Nghề làm bánh chưng ở làng Bờ Đậu, xã Cổ Lũng, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh nghề làm bánh chưng ở làng bờ đậu xã cổ lũng huyện phú lương tỉnh thái nguyên, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Tác giả: Nguyễn Văn Tiến
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lâm Bá Nam
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Dân tộc học
• Đề tài: Nghề Làm Bánh Chưng Ở Làng Bờ Đậu, Xã Cổ Lũng, Huyện Phú Lương, Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu
• 1.2. Lý thuyết nghiên cứu
• 1.2.1. Lý thuyết nghiên cứu
• 1.2.2. Khái niệm làng nghề và nghề
• 1.3. Khái quát làng nghề Bờ Đậu
• 1.3.1. Đặc điểm tự nhiên
• 1.3.2. Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội
• 1.4. Sơ lược quá trình hình thành và phát triển nghề thủ công và làng nghề của tỉnh Thái Nguyên
• 1.5. Những thuận lợi cho việc hình thành nghề làm bánh chưng ở làng Bờ Đậu
• 1.5.1. Nhân tố tự nhiên
• 1.5.2. Nhân tố người tiêu dùng và sức ép kinh tế
• 1.5.3. Nhân tố văn hóa – xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: SỰ HÌNH THÀNH NGHỀ LÀM BÁNH CHƯNG VÀ QUÁ TRÌNH TẠO RA SẢN PHẨM
• 2.1. Nghề làm bánh chưng
• 2.1.1. Bánh chưng trong văn hóa dân tộc
• 2.1.2. Lịch sử hình thành nghề làm bánh chưng ở làng Bờ Đậu
• 2.1.3. Nguyên liệu làm bánh chưng
• 2.1.4. Kỹ thuật gói bánh chưng
• 2.2. Tình hình kinh doanh bánh chưng
• 2.3. Tình hình về vốn của các hộ trong làng nghề
• 2.4. Vai trò của phụ nữ trong nghề làm bánh chưng
• 2.5. Sự vận động, phát triển của hộ sản xuất và kinh doanh bánh chưng
• 2.6. Tình hình thu nhập kinh tế từ nghề bánh chưng
• 3. CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA NGHỀ LÀM BÁNH CHƯNG ĐẾN BIẾN ĐỔI KINH TẾ, VĂN HÓA - XÃ HỘI LÀNG BỜ ĐẬU
• 3.1. Nghề bánh chưng với chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 3.2. Nghề bánh chưng với biến đổi về mặt văn hóa - xã hội
• 3.3. Biến đổi về cơ sở hạ tầng
• 3.4. Biến đổi về dân số, lao động và việc làm
• 3.5. Xóa đói giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới
• 3.6. Biến đổi về tổ chức sản xuất và kỹ thuật chế tác sản phẩm
• 3.7. Vấn đề môi trường trong làng nghề
• 3.8. Chính sách phát triển nghề bánh chưng của các cấp chính quyền ở xã, huyện, tỉnh Thái Nguyên
• 3.9. Những hạn chế của nghề bánh chưng
• 4. CHƯƠNG 4: KHAI THÁC, PHÁT TRIỂN NGHỀ LÀM BÁNH CHƯNG Ở LÀNG BỜ ĐẬU
• 4.1. Thực trạng phát triển nghề bánh chưng ở làng Bờ Đậu
• 4.2. Một số giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy giá trị nghề làm bánh chưng ở làng Bờ Đậu
• 4.2.1. Giải pháp về thị trường sản phẩm
• 4.2.2. Giải pháp về vốn
• 4.2.3. Giải pháp về phát triển nguồn nhân lực
• 4.2.4. Giải pháp về cung cấp nguyên liệu
• 4.2.5. Giải pháp phát triển bền vững về môi trường
• 4.2.6. Giải pháp về mặt bằng sản xuất
• 4.2.7. Giải pháp về cơ chế chính sách
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghề làm bánh chưng truyền thống ở làng Bờ Đậu Thái Nguyên

Nghề làm bánh chưng ở làng Bờ Đậu, xã Cổ Lũng, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên, là một trong những nghề truyền thống nổi bật của Việt Nam. Bánh chưng không chỉ là món ăn truyền thống trong dịp Tết Nguyên Đán mà còn mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc. Làng Bờ Đậu đã duy trì nghề này qua nhiều thế hệ, góp phần bảo tồn văn hóa ẩm thực Việt Nam. Theo thống kê, hiện có gần 100 hộ gia đình tham gia vào nghề làm bánh chưng, tạo việc làm cho hàng trăm lao động địa phương.

1.1. Lịch sử hình thành nghề làm bánh chưng ở Bờ Đậu

Nghề làm bánh chưng ở Bờ Đậu có nguồn gốc từ xa xưa, gắn liền với phong tục tập quán của người dân nơi đây. Theo tài liệu, nghề này đã hình thành từ thế kỷ 19 và phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây.

1.2. Ý nghĩa văn hóa của bánh chưng trong đời sống người dân

Bánh chưng không chỉ là món ăn mà còn là biểu tượng của sự biết ơn tổ tiên, thể hiện lòng thành kính của con cháu đối với ông bà. Mỗi chiếc bánh chưng đều mang trong mình câu chuyện văn hóa và lịch sử của dân tộc.

II. Những thách thức trong nghề làm bánh chưng truyền thống ở Bờ Đậu

Mặc dù nghề làm bánh chưng ở Bờ Đậu có nhiều tiềm năng, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Sự cạnh tranh từ các sản phẩm công nghiệp và sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng của người dân đã ảnh hưởng đến nghề truyền thống này. Ngoài ra, việc bảo tồn nguyên liệu và kỹ thuật làm bánh cũng gặp khó khăn do sự phát triển của đô thị hóa.

2.1. Cạnh tranh từ sản phẩm công nghiệp

Sự xuất hiện của các sản phẩm bánh chưng công nghiệp với giá thành rẻ hơn đã khiến nhiều người tiêu dùng chuyển sang lựa chọn này, làm giảm sức tiêu thụ bánh chưng truyền thống.

2.2. Khó khăn trong việc bảo tồn nguyên liệu

Nguyên liệu làm bánh chưng như gạo nếp, đậu xanh, thịt heo đang ngày càng khan hiếm. Việc tìm kiếm nguồn nguyên liệu chất lượng cao trở thành một thách thức lớn cho các hộ sản xuất.

III. Phương pháp làm bánh chưng truyền thống ở làng Bờ Đậu

Quy trình làm bánh chưng ở Bờ Đậu được thực hiện rất công phu và tỉ mỉ. Từ khâu chọn nguyên liệu đến gói bánh đều được thực hiện bằng tay, đảm bảo chất lượng và hương vị đặc trưng. Kỹ thuật gói bánh cũng là một nghệ thuật, đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm.

3.1. Nguyên liệu làm bánh chưng truyền thống

Nguyên liệu chính để làm bánh chưng bao gồm gạo nếp, đậu xanh, thịt heo và lá dong. Mỗi nguyên liệu đều được chọn lựa kỹ càng để đảm bảo chất lượng bánh.

3.2. Quy trình gói và luộc bánh chưng

Quy trình gói bánh chưng bao gồm việc xếp lớp gạo, đậu và thịt, sau đó gói lại bằng lá dong. Bánh được luộc trong nhiều giờ để đảm bảo chín đều và thấm vị.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về nghề làm bánh chưng

Nghề làm bánh chưng không chỉ mang lại thu nhập cho người dân mà còn góp phần phát triển kinh tế địa phương. Nghiên cứu cho thấy, nghề này đã tạo ra hàng trăm việc làm và thúc đẩy sự phát triển của các ngành nghề phụ khác như cung cấp nguyên liệu và dịch vụ vận chuyển.

4.1. Tác động kinh tế của nghề làm bánh chưng

Nghề làm bánh chưng đã tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho nhiều hộ gia đình, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân địa phương.

4.2. Khả năng phát triển bền vững của nghề

Với sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức, nghề làm bánh chưng có khả năng phát triển bền vững, mở rộng thị trường tiêu thụ và bảo tồn văn hóa ẩm thực truyền thống.

V. Kết luận và tương lai của nghề làm bánh chưng ở Bờ Đậu

Nghề làm bánh chưng ở làng Bờ Đậu không chỉ là một nghề truyền thống mà còn là một phần quan trọng trong văn hóa ẩm thực Việt Nam. Để bảo tồn và phát triển nghề này, cần có những chính sách hỗ trợ từ chính quyền và sự tham gia tích cực của cộng đồng.

5.1. Định hướng phát triển nghề trong tương lai

Cần xây dựng các chương trình đào tạo nghề, quảng bá sản phẩm và phát triển thị trường tiêu thụ để nâng cao giá trị của bánh chưng Bờ Đậu.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong việc bảo tồn nghề

Cộng đồng cần tích cực tham gia vào các hoạt động bảo tồn và phát triển nghề làm bánh chưng, từ đó góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Nghề làm bánh chưng ở làng Bờ Đậu, xã Cổ Lũng, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên là một trong những làng nghề truyền thống nổi bật của vùng trung du miền núi phía Bắc Việt Nam. Với gần 100 hộ gia đình trực tiếp tham gia sản xuất và kinh doanh, nghề làm bánh chưng đã tạo việc làm thường xuyên cho hàng trăm lao động, góp phần nâng cao thu nhập và thay đổi diện mạo kinh tế - xã hội địa phương. Theo thống kê năm 2010, làng nghề tiêu thụ khoảng 300 tấn gạo nếp, 100 tấn đỗ xanh và 80 tấn thịt lợn mỗi năm, cho thấy quy mô sản xuất đáng kể. Nghiên cứu tập trung vào quá trình hình thành, phát triển nghề làm bánh chưng từ sau năm 1986 đến nay, phân tích tác động của nghề đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế, biến đổi văn hóa xã hội, cũng như đề xuất các giải pháp phát triển bền vững. Phạm vi nghiên cứu chủ yếu tại làng Bờ Đậu, có so sánh với một số làng nghề bánh chưng khác ở Hà Nội nhằm làm rõ đặc điểm riêng biệt và điểm chung. Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống mà còn hỗ trợ hoạch định chính sách phát triển kinh tế nông thôn, thúc đẩy công nghiệp hóa - hiện đại hóa vùng trung du miền núi.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn sử dụng lý thuyết cấu trúc hóa của Anthony Giddens làm nền tảng phân tích sự biến đổi cấu trúc xã hội trong làng nghề bánh chưng Bờ Đậu. Theo đó, cấu trúc xã hội được tạo ra và tái tạo liên tục bởi hành động của con người, đồng thời chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố kinh tế, văn hóa và xã hội. Các khái niệm chính bao gồm: cấu trúc xã hội – nghề nghiệp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, biến đổi văn hóa xã hội, và phát triển bền vững làng nghề truyền thống. Ngoài ra, luận văn cũng tham khảo các quan điểm về làng nghề truyền thống, nhấn mạnh vai trò của yếu tố địa lý, nguồn nguyên liệu, kỹ thuật sản xuất và thị trường tiêu thụ trong sự phát triển nghề thủ công.

### Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điền dã dân tộc học làm chủ đạo, kết hợp với phương pháp tổng hợp, thống kê và phân tích số liệu. Tác giả thu thập dữ liệu chính từ khảo sát thực địa tại làng Bờ Đậu, phỏng vấn các hộ sản xuất, kinh doanh, cán bộ xã và Hiệp hội làng nghề tỉnh Thái Nguyên. Cỡ mẫu khảo sát khoảng 100 hộ gia đình tham gia nghề làm bánh chưng. Phương pháp chọn mẫu theo phương pháp phi xác suất, tập trung vào các hộ có hoạt động sản xuất kinh doanh bánh chưng. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo kinh tế - xã hội của UBND xã Cổ Lũng, Hiệp hội làng nghề tỉnh và các tài liệu nghiên cứu liên quan. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2010 đến 2014, cho phép đánh giá biến đổi trong giai đoạn sau Đổi mới. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp so sánh giữa các thời kỳ và giữa làng nghề Bờ Đậu với các làng nghề bánh chưng khác nhằm làm rõ đặc điểm phát triển và tác động xã hội.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Quy mô và sản lượng sản xuất tăng trưởng ổn định:** Làng nghề bánh chưng Bờ Đậu tiêu thụ khoảng 300 tấn gạo nếp, 100 tấn đỗ xanh và 80 tấn thịt lợn mỗi năm (2010), với gần 100 hộ tham gia sản xuất, tạo việc làm cho hàng trăm lao động. So với giai đoạn đầu những năm 1980, số hộ sản xuất đã tăng gấp 3-4 lần.

- **Chuyển dịch cơ cấu kinh tế rõ nét:** Khoảng 1/3 dân số làng chuyển từ sản xuất nông nghiệp thuần túy sang làm nghề bánh chưng và các ngành nghề phụ trợ. Thu nhập từ nghề làm bánh chưng cao gấp 3-4 lần so với làm nông nghiệp truyền thống, góp phần nâng cao mức sống và giảm nghèo.

- **Biến đổi văn hóa xã hội:** Nghề làm bánh chưng không chỉ là hoạt động kinh tế mà còn giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, đặc biệt trong các dịp lễ Tết. Sự phát triển nghề đã thúc đẩy sự gắn kết cộng đồng, đồng thời tạo ra sự phân hóa giàu nghèo trong làng nghề.

- **Thách thức về môi trường và cơ sở hạ tầng:** Việc sử dụng nguyên liệu và xử lý chất thải trong sản xuất bánh chưng chưa được quản lý hiệu quả, gây ảnh hưởng đến môi trường. Hệ thống giao thông, thủy lợi và cung cấp nước sạch còn hạn chế, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự phát triển nghề làm bánh chưng Bờ Đậu là do vị trí địa lý thuận lợi, nằm gần các tuyến quốc lộ lớn, thuận tiện cho việc vận chuyển và tiêu thụ sản phẩm. Nguồn nguyên liệu dồi dào, đặc biệt là gạo nếp và lá dong từ các vùng lân cận, cùng với kỹ thuật truyền nghề được duy trì và cải tiến qua các thế hệ, tạo nên sản phẩm đặc trưng có sức cạnh tranh trên thị trường. So với các làng nghề bánh chưng khác như Tranh Khúc (Hà Nội), Bờ Đậu có lợi thế về thị trường tiêu thụ và nguồn nước luộc bánh, giúp giữ được hương vị đặc trưng. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh cũng đặt ra thách thức về bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm. Kết quả nghiên cứu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng sản lượng nguyên liệu tiêu thụ và bảng so sánh thu nhập giữa các hộ làm nghề và làm nông nghiệp truyền thống, giúp minh họa rõ nét tác động kinh tế xã hội của nghề.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Tăng cường đào tạo và nâng cao kỹ thuật cho lao động làng nghề:** Tổ chức các lớp đào tạo kỹ thuật gói và chế biến bánh chưng nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu thị trường trong vòng 1-2 năm tới, do UBND xã phối hợp với Hiệp hội làng nghề thực hiện.

- **Phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng và môi trường:** Đầu tư cải thiện hệ thống cấp nước sạch, xử lý chất thải và giao thông nội làng trong 3 năm tới nhằm bảo vệ môi trường và nâng cao năng suất sản xuất, do chính quyền địa phương và các tổ chức liên quan phối hợp thực hiện.

- **Mở rộng thị trường tiêu thụ và xây dựng thương hiệu:** Hỗ trợ các hộ sản xuất xây dựng thương hiệu bánh chưng Bờ Đậu, phát triển kênh phân phối hiện đại, quảng bá sản phẩm qua các hội chợ, sự kiện trong và ngoài tỉnh trong 2 năm tới, do Hiệp hội làng nghề và doanh nghiệp địa phương chủ trì.

- **Hỗ trợ về vốn và chính sách phát triển:** Tạo điều kiện tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi, hỗ trợ kỹ thuật và chính sách phát triển làng nghề bền vững, nhằm khuyến khích đầu tư mở rộng sản xuất trong 3-5 năm tới, do các cấp chính quyền và ngân hàng phối hợp thực hiện.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Nhà quản lý và hoạch định chính sách:** Luận văn cung cấp cơ sở dữ liệu và phân tích thực trạng giúp xây dựng chính sách phát triển làng nghề truyền thống, hỗ trợ công nghiệp hóa nông thôn.

- **Các nhà nghiên cứu và học giả:** Tài liệu tham khảo quý giá về quá trình phát triển nghề làm bánh chưng, biến đổi kinh tế xã hội và văn hóa làng nghề vùng trung du miền núi.

- **Doanh nghiệp và nhà đầu tư:** Thông tin chi tiết về quy mô sản xuất, nguồn nguyên liệu và thị trường tiêu thụ giúp đánh giá tiềm năng đầu tư và phát triển sản phẩm thủ công truyền thống.

- **Người dân và nghệ nhân làng nghề:** Hỗ trợ nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa, kỹ thuật sản xuất và các giải pháp phát triển bền vững nghề truyền thống.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Nghề làm bánh chưng Bờ Đậu có lịch sử hình thành từ khi nào?**  
Nghề hình thành từ cuối thập niên 1970, phát triển mạnh mẽ sau năm 1986 với sự năng động của người dân và vị trí địa lý thuận lợi.

2. **Nguyên liệu chính để làm bánh chưng là gì?**  
Gạo nếp, đỗ xanh, thịt lợn ba chỉ, lá dong và các gia vị như muối, tiêu là nguyên liệu chủ yếu, với sản lượng năm 2010 khoảng 300 tấn gạo nếp và 100 tấn đỗ xanh.

3. **Nghề làm bánh chưng ảnh hưởng thế nào đến kinh tế địa phương?**  
Nghề tạo việc làm cho hàng trăm lao động, thu nhập gấp 3-4 lần so với làm nông nghiệp truyền thống, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao đời sống.

4. **Có những thách thức nào trong phát triển nghề làm bánh chưng?**  
Bao gồm vấn đề môi trường, cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ, kỹ thuật sản xuất cần nâng cao và cạnh tranh thị trường ngày càng gay gắt.

5. **Giải pháp nào được đề xuất để phát triển nghề bền vững?**  
Tăng cường đào tạo kỹ thuật, cải thiện cơ sở hạ tầng, xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và hỗ trợ vốn, chính sách phát triển.

## Kết luận

- Luận văn là công trình nghiên cứu chuyên sâu đầu tiên về nghề làm bánh chưng ở làng Bờ Đậu, góp phần làm rõ quá trình hình thành, phát triển và tác động kinh tế xã hội của nghề.  
- Phân tích chi tiết các nhân tố tự nhiên, kinh tế, văn hóa xã hội ảnh hưởng đến sự phát triển nghề truyền thống.  
- Đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo vệ môi trường và mở rộng thị trường tiêu thụ.  
- Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách phát triển làng nghề truyền thống trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn.  
- Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm triển khai đào tạo kỹ thuật, đầu tư cơ sở hạ tầng và xây dựng thương hiệu nhằm phát triển nghề bền vững trong 3-5 năm tới.  

**Hành động ngay hôm nay để bảo tồn và phát huy giá trị nghề làm bánh chưng truyền thống, góp phần phát triển kinh tế nông thôn bền vững!**

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, nội dung chính của luận văn gồm 4 chƣơng: - Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý thuyết và địa bàn nghiên cứu. - Chƣơng 2: Sự hình thành nghề làm bánh chƣng và quá trình tạo ra sản phẩm. - Chƣơng 3: Tác động của nghề làm bánh chƣng đến biến đổi kinh tế, văn hóa - xã hội làng Bờ Đậu. - Chƣơng 4: Khai thác, phát triển nghề làm bánh chƣng ở Bờ Đậu (Thực trạng, vấn đề giải pháp) 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU.1 Tổng quan nghiên cứu Làng xã nói chung, làng nghề, các ngành nghề thủ công làng xã nói riêng từ rất sớm đã là đề tài thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu trong và ngoài nƣớc.

Làng xã trở thành đối tƣợng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học khác nhau nhƣ dân tộc học, văn hóa học, kinh tế - chính trị học, xã hội học. Một số nghiên cứu, chuyên khảo có thể đến nhƣ Đào Duy Anh: Việt Nam văn hóa sử cương, Làng xã An Nam ở Bắc Kỳ của P. Ory (Paris, 1894), Người nông dân châu thổ Bắc Kỳ của P. Bƣớc vào thời kỳ Đổi mới, trƣớc yêu cầu, đòi hỏi của thực tế đất nƣớc, nhằm cung cấp cơ sở lý luận cho việc xây dựng chủ trƣơng, ban hành các chính sách xây dựng nông thôn mới, xuất hiện thêm nhiều các nghiên cứu về vấn đề làng xã.

Có thể kể đến Làng xã và vấn đề xây dựng nông thôn mới (Hội thảo khoa học, Đại học Tổng hợp Hà Nội, 1986), Chƣơng trình khoa học cấp Nhà nƣớc Phát triển toàn diện kinh tế- xã hội nông thôn (KX. Trên các tạp chí chuyên ngành (Nghiên cứu lịch sử, Dân tộc học, Văn hoá nghệ thuật, Khoa học (Đại học Quốc gia Hà Nội), Vietnamese Studies (Etudes Vietnammiense).) hàng loạt các luận văn về làng xã cũng đƣợc đăng tải. Bên cạnh những nghiên cứu đƣợc thực hiện độc lập bởi các nhà nghiên cứu trong nƣớc, xuất hiện nhiều các chƣơng trình hợp tác nghiên cứu với các tác giả nƣớc ngoài, có thể kể đến: Chƣơng trình hợp tác nghiên cứu Biến đổi của làng Việt Nam từ sau thời kỳ Đổi mới và cuốn sách Vietnamese Villages in 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Transition(Background and Consequences of Reform Policies in Rural Vietnam) của Đại học Passau (Cộng hoà Liên bang Đức) do Bernhard Dahm and Vincent J. Houben chủ biên (Passau University, 1999).

Chƣơng trình hợp tác Việt - Pháp nghiên cứu về làng xã Việt Nam vùng đồng bằng sông Hồng (1996-1999) dƣới sự chỉ đạo của GS Nguyễn Duy Quý, Lê Bá Thảo và Philippe Papin, xuất bản thành tập sách Làng ở vùng châu thổ sông Hồng: Vấn đề còn bỏ ngỏ do Philippe Papin và Olivier Tessier chủ biên (Hà Nội, 2002). Chƣơng trình hợp tác nghiên cứu Nông thôn, nông nghiệp và làng xã châu thổ sông Hồng qua trường hợp làng Bách Cốc (Vụ Bản, Nam Định) của các nhà khoa học trong Hội nghiên cứu Việt Nam của Nhật Bản. Riêng về mảng làng nghề, thủ công nghiệp làng xã, nghề cổ truyền làng xã., có thể kể đến: Sơ thảo lịch sử phát triển thủ công nghiệp Việt Nam (Phan Gia Bền, 1957), Làng nghề thủ công truyền thống Việt Nam (Bùi Văn Vƣợng, 1998), Nghề dệt cổ truyền ở đồng bằng Bắc Bộ Việt Nam (Lâm Bá Nam, 1999), Về một số làng buôn ở đồng bằng Bắc Bộ (Nguyễn Quang Ngọc, 1993), Tìm hiểu các nghề thủ công điêu khắc cổ truyền (Chu Quang Trứ, 2000), Nghề thủ công trong cơ cấu kinh tế vùng đồng bằng Bắc bộ (Nguyễn Văn Chính, 1989). Cũng đã có nhiều chuyên khảo, luận văn, luận án lấy đối tƣợng nghiên cứu là từng làng xã cụ thể, nhƣ: Một làng Việt cổ truyền ở đồng bằng Bắc bộ (Nguyễn Hải Kế, 1996), Mông Phụ, một làng Việt cổ truyền ở đồng bằng sông Hồng (Nguyễn Tùng chủ biên, 2003), Truyền thống và biến đổi trong cấu trúc cộng đồng làng Việt (qua kết quả nghiên cứu làng La Tinh, xã Đông La, huyện Hoài Đức, tỉnh Hà Tây) (Nguyễn Văn Chính, 1994), Nghề dệt cổ truyền ở một làng ven đô: làng thủ công Triều Khúc (Lâm Bá Nam, 1992),.

Xét về mảng biến đổi kinh tế, văn hóa, xã hội làng nói chung và làng nghề nói riêng cũng có khá nhiều các tác giả nghiên cứu nhƣ Lƣơng Văn Hy (1992), Nguyễn Tùng (1999), Tô Duy Hợp (2000), Nguyễn Thị Phƣơng Châm (2009), Biến đổi văn hóa các làng quê hiện nay, NXB Văn hóa Thông 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tin, Nguyễn Văn Sửu "Đô thị hóa, công nghiệp hóa và sự chuyển đổi sinh kế nông dân ở một làng ven đô Hà Nội". Đề tài nghiên cứu Nhóm B, Đại học Quốc gia Hà Nội và“Tác động của công nghiệp hóa và đô thị hóa đến sinh kế nông dân Việt Nam: Trường hợp một làng ven đô Hà Nội”, Mai Thế Hởn (2002), Phát triển làng nghề truyền thống trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở vùng ven thủ đô Hà Nội, Luận án Tiến sĩ: “Làng nghề truyền thống trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, Trần Minh Yến, Nxb Khoa học Xã hội, năm2004. “Bảo tồn và phát triển làng nghề trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”, Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trungƣơng, Hà Nội, năm 2009. “Bảo tồn và phát triển các làng nghề trong quá trình công nghiệp hóa”, TS.

Dƣơng Bá Phƣợng, Nxb Khoa học Xã hội, năm 2001, Luận văn thạc sĩ: “Phát triển làng nghề ở huyện Từ Liêm trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn”,Nguyễn Thị Thọ, Hà Nội, 2005…Đây là những công trình nghiên cứu sự biến đổi kinh tế, văn hóa, xã hội của một khu vực làng dƣới sự tác động của CNH – HĐH, đô thị hóa, các tác giả phân tích và chỉ ra những sự thay đổi từ truyền thống tới hiện đại, cùng những giải pháp phát triển trong tƣơng lai. Có thể thấy, các công trình nghiên cứu về làng xã cho đến nay tập trung ở các góc độ: Thứ nhất, nghiên cứu về những lý thuyết và vấn đề chung về làng xã dƣới nhiều góc độ chuyên môn, chuyên ngành khác nhau cho chúng ta cái nhìn khái quát về làng xã Việt Nam từ văn hóa, xã hội đến kinh tế, chính trị và các yếu tố cấu thành nên làng xã nhƣ: gia đình, dòng họ, tôn giáo, tín ngƣỡng, môi trƣờng, cảnh quan, kết cấu hạ tầng. Thứ hai, nghiên cứu về làng nghề và vai trò của làng nghề đối với đời sống của ngƣời nông dân và hệ thống cơ cấu kinh tế làng xã. Thứ ba, nghiên cứu về sự biến đổi của làng nghề: Với vấn đề này cũng có rất nhiều các học giả đề cập về những tác động của quá trình đô thị hóa, CNH - HĐH dẫn đến biến đổi về kinh tế, xã hội, văn hóa từ truyền thống đến 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hiện đại.

Những vấn đề truyền thống đến biến đổi làng xã trên các phƣơng diện văn hóa, kinh tế, xã hội, nghề nghiệp, mối quan hệ giữa các làng với nhau, giữa làng với nƣớc, hệ thống chính sách của nhà nƣớc về làng nghề. Thứ tƣ, là các công trình nghiên cứu về các nghề riêng lẻ nhƣ nghề làm nƣớc mắm, nghề sơn, nghề kim hoàn, nghề làm chiếu, nghề mộc, nghề gốm ở một địa phƣơng nào đó…đây là các công trình nghiên cứu chuyên sâu, có tính khái quát cao về một nghề cụ thể từ lịch sử hình thành, tới sự phát triển, biến đổi của nghề ấy qua chiều dài biến thiên của thời gian. Từ những công trình trên đã gợi mở cho tôi những kiến thức về chuyên ngành, liên ngành, những phƣơng pháp nghiên cứu, lý thuyết tiếp cận về lĩnh vực làng xã, làng nghề, nghề, lao động và phƣơng hƣớng phát triển ổn định, bền vững làng nghề. So sánh và tiếp thu những thành tựu của các công trình trƣớc, cho đến nay, vẫn chƣa có một nghiên cứu nào riêng biệt về làng nghề làm bánh chƣng nói chung, làng nghề bánh chƣng Bờ Đậu nói riêng.

Đây là một dạng nghiên cứu trƣờng hợp về một làng nghề của một tỉnh trung du miền núi phía Bắc, đang trong thời kỳ chuyển mình mạnh mẽ theo định hƣớng CNH – HĐH.2 Lý thuyết nghiên cứu 1.1 Lý thuyết nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của luận văn là tìm hiểu quá trình hình thành, phát triển của nghề bánh chƣng làng Bờ Đậu, và qua việc phát triển kinh tế nghề bánh chƣng đã có những tác động đến đời sống xã hội của làng nghề trên các phƣơng diện: biến đổi về lao động, việc làm, mối quan hệ giữa các hộ gia đình và sự phân chia giàu nghèo.Tức là làm rõ cấu trúc xã hội và tái cấu trúc xã hội của làng nghề trong quá trình phát triển. Để thấy đƣợc sự tác động của hoạt động kinh tế ấy với sự chuyển biến về mặt xã hội, tác giả đã sử dụng lý thuyết cấu trúc hóa của Anthony Giddens làm cơ sở cho việc lý luận và xem xét, đánh giá thực trạng cấu trúc xã hội của làng nghề bánh chƣng Bờ Đậu. Trong luận văn, tác giả chủ yếu phân tích cấu trúc xã hội – nghề nghiệp 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Với khởi nguồn từ học thuyết Marx coi cấu trúc xã hội là cấu trúc giai cấp với mối quan hệ chủ yếu là đấu tranh giữa giai cấp thống trị và giai cấp bị trị, với sự quyết định bởi phƣơng thức sản xuất và trao đổi, Anthony Giddens đã tiếp tục phát triển với học thuyết cấu trúc hóa.

Theo học thuyết của Giddens cấu trúc xã hội đƣợc tạo ra và liên tục đƣợc tái tạo bởi các hành động của con ngƣời và cấu trúc xã hội biến đổi kéo theo chức năng biến đổi với hai mặt tốt xấu. Ở nƣớc ta, thuật ngữ “cấu trúc xã hội ” dịch từ “Social structure” đƣợc nhiều nhà khoa học quan niệm khác nhau. Nhƣng trong luận văn, tác giả sử dụng quan niệm của PGS.TS Lê Ngọc Hùng: “Cấu trúc xã hội là hệ thống các mối quan hệ giữa con người và xã hội, có khả năng xác định hành vi, hoạt động, vị thế, vai trò của các cá nhân, các nhóm người tạo nên hệ thống đó ”[42. Qua sự tiếp cận lý thuyết trên để từ đó tác giả đi phân tích sự biến đổi trong cấu trúc – mức sống, cấu trúc gia đình, cấu trúc – nghề nghiệp làng nghề là kết quả của hoạt động nghề nghiệp của ngƣời dân và các chủ thể hoạt động nghề nghiệp nhằm đáp ứng chức năng kinh tế của làng nghề sao cho tƣơng thích với yêu cầu đặt ra từ đổi mới kinh tế sang cơ chế thị trƣờng.