MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết Bí ngô hay bí đỏ là một loại cây thuộc chi Cucurbita, họ bầu bí (Cucurbitaceae), có tên khoa học là Cucurbita pepo L., tên tiếng Anh là Pumpkin. Là cây trồng rất phổ biến, do không kén đất và khả năng thích ứng rộng nên bí đỏ được trồng ở tất cả các vụ trong năm, có mặt ở khắp các vùng miền từ Bắc tới Nam của Việt Nam. Bí đỏ cung cấp cho con người nhiều sản phẩm dinh dưỡng để làm thức ăn.
Các sản phẩm từ ngọn cho tới lá non, hoa, quả đều được sử dụng nên bí đỏ được biết đến như một loại thực phẩm giàu dinh dưỡng [18]. Bí đỏ chứa hàm lượng calo và chất béo rất thấp. Trung bình 1kg bí đỏ thì chứa khoảng 40calo. Bí đỏ có chứa tinh bột, protein, carotene, vitamin B, vitamin C, vitamin T, vitamin K, Canxi, photpho và những yếu tố khác.
Bí đỏ không chỉ là thực phẩm giàu dinh dưỡng mà còn có tác dụng điều trị một số bệnh [8]. Cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật và trình độ thâm canh cây trồng ngày càng cao đã giúp cho năng suất cây trồng nói chung và cây bí đỏ nói riêng không ngừng tăng lên. Cùng với cơ sở vật chất, các tiến bộ khoa học, các loại giống tốt không ngừng được lai tạo và phát triển, cùng với việc trồng trọt hợp lý, quản lý dịch bệnh hại tốt… đã làm năng suất bí đỏ tăng mạnh. Trong đó, thời vụ trồng là yếu tố vô cùng quan trọng ảnh hưởng đến năng suất và phẩm chất cây trồng.
Cây bí đỏ là cây trồng được quanh năm nhưng để cây đạt năng suất và chất lượng cao nhất thì phải trồng vào khoảng thời gian thích hợp nhất. Trồng bí đỏ vào thời gian nào, vào mùa nào trong năm là thích hợp nhất, trồng vào thời gian nào để cây ít bị ảnh hưởng của thời tiết khắc nghiệt của tự c 2 nhiên cũng như tác hại xấu của sâu bệnh gây hại là một vấn đề quan trọng và cần được nghiên cứu cụ thể và rõ ràng. Giống bí đỏ lại F1 Goldstar 998 là giống bí đỏ thế hệ mới ngắn ngày cho năng suất cao, chất lượng tốt, khả năng chống chịu sâu bệnh cao và được người tiêu dùng ưa chuộng. Xuất phát từ thực tiễn đó chúng em tiến hành nghiên cứu đề tài “Ảnh hƣởng của thời vụ trồng đến sinh trƣởng và năng suất của giống bí đỏ Gold star 998 trong vụ Thu Đông năm 2016 tại Thái Nguyên”.
Mục đích và yêu cầu của đề tài 1. Mục đích Xác định được thời vụ trồng tốt nhất đến sinh trưởng và năng suất cho giống bí đỏ Gold star 998 trong vụ Thu Đông năm 2016 tại Thái Nguyên. Yêu cầu của đề tài Nghiên cứu ảnh hưởng của thời vụ trồng đến khả năng sinh trưởng của giống bí đỏ Gold star 998. Nghiên cứu ảnh hưởng của thời vụ trồng đến khả năng chống chịu sâu bệnh giống bí đỏ Gold star 998.
Nghiên cứu ảnh hưởng của thời vụ trồng đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất giống bí đỏ Gold star 998. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học Trên cơ sở nghiên cứu các chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất của giống bí đỏ Gold star 998 ở các thời gian trồng khác nhau để đánh giá năng suất của giống bí đỏ Gold star 998. Xác định thời vụ trồng thích hợp cho giống bí đỏ Gold star 998 sinh trưởng, phát triển tốt.
c 3 Kết quả nghiên cứu góp phần bổ sung thêm những tài liệu khoa học phục vụ công tác giảng dạy cũng như trong nghiên cứu về bí đỏ ở Thái Nguyên. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài nghiên cứu là cơ sở cho việc xác định thời vụ trồng hợp lý, từ đó nhằm nâng cao năng suất và phẩm chất bí đỏ Gold star 998 trong vụ Thu Đông tại Thái Nguyên. c 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, đã tạo ra rất nhiều các loại giống mới ưu việt hơn, kết hợp với trình độ thâm canh tiến bộ và khoa học, đã giúp cho năng suất và phẩm chất cây trồng được tăng lên đáng kể.
Các giống mới được nghiên cứu ra ngày càng nhiều để nhằm phục vụ nhu cầu sản xuất và tiêu dùng. Các giống mới cho năng suất cao khi được trồng trong thời gian thích hợp, qua đó mỗi giống khác nhau thì thích hợp trồng trong các vụ khác nhau. Thời vụ có ảnh hưởng rất lớn đến sinh trưởng và năng suất cây trồng, khi một giống tốt được trồng trong một thời vụ thích hợp, các điều kiện thời tiết thích hợp, sẽ giúp cây trồng sinh trưởng và phát triển tốt, cây ít bị sâu bệnh qua đó nâng cao được năng suất và phẩm chất. Bí đỏ là một loại cây tương đối dễ trồng và chăm sóc, không kén đất, cây có thể chịu được hạn tốt vì vậy trồng bí đỏ tương đối dễ dàng.
Nhưng muốn nâng cao năng suất và phát triển bí đỏ theo hướng hàng hóa, ngoài việc giống tốt và kỹ thuật thâm canh hợp lý thì thời vụ trồng là yếu tố hết sức quan trọng. Giống bí đỏ Gold star 998 là giống F1 nên cây sinh trưởng phát triển khỏe, kháng bệnh virus rất tốt, trồng được quanh năm. Năng suất rất cao, 3-4 quả/cây, quả nặng 1,5-1,8 kg. Quả đặc ruột, thịt dày, có độ đồng đều cao, không bị bệnh ghẻ trên quả.Chất lượng ăn rất ngon (dẻo, ngọt.
Thu hoạch sau gieo 75-80 ngày. Tiềm năng năng suất 30-35 tấn/ha [6]. Nguồn gốc, sự phân bố, phân loại và đặc điểm thực vật của bí đỏ 2. Nguồn gốc, sự phân bố bí đỏ Bí đỏ gồm 25 loài nhưng phát triển phổ biến nhất ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới là các loài Cucurbita pepo và Cucurbita moschata, còn loài Cucurbita maxima và Cucurbita mixta thích hợp ở vùng ôn đới có khí hậu mát.
Trong một thời gian dài, nguồn gốc của bí đỏ là chủ đề gây tranh cãi. Tuy nhiên theo nhiều báo cáo nghiên cứu khoa học cho thấy, bí đỏ có nguồn gốc từ Trung Mỹ và Nam Mỹ. Có nhiều nghiên cứu khảo cổ chỉ ra rằng: Loài Cucurbita pepo phân bố rộng khắp ở các vùng bắc Mexico và Tây Nam Hoa Kỳ từ 7000 năm trước Công nguyên. Các loại bí hỗn hợp đã được ghi chép lại ở các thời kỳ tiền Columbus.
Loài Cucurbita moschata đã xuất hiện ở Mexico và Peru từ hàng ngàn năm nay. Ở Peru các nhà khảo cổ đã tìm được các mẫu hạt bí đỏ có niên đại 4000 năm trước Công nguyên. Loài Cucurbita mixta cũng được tìm thấy bởi các nhà khảo cổ khi khai quật ở Peru có niên đại khoảng 1200 năm trước Công nguyên. Bí đỏ được những người dân ở Bắc Mỹ thuần hóa trồng và sử dụng như một nguồn thức ăn chính.
Đến thế kỷ XVI, khi những người da trắng đến định cư và từ đó bí đỏ được chuyển qua các nước châu Âu và dần trở thành phổ biến như ngày nay. Một số tài liệu khác cho rằng bí đỏ cũng như các cây bầu bí khác có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới châu Phi, châu Mỹ, Nam châu Á (Ấn Độ, Malacca, Nam Trung Quốc) do vậy yêu cầu về nhiệt độ để sinh trưởng và phát triển cao hơn các loại rau ăn quả khác như cà chua. Phân loại thực vật học Bộ bầu bí (Cucurbitales) là một bộ thực vật có hoa, nằm trong nhánh hoa Hồng (Rosids) của thực vật 2 lá mầm thực sự (Eudicotyledoneae). Bộ này chủ yếu có mặt tại khu vực nhiệt đới và một lượng rất ít tại khu vực cận nhiệt đới và ôn đới.
Bộ này có một số ít các loại cây bụi hay cây thân gỗ còn chủ yếu là c 6 cây thân thảo hay dây leo. Một trong các đặc trưng đáng chú ý của bộ bầu bí (Cucurbitales) là hoa đơn tính, phần lớn là 5 cánh, với các cánh hoa nhọn và dày. Thụ phấn chủ yếu nhờ côn trùng, nhưng cũng có thể nhờ gió nhờ các họ Coriariaceae và Datiscaceae. Bộ này có khoảng 2.300 loài trong 7 họ và 129 chi.
Các họ lớn nhất là họ Thu Hải Đường (Begoniaceae) với 1400 loài trong 2-3 chi và họ Bầu bí (Cucurbitaceae) với 285-845 loài trong 118 chi [1]. Họ bầu bí (Cucurbitaceae) là một họ thực vật bao gồm dưa hấu (Citrullus), dưa chuột (Cucumis), bí đao (Benincasa), bầu (Lagenaria), bí ngô (Cucurbita), mướp (Luffa), mướp đắng (Momordica)… Bí đỏ hay bí ngô là tên thông dụng để chỉ các loại cây thuộc các loài Cucurbita pepo, Cucurbita mixta, Cucurbitamaxima và Cucurbita moschata. Họ bầu bí là một trong những họ quan trọng nhất cung cấp thực phẩm trên thế giới. Phần lớn các loài trong họ này là các loại dây leo sống một năm với hoa khá lớn và có màu sắc sặc sỡ [1].
Đặc điểm thực vật học Rễ: Hệ thống rễ của bí đỏ phát triển rất mạnh. Rễ chính có thể ăn sâu tới 2m, khả năng tái sinh của rễ chính kém. Rễ phụ ăn lan rộng và phát triển mạnh ở tầng đất mặt, rễ phụ có khả năng ăn rộng tới 6m đường kính. Cây có nhiều rễ bất định được mọc ra ở các đốt trên thân.
Do có hệ thống rễ phát triển mạnh nên bí đỏ có khả năng chịu hạn tốt, tuy nhiên lại chịu úng kém. Cây có khả năng phát triển trên đất hơi phèn hoặc mặn [10]. Thân: Thân leo hoặc bò có tua cuốn, thân dài từ 2-10m. Độ dài ngắn, tròn hay có góc cạnh của thân tùy thuộc vào đặc điểm của giống.
Thân có khả năng ra rễ bất định ở đốt. Tua cuốn phân nhánh mọc ở đốt thân. Thân mọc chậm ở giai đoạn đầu khoảng ba tuần sau khi gieo. Bên trong thân rỗng và xốp, bên ngoài thân có nhiều lông tơ.
Các nhánh được sinh ra từ đốt trên thân. Các lóng trên thân phát triển rất nhanh [10]. c 7 Lá: Thân leo hoặc bò có tua cuốn, thân dài từ 2-10m. Độ dài ngắn, tròn hay có góc cạnh của thân tùy thuộc vào đặc điểm của giống.
Thân có khả năng ra rễ bất định ở đốt. Tua cuốn phân nhánh mọc ở đốt thân. Thân mọc chậm ở giai đoạn đầu khoảng ba tuần sau khi gieo. Bên trong thân rỗng và xốp, bên ngoài thân có nhiều lông tơ.
Các nhánh được sinh ra từ đốt trên thân. Các lóng trên thân phát triển rất nhanh [10]. Hoa: Hoa đơn tính cùng cây, to, cánh màu vàng, thụ phấn nhờ côn trùng. Số lượng hoa đực nhiều hơn hoa cái từ 10-30 lần.
Hoa nằm đơn độc ở nách lá. Hoa có cánh màu vàng đậm, có bầu noãn hạ, cuống hoa dài, phần lớn hoa nở vào buổi sáng. Quả phát triển nhanh sau khi hoa cái nở.