Đặt vấn đề Hiện nay mức sống của con người ngày càng được nâng cao thì nhu cầu về năng suất và chất lượng cũng theo đó mà ngày càng tăng. Sau khi vấn đề an ninh lương thực được giải quyết, ngành sản xuất rau quả Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ, góp phần đáng kể trong quá trình phát triển và xây dựng nông thôn mới theo hướng công nghiệp hoá hiện đại hoá, nâng cao đời sống cho người dân nông thôn. Trong đó, dưa lưới (Cucumis melo L.) đang là cây trồng mang lại hiểu quả kinh tế cao ở Việt Nam, là trái cây giàu dinh dưỡng như: vitamin A, C, chất xơ, chất khoáng, chất chống oxy hóa,. được y học Hàn Quốc đưa vào sử dụng từ rất lâu.
Hiệp hội ung thư Hoa Kỳ khuyến cáo nên ăn nhiều dưa lưới vì chúng được xem là một trong những loại thực phẩm có thể có khả năng đánh bại căn bệnh ung thư ruột và những khối u ác tính. Đối với cây dưa lưới, nguồn dinh dưỡng cung cấp từ đất không đáng kể đối với nhu cầu của cây nên phải bổ sung phần lớn qua phân bón. Việc sử dụng nhiều phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật làm cho đất ngày càng bị suy thoái nghiêm trọng, ảnh hưởng đến tính chất vật lý và hóa học của đất, khiến đất bị nén dễ, mất cấu trúc, mất khả năng giữ nước, gây ô nhiễm môi trường ảnh hưởng vô cùng lớn đến năng suất, chất lượng của cây trồng. Vì thế để cải thiện tình trạng trên, nhiều nơi đã tiến hành sử dụng giá thể thay đất để trồng cây để từ đó cung cấp được nguồn dinh dưỡng, góp phần làm tăng năng suất, chất lượng, mẫu mã của dưa lưới một cách ổn định, bền vững.
Nhằm giải quyết các vấn đề trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: "Nghiên cứu ảnh hưởng của một số loại giá thể đến sinh trưởng, phát triển của Dưa lưới trong nhà màng tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên" 2 1. Mục tiêu và yêu cầu 1. Mục tiêu Xác định được loại giá thể phù hợp cho dưa lưới sinh trưởng, phát triển tốt và đạt được năng suất, chất lượng, hiệu quả kinh tế cao. Yêu cầu - Đánh giá được ảnh hưởng của một số loại giá thể tới khả năng sinh trưởng của cây dưa lưới tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
- Đánh giá được ảnh hưởng của một số loại giá thể tới năng suất chất lượng của dưa lưới tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. - Đánh giá được ảnh hưởng của một số loại giá thể tới tình hình sâu bệnh hại của dưa lưới tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu chuyên đề là cơ sở khoa học góp phần xây dựng phương pháp gieo trồng theo hướng an toàn và hiệu quả, đồng thời là tài liệu tham khảo cho những nghiên cứu tiếp theo về phương pháp gieo trồng cho các loại cây rau quả nói chung và cây dưa lưới nói riêng.
Ý nghĩa thực tiễn Đề tài đã xác định được các loại giá thể phù hợp với giống dưa lưới được trồng trong điều kiện nhà lưới tại trường Đại học Nông Lâm Kết quả nghiên cứu của khóa luận cung cấp thêm thông tin có ích cho nông dân trong sản xuất dưa lưới, góp phần nâng cao năng suất cây trồng, giảm chi phí, tăng thêm lợi nhuận, vừa đảm bảo an toàn không ảnh hưởng tới sức khỏe con người và môi trường. 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Hiện nay, việc nghiên cứu ảnh hưởng của các loại giá thể đến sự sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng của dưa lưới ở Việt Nam mới chỉ bắt đầu. Vấn đề được đặt ra là giống dưa có chất lượng tốt nhưng liệu nó có thay đổi chất lượng khi sử dụng các loại giá thể khác nhau hay không.
Nhà lưới là một công nghệ sản xuất nông nghiệp hiện đại, nó cho phép người nông dân kiểm soát được đa số các thông số về sản xuất bao gồm khí hậu, phân bón, sâu – bệnh hại và phân phối số lượng trong vụ mùa gieo trồng. Trong sản xuất nông nghiệp giống tốt, điều kiện ngoại cảnh, kỹ thuật chăm sóc có liên quan mật thiết tới cây trồng nói chung và cây dưa lưới nói riêng. Bởi vậy để phát triển dưa lưới theo hướng phù hợp với điều kiện khí hậu canh tác của Việt Nam, để đạt được năng suất cao hơn thì cần có những nghiên cứu sử dụng các loại giá thể nhằm tạo ra nhiều sản phẩm chất lượng cao, an toàn và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội là vấn đề cần được quan tâm. Giới thiệu chung về cây dưa lưới 2.Nguồn gốc Dưa lưới (Cucumis melo L.) thuộc họ Bầu bí(Cucurbitaceae) là rau ăn quả có thời gian sinh trưởng ngắn, trồng được nhiều vụ trong năm với năng suất khá cao.
Theo một số tài liệu nghiên cứu, cây dưa có nguồn gốc ở châu Phi, người Ai Cập mô tả là sử dụng đưa ít nhất 4000 năm. Nhà truyền giáo David Livingstone (1857) đã phát hiện hai loài dưa ngọt và dưa đắng hoang dại sinh trưởng ở châu Phi. Ông để ý thấy người địa phương dùng chúng như nguồn nước trong mùa khô. Ở vùng cận nhiệt đới Châu Phi vẫn còn những vùng dưa hấu rộng ớn cho tới ngày nay.
4 Tên dưa đã được xuất hiện trong ngôn ngữ văn chương của dân tộc trên thế giới như: Ả Rập, tiếng Phạm, tiếng Tây Ban Nha,…. Cây dưa lưới lần đầu tiên được Cristoforo Colombo đưa đến Bắc Mỹ trên hành trình lần thứ hai của ông đến Tân Thế Giới vào năm 1494. Cây dưa mới xuất hiện ở nước ta khoảng mười năm trở lại đây. Dưa lưới đã được thích nghi với khí hậu nước ta, cho kết quả tốt, nhân dân ta tự để giống được.
Tuy vậy, sau khi trồng một vài năm, phẩm chất của dưa lưới xu hướng giảm, quả to ra, mùi thơm và vị ngọt giảm, màu sắc không thuần, nhất là loại dưa trắng, vỏ lại có lẫn một chút màu vàng. Một trong những nguyên nhân là người trồng chưa có công thức bón phân đúng và phù hợp. Đặc điểm thực vật học của cây dưa lưới 2. Rễ Bộ rễ dưa phát triển rất yếu, rễ chỉ phân bố ở tầng đất mặt 30-40 cm.
Bộ rễ chính tương đối phát triển, phân bố chủ yếu ở tầng canh tác có dộ sâu từ 0 đến 30cm, rộng 50 – 60 cm. Nếu đất tơi xốp rễ chính có thể ăn sâu từ 60 – 100 cm, nếu trong điều kiện lí tưởng (đất có tầng canh tác dầy, nhiều mùn, tơi xốp, thoáng khí) thì rễ có thể ăn sâu nữa (Kerje & Grum, 2000)[10]. Theo Nguyễn Xuân Linh (1998), rễ cây dưa lưới thuộc loại rễ chùm, rễ cây ít ăn sâu mà phát triển theo chiều ngang. Đầu chóp rễ có sức phân nhánh mạnh, trong điều kiện đất thích hợp thì rất nhanh hình thành bộ rễ có nhiều nhánh, sẽ có lợi cho sự hút nước và dinh dưỡng.
Những rễ này mọc ở mấu thân của cây còn gọi là mắt, ở những phần sát trên mặt đất. Thân Thuộc loại thân thảo có đặc tính leo bò. Thân thảo hằng niên, thân dài, có nhiều tua cuốn để bám khi bò. Chiều dài thân tùy thuộc điều kiện canh tác và giống, các giống canh tác ngoài đồng thường chỉ dài từ 0,5 – 2,5m.
Thân trên lá mầm và lóng thân trong điều kiện ẩm độ cao có thể thành lập nhiều rễ 5 bất định. Thân tròn hay có góc cạnh, có lông ít hay nhiều tỳ thuộc vào giống. Thân chính thường phân nhánh, cũng có nhiều dạng dưa lưới hoàn toàn không thành lập nhánh ngang. Sự phân nhánh của dưa lưới còn chịu ảnh hưởng của nhiệt độ ban đêm.
Thời kì có 1 -2 lá thật cây ở trên trạng thái đứng, đốt ngắn, thân mảnh. Thời kì ra hoa, thân rễ phát triển mạnh nhất, tốc độ sinh trưởng nhanh, lóng dài. Đến cuối đời cây già và thân đạt độ dài tối đa biến động từ 5 – 10m (Miccolis, & Saltveit 1991). Theo VanRuiten và cộng sự (1984), thì chiều dài thân cây, mức độ phân nhánh, độ mềm hoặc độ cứng phụ thuộc rất lớn vào đặc tính di truyền của giống.
Vanderkamp (2000), thân có đốt dài hay ngắn, sự phân nhánh mạnh hay yếu còn tùy thuộc vào từng giống, giống cao nhất có thể cao trên 3m. Lá Lá dưa lưới gồm có lá mầm và lá thật. + Lá mầm: (nhú ra đầu tiên) có hình trứng tròn dài làm nhiệm vụ quang hợp tạo vật chất nuôi cây và lá mới. Là cây 2 lá mầm (Dicotyledonace), 2 lá mầm đầu tiên mọc đối xứng nhau qua đỉnh sinh trưởng, hình trứng.
+ Lá thật là những lá mọc cách trên hân chính, cos màu xanh thẫm, có độ lớn tối đa vào thời kì sinh trưởng mạnh ra hoa rộ, dạng lá hơi tam giác (hình chân vịt 5 cạnh) 2 mặt phiến lá đều có lông, với cuỗng lá dài 5-15 cm; rìa nguyên hay có răng cưa. Trên lá và cuống lá có lớp lông phủ dày, lớp lông này có tác dụng bảo vệ và chống thoát hơi nước (Szamosi, Solmaz, Sari & Barsony, 2010). Hoa Hoa cái mọc ở nách lá thành đôi hay riêng biệt, hoa đực mọc thành cụm 5-7 hoa. Dưa lưới cũng có hoa lưỡng tính, có giống trên cây có cả 3 loại hoa và có giống chỉ có 1 loại hoa trên cây.
Hoa có màu vàng, thụ phấn nhờ côn 6 trùng, bầu noãn của hoa cái phát triển rất nhanh ngay trước khi hoa nở. Số lượng hoa trên cây khác nhau, sắp xếp hoa đực và hoa cái khác gốc (Fanourakis, Tsekoura & Nanou, 2000 và Wyllie, & Leach, 1992)[9],[10]. Quả và hạt Lúc còn non quả có màu xanh, vỏ có phủ lông mịn và lớp phấn mỏng màu trắng, không nổi vân lưới, vân lưới sẽ dần dần xuất hiện khi quả lớn. Quả từ khi hình thành đến khi thu hoạch có màu xanh đậm, xanh nhạt tùy giống, khi chín chuyển sang màu vàng tươi hay vẫn giữ màu xanh tùy thuộc vào giống.
Phẩm chất quả không chỉ phụ thuộc vào thành phần các dinh dưỡng trong nó mà còn tùy thuộc vào độ chặt của thịt quả, độ lớn của ruột và hương vị. Quả thuộc loại quả thịt, hình tròn, màu xanh khi chín chuyển sang vàng tươi hoặc xanh có vân lưới nổi lên xung quanh quả, khi quả chín có hương thơm ngọt. Khối lượng quả dao động từ 0,3-2kg. Tùy vào điều kiện chăm sóc, quả có vị ngọt mát, ruột vàng, phần thịt quả sát vỏ có màu xanh.
Quả chứa hạt màu trắng ngà, trung bình có từ 200-500 hạt/quả (Escribano, & Lázaro, 2009).Đặc điểm và giá trị dinh dưỡng của dưa lưới 2.