Đặt vấn đề Hoa đồng tiền có tên khoa học là Gerbera jameanii Bolexaclam (còn gọi là hoa mặt trời hay hoa Phu Lăng), có nguồn gốc từ Nam Phi. Đến nay hoa đồng tiền được trồng ở nhiều nước trên thế giới điển hình là: Hà Lan, Mỹ, Đức, Nhật Bản, Trung Quốc,. (Đặng Văn Đông & Đinh Thế Lộc, 2003) Hoa đồng tiền rất phong phú đa dạng với nhiều màu sắc khác nhau như: đỏ, cam, vàng, trắng, phấn hồng, tím,… Trên một bông hoa có thể có một màu đơn hoặc nhiều màu xen kẽ. Hoa đồng tiền có cuống hoa to, là hoa lý tưởng để làm bó hoa, lẵng hoa và cắm nghệ thuật rất được ưa chuộng.
Ngoài ra đồng tiền có thể được trồng vào chậu để chơi cả chậu hoa trong suốt một thời gian dài, đặt trong phòng làm việc, phòng khách rất phù hợp. Trong sản xuất, cây hoa đồng tiền là loài hoa có giá trị kinh tế cao: Hoa đồng tiền có thể trồng một lần và cho thu hoạch quanh năm, mỗi cây cho khoảng từ 50 - 60 bông/năm, một ha hoa đồng tiền có thể trồng khoảng 60. Giá trị hoa đồng tiền không cao như hoa phăng, hoa lily, hoa layơn, Tuy nhiên hiệu quả kinh tế thu được trên một đơn vị diện tích lại khá cao. Hoa đồng tiền ở nước ta được nhập nội từ những năm 1940 và đến nay được phát triển ra nhiều tỉnh thành trong cả nước.
Tuy nhiên diện tích trồng hoa đồng tiền trong cả nước còn thấp, chất lượng hoa của một số vùng còn yếu, chủ yếu được trồng ở một số địa phương có điều kiện như: Đà Lạt, Hà Nội, Hải Phòng, Thành Phố Hồ Chí Minh. Nguyên nhân của hạn chế về diện tích và chất lượng hoa đồng tiền là (Ngô Đăng Vịnh & cs., 2003): - Thiếu giống tốt và thường xuyên phải nhập nội chủ yếu từ Hà Lan và Trung Quốc với giá thành cao và không rõ nguồn gốc, thiếu chủ động. Do vậy chi phí sản xuất của người trong hoa bị nâng cao, từ đó giá thành sản xuất cũng lên cao. 1 - Hoa đồng tiền thường nhiễm bệnh nhất là nấm phytophthora trong điều kiện trồng trọt ở vùng nhiệt đới nước ta.
Với nguồn nước ô nhiễm, vệ sinh đồng ruộng kém, cành hoa bị cắt sát đất dễ mẫn cảm với bệnh nên các giống đồng tiền bị thoái hoá rất nhanh. Vì vậy trong những năm gần đây công tác chọn giống hoa đồng tiền ở Việt Nam đã bắt đầu được quan tâm nghiên cứu. Phương pháp nhân giống in vitro được áp dụng khá phổ biến trên các đối tượng cây trồng đặc biệt là trên một số giống đồng tiền cao. Một trong những ưu điểm nổi bật của phương pháp này là: hệ số nhân giống cao, trong một thời gian ngắn có thể tạo ra một số lượng cây giống tương đối đồng nhất, cây giống sạch bệnh.
Đứng trước yêu cầu của thực tế sản xuất, việc “Nghiên cứu nhân giống in vitro một số giống đồng tiền cao” là rất cần thiết 1. Mục đích, yêu cầu. Mục đích Xây dựng quy trình tối ưu nhân giống một số giống đồng tiền cao từ giai đoạn nhân nhanh tới giai đoạn ra rễ trong phòng nuôi cấy mô và ra cây ngoài vườn ươm. Yêu cầu - Nghiên cứu ảnh hưởng của các chất điều tiết sinh trưởng đến quá trình nhân nhanh chồi các giống đồng tiền cao.
- Nghiên cứu ảnh hưởng của hàm lượng NAA tới khả năng ra rễ của các giống đồng tiền cao - Đánh giá sinh trưởng của các giống đồng tiền giai đoạn vườn ươm 2 PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Giới thiệu chung về chi Gerbera: 2. Vị trí phân loại, nguồn gốc và phân bố: a. Vị trí phân loại: Cây hoa đồng tiền có tên khoa học là Gerbera jameanii Bolexaclam.
Là một chi thực vật thuộc họ Asteraceae (họ cúc). Nó được đặt tên để vinh danh nhà thực vật học và bác sĩ y khoa người Đức Traugott Gerber (1710-1743), người đã đi du lịch nhiều nơi ở Nga và là bạn của Carl Linnaeus.1: Hoa đồng tiền cao (Gerbera jameanii Bolexaclam) Theo hệ thống học thực vật, cây hoa đồng tiền được phân loại như sau: Giới: Plantae Ngành: Magnoliophyta Lớp: Magnoliopsida (lớp 2 lá mầm) Bộ: Asteraceae (họ cúc) 3 Phân họ: Mutisioideae Chi: Gerbera Chi đồng tiền Gerbera có khoảng 40 loài thuộc loại hoa lưu niên ra hoa quanh năm, độ bền hoa cắt cao, được coi là 1 loài hoa đẹp trong thế giới hoa. Các giống trồng hiện nay là con lai giữa G. viridifilia Schult Bip và G.
jamesonii với các giống lai tự nhiên ở Nam Phi. - Phân loại hoa đồng tiền dựa vào số lượng cánh hoa và kiểu dáng cây Dựa vào số lượng cánh hoa, người ta chia thành 3 nhóm: Hoa kép, hoa đơn và hoa đơn nhị kép (Đặng Văn Đông & Đinh Thế Lộc, 2003). • Nhóm 1 - Đồng tiền đơn: Hoa chỉ có một hoặc 2 tầng cánh, xếp xen kẽ nhau tạo vòng tròn. Hoa mỏng và yếu hơn hoa kép, màu sắc hoa ít hơn, điển hình là trắng, đỏ, tím, hồng.
• Nhóm 2 - Hoa đồng tiền kép: Cánh hoa to gồm hơn 2 tầng, bông to, đường kính có thể đạt tới 12 - 15 cm, cánh hoa tụ lại thành bông nằm ở đầu trục chính, cuống dài 40 - 60 cm. Màu sắc đa dạng như trắng, đỏ, vàng, hồng, gạch cua. • Nhóm 3 - Hoa đơn nhị kép: Bên ngoài cùng cánh đơn, bên trong cánh kép dày đặc, thường màu trắng trong lớp cánh kép màu cánh sen nhưng nhóm này không đẹp bằng hoa kép. Như vậy, trong ba nhóm hoa trên, đồng tiền kép là nhóm hoa có giá trị cao, được ưa chuộng hơn cả và cũng là đối tượng lý tưởng của nuôi cấy mô tế bào thực vật.
- Dựa vào kiểu dáng cây, hoa đồng tiền được chia làm 2 loại là đồng tiền lùn và đồng tiền cao. • Hoa đồng tiền lùn: cây hoa đồng tiền lùn là loại hoa đồng tiền có cuống hoa ngắn chỉ khoảng 15 – 20 cm mà thôi. Do có cuống hoa thấp nên được khá nhiều người thích trồng vì nó phù hợp với không gian chật chội và hoa cũng ít khi bị gãy khi có gió to. 4 • Hoa đồng tiền thân cao: là loại hoa đồng tiền có cuống hoa vươn dài.
Độ dài trung bình của cuống hoa thường đạt 25 – 30 cm. Nguồn gốc: Hoa đồng tiền có nguồn gốc từ các vùng nhiệt đới Nam Mỹ, Châu Phi và Châu Á. Mô tả khoa học đầu tiên về hoa đồng tiền được J. Hooker đưa ra trên Tạp chí Bách thảo của Curtis vào năm 1889 khi ông mô tả Gerbera jamesonii, một loài Nam Phi còn được gọi là cúc Transvaal hoặc cúc Barberton.
Hoa đồng tiền hay còn được gọi với cái tên khác là cúc Châu Phi. Phân bố: Chi đồng tiền có khoảng 30 loài sống hoang dại trên thế giới, phân bố ở Nam Mỹ, Châu Phi, Madagascar và nhiệt đới Châu Á. Ở Việt Nam có khoảng hơn 30 giống đang được trồng ở nhiều tỉnh như: Đà Lạt, Hà Nội, Hải Phòng, thành phố Hồ Chí Minh, Vĩnh Phúc, Bắc Giang,… các giống này chủ yếu có nguồn gốc từ Hà Lan, Trung Quốc có màu sắc phong phú và đa dạng. Ngày nay, cây đồng tiền được trồng rất nhiều ở quốc gia trên thế giới như: Hà Lan, Nhật Bản, Mỹ, Đức, Trung Quốc, Việt Nam.
Đặc điểm thực vật học Cây hoa đồng tiền thuộc loại cây thân thảo. - Thân: Thân ngầm, không phân cành mà chỉ đẻ nhánh, thân cao 50-60cm, thân có lông. - Lá phát triển từ thân. Lá mọc chếch so với mặt đất một góc 15 - 45o, hình dáng lá thay đổi theo giống và sự sinh trưởng của cây, từ hình trứng thuôn đến hình thuôn dài.
Lá dài từ 15 - 25 cm, rộng 5 - 8 cm, có hình lông chim, xẻ thuỳ nông hoặc sâu, mặt lưng lá có lớp lông nhung. 5 - Rễ: Rễ đồng tiền thuộc dạng rễ chùm, phát triển khoẻ, rễ hình ống, ăn ngang và nổi phía trên mặt luống, rễ thường vươn dài tương ứng với diện tích lá toả ra. - Hoa: Hoa đồng tiền có dạng cụm hoa đầu trạng, bề ngoài tưởng là một bông hoa trên thực tế là một tập hợp nhiều bông hoa nhỏ riêng biệt. Phía ngoài hoa hình lưỡi tương đối lớn mọc xếp thành một hoặc vài vòng.
Do sự thay đổi hình thái và màu sắc nên tâm hoa rất được chú ý trong chọn tạo giống mới. Hoa đồng tiền nở theo thứ tự từ ngoài vào trong, hoa hình lưỡi nở trước, hoa hình ống nở sau theo từng vòng một. - Quả: quả đồng tiền thuộc dạng quả bế có lông, không có nội nhũ, hạt nhỏ, một gam hạt có khoảng 280-300 hạt. Yêu cầu ngoại cảnh của cây hoa đồng tiền a) Nhiệt độ Nhiệt độ là 1 trong những yếu tố quan trọng quyết định sự sinh trưởng, phát triển, nở hoa và chất lượng của hoa đồng tiền.
Đa số các giống đồng tiền hiện nay đều ưa khí hậu mát mẻ. Nhiệt độ thích hợp cho sự phát triển hệ thống rễ hoa đồng tiền là khoảng 20°C vào ban đêm. Nhiệt độ ra hoa thích hợp nhất là 15-17°C (ngoại trừ các giống chịu nhiệt). Nếu nhiệt độ <12°C hoặc >35°C cây sẽ phát triển kém, màu sắc hoa nhợt nhạt dẫn đến chất lượng hoa kém.
Nói chung trong thời kỳ ra hoa cần đảm bảo nhiệt độ thì hoa sẽ to đẹp. Cây đồng tiền thích hợp với nhiệt độ 15-17°C vào ban đêm và từ 21-23°C vào ban ngày (Đặng Văn Đông & Đinh Thế Lộc, 2003) b) Ánh sáng Ánh sáng là 1 yếu tố cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển của cây. Ánh sáng cung cấp năng lượng quang hợp tạo ra chất hữu cơ. Nhờ phản ứng quang hợp cây tạo ra chất hydratcacbon cho quá trình sinh trưởng.
Thiếu ánh 6 sáng hiệu suất quang hợp của hoa đồng tiền thấp. Cường độ quang hợp của cây hoa tăng khi cường độ ánh sáng tăng. Khi cường độ ánh sáng vượt quá chỉ số tới hạn thì cường độ quang hợp bắt đầu giảm. Vì vậy trong trồng trọt người ta có thể trồng đồng tiền vào mùa nắng nóng (Đặng Văn Đông & Đinh Thế Lộc, 2003) c) Đất và dinh dưỡng Hoa đồng tiền không đòi hỏi khắt khe về đất, chúng thích hợp với đất tơi xốp, nhiều mùn, độ pH từ 6-6,5.
Đất thịt pha cát, ở vùng đất kiềm cần bón phân mang tính chất chua để cải tạo, cũng có thể bón phân chứa lưu huỳnh để giảm thấp độ pH. Ở vùng đất chua có thể bón thêm vôi để điều tiết độ chua, ở nơi đất thịt nặng nên bón thêm lá cây mục, vỏ trấu, bã rượu để tăng độ tơi xốp. Đất trồng hoa đồng tiền cần tơi xốp, mực nước ngầm thấp và ổn định.