CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH TRONG NỀN KINH TẾ 1.1 Tổng quan các kết quả nghiên cứu liên quan đến đề tài - Cho đến nay đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu đề tài về khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Người được mệnh danh là “cha đẻ” của chiến lược canh tranh đó là giáo sư Michael E. Ông là người tiên phong cho sự ra đời của lý thuyết cạnh tranh với những tác phẩm nổi tiếng như “ Chiến lược đại dương xanh”, “ Lợi thế cạnh tranh”, “ chiến lược cạnh tranh”. Một số đề tài luận văn cao học, đã được nghiên cứu như “ Nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm Gas tại công ty cổ phần khí hóa lỏng Đồng Tháp” (2015, Phạm Thị Khánh Khuyên), “ Khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp khí công nghiệp” (2008).
Đề tài đã phân tích các nhân tố ảnh hưởng và một số chỉ tiêu đánh giá khả năng cạnh tranh nhưng chưa xây dựng mang tính khoa học nhằm so sánh đối chiếu các hoạt động của đối thủ cạnh tranh. Các tác giả thường nêu những vấn đề lý luận về cạnh tranh, phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh, các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh sản phẩm của một doanh nghiệp. Trên cơ sở phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh sản phẩm, từ đó đề xuất một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm trong giai đoạn cụ thể. - Luận án tiến sỹ “Nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành giấy Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế” của tác giả Vũ Hùng Phương (2008), Đại học Kinh tế Quốc dân, đề tài nghiên cứu hệ thống hóa cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh của ngành giấy Việt Nam.
Căn cứ vào cơ sở lý luận, phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh của ngành giấy Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, tìm ra những hạn chế về năng lực cạnh tranh và nguyên nhân hạn chế để đề xuất, xây dựng một hệ thống các biện pháp có tính đồng bộ nhằm nâng cao năng lực cạnh 5 tranh của ngành giấy Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Tác giả đã trình bày một cách hệ thống những vấn đề lý luận để làm rỏ hơn bản chất, nội dung và yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành giấy trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Trình bày cơ sở lý thuyết, phương pháp luận đánh giá năng lực cạnh tranh của ngành giấy về mặt định lượng và định tính. Tác giả đã đi sâu phân tích đặc điểm của ngành giấy Việt Nam, các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh và những mặt còn hạn chế của ngành giấy Việt Nam, từ đó tìm ra điểm mạnh và điểm yếu để có định hướng đề xuất các giải pháp và kiến nghị phù hợp với tình hình thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng.
- Luận án tiến sỹ “Nâng cao năng lực cạnh tranh của khách sạn Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế” của tác giả Hà Thanh Hải (2008), Đại học Kinh tế Quốc dân, luận án làm rõ những luận cứ khoa học về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp kinh doanh khách sạn trên các cấp độ cạnh tranh: quốc gia, ngành Du lịch và doanh nghiệp. Phản ánh, phân tích, đánh giá năng lực cạnh tranh của các khách sạn Việt Nam, làm rõ những khó khăn và thuận lợi, những điểm mạnh và điểm yếu về môi trường cạnh tranh trên phạm vi quốc gia. Đề xuất các giải pháp đồng bộ nhằm tăng cường năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp kinh doanh khách sạn. Đồng thời luận án cũng sẽ có những đề xuất kiến nghị đối với các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan nhằm tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi hơn cho việc nâng cao năng lực cạnh tranh các khách sạn Việt Nam giai đoạn từ nay cho tới 2012.
Tác giã đã hệ thống hoá một cách chọn lọc và làm rõ cơ sở lý luận, những nội dung chủ yếu về năng lực cạnh tranh áp dụng trong kinh doanh khách sạn trên cơ sở đi sâu phân tích từng cấp độ cạnh tranh của ngành du lịch và doanh nghiệp kinh doanh khách sạn. Đưa ra được các phương pháp, nội dung, các chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh khách sạn. Trên cơ sở khảo sát thực tế và sử dụng các nguồn dữ liệu thứ cấp khác, luận án đã đánh giá khá đầy đủ thực trạng của các khách sạn Việt Nam hiện nay, chỉ ra những bất cập, mâu thuẫn chủ yếu làm hạn chế năng lực cạnh tranh của các khách 6 sạn Việt Nam đồng thời chỉ ra nguyên nhân khách quan, chủ quan của những mâu thuẫn, bất cập đó để có giải pháp giải quyết phù hợp. Kết quả nghiên cứu của luận án sẽ là cơ sở cho các nhà quản lý nhà nước có những chính sách, biện pháp quản lý và hỗ trợ có hiệu quả cho ngành kinh doanh khách sạn Việt Nam.
Trên cơ sở hệ thống lý luận và tình hình thực tiễn, luận án đã làm rõ 4 quan điểm chủ đạo về phát triển du lịch và 8 phương hướng phát triển ngành kinh doanh khách sạn cũng như đề xuất 8 nhóm giải pháp lớn cho việc nâng cao năng lực cạnh tranh của khách sạn Việt Nam cả cấp vĩ mô (cấp Chính phủ và Tổng cục quản lý ngành) và vi mô (cấp doanh nghiệp). - Luận án tiến sỹ “Nâng cao lợi thế cạnh tranh của các doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng thuộc Bộ Xây dựng” của tác giả Nguyễn Văn Sinh (2014), Đại học Kinh tế Quốc dân. Luận án tập trung phân tích thực trạng lợi thế cạnh tranh của các doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng thuộc Bộ Xây dựng, tìm hiểu các nguồn lực hữu hình và vô hình nào đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng thuộc Bộ Xây dựng, từ đó đưa ra các giải pháp nâng cao lợi thế cạnh tranh của các doanh nghiệp sản xuất thuộc Bộ Xây dựng. - Luận văn thạc sỹ “Nâng cao năng lực cạnh tranh của tập đoàn Bưu chính viễn thông Việt Nam khi gia nhập tổ chức thương mại thế giới WTO” của tác giả Phan Thị Minh Huệ (2007), Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, luận văn đưa ra một số giải pháp nhằm phát huy tiềm năng vốn có của VNPT nhằm nâng cao năng lự cạnh tranh của tập đoàn Bưu chính viễn thông Việt Nam khi gia nhập tổ chức thương mại thế giới WTO.
Tác giả đã hệ thống khái quát năng lực cạnh tranh và tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nói chung, doanh nghiệp viễn thông nói riêng. Trên cơ sở lý luận đó phân tích đánh giá và so sánh năng lực cạnh tranh của VNPT với các doanh nghiệp viễn thông trong nước. Phân tích những cơ hội và thách thức của VNPT khi gia nhập WTO của ngành viễn thông. Vận dụng kinh nghiệm phát triển viễn thông của tập đoàn bưu chính viễn thông thế giới.
7 Tác giả đã đề xuất những giải pháp để phát huy tiềm lực vốn có của VNPT và đề xuất một số nhóm giải pháp: nhóm giải pháp vĩ mô, nhóm giải pháp vi mô (giá dịch vụ, nâng cao chất lượng dịch vụ bưu chính viễn thông và đa dạng hóa dịch vụ giá trị gia tăng, chính sách chăm sóc khách hàng, xúc tiến kinh doanh và chính sách kinh doanh, trình độ và chất lượng nguồn nhân lực), nhóm giải pháp tài chính (thành lập ban tài chính, vấn đề vốn, cổ phần hóa các công ty con). - Luận văn thạc sỹ “Nâng cao năng lực cạnh tranh xăng dầu tại Công ty TNHH MTV Thương Mại Dầu Khí Đồng Tháp” của tác giả Lê Thanh Mân (2011), Đại học Kinh tế Quốc Dân, đề tài nghiên cứu thực trạng năng lực cạnh tranh của Công ty TNHH MTV Thương Mại Dầu Khí Đồng Tháp từ đó đề xuất một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh cho đơn vị. Tác giả đã khái quát những vấn đề lý luận về cạnh tranh và nâng cao năng lực cạnh tranh trong nền kinh tế hội nhập quốc tế, cụ thể vấn đề về năng lực cạnh tranh kinh doanh xăng dầu. Tác giả nhận diện các nhân tố bên trong và bên ngoài tác động đến năng lực cạnh tranh dịch vụ xăng dầu.
Các tiêu thức đánh giá năng lực cạnh tranh xăng dầu, đồng thời phân tích điểm mạnh và những hạn chế của dịch vụ xăng dầu Petimex so với tiềm lực một số đối thủ cạnh tranh trong cùng một thị trường. Về thực trạng năng lực cạnh tranh kinh doanh dịch vụ xăng dầu của Công ty Petimex. Tác giả tập trung phân tích đánh giá mức độ tác động các nhân tố thuộc môi trường bên ngoài tác động đến năng lực cạnh tranh dịch vụ xăng dầu như thị trường, luật pháp chính sách Nhà nước, các cam kết song phương và đa phương của Việt Nam liên quan đến kinh doanh xăng dầu. Các nhân tố bên trong tác động đến năng lực đến năng lực cạnh tranh dịch vụ xăng dầu như chất lượng nguồn nhân lực, cơ sở vật chất, hệ thống phân phối,.
tác giả tìm ra nguyên nhân, xác định điểm mạnh và điểm yếu của mỗi yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh dịch vụ, từ đó tác giả đề xuất những giải pháp phù hợp cho từng yếu tố. Trên cơ sở phân tích thực trạng, tác giả đánh giá năng lực cạnh tranh dịch vụ xăng dầu thông qua các tiêu thức thị phần, chất lượng, giá cả, tốc độ cung ứng so với các đối thủ cạnh tranh cùng lĩnh vực, đồng thời đưa ra một số kiến nghị cụ thể đối với cơ quan quản lý Trung ương 8 và UBND tỉnh Đồng Tháp. - Luận văn thạc sỹ “Nghiên cứu một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm xi măng của công ty cổ phần xi măng Cẩm Phả” của Nguyễn Minh Tuyến (2010), Trường Đại học Mỏ-Địa Chất, luận văn đã nêu lên các vấn đề về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh sản phẩm, khái quát hóa tình hình cạnh tranh và các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của sản phẩm xi măng Việt Nam. Tác giả đã tập trung nghiên cứu phân tích thực trạng cạnh tranh của sản phẩm xi măng ở công ty cổ phần xi măng Cẩm Phả, đưa ra các vấn đề thực tế về áp lực cạnh tranh mà sản phẩm xi măng của Công ty cổ phần xi măng Cẩm Phả cần phải đương đầu và vượt qua trong điều kiện mới gia nhập thị trường xi măng.