Đặt vấn đề Rau là loại thực phẩm không thể thiếu trong bữa ăn hàng ngày của con người. Bởi chúng cung cấp phần lớn các chất: vitamin, protein, khoáng, đường, tinh bột,… đó là những chất cần thiết đối với hoạt động sinh lý của cơ thể con người. Ngoài ra rau còn cung cấp cho con người một lượng lớn các chất xơ, có khả năng làm tăng nhu mô ruột và hệ tiêu hóa, là thành phần hỗ trợ sự di chuyển thức ăn qua đường tiêu hóa bằng cách giúp cho hoạt động co bóp của đường ruột được dễ dàng. Đặc biệt, rau còn là nguyên liệu quan trọng cho ngành chế biến, đồng thời là mặt hàng xuất khẩu có giá trị góp phần làm tăng thu nhập cho nền kinh tế quốc dân.
Ngày nay, khi đời sống xã hội ngày càng phát triển thì nhu cầu đòi hỏi của con người ngày tăng, đặc biệt là nhu cầu về thực phẩm chất lượng an toàn. Để đáp ứng được phần nào nhu cầu đó, con người luôn phải tìm tòi, nghiên cứu nhằm đưa ra những tiến bộ kỹ thuật mới cho nông nghiệp, trong đó có những tiến bộ mới cho ngành trồng rau. Vệ sinh an toàn thực phẩm đối với các mặt hàng nông sản, nhất là rau xanh đang được xã hội đặc biệt quan tâm. Việc ô nhiễm vi sinh vật, hóa chất độc hại, kim loại nặng và thuốc Bảo vệ thực vật tồn dư trên rau, nhất là rau ăn lá đã gây ảnh hưởng không nhỏ trước mắt cũng như lâu dài đối với sức khỏe cộng đồng.
Chính vì vậy sản xuất rau với số lượng lớn, đảm bảo chất lượng là một nhiệm vụ quan trọng. Thành phố Thái Nguyên với dân số gần 30 vạn người, nơi tập trung số lượng học sinh sinh viên các trường Đại học, Cao đẳng đứng thứ 3 trong cả nước, do vậy mà nhu cầu về thực phẩm nói chung và rau nói riêng là rất lớn. Nhưng trên thực tế nghề trồng rau của Thành phố vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu về tiêu thụ cả số lượng và chất lượng rau. Chủ yếu ở đây sản xuất n 2 theo cách truyền thống, chưa dám đầu tư cho sản xuất rau chất lượng cao.
Đặc biệt nhiều hộ còn chạy theo lợi nhuận, sử dụng thuốc kích thích cho rau sinh trưởng nhanh, không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Hiện nay, trồng rau trên giá thể là một trong những giải pháp trồng rau trọn gói được biết đến bởi ưu điểm: dễ trồng, dễ chăm sóc, diện tích sử dụng không quá lớn và chi phí đầu tư thấp. nhưng mang lại năng suất cao. Cải ngọt là một loại rau phổ biến xuất hiện quanh năm trên thị trường, với lượng tiêu thụ lớn, do vậy việc đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm đối với loại rau này có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với sức khỏe người tiêu dùng và bảo vệ môi trường.
Trước thực tế đó, để tận dụng hiệu quả nguồn lực tự nhiên vốn có, đáp ứng yêu cầu thực tế sản xuất, góp phần tạo dựng nền nông nghiệp sạch, an toàn, ổn định và bền vững, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của giá thể đến năng suất, chất lượng rau cải ngọt trồng chậu vụ Xuân Hè tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên”. Mục đích và yêu của đề tài 1. Mục đích Xác định giá thể phù hợp để rau cải ngọt trồng chậu sinh trưởng, phát triển và cho năng suất trong vụ Xuân Hè tại Thái Nguyên. Yêu cầu của đề tài - Đánh giá ảnh hưởng của các loại giá thể đến sự sinh trưởng, phát triển của rau cải ngọt trồng chậu.
- Đánh giá ảnh hưởng của các loại giá thể đến tình hình sâu, bệnh hại rau cải ngọt trồng chậu. - Đánh giá ảnh hưởng của các loại giá thể đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của rau cải ngọt trồng chậu. - Sơ bộ hạch toán hiệu quả kinh tế. Ý nghĩa của đề tài + Ý nghĩa trong khoa học: Kết luận của đề tài là cơ sở để xác định loại giá thể thích hợp cho sản xuất rau cải ngọt vụ Hè thu tại Thái Nguyên trên diện tích nhỏ hẹp.
Từ những kết quả thu được có thể khuyến cáo cho các hộ gia đình sản xuất rau cải ngọt trồng chậu. + Ý nghĩa trong thực tiễn: - Giúp sinh viên rèn luyện kỹ năng bố trí thí nghiệm và kỹ thuật chăm sóc cây trồng. - Biết phương pháp thu thập, xử lý số liệu, trình bày báo cáo của một đề tài tốt nghiệp. - Trên cơ sở những kiến thức nắm được sẽ là hành trang phục vụ cho công việc của sinh viên sau khi ra trường.
n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học Từ trước tới giờ, chúng ta thường trồng cây trong môi trường đất. Đất là môi trường chứa nước và các chất dinh dưỡng giúp cây hấp thu và phát triển. Tuy nhiên, trong quá trình thâm canh rau, sự có mặt tràn lan, mất cân đối của các chất hóa học như phân bón hóa học, thuốc Bảo vệ thực vật không những làm cho đất nông nghiệp ngày càng bị thoái hoá mà còn tạo ra sự mất vệ sinh an toàn thực phẩm, gây hại cho sức khỏe con người.
Ở các nước phát triển, tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm rất nghiêm ngặt và được quản lý chặt chẽ, là rào cản kỹ thuật ngăn chặn hàng hóa kém chất lượng, thực phẩm không an toàn nhập khẩu. Ở nước ta, nhu cầu tiêu dùng thực phẩm an toàn, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng đang ngày càng tăng. Để cung cấp rau với số lượng lớn, trong thời gian dài, đặc biệt phải đảm bảo chất lượng, an toàn cho con người là mục tiêu hàng đầu trong nghiên cứu, sản xuất rau. Trong những năm qua, các cơ quan chuyên môn, nhiều nhà khoa học đã tập trung nghiên cứu theo nhiều hướng khác nhau, một trong những hướng đang được các nước phát triển ứng dụng rộng rãi và ngày càng hoàn thiện là sản xuất rau theo hướng công nghiệp, trồng cây trên giá thể.
Việc sử dụng đất sạch đã được xử lý kết hợp cùng một số nguyên liệu khác để tạo thành các loại giá thể trồng cây. Trồng rau trên giá thể sạch là một trong những giải pháp có thể ngăn chặn sâu, bệnh hại từ đất và khống chế được các chất gây ô nhiễm từ đất như kim loại nặng và việc sử dụng các loại giá thể trồng sạch thay thế đất đã dần đáp ứng được nhu cầu thực tiễn, giúp cho những nơi không có đất cũng có thể sản xuất ra những sản phẩm nông nghiệp đáp ứng nhu cầu của cuộc sống hàng ngày. n 5 - Đặc tính vật lý của giá thể. Đối với tính chất vật lý của giá thể, chất hữu cơ và mùn có tác dụng làm tăng độ xốp, điều hoà chế độ nước tưới và chế độ nhiệt, giúp ổn định kết cấu các thành phần trong giá thể.
Những tính chất vật lý luôn có tác động tích cực đến tính chất hoá học trong giá thể, ví dụ như các chất hữu cơ và mùn làm tăng khả năng hấp phụ và trao đổi ion làm cho giá thể có khả năng chịu nước, chịu phân cao, tăng tính đệm cho giá thể, đảm bảo các phản ứng hoá học và ôxy hoá khử xảy ra bình thường, tạo điều kiện cho cây phát triển tốt. - Đặc tính giữ ẩm và thông thoáng khí Giá thể là nơi cung cấp cho rễ cả nước và không khí. Những khoảng trống trong giá thể với những kích thước khác nhau cho phép một giá thể có thể thể hiện hai khả năng giữ ẩm và thông thoáng khí cùng một lúc. Sau khi tưới, nước lấp đầy những lỗ lớn trong khoảng không rồi bị hút xuống đáy luống (chậu).
Có hai loại nước tồn tại trong giá thể: loại sử dụng được ngay và một loại không sử dụng được. Loại sử dụng được liên kết yếu ớt với các thành phần trong giá thể và được hấp thụ bởi rễ cây. Loại không sử dụng được liên kết chặt với bề mặt hạt trong giá thể nên rễ cây không hút được. Khi cây sử dụng hết lượng nước sử dụng được cây sẽ bị héo do đó trong quá trình lựa chọn giá thể cần lựa chọn những giá thể có khả năng giữ ẩm và thông khí tốt.
Tình hình sản xuất và nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam. Tình hình sản xuất rau trên thế giới. Trên thế giới rau đã trồng từ rất lâu đời từ thời xa xưa người Hy Lạp, Ai Cập cổ đại đã biết trồng và sử dụng rau như một nguồn lương thực. Trong những năm gần đây, tình hình sản xuất rau trên thế giới không ngừng phát triển cả về diện tích và sản lượng.1: Tình hình sản xuất rau trên thế giới từ 2008 - 2012 Năm 2008 2009 2010 2011 2012 Chỉ tiêu Diện tích 52,81 54,03 55,72 56,81 57,27 (triệu ha) Năng suất 188,413 188,629 188,210 191,371 193,133 (tạ/ha) Sản lượng 995,09 1019,10 1048,71 1087,18 1106,07 (triệu tấn) (Nguồn: FAOSTAT, 2015)[10] Số liệu bảng 2.1 cho thấy: Nhìn chung diện tích, sản lượng rau trên thế giới tăng dần từ năm 2008 cho đến nay.
Diện tích trồng rau năm 2008 là 52,81 triệu ha nhưng đến năm 2012 đã mở rộng lên tới 57,27 triệu ha, tăng so với năm 2008 là 4,46 triệu ha(tăng 8,45%). Như vậy, diện tích trồng rau trên thế giới đang tăng lên, nguyên nhân là do người nông dân đã chuyển một phần diện tích trồng cây ngũ cốc và cây lấy sợi sang trồng rau để tăng nguồn thu nhập và giải quyết nhu cầu của thị trường. Năng suất rau bình quân trên thế giới không biến động nhiều đạt từ 188,43 – 193,133 tạ/ha qua 5 năm, bởi hiện nay mục đích trồng rau không tập trung về tăng năng suất mà chú trọng hơn về việc tăng chất lượng sản phẩm. Về sản lượng rau, hàng năm thu được theo chiều hướng tăng dần.
Tính đến năm 2012 đạt 1106,07 triệu tấn, tăng hơn so với năm 2008 là 110,98 triệu tấn. n 7 Về nhu cầu tiêu thụ rau trên thế giới, theo FAO dự báo hàng năm tăng bình quân 3,6%, trong khi đó tốc độ tăng trưởng về sản lượng chỉ khoảng 2,8%, như vậy thị trường rau trên thế giới chưa đáp ứng được nhu cầu tiêu thụ. Trong những năm qua nhu cầu nhập khẩu rau bình quân trên thế giới tăng 1,8% mỗi năm. Các nước và vùng lãnh thổ có nhu cầu nhập khẩu rau cao đó là Pháp, Đức, Canada khoảng 155.000 tấn mỗi năm; Anh, Mỹ, Bỉ, Hồng Kông, Singapo khoảng 120.
Một số nước có lượng rau xuất khẩu lớn trên thế giới đó là: Trung Quốc (609.000 tấn/ năm); Italia, Hà Lan mỗi nước xuất khẩu khoảng 140.