan tâm, đó là: diện tích cam tăng, chủ yếu là sử dụng đất rừng, trong đó phần lớn là rừng nguyên sinh, giống bị thoái hoá, cây không cho thu hoạch, năng suất nhất là các vƣờn trồng bằng cành chiết trên đất trồng cam chu kỳ 2, đặc biệt chất lƣợng cam sành chƣa cao do vị quả chua, hạt nhiều, đồng thời công nghệ sau thu hoạch chƣa đƣợc đầu tƣ thích đáng nên giá cả bấp bênh, tổn thất sau thu hoạch lớn (20 - 30%) dẫn đến hiệu quả sản xuất không cao. Cây cam trồng chủ yếu trên đất đồi dốc nên việc sử dụng các phân bón qua rễ cũng có nhiều hạn chế, cây ra hoa không tập trung và quả rụng nhiều. Từ đó sử dụng chất điều hòa sinh trƣởng và phân bón lá cho cam là rất cần thiết nhằm nâng cao tỷ lệ đậu quả, tăng cƣờng năng suất chất lƣợng quả, hạn chế số hạt trên quả, bổ sung dinh dƣỡng kịp thời qua bộ lá, hạn chế sâu bệnh, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho ngƣời sản xuất từ đó đời sống ngƣời dân đƣợc cải thiện. Xuất phát từ các lý do trên, chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón lá, chất kích thích sinh trưởng đối với cam sành Hàm Yên”.
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Xác định đƣợc loại phân bón lá, chất điều hòa sinh trƣởng phù hợp đối với cam sành nhằm nâng cao năng suất, chất lƣợng và hiệu quả kinh tế cho cam sành Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang. Yêu cầu của đề tài - Nghiên cứu ảnh hƣởng của phân bón lá và chất điều hòa sinh trƣởng đối với tình hình ra hoa, đậu quả của cây cam sành tại huyện Hàm Yên, tỉnh 3 Tuyên Quang. - Nghiên cứu ảnh hƣởng của phân bón lá và chất điều hòa sinh trƣởng đối với năng suất cây cam sành tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang. - Nghiên cứu ảnh hƣởng của phân bón lá và chất điều hòa sinh trƣởng đối với các chỉ tiêu về quả của cây cam sành tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang - Nghiên cứu ảnh hƣởng của phân bón lá và chất điều hòa sinh trƣởng đối với tình hình sâu bệnh hại cây cam sành tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang - Nghiên cứu ảnh hƣởng của phân bón lá và chất điều hòa sinh trƣởng đối với hiệu quả kinh tế trong sản xuất cây cam sành tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang 1.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ cung cấp các dẫn liệu khoa học về thử nghiệm một số loại phân bón lá, chất điều hòa sinh trƣởng đối với cam sành Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang. - Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần bổ sung thêm những tài liệu khoa học phục vụ cho công tác giảng dạy cũng nhƣ nghiên cứu trên cây cam ở nƣớc ta. Là cơ sở khuyến cáo các biện pháp kỹ thuật hiệu quả áp dụng trong thực tế sản xuất cho ngƣời dân.
Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học giúp cho công tác xây dựng định hƣớng, quy hoạch, quản lý, chỉ đạo sản xuất quýt đạt hiệu quả hơn trong điều kiện đặc thù của địa phƣơng cũng nhƣ các vùng có điều kiện tƣơng tự. - Kết quả nghiên cứu giống mới và các biện pháp kỹ thuật đƣợc áp dụng trong sản xuất cam ở Hàm Yên sẽ góp phần nâng cao năng suất chất lƣợng và hiệu quả kinh tế cao cho ngƣời sản xuất, từ đó nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học và lý luận của đề tài Cây trồng nói chung và cam quýt nói riêng luôn tồn tại các cơ chế điều khiển các quá trình sinh trƣởng và phát triển nhằm thích ứng với các điều kiện ngoại cảnh, duy trì sự sống.
Chất điều hòa sinh trƣởng chính là các chất điều tiết các cơ chế này và thông qua tác động của các chất điều hòa sinh trƣởng phôi có thể hình thành phát triển thành quả không qua quá trình thụ phấn thụ tinh do vậy quả đƣợc tạo thành do tác động của các chất này thƣờng không hạt hoặc ít hạt. Các chất này đƣợc tổng hợp với một lƣợng rất nhỏ ở các cơ quan đến một bộ phận nhất định của cây, từ đó chuyển sang các bộ phận khác để điều tiết hoạt động sinh lý của cây. Trong chất điều hòa sinh trƣởng có Gibberellin (GA3) và Naphthaleneaceticd (NAA) đƣợc tổng hợp ở tất cả các bộ phận còn non của cây và đƣợc vận chuyển không phân cực. Tác dụng sinh lý của GA3 là ảnh hƣởng đến quá trình ra hoa, sự lớn lên của quả, tạo quả không hạt, ngăn cản sự rụng của các cơ quan nhƣ lá, hoa, quả, làm chậm quá trình già hóa của toàn cây và sự chín của quả, kích thích kéo dài thân, dóng, kích thích sự nảy mầm của hạt, củ.
NAA có tác dụng kích thích cây trồng ra rễ, ra hoa đồng loạt, kết nhiều quả, quả có phẩm chất tốt, ngăn ngừa rụng quả non, cho sản lƣợng tốt. Việc áp dụng biện pháp kỹ thuật bón phân trong từng giai đoạn là rất cần thiết vì cây trồng hấp thu dinh dƣỡng nuôi cây phần lớn qua bộ rễ, tuy nhiên hàm lƣợng dinh dƣỡng trong đất là không đủ, đặc biệt là các yếu tố vi lƣợng. Chính vì thế, việc phun phân bón lá nhằm bổ sung dinh dƣỡng cho cây là rất cần thiết. Nghiên cứu cải tiến các phƣơng pháp phun bón phân cho cây trồng đã đƣợc thực hiện nhiều năm trên nhiều loại cây trồng.
Phân bón qua lá cung cấp nhanh, kịp thời các chất dinh dƣỡng đa lƣợng, vi lƣợng cần thiết cho quá trình sinh trƣởng sinh 5 dƣỡng và sinh trƣởng sinh thực của cây, đặc biệt là thời kỳ cây sinh trƣởng mạnh, cần tập trung dinh dƣỡng để tạo hoa, nuôi quả. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội có liên quan đến đề tài Hàm Yên là một huyện miền núi phía Bắc giáp huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang, phía Nam giáp huyện Yên Sơn, phía Đông giáp xã Tân Mỹ của huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang, phía Tây giáp huyện Yên Bình, Lục Yên, tỉnh Yên Bái. Tổng diện tích đất tự nhiên trong toàn huyện là 90.092,53 ha, trong đó diện tích đất nông nghiệp của vùng sản xuất cam tập trung 64.661,9 ha, trong đó đất sản xuất nông nghiệp 12.447,4 ha (đất trồng cây hàng năm 4.937,4 ha, đất trồng cây lâu năm là 7.509,9 ha), đất lâm nghiệp 51.725,1 ha; diện tích nuôi trồng thuỷ sản, đất nông nghiệp khác 391,7 ha, địa hình đất đai chủ yếu là đồi núi. Kinh tế chủ yếu là sản xuất nông lâm nghiệp và trồng cây ăn quả.
Với ƣu điểm có hệ thống đƣờng giao thông tƣơng đối thuận đó là Có trục đƣờng quốc lộ 2 và đƣờng tỉnh lộ ĐT 189, ĐT 178 chạy qua, thuận lợi cho việc lƣu thông hàng hoá cũng nhƣ việc phát triển kinh tế xã hội trong vùng sản xuất cam tập trung. Nguồn gốc, đặc điểm của cam sành và các giống cam không hạt Giống cam sành là một loại cây trồng tự phát trong dân, ngày nay nhờ sự vào cuộc của chính quyền, mà sát sao nhất là Phòng NN&PTNT huyện Hàm Yên, cây cam sành tự phát đƣợc đầu tƣ khoa học kỹ thuật nên cây có khả năng sinh trƣởng, phát triển tốt mang lại năng suất cao. Nhờ vậy, cam sành Hàm Yên đã trở thành loại sản phẩm càng ngày, càng đƣợc ngƣời tiêu dùng lựa chọn. Cam sành Hàm Yên cũng đã đƣợc các tổ chức ghi nhận nhƣ: Tổ chức kỷ lục Việt Nam chứng nhận và công bố Top 50 trái cây đặc sản nổi tiếng nhất Việt Nam; năm 2013, đƣợc xếp hạng vào Top 10 thƣơng hiệu - nhãn hiệu nổi tiếng Việt Nam; năm 2014, đƣợc tôn vinh là một trong những 6 sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu năm 2013; năm 2015, Cam sành Hàm Yên đạt danh hiệu “Thƣơng hiệu vàng nông nghiệp Việt Nam năm 2015”.
- Thân cây: thân gỗ, dạng thƣa, mọc thẳng, tán cây hình chổi xể, thƣa, màu xanh đậm. Thân tròn, nhẵn không có gai, vỏ thân màu nâu mốc, phân cành nhiều, góc độ phân cành hẹp từ 25 - 30 độ, cành sinh trƣởng có gai nhỏ, cành quả không có gai.