Đặt vấn đề Hoa là sản phẩm đặc biệt của cây trồng, nói đến hoa là nói đến vẻ đẹp của thiên nhiên được cây cỏ chắt lọc ban tặng cho con người. Trong cuộc sống của con người, hoa tượng trưng cho cái đẹp, là nguồn cảm giác ngọt ngào của cuộc sống. Chúng là một sản phẩm thiết yếu trong các dịp lễ tết, hội nghị,… Vì vậy, hoa không chỉ đem lại cho con người sự thoải mái, thư giãn khi thưởng thức vẻ đẹp của chúng mà còn đem lại cho người trồng hoa giá trị kinh tế cao hơn hẳn so với những cây trồng khác. Ở Việt Nam, nghề trồng hoa đã có từ lâu đời và có ý nghĩa lớn trong nền kinh tế của các vùng trồng hoa, do đó hình thành nhiều vùng trồng hoa quy mô lớn, nhiều kinh nghiệm như: Đà Lạt (Lâm Đồng), Mê Linh (Vĩnh Phúc), Tây Tựu, Vĩnh Tuy (Hà Nội), Đằng Hải (Hải Phòng), Sapa (Lào Cai)… Rất nhiều hộ gia đình trồng hoa có thu nhập từ 10 - 15 triệu đồng/ 1 sào Bắc Bộ/ năm (Đặng Văn Đông, Đinh Thế Lộc, 2004) [5].
Khí hậu nước ta thuận lợi cho sinh trưởng, phát triển của nhiều loài hoa khác nhau và hoa lily cũng vậy. Hoa lily cắt cành là một loại hoa đẹp, hiện đang là một trong 6 loại hoa cắt phổ biến và có giá trị nhất (Hồng, Cúc, Phăng, Lay ơn, Đồng tiền, Lily). Tuy lily là loại hoa mới phát triển gần đây ở nước ta nhưng do có dáng đẹp, mùi thơm quý phái, màu sắc hấp dẫn, quanh năm có hoa nên lily là loại hoa được rất nhiều người ưa chuộng. Mà hiện nay ở nước ta hoa lily mới được trồng ở một số tỉnh, thành phố có nghề trồng hoa phát triển như Đà Lạt, Tp.
Hồ Chí Minh, Hà Nội, Hải Phòng,… với tỷ lệ nhỏ cả về diện tích và số lượng. Thái Nguyên có khí hậu mát mẻ, phù hợp cho sự sinh trưởng, phát triển của hoa lily. Hơn nữa, trên địa bàn thành phố tập trung nhiều cơ quan, xí nghiệp, trường học và có hệ thống giao thông thuận lợi, dân cư đông đúc, đời sống không ngừng nâng cao. Do đó mà nhu cầu về hoa cũng ngày càng lớn.
Nhưng, trong thực tế sản xuất và tiêu thụ hoa tại Thái Nguyên vẫn gặp phải những khó khăn như: Về màu sắc, chủng loại hoa còn đơn điệu, sản xuất hoa 2 còn nhỏ lẻ, trình độ khoa học kỹ thuật còn hạn chế, đầu tư ban đầu chưa cao, các phương pháp bảo quản hoa chưa được áp dụng rộng rãi… Nên chưa đáp ứng được nhu cầu của người tiêu dùng, đặc biệt là vào những dịp lễ tết. Do vậy, để giải quyết những khó khăn trên nhằm tìm ra nồng chất điều tiết sinh trưởng GA3 thích hợp để nâng cao năng suất, chất lượng hoa lily, chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ chất điều tiết sinh trưởng GA3 đến sinh trưởng, phát triển của hoa lily Yelloween trong vụ Xuân Hè 2014 tại Thái Nguyên”. Mục đích của đề tài Xác định được nồng độ GA3 thích hợp nhất đối với hoa lily Yelloween trong vụ Xuân Hè 2014 tại Thái Nguyên. Yêu cầu của đề tài Nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ GA3 đến khả năng sinh trưởng, phát triển của giống hoa lily Yelloween trong vụ Xuân Hè tại Thái Nguyên.
Ý nghĩa của đề tài Ý nghĩa trong công tác học tập và nghiên cứu khoa học: giúp sinh viên có được những kiến thức, kinh nghiệm thực tế trong quá trình trồng và chăm sóc hoa, từ đó góp phần củng cố lý thuyết đã học, biết cách thực hiện một đề tài khoa học. Ý nghĩa thực tiễn: xác định nồng độ GA3 thích hợp nhất đối với hoa lily Yelloween trong vụ Xuân Hè 2014 tại Thái Nguyên hoa có năng suất, chất lượng tốt để đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất cho người trồng. 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.
Sự cân bằng hocmon trong cây Khác với động vật và người, ở thực vật bất cứ mọi hoạt động sinh trưởng phát triển nào, đặc biệt là các quá trình hình thành cơ quan (rễ, thân, lá, hoa, quả…), sự biến đổi qua các giai đoạn sinh trưởng phát triển của cây đều được điều chỉnh đồng thời bởi nhiều loại hocmon, hay nói cách khác là bởi sự cân bằng của các hocmon trong cây quyết định. Vì vậy, trong bất cứ một cơ quan, bộ phận nào của cây cũng đều tồn tại đồng thời nhiều hocmon có hoạt tính sinh lý rất khác nhau để điều chỉnh mọi hoạt động sinh lý của chúng. Người ta phân ra hai loại cân bằng hocmon là cân bằng chung và cân bằng riêng. * Sự cân bằng chung Cân bằng hocmon chung là sự cân bằng của hai tác nhân đối kháng nhau đó là các chất kích thích sinh trưởng và các chất ức chế sinh trưởng.
Sự cân bằng chung sẽ điều chỉnh toàn bộ quá trình phát triển cá thể của cây từ giai đoạn nảy mầm đến khi kết thúc chu kỳ sống của mình. Tại bất cứ thời điểm nào trong đời sống của cây, ta cũng có thể chỉ ra một tỷ lệ nhất định giữa ảnh hưởng kích thích và ảnh hưởng ức chế. Việc điều khiển thời gian ra hoa của cây cũng có nghĩa là điều khiển sự cân bằng hocmon chung trong cây. Người ta có thể làm cho cây trồng ra hoa sớm hơn (sớm đạt cân bằng giữa tác nhân kích thích và ức chế) hoặc ngược lại, làm cho cây đạt cân bằng hocmon này muộn hơn để cây ra hoa quả muộn.
Có thể sử dụng các điều kiện ngoại cảnh hoặc các biện pháp kỹ thuật để điều khiển cân bằng hocmon chung đó của cây theo hướng có lợi cho con người. * Sự cân bằng riêng Trong cây có nhiều quá trình phát sinh hình thái và hình thành cơ quan khác nhau như sự hình thành rễ, thân, chồi, lá, hoa, quả, sự nảy mầm, sự chín, sự già hóa, sự ngủ nghỉ cũng được điều chỉnh bằng sự cân bằng hocmon gọi là cân bằng hocmon riêng. Cân bằng hocmon riêng là sự cân bằng của hai hoặc 4 vài hocmon quyết định đến một biểu hiện sinh trưởng phát triển nào đấy của cây. Sự cân bằng hocmon riêng có thể được thiết lập giữa các chất kích thích sinh trưởng như sự hình thành rễ hoặc chồi, hiện tượng ưu thế ngọn (auxin/xytokinin) hoặc thông thường là giữa chất kích thích sinh trưởng và ức chế sinh trưởng như sự ngủ nghỉ và nảy mầm (ABA/GA), sự chín, sự rụng, sự hình thành củ.
Tất cả các quá trình sinh trưởng và phát triển của cây được biểu hiện bằng các quá trình phát sinh hình thái riêng biệt trong cây đều được điều chỉnh bằng các cân bằng hocmon nhất định. Hiểu biết quy luật điều chỉnh hocmon của các cân bằng riêng này rất có ý nghĩa trong việc điều chỉnh cây trồng theo hướng có lợi cho con người. Hầu hết các ứng dụng của chất điều hòa sinh trưởng đối với cây trồng đều dựa trên các cân bằng hocmon này(Vũ Quang Sáng, 2010) [15]. Chất điều tiết sinh trưởng Gibberellin (GA) *Giới thiệu về Gibberellin Gibberellin là nhóm phytohocmon thứ hai được phát hiện vào năm 1955 - 1956.
Khi nghiên cứu cơ chế gây nên bệnh lúa von (cây lúa sinh trưởng chiều cao quá mức gây nên bệnh lý), các nhà khoa học đã chiết tách được chất gây nên sinh trưởng mạnh của cây lúa bị bệnh. Đó chính là axit giberelic (GA- 3). Gibberelin cũng được xem là một phytohocmon quan trọng của thế giới thực vật. Công thức hóa học của GA3 Ngày nay, người ta đã phát hiện ra trên 100 loại giberelin trong cây và ký hiệu là GA1, GA2, GA3,.
trong đó GA3 có hoạt tính sinh lý mạnh nhất và 5 dạng GA được sản xuất và sử dụng hiện nay trong sản xuất. GA3 được sản xuất bằng con đường lên men và chiết xuất sản phẩm từ dịch nuôi cấy nấm. Giberelin được tổng hợp chủ yếu trong lá non và một số cơ quan non đang sinh trưởng như phôi hạt đang nảy mầm, quả non, rễ non. cũng có khả năng tổng hợp GA.
Sự vận chuyển của nó trong cây theo hệ thống mạch dẫn và không phân cực như auxin. GA trong cây cũng có thể ở dạng tự do và dạng liên kết với các hợp chất khác. * Vai trò sinh lý của GA - Hiệu quả rõ rệt nhất của GA là kích thích mạnh mẽ sự sinh trưởng về chiều cao của thân, chiều dài của cành, rễ, sự kéo dài của lóng cây hòa thảo. Hiệu quả này có được là do ảnh hưởng kích thích đặc trưng của GA lên sự dãn theo chiều dọc của tế bào.
Trong tự nhiên, tồn tại các dạng đột biến lùn. Các đột biến này có chiều cao thấp hơn nhiều so với các cây bình thường. Đây là các dạng đột biến gen đơn giản, do khiếm khuyết một gen nào đó trong quá trình tổng hợp giberelin. Với các đột biến này thì việc xử lý GA sẽ rất hiệu quả.
Trong sản xuất, nếu muốn tăng chiều cao, tăng sinh khối thì người ta có thể xử lý GA. - GA kích thích sự nảy mầm của hạt, củ nên có tác dụng đặc trưng trong việc phá bỏ trạng thái ngủ nghỉ của chúng. Trong sản xuất, muốn phá trạng thái ngủ nghỉ, tăng tỷ lệ nảy mầm của các hạt, củ… thì có thể xử lý GA3 cho chúng. - Trong nhiều trường hợp, GA có hiệu quả kích thích sự ra hoa.
Theo học thuyết ra hoa của Trailakhyan thì GA là một trong hai thành viên của hocmon ra hoa (florigen) là GA và antesin. GA cần cho sự hình thành và phát triển của trụ dưới hoa (cuống hoa), còn antesin cần cho sự phát triển của hoa. Xử lý ra hoa cho cây ngày dài ra hoa trong điều kiện ngày ngắn hoặc làm cho bắp cải, su hào ra hoa trong điều kiện của Việt Nam. - GA có hiệu quả trong việc phân hóa giới tính đực.
Nó ức chế sự hình thành hoa cái và kích thích hình thành hoa đực. Có thể sử dụng GA để tăng tỷ lệ hoa đực cho cây có hoa đực, hoa cái riêng biệt như bầu bí… - GA có ảnh hưởng kích thích lên sự hình thành quả và tạo quả không hạt. Hiệu quả này cũng tương tự như của auxin, nhưng một số cây trồng có phản ứng đặc hiệu với GA như nho, anh đào… Trong việc sản xuất nho thì 6 biện pháp xử lý GA có ý nghĩa quan trọng trong việc tăng tỷ lệ đậu quả và quả không hoặc ít hạt, tăng năng suất quả nho. Ngoài ra GA có ảnh hưởng điều chỉnh lên một số quá trình trao đổi chất và hoạt động sinh lý của cây.
GA là một trong những chất có ứng dụng khá hiệu quả trong sản xuất (Hoàng Minh Tấn, Nguyễn Quang Thạch, Vũ Quang Sáng, 2006) [17].