Tổng quan nghiên cứu

Thanh niên là lực lượng xung kích, rường cột của nước nhà và giữ vị trí trung tâm trong chiến lược bồi dưỡng, phát huy nhân tố con người Việt Nam. Tại Quận 6, Thành phố Hồ Chí Minh, lực lượng thanh niên trong độ tuổi từ 16 đến 30 tuổi có 45.593 người (bao gồm 22.796 thanh niên nữ), chiếm 15,30% tổng dân số 291.494 người trên toàn địa bàn 14 phường. Đây là nguồn nhân lực dồi dào trực tiếp tham gia vào công cuộc phát triển kinh tế, giữ gìn an ninh trật tự và xây dựng nếp sống văn minh đô thị.

Tuy nhiên, trước yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, tầm vóc và thể lực của thanh niên Việt Nam nhìn chung vẫn còn nhiều hạn chế so với các quốc gia trong khu vực. Bên cạnh đó, tốc độ đô thị hóa nhanh chóng cùng các dự án tái định cư lớn trên địa bàn Quận 6 đã làm phát sinh nhiều áp lực xã hội. Một bộ phận giới trẻ có biểu hiện suy thoái đạo đức, lối sống thụ động, thiếu hụt kỹ năng ứng xử thực tế và đối mặt với nguy cơ sa vào tệ nạn xã hội. Vấn đề đặt ra là công tác quản lý nhà nước và tổ chức thực hiện các chính sách nâng cao thể chất, kỹ năng sống đã đáp ứng kịp thời các mục tiêu đề ra hay chưa.

Nghiên cứu được triển khai với mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận chính sách công, phân tích thực trạng tổ chức thực thi chính sách nâng cao thể chất và kỹ năng sống cho thanh niên tại Quận 6 trong giai đoạn 5 năm vừa qua, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Về phạm vi, đề tài tập trung vào không gian 14 phường thuộc Quận 6 giai đoạn 2013-2018. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp cơ sở khoa học giúp chính quyền địa phương hiện thực hóa mục tiêu 98% học sinh đạt tiêu chuẩn rèn luyện thân thể và nâng tỷ lệ người tập luyện thể dục thể thao thường xuyên đạt từ 28% đến 33%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết chu trình chính sách công kết hợp cùng lý thuyết phát triển con người toàn diện nhằm xem xét quá trình chuyển hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước vào đời sống thanh niên cơ sở. Chu trình thực hiện chính sách được phân tích mạch lạc qua các giai đoạn: xây dựng kế hoạch, phổ biến tuyên truyền, phân công phối hợp, duy trì, điều chỉnh, theo dõi đôn đốc và đánh giá tổng kết.

Khung nghiên cứu dựa trên 4 khái niệm và văn bản cốt lõi: Thứ nhất, thanh niên được định danh là công dân Việt Nam từ đủ 16 tuổi đến 30 tuổi theo Luật Thanh niên năm 2005. Thứ hai, chính sách phát triển thanh niên là hệ thống quyết định chính trị can thiệp của Nhà nước theo Quyết định số 2474/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2011-2020, nhằm đào tạo thế hệ trẻ có đạo đức, tri thức, sức khỏe và kỹ năng thực hành xã hội. Thứ ba, nâng cao thể chất bao gồm cải thiện hình thái cấu trúc, sức bền, sức mạnh và khả năng thích ứng của cơ thể theo Quyết định số 641/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Đề án tổng thể phát triển thể lực, tầm vóc người Việt Nam giai đoạn 2011-2030, đặt chỉ tiêu chiều cao trung bình của nam 18 tuổi đạt 167 cm năm 2020 và 168,5 cm năm 2030, nữ 18 tuổi đạt 156 cm năm 2020 và 157,5 cm năm 2030. Thứ tư, kỹ năng sống được định nghĩa theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO 1993) là năng lực tâm lý xã hội giúp cá nhân ứng phó hiệu quả với các thách thức cuộc sống, gồm 5 nhóm kỹ năng cốt lõi: phòng chống đuối nước, phòng cháy chữa cháy, tự vệ, thoát hiểm và ứng xử văn minh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ các nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp nhằm bảo đảm tính khách quan, khoa học. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, các nghị quyết, báo cáo định kỳ của Ủy ban nhân dân Quận 6, số liệu thống kê dân số 14 phường và các chương trình liên tịch giai đoạn 2013-2018.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp điều tra xã hội học bằng bảng hỏi với cỡ mẫu 100 thanh niên đang sinh sống, học tập và làm việc trên địa bàn Quận 6. Phương pháp chọn mẫu phân tầng phi ngẫu nhiên kết hợp hạn ngạch được áp dụng để bảo đảm tính đại diện đa dạng theo các khối đối tượng: cán bộ Đoàn thanh niên chiếm 51%, học sinh - sinh viên chiếm 29%, thanh niên địa bàn dân cư chiếm 11%, thanh niên công nhân lao động chiếm 8% và các khu vực khác chiếm 1%.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích chính sách công liên ngành kết hợp thống kê mô tả, phân tích tần số và so sánh tỷ lệ phần trăm là nhằm bóc tách chính xác mối quan hệ giữa công tác lãnh đạo quản lý và mức độ thụ hưởng thực tế của các nhóm thanh niên, chỉ ra những điểm nghẽn trong khâu phối hợp liên ngành tại cấp cơ sở.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực tế và phân tích số liệu hành chính mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, công tác tuyên truyền trực quan và các phong trào trực tiếp phát huy hiệu quả rõ nét với hơn 2.625 đợt tuyên truyền thu hút 17.757 lượt thanh niên tham gia mỗi năm. Kênh tiếp cận thông tin qua các buổi sinh hoạt, hội họp của đoàn thể chính trị - xã hội chiếm tỷ lệ cao nhất với 57,4%, vượt trội hoàn toàn so với kênh truyền hình, báo đài (8,9%) hay băng rôn, pa-nô áp phích ngoài trời (7,9%).

Thứ hai, mức độ nhận biết và tham gia thực hiện chính sách của thanh niên vẫn tồn tại khoảng trống lớn. Có 66,3% thanh niên biết đến kế hoạch nâng cao thể chất và kỹ năng sống của quận, nhưng trong đó chỉ có 10,9% nắm rất rõ nội dung, 30,7% biết và tham gia, trong khi 24,8% biết nhưng không quan tâm thực hiện. Đáng chú ý, có tới 33,7% thanh niên hoàn toàn chưa từng biết đến kế hoạch này.

Thứ ba, sự phân công phối hợp thực hiện chính sách giữa các cơ quan quản lý nhà nước bị lệch pha nghiêm trọng. Có tới 83,2% thanh niên biết đến chính sách thông qua tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh Quận 6. Tỷ lệ tiếp cận qua các cơ quan chuyên môn khác đạt mức rất khiêm tốn: Trung tâm Thể dục Thể thao đạt 7,9%, Phòng Giáo dục và Đào tạo đạt 4,0%, phần còn lại thuộc về Trung tâm Văn hóa và các lực lượng tình nguyện viên.

Thứ tư, đánh giá về chất lượng đội ngũ công chức thực thi cho thấy sự phân hóa với 56,4% thanh niên hài lòng và 43,6% cho rằng cán bộ chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ. Về hạ tầng, năm 2015 quận đã chi 2 tỷ đồng từ ngân sách nâng cấp 4 hạng mục công trình trọng điểm (Công viên Phú Lâm, Nhà thiếu nhi, Nhà thi đấu, Trung tâm sinh hoạt thanh thiếu nhi) và vận động được 100 triệu đồng xã hội hóa thể thao trong năm 2017.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên phản ánh nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ sự quá tải của tổ chức Đoàn khi phải đơn phương gánh vác phần lớn các hoạt động phong trào, trong khi cơ chế phối hợp liên ngành với các phòng ban chuyên môn như Văn hóa Thông tin, Y tế, Thể dục Thể thao còn mang tính hình thức, thiếu chế tài ràng buộc. Thêm vào đó, tốc độ đô thị hóa nhanh với các dự án giải phóng mặt bằng dọc kênh Tân Hóa - Lò Gốm, rạch Bàu Trâu, cầu đường Bình Tiên đã tạo ra làn sóng dịch chuyển dân cư lớn, khiến việc quản lý và tổ chức sinh hoạt kỹ năng cho thanh niên nhập cư gặp nhiều trở ngại.

So sánh với Báo cáo quốc gia về thanh niên Việt Nam của Bộ Nội vụ và Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA), kết quả nghiên cứu tại Quận 6 khẳng định rào cản lớn nhất không nằm ở tính đúng đắn của chủ trương mà nằm ở khâu tổ chức thực hiện và năng lực truyền thông chính sách tại địa phương.

Về mặt trực quan hóa dữ liệu, các phát hiện trên có thể được biểu diễn rõ nét qua hai công cụ: Biểu đồ tròn thể hiện mức độ nhận biết chính sách (10,9% hiểu rõ, 30,7% có tham gia, 24,8% không quan tâm, 33,7% chưa biết) và Biểu đồ cột so sánh tỷ trọng đóng góp giữa các đơn vị (Đoàn Thanh niên 83,2% so với khối Thể thao 7,9% và Giáo dục 4,0%). Cách thức trình bày này giúp các nhà quản lý nhìn thấy ngay sự chênh lệch trách nhiệm và nhận diện đúng các nút thắt cần can thiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát và phân tích thực trạng, 4 nhóm giải pháp trọng tâm được kiến nghị thực hiện:

Thứ nhất, kiện toàn cơ chế chỉ đạo và phân công phối hợp liên ngành. Thiết lập quy chế giao ban định kỳ hàng quý giữa Phòng Nội vụ, Phòng Giáo dục và Đào tạo, Trung tâm Thể dục Thể thao và Quận Đoàn; xác định rõ chỉ tiêu trách nhiệm cụ thể của từng đơn vị nhằm giảm tỷ lệ phụ thuộc đơn lẻ vào tổ chức Đoàn từ 83,2% xuống dưới 50%, đồng thời nâng tỷ trọng đóng góp của các phòng ban chuyên môn lên mức 50% trước năm 2020. Chủ thể thực hiện là Ủy ban nhân dân Quận 6 trực tiếp chỉ đạo, Phòng Nội vụ giữ vai trò cơ quan thường trực tham mưu.

Thứ hai, đổi mới phương thức truyền thông số và đa dạng hóa hình thức tiếp cận. Chuyển đổi các tài liệu tuyên truyền truyền thống sang dạng video ngắn, đồ họa thông tin trực quan trên mạng xã hội và bản tin số của quận; phấn đấu nâng tỷ lệ thanh niên biết và hiểu sâu kế hoạch phát triển từ 66,3% lên trên 85%, đồng thời kéo giảm tỷ lệ thanh niên chưa từng tiếp cận chính sách từ 33,7% xuống dưới mức 10% trong lộ trình 2018-2022. Chủ thể thực hiện là Ban Thường vụ Quận Đoàn 6 phối hợp với Phòng Văn hóa và Thông tin.

Thứ ba, mở rộng đầu tư thiết chế hạ tầng và đẩy mạnh xã hội hóa thể dục thể thao. Tận dụng không gian mảng xanh tại 3 công viên văn hóa lớn và các hoa viên dọc kênh Tân Hóa - Lò Gốm để lắp đặt thêm dụng cụ thể thao công cộng ngoài trời; huy động nguồn vốn xã hội hóa đạt từ 500 triệu đồng mỗi năm trở lên nhằm phục vụ các giải đấu phong trào; hướng tới mục tiêu 98% học sinh đạt chuẩn rèn luyện thân thể và 33% người dân, thanh niên duy trì tập luyện thể thao thường xuyên. Chủ thể thực hiện là Trung tâm Thể dục Thể thao chủ trì, phối hợp cùng Phòng Tài chính - Kế hoạch và UBND 14 phường.

Thứ tư, chuẩn hóa năng lực cán bộ và nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng thực hành xã hội. Tổ chức các lớp bồi dưỡng kỹ năng chính sách công cho 100% cán bộ phụ trách công tác thanh niên tại 14 phường; đào tạo và cấp chứng chỉ báo cáo viên kỹ năng sống cho hơn 300 lượt cán bộ Đoàn - Hội - Đội; nâng tỷ lệ thanh niên hài lòng với chất lượng đội ngũ công chức từ 56,4% lên trên 80% trong giai đoạn 2018-2020. Chủ thể thực hiện là Phòng Nội vụ phối hợp cùng Trường Đoàn Lý Tự Trọng và Quận Đoàn 6.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị học thuật và thực tiễn phong phú cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý công tác thanh niên tại Ủy ban nhân dân các quận, huyện, thị xã cũng như Sở Nội vụ các tỉnh, thành phố. Đề tài cung cấp khung tham chiếu thực tiễn giúp đánh giá mức độ đồng bộ giữa kế hoạch và kết quả thực thi ở cấp cơ sở, hỗ trợ công tác xây dựng chương trình phát triển thanh niên giai đoạn 5 năm đạt tính khả thi cao.

Thứ hai, cán bộ Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam các cấp. Công trình là cẩm nang hữu ích cung cấp số liệu thực chứng, phương pháp xây dựng các mô hình tập hợp thanh niên, giáo dục kỹ năng tự vệ, phòng cháy chữa cháy, phòng chống đuối nước và kỹ năng thoát hiểm cho hơn 120.000 thanh thiếu nhi tại địa bàn dân cư.

Thứ ba, các nhà quản lý giáo dục, hiệu trưởng trường phổ thông và chuyên viên ngành Thể dục Thể thao. Luận văn gợi mở giải pháp kết nối cơ sở vật chất giữa nhà trường và các thiết chế văn hóa thể thao công cộng, giúp xây dựng các môn học tự chọn thể chất linh hoạt nhằm bảo đảm chỉ tiêu 98% học sinh đạt tiêu chuẩn rèn luyện thân thể.

Thứ tư, học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Chính sách công, Quản lý công, Xã hội học. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận chu trình chính sách, kỹ thuật thiết kế bảng hỏi khảo sát 100 mẫu và cách thức xử lý dữ liệu điều tra xã hội học trong nghiên cứu chính sách thanh niên tại các đô thị đang chỉnh trang.

Câu hỏi thường gặp

Nâng cao thể chất và kỹ năng sống cho thanh niên có vai trò cấp bách như thế nào hiện nay? Tầm vóc và thể lực của thanh niên Việt Nam còn nhiều hạn chế so với khu vực, trong khi áp lực đô thị hóa và tệ nạn xã hội ngày càng gia tăng. Theo Đề án 641/QĐ-TTg, việc trang bị 5 nhóm kỹ năng sống thiết yếu và cải thiện chiều cao chuẩn cho thanh niên là đòi hỏi sống còn để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển kinh tế bền vững.

Điểm nghẽn lớn nhất trong việc thực hiện chính sách thanh niên tại Quận 6 là gì? Điểm nghẽn nghiêm trọng nhất là sự thiếu đồng bộ trong cơ chế phối hợp liên ngành. Có tới 83,2% thanh niên chỉ biết đến chính sách qua tổ chức Đoàn, trong khi sự tham gia của Trung tâm Thể dục Thể thao chỉ đạt 7,9% và Phòng Giáo dục đạt 4,0%, dẫn đến tình trạng phong trào nặng tính hình thức và thiếu bền vững.

Mức độ nhận thức của thanh niên Quận 6 về chính sách phát triển thể chất và kỹ năng sống hiện nay ra sao? Khảo sát 100 thanh niên cho thấy có 66,3% biết đến kế hoạch nhưng chỉ 10,9% hiểu rất rõ nội dung và 30,7% có tham gia. Đáng lo ngại là 24,8% thanh niên biết nhưng không quan tâm thực hiện và 33,7% hoàn toàn chưa từng tiếp cận thông tin, đòi hỏi chính quyền phải đổi mới mạnh mẽ cách thức truyền thông.

Quận 6 đã đầu tư nguồn lực cơ sở vật chất như thế nào để phục vụ chính sách thanh niên? Năm 2015, Quận 6 đã phân bổ 2 tỷ đồng từ ngân sách đầu tư nâng cấp Công viên Phú Lâm, hồ bơi Nhà thiếu nhi, Nhà thi đấu và huy động 100 triệu đồng xã hội hóa năm 2017. Hệ thống 3 công viên văn hóa cùng các mảng xanh dọc kênh Tân Hóa - Lò Gốm đang đóng vai trò là không gian rèn luyện miễn phí cho thanh niên.

Nghiên cứu đặt ra những chỉ tiêu định lượng cụ thể nào cho giai đoạn tiếp theo? Các chỉ tiêu trọng tâm gồm: duy trì tỷ lệ kiểm tra công nhận học sinh đạt tiêu chuẩn rèn luyện thân thể từ 98% trở lên, nâng tỷ lệ người tập luyện thể thao thường xuyên đạt từ 28% đến 33%, chuẩn hóa đào tạo cấp chứng chỉ cho hơn 300 báo cáo viên kỹ năng sống và phổ biến kiến thức thực hành xã hội cho 120.000 thanh thiếu nhi.

Kết luận

  • Luận văn đã xây dựng hệ thống cơ sở lý luận vững chắc về chu trình thực hiện chính sách công trong lĩnh vực phát triển thể chất và kỹ năng sống cho thanh niên đô thị.
  • Phân tích thực chứng toàn diện tại địa bàn 14 phường thuộc Quận 6 qua khảo sát 100 thanh niên, phản ánh trung thực thực trạng triển khai chính sách giai đoạn 2013-2018.
  • Chỉ rõ khoảng trống nhận thức khi còn tới 33,7% thanh niên chưa tiếp cận chính sách và sự phụ thuộc quá lớn vào tổ chức Đoàn với tỷ trọng tiếp cận lên đến 83,2%.
  • Ghi nhận những nỗ lực đầu tư hạ tầng thiết thực của quận với 2 tỷ đồng ngân sách năm 2015 và hệ thống 3 công viên văn hóa phục vụ rèn luyện thể lực cộng đồng.
  • Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp có tính hành động cao, gắn liền với các mốc chỉ tiêu định lượng rõ ràng cho giai đoạn 2018-2022 và tầm nhìn 2030.

Công trình là đóng góp học thuật và thực tiễn đầu tiên nghiên cứu chuyên sâu về thực thi chính sách thể chất và kỹ năng sống cho thanh niên tại Quận 6, Thành phố Hồ Chí Minh. Các cơ quan quản lý nhà nước, nhà nghiên cứu và tổ chức thanh niên cần chủ động ứng dụng khung phân tích cùng các đề xuất từ luận văn để tối ưu hóa chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ trong kỷ nguyên mới.