PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cây bưởi (Citrus grandis L. Osbeck) là một loại cây ăn quả rất quen thuộc với người dân Việt Nam. Bưởi là loại quả tươi dễ vận chuyển, bảo quản được nhiều ngày mà vẫn giữ nguyên hương vị, phẩm chất.
Bưởi được nhiều người ưa chuộng vì không những có giá trị kinh tế và giá trị dinh dưỡng cao mà còn có giá trị trong y học và mỹ học. Bưởi là loài có phổ thích nghi rộng, có thể trồng khắp từ 420 vĩ bắc cho đến 420 vĩ nam, từ mặt biển lên đến độ cao 2000m. Ở Việt Nam bưởi được trồng hầu khắp các tỉnh thành trong cả nước, đặc biệt đã hình thành những vùng bưởi cổ truyền mang tính đặc sản địa phương như bưởi Đoan Hùng - Phú Thọ, bưởi Diễn - Từ Liêm - Hà Nội, bưởi Phúc Trạch - Hương Khê - Hà Tĩnh, bưởi Thanh Trà - Huế, bưởi Năm Roi - Vĩnh Long… Hiện nay, phát triển cây ăn quả trong đó bao gồm cả cây bưởi là một định hướng được ưu tiên và là một chiến lược có lợi thế cạnh tranh cao trên thị trường. Bưởi da xanh là một giống bưởi có nguồn gốc đầu tiên ở xã Thanh Tân, huyện Mỏ Cày Bắc, tỉnh Bến Tre.
Trái bưởi da xanh có dạng hình cầu, nặng trung bình từ 1,2 -2,5 kg/trái; vỏ có màu xanh đến xanh hơi vàng khi chín, dễ lột và khá mỏng (14 -18 mm); tép bưởi màu hồng đỏ, bó chặt và dễ tách khỏi vách múi; vị ngọt không chua (độ brix: 9,5–12%); mùi thơm; không hạt đến khá nhiều hạt (có thể có đến 30 hạt/trái). Bưởi Da xanh được xếp vào loại cây ăn quả đặc sản của tỉnh Bến Tre và vùng đồng bằng sông Cửu Long từ những năm cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI. Do màu thịt quả đẹp, phẩm chất ngon, hiệu quả kinh tế cao, ngày càng được người tiêu dùng ưa chuộng nên đang được UBND tỉnh Bến Tre quan tâm mở rộng diện tích. Ngoài tỉnh Bến Tre, các tỉnh Tiền Giang, Vĩnh Long, Sóc Trăng, Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa Luan van 2 Vũng Tàu,… giống bưởi Da xanh cũng được người nông dân quan tâm và đang được mở rộng diện tích.
Giống bưởi da xanh cũng khẳng định tính thích nghi của nó tại một số tỉnh vùng miền Đông Nam Bộ. Cây sinh trưởng tốt trên đất phù sa, đủ nước tưới quanh năm, cây có khả năng cho quả 2,0 - 2,5 năm sau khi trồng trong điều kiện chăm sóc tốt, thời gian từ khi ra hoa đến thu hoạch khoảng 7,0 - 7,5 tháng, có khả năng cho thu hoạch quanh năm nhưng tập trung nhất từ tháng 8-11 hàng năm, năng suất khá cao (120-150 kg/cây/năm, cây 10 năm tuổi). Giống bưởi này da xanh đã được Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam công nhận là giống quốc gia. Bưởi da xanh đã được xuất khẩu sang 50 thị trường khác nhau trên thế giới.
Trong điều kiện bình thường quả bưởi da xanh có thể để lâu hơn 15 ngày. Việc tiến hành đưa một số loại phân bón khác nhau đến sinh trưởng và phát triển của giống bưởi da xanh tại Thái Nguyên, để nâng cao hiệu quả sản xuất, phục vụ nội tiêu và xuất khẩu đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường là rất cần thiết. Xuất phát từ những yêu cầu thực tế trên, chúng tôi tiến hành thực hiện nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của một số loại phân bón khác nhau dến sinh trưởng và phát triển của giống bưởi Da Xanh tại Thái Nguyên”. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1.
Mục tiêu nghiên cứu - Xác định được loại phân bón tốt nhất cho sinh trưởng và phát triển của giống bưởi Da Xanh tại Thái Nguyên. Yêu cầu của đề tài - Nghiên cứu ảnh hưởng của một số loại phân bón đến sinh trưởng, phát triểnvà năng suất chất lượng của giống bưởi Da Xanh tại Trung tâm Đào tạo, nghiên cứu giống cây trồng và vật nuôi - Trường đại học Nông Lâm Thái Luan van 3 Nguyên. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Các kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ cung cấp các dẫn liệu khoa học về ảnh hưởng của một số loại phân bón khác nhau đến sinh trưởng và phát triển của giống bưởi Da Xanh tại Thái Nguyên.
Ý nghĩa thực tiễn - Kết luận của đề tài là cơ sở khoa học cho định hướng sử dụng một số loại phân bón khác nhau đến sinh trưởng và phát triển của giống bưởi Da Xanh tại Thái Nguyên. Luan van 4 PHẤN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Bưởi (Citrus grandis L. Osbeck) là một trong những loài cây ăn quả có múi được trồng khá phổ biến ở nước ta cũng như các nước vùng Châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Malaysia, Philippin v.
Cây bưởi không những có giá trị kinh tế cao mà còn có giá trị dinh dưỡng lớn đối với con người. Bên cạnh đó bưởi có nhiều ứng dụng trong y học cổ truyền của dân tộc. Trong lá, hoa, vỏ quả bưởi đều chứa tinh dầu. Ngoài dùng ăn tươi, bưởi còn được chế biến thành rất nhiều sản phẩm có giá trị như nước quả, mứt v.
Trong công nghiệp chế biến, vỏ, hạt để lấy tinh dầu, bã tép để sản xuất Pectin có tác dụng bồi bổ cơ thể rất tốt. Đặc biệt bưởi có tác dụng rất tốt trong việc chữa các bệnh về tim mạch, đường ruột cũng như có tác dụng chống ung thư (Trần Thế Tục,1995), (Trần Như Ý và cs, 2000). Trải qua lịch sử phát triển lâu dài, cây trồng nói chung và bưởi nói riêng chịu sự tác động của quá trình chọn lọc tự nhiên và chọn lọc nhân tạo mà ngày càng trở nên phong phú hơn và có nhiều ưu việt hơn. Bưởi là cây ăn quả lâu năm, quá trình sinh trưởng, ra hoa kết quả chịu ảnh hưởng của nhiều các yếu tố nội tại (di truyền) và các yếu tố ngoại cảnh như nhiệt độ, ánh sáng , đất đai và chế độ chăm sóc lượng chất dinh dưỡng của cây.
Cây yêu cầu chất dinh dưỡng theo một tỷ lệ cân đối nhất định. Lượng dinh dưỡng cây hút thay đổi theo loại cây trồng, năng suất thu hoạch, yêu cầu của người trồng trọt. Trong cùng một loại cây trồng thì lượng chất dinh dưỡng do cây hút phụ thuộc vào điều kiện sinh thái (đất đai, thời tiết khí hậu: nhiệt độ và lượng mưa). Nguyên tố dinh dưỡng cây sử dụng đều có các giá trị tối ưu và tối Luan van 5 đa.
Tại lượng bón mà cây trồng cho năng suất cao nhất. Tuy nhiên, mục đích của người sản xuất không phải chỉ nhằm đạt năng suất cao nhất mà còn là tìm lợi nhuận cao nhất. Lượng bón đạt lợi nhuận cao nhất là lượng phân bón mà ở đó hiệu suất 1kg phân bón đủ bù đắp được chi phí sản xuất tăng lên. Việc tăng năng suất, chất lượng bưởi phụ thuộc rất lớn vào các biện pháp kỹ thuật, đặc biệt là phân bón.
Sử dụng phân bón là một trong những yếu tố quan trọng hàng đầu trong sản xuất nông nghiệp. Ngoài ra hạn chế được sâu bệnh hại, giảm sử dụng thuốc BVTV do đó làm nâng cao chất lượng của quả. Do vậy, để có được những sản phẩm năng suất cao, chất lượng tốt Việt Nam cũng cần phải có những nghiên cứu về sử dụng phân bón điều hòa sinh trưởng để lựa chọn được loại phân bón phù hợp với điều kiện canh tác của Việt Nam. Việc sử dụng phân bón có thể làm tăng năng suất, chất lượng quả.
Hiện nay trên thế giới đã nghiên cứu những vấn đề về phân bón. Trên cơ sở khoa học đó mới tiến hành nghiên cứu về ảnh hưởng của một số loại phân bón khác nhau đến sinh trưởng và phát triển của giống bưởi Da Xanh tại Thái Nguyên. Nguồn gốc cây bưởi. Bưởi có tên khoa học là Citrus grandis (L).
Trong phân loại thực vật, bưởi thuộc họ cam Rutaceae, họ phụ Aurantioideae, chi Citrus, chi phụ Eucitrus, loài Grandis (Đỗ Đình Ca và các cs, 2008 Đoàn Văn Lư và cs, 2002). Theo tác giả (Bùi Huy Đáp, 1960), (Walter Reuther, 1989) các giống bưởi (Citrus grandis) được báo cáo có nguồn gốc ở Malaysia, Ấn Độ, một thuyền trưởng người Ấn Độ có tên là Shaddock đã mang giống bưởi này tới trồng ở vùng biển Caribe, sau đó bưởi được giới thiệu ở Palestin vào năm 900 sau Công Nguyên và tiếp theo mới đến các nước ở châu Âu, phía nam Trung Quốc và Luan van 6 các nước châu Mỹ. Bưởi chùm (Citrus paradisis) được xác định là dạng đột biến hay dạng con lai tự nhiên của bưởi, xuất hiện sớm nhất ở vùng Barbadas miền Tây Ấn Độ, tiếp theo là trồng ở Bang Florida (Mỹ) vào năm 1809, sau đó lan rộng và trở thành một trong những sản phẩm quả chất lượng cao ở châu Mỹ. Yêu cầu về điều kiện ngoại cảnh - Nhiệt độ: Nhiệt độ thích hợp nhất để cây bưởi sinh trưởng và phát triển từ 23-29oC.
Nhiệt dộ thấp hơn 2,5°C và cao hơn 40°C cây ngừng sinh trưởng. - Ánh sáng: Cường độ ánh sáng thích hợp là tương đương nắng sáng lúc 9 giờ. - Nước: Cây bưởi cần nhiều nước, nhất là trong thời kỳ ra hoa và kết quả nhưng cũng không chịu ngập úng. Trong mùa nắng và những ngày khô hạn trong mùa mưa, cần phải tưới nước để duy trì sự phát triển nhanh của cây.
- Đất trồng: Đất phải có tầng canh tác dầy ít nhất là 0,6 m, thành phần cơ giới nhẹ hoặc trung bình. Đất tơi xốp, thông thoáng, thoát nước tốt, pH nước từ 5,5-7, có hàm lượng hữu cơ cao >3%, ít bị nhiễm mặn, mực thủy cấp thấp dưới 0,8 m. Cơ sở khoa học của viêc cắt tỉa cành, tạo tán lá cho cây bưởi *Tạo tán: Là việc làm cần thiết ngay trong thời kỳ xây dựng cơ bản (từ năm thứ 1 đến năm thứ 3) với mục đích: – Nhằm tạo lập một hình thái cây trồng có khả năng tiếp nhận ánh sáng đầy đủ, đồng thời khống chế và duy trì chiều cao của cây trồng trong tầm kiểm soát để thuận lợi trong việc quản lý vườn ở hai giai đoạn: kiến thiết cơ bản và thời kỳ kinh doanh. – Hình thành và phát triển bộ khung cơ bản, vững chắc nhằm tránh đổ Luan van 7 ngã, gãy nhánh từ đó phát triển các cành nhánh thứ cấp cho cây.
Các bước như sau: – Từ vị trí mắt ghép (trên gốc ghép) trở lên khoảng 50-80 cm thì bấm bỏ phần ngọn, mục đích để các mầm ngủ và cành bên phát triển. – Chọn 3 cành khỏe, thẳng mọc từ thân chính và phát triển theo ba hướng tương đối đồng đều nhau làm cành cấp 1.