MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Rau là thực phẩm quan trọng không thể thiếu trong bữa ăn hàng ngày của mỗi gia đình. Rau cung cấp nhiều loại dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển của cơ thể như: protein, vitamin, lipit, khoáng chất…và các chất sơ cho sự tiêu hóa. Do đó, nhu cầu về rau khá lớn và sản xuất rau đóng vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp.
Dưa chuột Cucumis Sativus L (miền nam gọi là Dưa leo) là một cây trồng phổ biến trong họ Bầu bí, là loại rau ăn quả thương mại quan trọng. Hiện nay Dưa chuột được trồng ở nhiều nước trên thế giới như: Trung Quốc, Nga, Nhật Bản, Mỹ, Hà Lan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ba Lan, Ai Cập và Tây Ban Nha. Dưa chuột là cây trồng ngắn ngày, có giá trị dinh dưỡng cao, trong quả có chứa nhiều vitamin A, B, B6… và đặc biệt có nhiều men tiêu hóa làm cho quá trình đồng hóa và hấp phụ thức ăn tốt hơn. Dưa chuột được sử dụng rất đa dạng: quả tươi, trộn, sa lát, cắt lát, muối chua.
Đặc biệt là trong lĩnh vực làm đẹp thì Dưa chuột đang được các chị em phụ nữ ưu tiên và sử dụng. Ngoài giá trị dinh dưỡng Dưa chuột cũng mang lại giá trị kinh tế cao: Dưa chuột là nguồn nguyên liệu phong phú cho các nhà máy chế biến. Ở nước ta Dưa chuột đã được trồng từ rất lâu, không chỉ để giải quyết vấn đề thực phẩm trong bữa ăn hàng ngày mà còn mang tính thương mại quan trọng. Các vùng trồng dưa lớn của cả nước bao gồm các tỉnh phía Bắc thuộc vùng đồng bằng sông Hồng, phía Nam, các huyện ngoại thành TP.Hồ Chí Minh, đồng bằng sông Cửu Long như Tân Hiệp - Tiền Giang, Châu Thành - Cần Thơ, Vĩnh Châu - Sóc Trăng, trung du miền núi phía Bắc và Tây Nguyên gồm vùng rau truyền thống như Đà Lạt, Đơn Dương, Đức Trọng (Lâm Đồng), các tỉnh duyên hải miền Trung (Huế).
Luan van 2 Dưa chuột có năng suất sinh khối cao, nhu cầu dinh dưỡng rất lớn vì vậy nguồn dinh dưỡng cung cấp từ đất không đáng kể cho Dưa chuột nên phải bổ sung qua phân bón. Trong vài thập niên gần đây phân hóa học chiếm lĩnh chủ yếu trong các loại phân được sử dụng trong sản xuất nông nghiệp của hầu hết các nước trên thế giới. Trong đó Việt Nam là một trong những nước nhập khẩu phân bón, hàng năm chúng ta đã nhập khẩu 90 - 93% Đạm, 30 - 35% lượng phân lân, 100% lượng phân kali (Đường Hồng Dật 2003) [5]. Việc sử dụng nhiều phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật làm cho đất ngày càng bị suy thoái nghiêm trọng, ảnh hưởng đến tính chất vật lý và hóa học của đất, mất cấu trúc, mất khả năng giữ nước, gây ô nhiễm môi trường ảnh hưởng đến người tiêu dùng.
Vì thế để cải thiện tình trạng trên chúng ta nên sử dụng phân hữu cơ để bón cho cây trồng. Nó có tác dụng là cải tạo tính chất đất, cung cấp chất dinh dưỡng cho cây. Qua đó làm tăng nămg suất chất lượng, mẫu mã của cây trồng một cách ổn định, bền vững đóng góp phần lớn bảo vệ môi trường. Xuất phát từ yêu cầu thực tế trên chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: "Nghiên cứu ảnh hưởng chế độ dinh dưỡng đến sinh trưởng, phát triển của Dưa chuột trồng nhà màng tại Công ty cổ phần đầu tư Nam hòa Xanh, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên”.2 Mục tiêu nghiên cứu đề tài Xác định được loại dinh dưỡng thích hợp cho sinh trưởng, phát triển của giống Dưa chuột baby trồng trong nhà màng.3 Yêu cầu của đề tài - Xác dịnh được ảnh hưởng của một số loại dinh dưỡng đến sinh trưởng của giống Dưa chuột Baby trồng trong nhà màng.
- Xác dịnh được ảnh hưởng của một số loại dinh dưỡng đến mức độ nhiễm sâu bệnh hại của giống Dưa chuột Baby trồng trong nhà màng. - Xác dịnh được ảnh hưởng của một số loại dinh dưỡng đến yếu tố cấu Luan van 3 thành năng suất và năng suất của giống Dưa chuột Baby trồng trong nhà màng. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Là tài liệu trong học tập, là cơ sở cho những đề tài nghiên cứu trong các lĩnh vực có liên quan.
- Giúp cho sinh viên áp dụng được những kiến thức đã học vào thực tiễn.2 Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là cơ sở khoa học để xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý nhằm tăng năng suất chất lượng của Dưa chuột. Luan van 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học Bón phân là một trong những biện pháp làm tăng năng suất cây trồng để đáp ứng nhu cầu của con người. Trong vài thập niên gần đây, phân hóa học chiếm lĩnh chủ yếu trong các loại phân được sử dụng trong sản xuất nông nghiệp của hầu hết các nước trên thế giới.
Khi bón phân phải kết hợp phân bón vô cơ và phân bón hữu cơ thì mới phát huy được hiệu quả cao và bền vững. Cùng với cuộc cách mạng xanh về giống, nền nông nghiệp thâm canh ra đời đã vận dụng tối đa tác dụng của phân bón đặc biệt là phân vô cơ. Tuy nhiên việc bón phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật lại gây hại đến đất trồng, và ô nhiễm môi trường đặc biệt là làm ảnh hưởng tới sức khỏe người tiêu dùng và cây trồng cũng như một số sinh vật khác bị hủy hoại. Bón phân vượt qua liều lượng cho phép không những tổn hại cho cây mà còn làm tồn dư lãng phí sản phẩm.
Trong mấy thập kỷ qua năng suất cây trồng đã không ngừng tăng lên ngoài vai trò của giống mới phân bón cũng có vai trò quyết định. FAO đã tổng kết phân bón không cân đối làm giảm hiệu suất sử dụng 20 - 50% (Nguyễn Ngọc Nông 1999) [11]. Bón phân hữu cơ sẽ cải thiện được các tính chất vật lý, hóa học và sinh học của đất; đồng thời hạn chế mức độ độc hại của một số nguyên tố như: nhôm (Al), sắt (Fe); giảm bớt sự cố định lân trong đất dưới tác dụng kết hợp Al3+, Fe3+ dưới dạng phức chất; nâng cao sự hoà tan lân ở dạng phốt phát sắt hoá trị ba dưới tác dụng khử ôxy. Bón phân hữu cơ có tác dụng làm giảm rửa trôi, giảm bốc hơi của phân đạm bón vào.
Do đó, 5 hiệu quả sử dụng của phân đạm vô cơ tăng lên, hiệu suất sử dụng phân đạm của dưa có thể tăng lên 30 - 40% trên nền bón phân hữu cơ so với nền không bón. Luan van 5 Vì vậy, việc sử dụng phân hữu cơ là rất tốt cho sự sinh trưởng và phát triển của cây trồng. Tuy nhiên phải nghiên cứu để có chế độ bón phân hợp lý cho từng loại cây trồng đồng thời bón đúng chủng loại, đúng lúc, đúng cách, đúng liều lượng sẽ tăng hiệu suất sử dụng phân bón tránh lãng phí và bảo vệ môi trường.2 Nguồn gốc và phân bố của cây Dưa chuột Dưa chuột (tên khoa học Cucumis sativus) (miền Nam gọi là Dưa leo) là một cây trồng phổ biến trong họ Bầu bí Cucurbitaceae có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới ẩm thuộc nam Châu Á, là loại cây ưa nhiệt. Những năm cuối của thế kỷ XX, Dưa chuột là cây rau chiếm vị trí quan trọng trong sản xuất rau trên thế giới.
Những nước dẫn đầu về diện tích gieo trồng và năng suất là: Trung Quốc, Nga, Nhật Bản, Mỹ, Hà Lan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ba Lan, Ai Cập và Tây Ban Nha. Theo FAO (1993) diện tích Dưa chuột trên thế giới là 1.000 ha, năng suất 15,56 tấn/ha và sản lượng đạt 1. Ở nước ta những năm gần đây Dưa chuột đã trở thành cây rau quan trọng trong sản xuất, có ý nghĩa lớn về hiệu quả kinh tế và giải quyết vấn đề về thức phẩm (Tạ Thị Thu Cúc (2000) [4].3 Vai trò của Dưa chuột 2.1 Về dinh dưỡng Các loại rau nói chung và Dưa chuột nói riêng là loại thực phẩm cần thiết trong đời sống hàng ngày và không thể thay thế. Rau được coi là nhân tố quan trọng đối với sức khỏe và đóng vai trò chống chịu với bệnh tật.
Theo kết quả nghiên cứu của nhiều nhà dinh dưỡng học trong và ngoài nước thì khẩu phần ăn của người Việt Nam cần khoảng 2300 - 2500 calo năng lượng hàng ngày để sống và hoạt động. Ngoài nguồn năng lượng cung cấp từ lương thực, rau góp phần đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cho cơ thể con người. Rau không chỉ đảm bảo cung cấp chỉ số calo trong khẩu phần ăn mà còn cung cấp cho cơ thể con Luan van 6 người các loại vitamin và các loại đa, vi lượng không thể thiếu được cho sự sống của mỗi cơ thể. Hàm lượng vitamin trong rau khá cao lại dễ kiếm.
Dưa chuột là một thức ăn rất thông dụng và còn là một vị thuốc có giá trị. Thành phần dinh dưỡng gồm protein (đạm) 0,8 g; glucid (đường) 3,0 g; xenlulo (xơ) 0,7 g; năng lượng 15 kcalo; Canxi 23 mg; Phospho 27 mg; sắt 1 mg; Natri 13 mg; Kali 169 mg; Caroten 90 mg; Vitamin B1 0,03 mg; Vitamin C 5,0 mg. Thành phần dinh dưỡng trong 100g rau ăn được Thành phần hóa học (g) Vitamin (mg) Loại rau Calo Nước Protit Glu Tro B1 B2 PP C Bầu 95,1 0,6 2,9 0,4 14 0,02 0,03 0,40 12 Dưa chuột 95,0 0,8 3,0 0,5 16 0,03 0,04 0,10 5 Bí xanh 95,5 0,6 2,4 0,5 12 0,01 0,02 0,03 16 Bí đỏ 92,0 0,3 6,2 0,8 27 0,06 0,03 0,40 8 Dưa gang 96,2 0,8 2,0 0,3 11 0,04 0,04 0,30 4 Cà chua 94,0 0,6 4,2 0,4 20 0,06 0,04 0,50 10 Mướp đắng 91,4 0,9 3,0 0,6 16 0,07 0,04 0,3 22 Xà lách 95,0 1,5 2,2 0,8 15 0,14 0,12 0,7 15 Rau dền 92,3 2,3 2,5 1,8 20 0,04 0,14 1,3 35 (Nguồn: Mai Phương Anh, 1996)[2]. Luan van 7 Trong thành phần của Dưa chuột chứa hàm lượng cacbon rất cao khoảng 74 - 75%, ngoài ra còn cung cấp một lượng đường (chủ yếu là đường đơn).
Nhờ khả năng hòa tan, chúng làm tăng khả năng hấp thụ và lưu thông máu, tăng tính hoạt động trong quá trình oxi hóa năng lượng cùa mô tế bào. Bên cạnh đó trong thành phần dinh dưỡng của Dưa chuột còn có nhiều axit amin không thay thế rất cần thiết cho cơ thể như Thianin (0,04 mg/100 g); Rivophlavin (0,075 mg/100 g); và Niaxin (0,03 mg/100 g), các loại muối khoáng như Ca (23,0 mg/100 g), P (27,0 mg/100 g), Fe (1,0 mg/100 g).