CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TIẾN ĐỘ THI CÔNG VÀ CHI PHÍ THI CÔNG CÔNG TRÌNH XÂY DỰNG GIAO THÔNG 1.1 Khái niệm về tiến độ và các nhân tố ảnh hưởng đến tiến độ thi công công trình 1.1 Khái niệm tiến độ Tiến độ thi công công trình là thời gian cần thiết để hoàn thành các quá trình xây dựng, các hạng mục công tác, hạng mục công việc của công trình xây dựng. Tiến độ hoàn thành dự án đầu tư xây dựng được đo bằng thời gian để hoàn thành toàn bộ các công việc, cũng như toàn bộ các công trình thuộc dự án kể từ khi có chủ trương đầu tư được phê duyệt cho đến khi kết thúc xây dựng, đưa dự án vào khai thác, sử dụng.2 Biến động tiến độ hoành thành dự án Để đo lường tiến độ hoàn thành dự án, mô hình sử dụng biến phụ thuộc là : Biến động tiến độ hoàn thành dự án tính bằng sai lệch giữa thời gian hoàn thành thực tế và thời gian hoàn thành theo kế hoạch, được xác định theo công thức sau : TR − TP Y = *100 TP Trong đó: Y : Biến động tiến độ hoàn thành dự án (%) T R : Thời gian thực tế hoàn thành dự án ( ngày ) T P : Thời gian hoàn thành dự án theo kế hoạch (ngày ) - Các trường hợp có thể xảy ra : + Y>0 : Tiến độ hoàn thực tế chậm hơn tiến độ hoàn thành theo kế hoạch. + Y= 0 : Tiến độ hoàn thành thực tế bằng tiến độ theo kế hoạch. + Y< 0 : Tiến độ hoàn thành thực tế nhanh hơn tiến độ hoàn thành theo kế hoạch.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến tiến độ thi công công trình 1.1 Nhóm các yếu tố bên ngoài Trong nghiên cứu này yếu tố bên ngoài bao gồm các yếu tố ngoài tầm kiểm soát của các bên tham gia dự án đó là là yếu tố kinh tế và yếu tố tự nhiên.
Yếu tố kinh tế Nhóm yếu tố kinh tế ảnh hưởng đến rủi ro trong quá trình thực hiện dự án bao gồm: sự biến động tỷ giá, tính không bền vững của lãi suất, lạm phát, sự thiếu hụt nguồn vốn và thất bại trong việc đạt mục tiêu doanh thu. Yếu tố tự nhiên Đối với các dự án xây dựng, yếu tố tự nhiên có thể ảnh hưởng là thời tiết khu vực thực hiện dự án, các thiên tai như bão lớn, lũ, động đất, sóng thần. Yếu tố địa chất công trình cũng là một yếu tố tự nhiên có thế ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện dự án vì việc điều chỉnh thiết kế, xử lí nền móng tại hiện trường sẽ mất nhiều thời gian khi địa chất thay đổi đột biến so với kết quả khảo sát. Do đó, các yếu tố tự nhiên sẽ bao gồm 2 yếu tố đại diện là thời tiết tại công trình và địa chất tại công trình.
Trên cơ sở đó, nhóm các yếu tố về môi trường bên ngoài bao gồm: • Thời tiết trong quá trình thi công công trình. • Địa chất công trình.2 Nhóm yếu tố về hệ thống thông tin quản lý Một đặc điểm khác biệt giữa các dự án sử dụng vốn ngân sách Nhà nước (NSNN) so với vốn tư nhân là chịu sự chi phối mạnh bởi hệ thống pháp luật xây dựng từ trung ương đến địa phương nên việc phổ biến kịp thời chính sách cũng ảnh hưởng nhất định đến tiến độ hoàn thành dự án. Trên cơ sở đó, nhóm yếu tố hệ thống thông tin quản lý bao gồm: • Mức độ phổ biến các quy định về quản lý đầu tư và xây dựng. • Mức độ phổ biến thông tin quy hoạch khu vực dự án.
• Mức độ phổ biến thông tin khu vực dự án.3 Nhóm yếu tố chính sách Theo một số chuyên gia thì có 7 yếu tố về chính sách ảnh hưởng đến tiến độ thi công công trình bao gồm: những thay đổi bất ngờ trong trong quy định quản lí, thay đổi chính sách thuế, sự quốc hữu hóa, thay đổi chính phủ, chiến tranh và địch họa, quyền sở hữu, chi phí bồi thường. Tại Việt Nam, hệ thống chính trị ổn định, không xảy ra tình trạng quốc hữu hóa, chiến tranh, địch họa và đình công, nguồn vốn thực hiện dự án từ NSNN nên chính sách thuế gần như không ảnh hưởng. Những yếu tố chính sách còn lại chủ yếu liên quan trực tiếp đến những qui định về quản lí đầu tư và xây dựng đối với nguồn NSNN. Do đó , các yếu tố đại diện cho nhóm là: • Mức độ ổn định chính sách quản lý đầu tư và xây dựng.
• Mức độ ổn định về chính sách tiền lương. • Mức độ ổn định về chính sách lựa chọn thầu. • Mức độ ổn định chính sách về hợp đồng.4 Nhóm yếu tố về phân cấp thẩm quyền cho chủ đầu tư Yếu tố phân cấp trong quản lý đầu tư và xây dựng là một yếu tố quan trọng góp phần vào việc đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án từ nguồn NSNN. Theo kinh nghiệm quốc tế, việc phân cấp mạnh thẩm quyền cho Chủ đầu tư sẽ mang lại hiệu quả vì tăng tính chủ động nhằm kịp thời thích ứng vời cơ chế thị trường.
Yếu tố phân cấp cho chủ đầu tư gắn liền với trình tự đầu tư xây dựng từ lập dự án, thiết kế chi tiết, đấu thầu, thanh quyết toán và xen kẽ là các thủ tục điều chỉnh khi có sự thay đổi so với kế hoạch ban đầu. Do đó, nhóm yếu tố về phân cấp thẩm quyền cho Chủ đầu tư gồm các yếu tố đại diện sau: • Thẩm quyền quyết định của Chủ đầu tư trong phê duyệt dự án. • Thẩm quyển quyết định của Chủ đầu tư trong phê duyệt thiết kế, dự toán. • Thẩm quyền quyết định của Chủđầu tư trong phê duyệt kết quả đấu thầu.
• Thẩm quyền quyết định của Chủ đầu tư trong phê duyệt thanh toán. • Thẩm quyền quyết định của Chủ đầu tư trong phê duyệt điều chỉnh so với kế hoạch.5 Nhóm yếu tố về nguồn vốn thực hiện dự án Nguồn vốn là một yếu tố ảnh hưởng mạnh đến tiến độ thực hiện dự án. Nó là một trong các yếu tố có vai trò quan trọng hàng đầu trong các yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của dự án xây dựng trên hầu hết các lĩnh vực. Tại Việt Nam, trong điều kiện nền kinh đang chuyển theo hướng thị trường, nhu cầu sử dụng vốn ngày càng cao, theo lí thuyết hành vi thì nhà thầu sẽ không triển khai thi công theo tiến độ nếu nguồn vốn không được bố trí kịp thời hoặc việc thanh toán chậm sau khi nhà thầu đã hoàn thành khối lượng.
Mức độ quan trọng của nguồn vốn đối với các dự án đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB) đã được khẳng định qua quyết tâm của Chính phủ trong cải thiện việc bố trí vốn tại Hội nghị toàn quốc về đầu tư XDCB tháng 3/2010. Ngoài việc bố trí vốn, hoàn thành chứng từ thanh toán cũng là một yếu tố góp phần giúp việc thanh toán cho nhà thầu được nhanh chóng. Căn cứ những nhận định trên, nhóm yếu tố về nguồn vốn thực hiện dự án bao gồm các yếu tố đại diện sau: • Sự sẵn có nguồn vốn của dự án trong kế hoạch ngân sách. • Sự kịp thời trong hoàn tất chứng từ thanh toán.
• Sự kịp thời thanh toán sau khi hoàn tất chứng từ.6 Nhóm yếu tố về năng lực các bên tham gia dự án Năng lực của các bên tham gia dự án (Chủ đầu tư, Tư vấn quản lý dự án, Tư vấn đầu tư xây dựng, nhà thầu…) là yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và chất lượng của dự án. Đối với các dự án sử dụng vốn NSNN, việc quản lý dự án có Trang 7/94 thể thực hiện theo một trong hai hình thức là Chủ đầu tư tự quản lý dự án (QLDA) hoặc thuê tư vấn QLDA nhưng Chủ đầu tư vẫn là người chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về các quyết định, tư vấn QLDA chỉ đóng vai trò như cá nhân tư vấn thiết kế, giám sát. Do tầm ảnh hưởng lớn nên yếu tố năng lực các bên tham gia dự án bao gồm: • Năng lực cá nhân tư vấn thiết kế. • Năng lực cá nhân tư vấn giám sát.
• Năng lực cá nhân tư vấn QLDA. • Năng lực nhân sự của nhà thầu chính. • Năng lực tài chính của nhà thầu chính. • Năng lực máy móc thiết bị của nhà thầu chính… 1.7 Nhóm yếu tố về năng lực của chủ đầu tư Trong quá trình thực hiện dự án Chủ đầu tư đóng vai trò quan trọng ở tất cả các giai đoạn, kể từ khi lập dự án đầu tư (hoặc lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật) cho đến khi kết thúc dự án.
Nhóm yếu tố thuộc về Chủ đầu tư có ảnh hưởng lớn đến sự thành công của dự án, bao gồm: năng lực của các cá nhân tham gia; khả năng phân quyền; khả năng thương thảo; khả năng phối hợp; khả năng ra quyết định; khă năng nhận thức về vai trò và trách nhiệm của nhà quản lý. Ngoài những yếu tố trên, Chủ đầu tư các dự án sử dụng nguồn vốn NSNN tại Việt Nam còn phải đảm bảo khả năng báo cáo thống kê tình hình thực hiện dự án lên cấp trên hay cấp quản lý về kế hoạch, ngân sách có liên quan. Trên cơ sở đó, nghiên cứu dề xuất các yếu tố đại diện cho năng lực Chủ đầu tư bao gồm: • Khả năng phối hợp thực hiện hợp đồng. • Khả năng am hiểu pháp luật xây dựng.
• Khả năng am hiểu kĩ thuật chuyên môn. • Khả năng ra quyết định theo thẩm quyền. • Khả năng giải quyết các vấn đề trong quá trình thực hiện dự án. • Khả năng báo cáo thống kê tình hình dự án.
• Khả năng nhận thức vai trò, trách nhiệm quản lý dự án.8 Nhóm yếu tố về đặc trưng dự án Đặc trưng dự án là nhóm yếu tố có mối quan hệ gián tiếp, ảnh hưởng đến mức độ tác động của các nhóm yếu tố trực tiếp lên sự thành công của dự án. Nhóm yếu tố đặc trưng của dự án bao gồm: mục tiêu, quy mô, giá trị dự án, tài chính, tổng mức đầu tư, tính đặc thù của các công tác, mức độ phức tạp, khẩn cấp, vòng đời và loại hình dự án. Tuy nhiên, nghiên cứu tất cả các yếu tố trên sẽ rất phức tạp và khó Trang 8/94 khăn trong công tác thu thập dữ liệu.