mở đầu cho sự phân hoá mầm hoa, chỗ lồi lên là do chóp và nguyên thể hợp thành. - Thời kỳ phân hoá đài và cành hoa Đỉnh sinh trƣởng tiếp tục phân hoá nhô cao lên ở xung quanh và giữa lồi lên và tiếp tục phân hoá. Chỗ lồi lên chính là vòng ngoài của bao hoa nguyên thuỷ. Các giống Hoàng Hậu và Catelina sau khi trồng 1 tuần thì bắt đầu phân hoá, sau 7 ngày thì xuất hiện tầng ngoài bao hoa (gồm đài và cành hoa).
- Thời kỳ phân hoá nhị đực, nhị cái Sau khi gốc bao hoa hình thành thì đỉnh sinh trƣởng ở bên trong nách bao hoa xuất hiện mầm nhị đực và nhị cái. - Thời kỳ hình thành củ hoa tự Thời kỳ này bắt đầu từ mầm hoa đầu tiên hình thành đến khi hình thành mầm hoa cuối cùng. Thời kỳ này dài bao lâu và số hoa bao nhiêu tuỳ thuộc vào 14 giống. Với dòng Lilium thơm lai thì toàn bộ thời kỳ này kéo dài khoảng 30 ngày và hình thành 2-3 nụ.
Giống Sibiria có thời kỳ này vào khoảng 55 ngày và có 1- 2 nụ, giống Catelina là 45 ngày và có 7-10 nụ. Sự phân hoá hoa là 1 quá trình phức tạp, bao gồm sự phân hoá về sinh lý, phân hoá về hình thái và phân hoá về tính chất. Trong quá trình đó: tinh bột, đƣờng và kích thích sinh trƣởng có vai trò rất quan trọng.3 Thời kỳ phân hoá hoa Trong điều kiện tự nhiên, đa số giống Lilium phân hoá hoa vào tháng 3, tháng 4 và thƣờng kéo dài 1-2 tháng. Các dòng Á châu lai và Lilium thơm lai khi nảy mầm thì đồng thời phân hoá hoa.
Nguyên nhân là do các mầm nằm trong củ của dòng Á châu lai rất mẫn cảm với nhiệt độ thấp. Sau khi xử lý ở nhiệt độ 5oC trong 4-6 tuần, sau trồng 10-14 ngày thì ở đỉnh sinh trƣởng bắt đầu hình thành mầm hoa. Mỗi mầm hoa kèm theo 1-2 mầm lá. Nếu dùng xử lý lạnh để phá ngủ, nếu kéo dài thời gian bảo quản lạnh thì trƣớc khi trồng có thể đã có phân hóa mầm hoa.
Nếu không trồng kịp thì sẽ bất lợi cho sự phát dục của mầm hoa. Các giống thuộc dòng phƣơng đông đều thuộc giống củ nảy mầm và sinh trƣởng khoảng 1 tháng mới bắt đầu phân hóa hoa. Cũng có một số giống Lilium phân hóa hoa vào tháng 9, tháng 10 cho đến cuối năm thì kết thúc, cá biệt có giống có thời gian phân hóa hoa rất dài, bắt đầu từ tháng 9-10 đến tháng 4 năm sau mới kết thúc. Ở cả 2 giống Á châu lai và phƣơng đông lai đều có các giống này.
Tất cả các giống phân hóa hoa từ trong củ thì năm sau đều ra hoa sớm, thƣờng là vào tháng 5 đến đầu tháng 6. Số lƣợng mầm hoa của Lilium phụ thuộc vào giống, điều kiện thời tiết và độ lớn của củ. Dòng Á châu lai sức hình thành mầm hoa mạnh, vì vậy tiêu chuẩn phân loại củ nhỏ hơn các giống khác. Sự phân hóa hoa của các giống khác nhau.
Giống Hoàng Hậu xử lý lạnh 3- 5oC 30 ngày thì đã phân hóa ra vòng bao phía ngoài, sau 4 tuần đã phân hóa ra mầm nhị và nhụy. Sau khi phân hóa xong cần khoảng 30 ngày để hình thành 2 nụ. 15 Giống Sibiria xử lý lạnh 3-5oC trong 45 ngày thì bắt đầu phân hóa hoa, sau khi trồng 4 tuần thì hình thành vòng ngoài bao hoa, sau 8 tuần thì hình thành nhị và nhụy, toàn bộ hoa tự cần khoảng 55 ngày, có 1-2 nụ. Giống Catelina xử lý lạnh 3-5 oC 30 ngày, sau khi trồng 1 tuần bắt đầu phân hóa hoa và đều có vòng ngoài bao hoa, sau khi trồng 7 ngày có mầm nhị đực, sau 6 tuần có mầm nhị cái.
Toàn bộ hoa tự phân hóa cần 45 ngày, hình thành 7-10 nụ.3 Kỹ thuật phá ngủ cho củ giống - Xử lý lạnh Quá trình làm lạnh phải từ từ, làm lạnh đột ngột quá sức chịu đựng của nó có thể làm củ bị rét hại. Đầu tiên để lạnh 10-13oC, 2 tuần sau đó hạ xuống 3-5oC từ 4-8 tuần có thể phá vỡ trạng thái ngủ nghỉ. - Kỹ thuật bảo quản lạnh Theo Triệu Tƣờng Vân và CS (2005) [24], kỹ thuật bảo quản lạnh củ giống hoa Lilium là: - Khi xử lý lạnh củ giống ngƣời ta xếp các thùng chồng lên nhau trong kho lạnh. Để đảm bảo cho không khí lƣu thông phải sắp xếp cách mặt đất 1 khoảng 20-30cm, giữa các thùng cách nhau khoảng 10cm.
Tầng cao nhất cách mái kho 50 - 80cm. Để đảm bảo độ ẩm thì dùng nilon đậy lên tầng trên cùng. Nhiệt độ thay đổi quá lớn có thể làm cho củ bị rét hại hoặc nẩy mầm. - Trong kho phải sắp xếp riêng từng loại, từng giống từng quy cách củ, không để lẫn lộn.
- Củ giống đƣa vào kho lạnh để phá ngủ nhiệt độ từ 3-50C, thời gian tuỳ từng giống với dòng lai Lilium thơm và Á Châu lai, thời gian xử lý lạnh khoảng 30 ngày, với giống Sibiria là 45 ngày, với giống Sova 60 ngày. Nói chung thời gian xử lý càng dài thì thời gian ra hoa càng rút ngắn. Ví dụ, giống Catelina xử lý ở 20C với thời gian 4 tuần, 8 tuần, 12 tuần thì thời gian 16 từ trồng đến ra hoa tƣơng ứng là 138 ngày, 116 ngày, 106 ngày nhƣng thời gian xử lý dài quá số hoa sẽ ít, càng dài hoa càng ít. - Quản lý kho lạnh bao gồm: Kiểm tra nhiệt độ hàng ngày Mở quạt gió thông khí mỗi tuần 3 lần, mỗi lần 2 giờ và nên mở vào ban đêm để tránh nhiệt độ thay đổi lớn và luôn theo dõi giữ ẩm độ 70 - 80% - Theo dõi ghi chép hàng ngày Về nhiệt độ, độ ẩm, mức độ thông khí tình hình củ giống.4 Một số kết quả nghiên cứu khác Theo Triệu Tƣờng Vân và cộng sự [23], [24], xử lý củ giống loa kèn 4- 5oC trong 3-5 tuần, sau trồng khoảng 13-20 ngày thì bắt đầu nảy mầm.
Nếu củ giống không xử lý lạnh thì phải sau 55-60 ngày mới bắt đầu mọc mầm. Từ khi củ nảy mầm khỏi mặt đất đến khi ra hoa thì tốc độ ra lá, độ dài của thân tƣơng quan với nhiệt độ không khí. Nhiệt độ còn là nhân tố quan trọng điều tiết sự phân hóa hoa và ra hoa. Lilium formolongo cũng cần có một số ngày nhiệt độ thấp nhất định để thực hiện phân hóa mới ra hoa đƣợc.
Trong giai đoạn từ nụ đến ra hoa, với nhiệt độ ngày 25oC, đêm 20oC thì cây ra hoa sớm và có nhiều nụ. Nhiệt độ và ánh sáng còn ảnh hƣởng đến sự phát triển củ, nhiệt độ thấp, thời gian chiếu sáng trong ngày dài, củ sẽ to hơn. Vì vậy, vào mùa đông, mỗi ngày cần tăng thêm 4h chiếu sáng, nâng chế độ chiếu sáng lên trên 16h/ngày có tác dụng làm cho cây thấp rõ rệt, đồng thời tăng tỷ lệ ra hoa, giảm số hoa bại dục. Chiếu sáng gián đoạn ở nhiệt độ thích hợp có thể rút ngắn thời gian ra hoa của giống hoa loa kèn.
Từ khi ra nụ đến ra hoa, nhiệt độ ngày 21,1oC, ban đêm 18,3oC sẽ ra hoa sớm và giảm lƣợng nụ bị bại dục ở đợt 3. Năm 1994, Phạm Thị Cậy và cộng sự [1] đã tiến hành nghiên cứu ảnh hƣởng của xử lý nhiệt độ thấp và gibberellin đến sự sinh trƣởng phát triển của cây hoa loa kèn trắng (Lilium longiflorum). Kết quả cho thấy, việc xử lý nhiệt độ 17 thấp 10oC liên tục trong 40 ngày và gibberellin đã làm cho cây sinh trƣởng phát triển nhanh, rút ngắn thời gian ra hoa trƣớc hàng tháng. Năm 1997, Cao Ngọc Thuý [21] đã nghiên cứu về hiệu quả của xử lý nhiệt độ thấp ở các thời gian khác nhau 10 ngày, 20 ngày, 30 ngày ở điều kiện nhiệt độ 5oC và không xử lý (đối chứng) cho hoa loa kèn trắng (Lilium longiflorum).
Kết quả xử lý củ giống 20 ngày đã giúp cho củ nảy mầm trong 1 tháng và rút ngắn thời gian sinh trƣởng từ 193 ngày xuống 114 ngày, đồng thời xử lý nhiệt độ thấp làm chiều cao cây và số lá giảm nhiều so với đối chứng. Lê [33] đã nghiên cứu ảnh hƣởng của nhiệt độ đến sự hình thành củ loa kèn con và cho thấy ở nhiệt độ 20-25oC thì số lƣợng, khối lƣợng và đƣờng kính củ con tăng hơn hẳn so với ở nhiệt độ 30 oC. Ánh sáng cũng ảnh hƣởng đến số lƣợng và chất lƣợng củ, dƣới ánh sáng đỏ thì số lƣợng củ tăng hơn so với dƣới ánh sáng khác. Theo Hoàng Minh Tấn, Nguyễn Quang Thạch (2000) [17], có rất nhiều thực vật mà nhiệt độ thấp có ảnh hƣởng sâu sắc đến sự khởi đầu và phát triển của cấu trúc sinh sản.
Với những cây hàng năm thì ảnh hƣởng nhiệt độ đến sự ra hoa thƣờng là thứ yếu sau ảnh hƣởng của quang chu kỳ. Nhƣng với cây hai năm thì ngƣợc lại: trong năm đầu chúng duy trì ở trạng thái dinh dƣỡng, năm sau khi trải qua một thời gian lạnh dài thì chúng ra hoa. Nếu những thực vật này không đƣợc tác động bởi nhiệt độ thấp thì phần lớn chúng đƣợc giữ lại ở trạng thái sinh trƣởng phát triển dinh dƣỡng không xác định. Ngƣời ta đã chứng minh rằng phần lớn những cây hai năm khi đƣợc xử lý lạnh nhân tạo và kèm theo quang chu kỳ thích hợp thì chúng có thể ra hoa ngay trong mùa sinh trƣởng đầu tiên, tức là có thể biến cây hai năm thành cây một năm bằng biện pháp xử lý lạnh.
Takamura (2002) [34], đã nghiên cứu ảnh hƣởng của nhiệt độ cao sau khi trồng đến sự hình thành hoa của 4 giống loa kèn Asiatic Hybid và củ đƣợc xử lý lạnh sau đó đem trồng ở nhiệt độ có biên độ 26 oC/24oC và 16oC/13oC. Kết quả 18 là: ở điều kiện nhiệt độ là 26oC/24oC thì thời gian ra hoa rút ngắn, số hoa dị hình nhiều hơn so với ở nhiệt độ16oC/13oC. Ông kết luận, nhiệt độ cao sau khi trồng và trƣớc khi hình thành hoa làm ảnh hƣởng xấu đến số lƣợng, chất lƣợng hoa và chiều cao cây nhƣng ảnh hƣởng ít đến số lá trên cây. Năm 2005, Đặng Văn Đông và CS [5], [8] đã nhập nội, khảo nghiệm, đánh giá tính thích ứng của 5 giống hoa loa kèn từ Hà Lan.
Kết quả đã lựa chọn đƣợc giống hoa loa kèn Tứ Quý có khả năng sinh trƣởng, phát triển tốt nhất, thích hợp với nhiều vùng sinh thái khác nhau, đồng thời cũng đã nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật trồng giống hoa này. Kết quả bƣớc đầu cho thấy: mật độ trồng thích hợp là 20x20cm, lấp đất trên mặt củ 4-5cm, lƣợng phân bón là 1-2 tấn phân chuồng + 20-30kg NPK + 8-10Kg urê/sào Bắc Bộ.