Đặt vấn đề Lan Hồ Điệp Phalaenopsis sp. là một trong những giống lan rất được yêu thích không chỉ về màu sắc, kiểu dáng mà còn mang một nét đẹp rất sang trọng và trang nhã, không những thế hoa lan Hồ Điệp lại rất lâu tàn. Chính vì vậy, nó đã nhanh chóng trở thành sản phẩm trồng trọt mang lại hiệu quả kinh tế cao không chỉ ở Việt Nam mà còn nhiều nước trên thế giới như Đài Loan, Nhật Bản, Hà Lan, Mỹ… [4],[7]. Hồ Điệp là một loài lan rất khó nhân giống, thường cho hệ số nhân thấp trong điều kiện vườn ươm [10].
Để có được số lượng lớn cây giống, đồng đều đáp ứng nhu cầu thị trường thật nan giải. Trong những năm gần đây, công nghệ lai giống kết hợp gieo hạt trong ống nghiệm cho tỷ lệ nẩy mầm cao, tạo nên sự đa dạng về màu sắc, cấu trúc, kích thước hoa sau mỗi thế hệ. Tuy nhiên nhân giống bằng phương pháp gieo hạt mang tính ngẫu nhiên thu được cây có tính trạng yêu thích hay không và gần như không thể có được cây con cho hoa đẹp như cây mẹ. Vì vậy, hiện nay các nhà nuôi cấy mô trong nước cũng như trên thế giới thường dùng phát hoa làm vật liệu nuôi cấy, phát hoa Hồ Điệp có chứa các mắt ngủ phần gốc, có bề mặt nhẵn bóng dễ khử trùng, tỷ lệ thành công cao mà vẫn tạo được dòng cây ổn định về di truyền.
Để giải quyết khó khăn về giống trong thực tế sản xuất, kích thích sản xuất hoa lan Hồ Điệp phát triển chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của môi trường, nồng độ chất kích thích sinh trưởng và chất hữu cơ tự nhiên đến khả năng nhân giống hoa lan Hồ Điệp Phalaenopsis sp. từ phát hoa bằng kỹ thuật in vitro”. Mục đích nghiên cứu Nhân nhanh được giống lan Hồ Điệp và tìm ra môi trường, nồng độ chất kích thích sinh trưởng và chất hữu cơ tự nhiên thích hợp nâng cao khả năng tái sinh, nhân nhanh và ra rễ từ phát hoa lan Hồ Điệp Phalaenopsis sp. Yêu cầu nghiên cứu - Xác định được ảnh hưởng của môi trường và chất kích thích sinh trưởng đến khả năng tái sinh chồi từ phát hoa lan Hồ Điệp.
- Xác định ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng và chất hữu cơ tự nhiên đến khả năng nhân nhanh chồi của hoa lan Hồ Điệp bằng kỹ thuật in vitro. - Xác định ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng đến khả năng ra rễ của hoa lan Hồ Điệp bằng kỹ thuật in vitro. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu sẽ xây dựng được quy trình kỹ thuật nhân giống hoa lan Hồ Điệp bằng phương pháp nuôi cấy in vitro.
Ý nghĩa thực tiễn Xây dựng quy trình nhân nhanh giống lan Hồ Điệp Phalaenopsis sp. bằng phương pháp nuôi cấy in vitro, để đảm bảo cung cấp số lượng lớn cây giống có chất lượng, đồng đều chi phí rẻ cho sản xuất. n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Giới thiệu về lan Hồ Điệp Phalaenopsis sp.
Nguồn gốc và phân bố Các họ lan được đánh giá là các loài hoa cao cấp trong vương quốc thảo mộc, bao gồm hơn 25.000 loài khác nhau, cùng với những loài mới được khám phá và mô tả theo từng năm. Do đó chúng được phân bố vùng rộng lớn, trải từ xích đạo đến bắc cực, từ đồng bằng tới các vùng núi băng tuyết, các loài lan rất khác nhau. Các loài lan chủ yếu sống trên cây cao sống biểu sinh lâu năm chúng được gọi chung là phong lan. Các loài mọc trong đất gọi là địa lan và một số loài mọc trên núi đá gọi là thạch lan [3].
Hồ Điệp Phalaenopsis sp. có tên từ chữ Hy Lạp Phalaim – bướm và Opsis - giống, đa số loài của chi có hoa giống như con bướm. Lan Hồ Điệp là những cây sống biểu sinh, trên những cây cao trong rừng dày có ẩm độ cao hoặc rất gần đất, trên những cây nhỡ (arbuter), hay sống bám trên những hốc đá, hay trên những đám rêu dày, một vài loài sống ở vùng ven biển. Lan Hồ Điệp Phalaenopsis sp.
ít thích hợp với nắng hơn so với những loại phong lan có giả hành. Nhiệt độ thích hợp cho sự tăng trưởng và phát triển là 15 – 38ºC và giống này thường sống ở cao độ 200 m – 400 m [3]. Lan Hồ Điệp Phalaenopsis sp. là một trong những loại phong lan được trồng phổ biến trên thế giới.
Hồ Điệp, được mệnh danh là hoàng hậu của các loài phong lan, được phát hiện đầu tiên năm 1750, đến năm 1852 dùng từ Blume để định danh. Đến nay đã phát hiện được hơn 70 loài. Lan Hồ Điệp trồng thương phẩm đều là giống lai [15]. n 4 Hiện nay có nhiều chi lan khác nhau được lai với Phalaenopsis và lai ngay trong cùng một chi, tạo ra 40.000 loài lai [13], chi lan Hồ Điệp có thể chia ra thanh 5 nhóm trong đó có 2 nhóm quan trọng đó là: Nhóm Euphalaenopsis: chúng có đặc điểm nổi bật là cánh hoa dài và rộng hơn lá đài, cánh môi rộng và có hai phụ bộ riêng rẽ ở phía trước, bộ lá thường có màu lục đậm hơn ở mặt trên sẫm ở mặt dưới, hoa nhiều và mảnh mai, một vài loài tiêu biểu: phalaenopsis amabilis, P.
Nhóm Stauroglottis chúng có đặc điểm khác biệt như sau: lá dài và cánh hoa cùng một cỡ, cánh môi hẹp và không có bộ phụ ở phía trước, bộ lá có màu xanh lục nhạt ở cả hai mặt trên và dưới lá, hoa nhỏ hơn và cánh dày hơn thường có màu hoa văn, một vài loài tiêu biểu là P.giganatea theo Phạm Hoàng Hộ, Việt Nam có 7 loài Phalaenopsis [5]: P. Phân loại Theo hệ thống thực vật học mới nhất về cây hoa Lan được phân loại như sau [3]: Giới (Kingdom): Plantae (thực vật) Ngành (Division): Magnoliophyta (Ngọc lan) Lớp (Class): Liliopsida (Hành) Bộ (Order): Orchidales Họ (Family): Orchidaceae Họ phụ (subfamily): Epidendroideae Tông (Tribe): Vandae Tông phụ (subtribe): Aeriadae n 5 Nhóm (Alliance): Phalaenopsis Giống (Genus): Phalaenopsis Loài: Phalaenopsis sp. Tên tiếng việt: Lan Hồ Điệp, tiểu Hồ Điệp 2. Đặc điểm thực vật học của lan Hồ Điệp Phalaenopsis sp.
Hồ Điệp Phalaenopsis sp. là cây đơn thân nhưng rất ngắn, có lá mọc khít nhau nên không có lóng, lá tương đối dày và mập, thường rộng ở phần trên, hẹp ở phần dưới, phát hoa ở nách lá, thường hay đứng có thể phân nhánh, hoa nhỏ hay khá to, mỗi hoa bền khoảng 2 – 3 tháng. Vì vậy, cành hoa nở liên tiếp hơn nửa năm, lá đài và cánh hoa gần như nhau, đôi khi cánh hoa lớn hơn nhưng nổi bật là cánh môi. Môi gắn vào chân của trụ và không có cựa ở đáy, ba thùy với phụ bộ hay cục u ở đáy thùy giữa, hay thùy bên, một trong những bộ phận ấy là hai sợi râu của môi hay phiến nhỏ dựng đứng ở thùy môi.
Trụ tương đối dài và nhỏ, hai khối phấn tròn hay hình trứng, vĩ phấn kéo dài và rộng ở phần trên và hẹp ở phần dưới, gót dẹp, nhiều loài thường cho cây con trên cọng phát hoa và nhiều loài cho vân màu trên lá [2]. Rễ: Hệ rễ của lan Hồ Điệp Phalaenopsis sp. không phân chia thành rễ chính, rễ phụ, rễ nhánh, lông hút rõ ràng mà rễ của lan Hồ Điệp thường có dạng hình tròn, to, mập, có nhánh hoặc không phân nhánh. Rễ thường có màu trắng, đầu rễ có màu xanh, màu vàng trắng hoặc màu đỏ tối.
Rễ của lan Hồ Điệp thường mọc tràn ra ngoài chậu, buông lơ lửng ra không khí, có lợi cho việc hút O2 và nước. Có những nghiên cứu cho thấy rễ cây thuộc nhóm phong lan cũng có khả năng quang hợp [15]. Phần rễ trên thường sống cộng sinh với nấm, do hạt của hoa lan nói chung đều không có nội nhũ, không được cung cấp đủ dinh dưỡng khi nảy mầm, trong điều kiện nảy mầm tự nhiên, cần dựa vào các mầm sống cộng n 6 sinh để hút chất dinh dưỡng. Trong quá trình sinh trưởng của cây, các loài nấm này sống cộng sinh tại rễ lan để tương trợ cho nhau, vì thế rễ của hoa lan còn gọi là rễ nấm.
Việc tưới và bón phân cho hoa lan Hồ Điệp phải yêu cầu bón phân thật loãng, chính là vì trên rễ cây có nấm cộng sinh [15]. Thân: Lan Hồ Điệp Phalaenopsis sp. thuộc loại lan đơn thân, tức là thân của chúng rất ngắn không hề có giả hành, cũng không có thời kỳ ngủ nghỉ rõ rệt. Lan đơn thân sinh trưởng rất chậm chạp, thân chính của nó trong môi trường thuận lợi hàng năm lại mọc ra các lá mới, chúng mọc theo hướng cao hơn theo phương thẳng đứng còn cành hoa thì mọc ở rìa thân hoặc nảy ra từ nách lá, lá mọc xếp thành hai hàng, xen kẽ nhau.
Theo sự sinh trưởng của cây, các lá già ở dưới gốc dần dần già héo và rụng đi, đến khi có chồi nách mọc ra nhưng thường không mọc dài ra được. Vì cây lan rất khó ra chồi nhánh nên không dùng phương pháp tách cây để nhân giống. Thân của lan Hồ Điệp, ngoài tác dụng giữ cho cây thẳng đứng, còn có chức năng tích trữ chất dinh dưỡng và nước cho cây [15],[2]. Lá: Lá của lan Hồ Điệp to dầy, đầy đặn, lá mọc đối xứng, ôm lấy thân cây.
Số lá trên thân cây thường không nhiều, thông thường 1 cây lan trưởng thành có từ 4 lá trở lên. Trong nách lá có 2 chồi phụ, chồi phụ trên to hơn là chồi hoa sơ cấp, bên dưới là chồi dinh dưỡng sơ cấp. Các chồi sơ cấp này sinh trưởng đến một mức độ nào đó thì bắt đầu đi vào giai đoạn ngủ nghỉ. Màu sắc của lá gồm 3 loại: lá màu xanh; mặt trên lá và mặt dưới lá màu đỏ; mặt trên của lá đốm và mặt dưới lá màu đỏ.
Căn cứ vào màu sắc lá có thể phân biệt được màu sắc hoa của chính nó, lá màu xanh thường ra hoa màu trắng hoặc hoa nhạt màu, còn các lá màu khác thường cho hoa màu đỏ [2]. Lan Hồ Điệp để thích nghi với điều kiện sinh thái nguyên sinh, thông thường bề mặt trên của lá không có khí khổng, chỉ có mặt dưới của lá mới có n 7 khí khổng. Lan Hồ Điệp là loại thực vật CAM, giống như các thực vật CAM khác khí khổng mở ra vào ban đêm để thu nhận CO2 để tạo ra axit “Malic” dự trữ trong cơ thể, vào ban ngày CO2 được giải phóng, tham gia vào quá trình quang hợp. Ưu điểm của loại thực vật này là khí khổng không mở ra vào ban ngày nên cây không bị mất nước, thoát hơi nước.