Đánh giá hiện trạng nhận thức và giải pháp nâng cao nhận thức cộng đồng về ngập nước tại TP.HCM

Luận văn thạc sĩ môi trường phân tích quản lý tài nguyên và môi trường đánh giá hiện trạng nhận thức và đề xuất giải pháp nâng cao nhận, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Cao Lê Minh Tâm
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Văn Khoa
• Trường học: Đại học Bách Khoa, DHQG TP.HCM
• Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường
• Đề tài: Nâng cao Nhận thức Cộng đồng về Ngập nước tại TP.HCM
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ
• LỜI CẢM ĐOAN
• TÓM TẮT NỘI DUNG
• MỤC LỤC
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cần thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Nội dung nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Cách tiếp cận vấn đề và phương pháp nghiên cứu
• 1.5.1. Cách tiếp cận vấn đề
• 1.5.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.3. Xây dựng bảng câu hỏi
• 1.6. Ý nghĩa của đề tài
• 1.6.1. Ý nghĩa về mặt khoa học
• 1.6.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.7. Tính mới của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN
• 2.1. Tổng quan về TP. Hồ Chí Minh
• 2.2. Tổng quan về hai bộ số liệu sử dụng
• 2.2.1. Nguồn dữ liệu vật lý
• 2.2.2. Dữ liệu khảo sát
• 2.3. Tổng quan về vấn đề ngập nước đô thị
• 2.3.1. Tình hình ngập nước tại TP.
• 2.3.2. Nguyên nhân gây ngập tại thành phố Hồ Chí Minh
• 2.3.3. Tác động của ngập nước đô thị
• 2.3.4. Hướng tiếp cận trong việc ứng phó với ngập nước đô thị tại TP.
• 2.4. Tổng quan về tình hình nâng cao nhận thức về ngập nước đô thị và biến đổi khí hậu trong và ngoài nước
• 2.4.1. Hoạt động nâng cao nhận thức về ngập nước đô thị của các nước trên thế giới
• 2.4.2. Hoạt động nâng cao nhận thức về ngập nước đô thị tại thành phố Hồ Chí Minh
• 2.4.3. Nguồn tư liệu tuyên truyền và cung cấp thông tin về ngập nước
• 2.5. Hiện trạng ngập nước tại khu vực khảo sát
• 2.5.1. Bối cảnh ngập và tình hình kinh tế xã hội của khu vực khảo sát
• 2.5.2. Kết quả phân tích từ số liệu trạm đo mưa
• 2.5.3. Kết quả phân tích số liệu các tuyến đường ngập
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Phân loại khu vực khảo sát
• 3.2. Đặc điểm cộng đồng tại khu vực được khảo sát
• 3.3. Mức hiểu biết của người dân về ngập nước đô thị theo khu vực
• 3.3.1. Mức hiểu biết chung của cộng đồng
• 3.3.2. Sự hiểu biết về hậu quả của ngập nước đô thị
• 3.3.3. Nguồn cung cấp kiến thức và dự báo cho người dân về ngập nước đô thị
• 3.3.4. Kiến thức của người dân về rủi ro ngập
• 3.3.4.1. Kiến thức của người dân về nguyên nhân ngập và tính đầy đủ của các chương trình dự báo ngập
• 3.4. Kiến thức của người dân về các biến ngập (tần suất ngập, độ sâu ngập, thời gian ngập)
• 3.5. Mối quan hệ giữa nhận thức về ngập với đặc điểm ngập của khu vực khảo sát
• 3.6. Thái độ về phòng ngừa và tự bảo vệ trong trường hợp ngập nước theo khu vực
• 3.6.1. Mức độ lo sợ trong sự kiện ngập
• 3.6.2. Mối lo sợ chủ yếu khi đối mặt với sự kiện ngập
• 3.7. Hành vi thích ứng từ các hoạt động hàng ngày trong suốt sự kiện ngập
• 3.7.1. Hành vi thích ứng trong sự kiện ngập
• 3.7.2. Hành vi đối phó với sự kiện ngập
• 3.7.3. Mối quan hệ giữa hành vi và nhận thức ngập nước
• 3.8. Hình thức truyền thông ưa thích của người dân
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỀ XUẤT CÁC CHƯƠNG TRÌNH NÂNG CAO NHẬN THỨC CỘNG ĐỒNG VỀ NGẬP NƯỚC ĐÔ THỊ
• 4.1. Đánh giá SWOT về hoạt động nâng cao nhận thức về ngập nước hiện nay
• 4.2. Đề xuất cụ thể các biện pháp nâng cao nhận thức cộng đồng
• 4.2.1. Phương thức và kênh truyền thông
• 4.2.2. Chương trình tập huấn nâng cao nhận thức chung về ngập nước đô thị
• 4.2.2.1. Chương trình tập huấn chung
• 4.2.2.2. Chương trình tập huấn cho từng khu vực
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Khuyến nghị cho các nghiên cứu tiếp theo
• 5.2. Khuyến nghị cho các cơ quan có thẩm quyền
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về ngập nước tại TP

Ngập nước tại TP.HCM đã trở thành một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến đời sống của hàng triệu người dân. Tình trạng này không chỉ do yếu tố tự nhiên mà còn liên quan đến sự phát triển đô thị không bền vững. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng về ngập nước là rất cần thiết để giảm thiểu thiệt hại và cải thiện chất lượng cuộc sống. Các chương trình giáo dục và truyền thông có thể giúp người dân hiểu rõ hơn về nguyên nhân và hậu quả của ngập nước, từ đó có những hành động phù hợp.

1.1. Nguyên nhân chính gây ra ngập nước tại TP.HCM

Nguyên nhân chính của tình trạng ngập nước tại TP.HCM bao gồm biến đổi khí hậu, sự gia tăng lượng mưa, và sự phát triển đô thị không đồng bộ. Các yếu tố này kết hợp với hệ thống thoát nước chưa hoàn thiện đã dẫn đến tình trạng ngập lụt nghiêm trọng trong mùa mưa.

1.2. Tác động của ngập nước đến đời sống người dân

Ngập nước không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe và an toàn của người dân. Nhiều khu vực bị ngập thường xuyên dẫn đến ô nhiễm môi trường, làm gia tăng nguy cơ bệnh tật và ảnh hưởng đến sinh kế của người dân.

II. Vấn đề nhận thức cộng đồng về ngập nước tại TP

Nhận thức của cộng đồng về ngập nước tại TP.HCM còn hạn chế. Nhiều người dân chưa hiểu rõ về nguyên nhân và cách phòng chống ngập nước. Việc thiếu thông tin và giáo dục về quản lý nước đã dẫn đến những hành vi không đúng đắn, như vứt rác bừa bãi, làm tắc nghẽn hệ thống thoát nước.

2.1. Kiến thức và thái độ của người dân về ngập nước

Nghiên cứu cho thấy rằng người dân có kiến thức hạn chế về các biện pháp phòng chống ngập nước. Họ thường không biết cách ứng phó khi xảy ra ngập lụt, dẫn đến những thiệt hại không đáng có.

2.2. Hành vi ứng phó của cộng đồng trong tình huống ngập nước

Hành vi ứng phó của người dân trong các tình huống ngập nước thường không hiệu quả. Nhiều người không chuẩn bị trước cho các sự kiện ngập, dẫn đến tình trạng hoảng loạn và thiệt hại lớn.

III. Phương pháp nâng cao nhận thức cộng đồng về ngập nước

Để nâng cao nhận thức cộng đồng về ngập nước, cần triển khai các chương trình giáo dục và truyền thông hiệu quả. Các phương pháp này nên được thiết kế phù hợp với đặc điểm của từng khu vực và đối tượng dân cư.

3.1. Chương trình giáo dục về ngập nước cho học sinh

Giáo dục về ngập nước nên được đưa vào chương trình học tại các trường học. Điều này giúp học sinh hiểu rõ hơn về vấn đề và có thể truyền đạt lại cho gia đình và cộng đồng.

3.2. Tổ chức các buổi hội thảo và tập huấn cho cộng đồng

Các buổi hội thảo và tập huấn có thể giúp người dân nắm bắt thông tin về ngập nước, từ đó có những hành động phòng ngừa hiệu quả. Những hoạt động này cần được tổ chức thường xuyên và có sự tham gia của các chuyên gia.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về ngập nước

Nghiên cứu cho thấy rằng việc nâng cao nhận thức cộng đồng có thể giảm thiểu thiệt hại do ngập nước. Các chương trình truyền thông đã được triển khai tại một số khu vực và đã mang lại kết quả tích cực trong việc thay đổi hành vi của người dân.

4.1. Kết quả từ các chương trình truyền thông

Các chương trình truyền thông đã giúp người dân hiểu rõ hơn về ngập nước và các biện pháp phòng chống. Nhiều người đã bắt đầu thay đổi hành vi, như không vứt rác bừa bãi và tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

4.2. Đánh giá hiệu quả của các biện pháp đã thực hiện

Đánh giá cho thấy rằng các biện pháp nâng cao nhận thức đã có tác động tích cực đến cộng đồng. Tuy nhiên, cần tiếp tục cải thiện và mở rộng các chương trình này để đạt được hiệu quả cao hơn.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho vấn đề ngập nước tại TP

Ngập nước tại TP.HCM là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng là một trong những giải pháp quan trọng để giảm thiểu thiệt hại và cải thiện chất lượng cuộc sống.

5.1. Tầm quan trọng của sự hợp tác giữa các bên liên quan

Sự hợp tác giữa chính quyền, tổ chức phi chính phủ và cộng đồng là rất cần thiết để giải quyết vấn đề ngập nước. Các bên cần cùng nhau xây dựng các chương trình hiệu quả và bền vững.

5.2. Đề xuất các giải pháp lâu dài cho vấn đề ngập nước

Cần có các giải pháp lâu dài như cải thiện hệ thống thoát nước, quy hoạch đô thị hợp lý và tăng cường giáo dục cộng đồng về ngập nước. Những giải pháp này sẽ giúp TP.HCM phát triển bền vững hơn trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế năng động bậc nhất Việt Nam, đóng góp khoảng 21,3% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và 29,38% tổng thu ngân sách quốc gia trên tổng diện tích 2.095,06 km². Tuy nhiên, với tốc độ đô thị hóa nhanh cùng quy mô dân số thực tế chạm mốc 14 triệu người, thành phố đang phải đối mặt với áp lực hạ tầng nghiêm trọng, đặc biệt là tình trạng ngập nước đô thị. Khoảng 65% diện tích tự nhiên của thành phố có cao trình dưới mức +1,50 m và 75% diện tích dưới mức +2,00 m, khiến hơn 60% không gian đô thị đứng trước nguy cơ ngập úng khi triều cường vượt ngưỡng +1,50 m kết hợp với vũ lượng mưa lớn trung bình 1.934 mm mỗi năm.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là sự thiếu hụt trong việc kết hợp các giải pháp phi công trình, đặc biệt là vai trò nhận thức và hành vi của cộng đồng cư dân đô thị đối với hiểm họa ngập úng. Mục tiêu cụ thể của đề tài là đánh giá toàn diện hiện trạng nhận thức, thái độ và hành vi thích ứng của người dân tại các điểm ngập úng đặc trưng; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao nhận thức cộng đồng mang tính thực tiễn cao. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại 8 tuyến đường chịu ngập tiêu biểu trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn thu thập dữ liệu từ tháng 3/2017 đến tháng 5/2017, kết hợp chuỗi số liệu quan trắc khí tượng thủy văn giai đoạn 2010–2016. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa then chốt khi cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng phục vụ việc tối ưu hóa hiệu quả của các dự án chống ngập trị giá hàng chục nghìn tỷ đồng, đồng thời giảm thiểu thiệt hại kinh tế - xã hội cho hàng triệu hộ gia đình.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng mô hình Kiến thức – Thái độ – Hành vi (KAP: Knowledge – Attitude – Practices) kết hợp cùng lý thuyết hành vi thực nghiệm (Empirical Models) trong quản trị rủi ro thiên tai. Theo mô hình KAP, kiến thức đầy đủ và chính xác về ngập lụt sẽ định hình thái độ chủ động, từ đó trở thành động lực thúc đẩy các hành vi ứng phó và tự bảo vệ hiệu quả của cá nhân. Khung nghiên cứu tích hợp các khái niệm học thuật then chốt bao gồm: ngập nước đô thị do dòng chảy tràn bề mặt, rủi ro ngập lụt đô thị dưới tác động kép của biến đổi khí hậu và triều cường, tính dễ bị tổn thương của cộng đồng dân cư, cùng các giải pháp thích ứng công trình và phi công trình. Ngoài ra, đề tài tiếp cận phương pháp đánh giá trải nghiệm thiên tai của người dân theo mô hình nghiên cứu lũ quét đô thị quốc tế nhằm phân tầng nhận thức xã hội học đối với hiểm họa môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng thời hai nguồn dữ liệu độc lập nhằm bảo đảm tính khách quan và khoa học: nguồn dữ liệu vật lý và nguồn dữ liệu điều tra xã hội học. Dữ liệu vật lý bao gồm thông số lượng mưa tự động từ 11 trạm quan trắc khí tượng và số liệu đo đạc thủ công về tần suất ngập, độ sâu ngập, thời gian ngập tại 8 tuyến đường do cơ quan quản lý thoát nước đô thị cung cấp giai đoạn 2010–2016. Dữ liệu xã hội học được thu thập qua điều tra bảng hỏi trực tiếp tại 8 điểm ngập đặc trưng đại diện cho khu vực trung tâm đã đô thị hóa và khu vực ngoại vi mới đô thị hóa, bao gồm: Calmette, Phan Xích Long, Đinh Bộ Lĩnh, Bạch Đằng, Tôn Thất Hiệp, Huỳnh Tấn Phát, Kinh Dương Vương và Quốc Hương.

Phương pháp chọn mẫu áp dụng công thức xác định quy mô mẫu ngẫu nhiên từ tổng thể khoảng 2.700 hộ dân sinh sống trực tiếp trong vùng ngập, kết hợp thuật toán hiệu chỉnh giới hạn Min - Max (15 đến 75 mẫu) để khắc phục tình trạng chênh lệch quá lớn về mật độ dân số và diện tích ngập giữa các tuyến đường. Cỡ mẫu thực tế thu thập và xử lý đạt 247 mẫu hợp lệ. Dữ liệu được mã hóa và phân tích trên phần mềm R và Excel thông qua thống kê mô tả đơn biến, kiểm định Chi-square nhị biến và phân tích tương hợp đa chiều (MCA) nhằm tìm kiếm mối liên hệ giữa nhận thức và hành vi. Bên cạnh đó, phương pháp phân tích SWOT và phương pháp tham vấn chuyên gia trong lĩnh vực truyền thông môi trường được áp dụng xuyên suốt để xây dựng các giải pháp khả thi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu khảo sát 247 hộ dân cho thấy nhận thức của cộng đồng có sự tương quan cao với số liệu quan trắc vật lý thực tế về các biến số ngập như độ sâu, thời gian và tần suất ngập. Người dân tại cả hai nhóm khu vực thường xuyên ngập (TXN) và không thường xuyên ngập (KTXN) đều xác định chính xác nguyên nhân ngập do mưa lớn, triều cường và hệ thống cống tắc nghẽn do rác thải.

Khoảng 93,6% người được phỏng vấn cho biết họ chưa từng tham gia bất kỳ cuộc khảo sát hay chương trình tham vấn nào về ngập nước tại nơi cư trú, và chỉ 18,4% người dân tiếp cận thông tin ngập thông qua các kênh chính thống của cơ quan quản lý nhà nước. Tác động của ngập nước đối với đời sống kinh tế - xã hội là vô cùng lớn: 67,5% hộ gia đình xác nhận sức khỏe bị ảnh hưởng tiêu cực bởi nước ô nhiễm, 58,0% phản ánh công việc bị gián đoạn và 43,6% người lao động tự do bị sụt giảm thu nhập trực tiếp trong các đợt ngập úng.

Kiểm định Chi-square chỉ ra mối quan hệ có ý nghĩa thống kê giữa nhận thức rủi ro và hành vi tự bảo vệ. Nhóm cư dân có nhận thức đầy đủ về tần suất và thời gian ngập chủ động thực hiện các biện pháp kê cao đồ đạc, lắp chắn nước cửa nhà; ngược lại, nhóm thiếu nhận thức thường không có bất kỳ sự chuẩn bị nào trước mùa mưa bão.

Thảo luận kết quả

Thực trạng ngập úng tại thành phố Hồ Chí Minh bắt nguồn từ sự quá tải hạ tầng khi hệ thống cống thoát nước chỉ mới hoàn thành khoảng 40% (gần 2.000 km) so với quy hoạch, và tỷ lệ nạo vét sông kênh rạch chỉ đạt hơn 1,1% (khoảng 60 km trên 5.100 km). Tỷ lệ diện tích mặt nước đô thị suy giảm nghiêm trọng từ trên 25% giai đoạn 1985–1986 xuống còn khoảng 4,7% hiện nay, làm mất đi các vùng đệm điều tiết tự nhiên.

So sánh với các chiến dịch nâng cao nhận thức quốc tế như "Neverland Lives with Water" và "Think Ahead" tại Hà Lan hay "Know your flood risk" tại Vương quốc Anh, công tác truyền thông ngập nước tại thành phố Hồ Chí Minh còn bộc lộ nhiều hạn chế về tính tương tác và chưa tạo ra sự thay đổi hành vi bền vững. Dữ liệu phân tích đa biến trên biểu đồ tương hợp MCA và bảng ma trận SWOT minh chứng rằng các chương trình truyền thông hiện tại chủ yếu mang tính một chiều qua phát thanh và truyền hình, chưa phân khúc theo đặc thù địa bàn và nhóm đối tượng dễ bị tổn thương.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cấp cổng thông tin điện tử và số hóa kênh cảnh báo sớm ngập úng: Trung tâm Chống ngập cần phối hợp với Sở Thông tin và Truyền thông phát triển hệ thống cảnh báo ngập theo thời gian thực qua tin nhắn SMS, ứng dụng di động và mạng xã hội, cung cấp thông tin trước các trận mưa lớn từ 30 đến 60 phút nhằm nâng tỷ lệ tiếp cận thông tin chính thống từ 18,4% lên mức tối thiểu 60% trong vòng 2 năm.

Thứ hai, thiết kế các chương trình tập huấn nâng cao nhận thức phân tầng theo đặc thù khu vực: Ủy ban nhân dân các quận, huyện phối hợp cùng các tổ chức đoàn thể triển khai mô hình truyền thông tiếp cận trực tiếp từng hộ gia đình (Door-to-door) tương tự kinh nghiệm Xứ Wales. Mục tiêu là tập huấn kỹ năng tự ứng phó cho 100% hộ dân tại 8 điểm ngập trọng điểm trước mùa mưa hàng năm giai đoạn 2018–2020.

Thứ ba, đẩy mạnh tuyên truyền thay đổi hành vi xả rác và bảo vệ miệng cống thoát nước: Thành đoàn và Hội Liên hiệp Phụ nữ duy trì tối thiểu 50 chuyên đề truyền thông "Chung tay giảm ngập đô thị" mỗi năm trên sóng radio FM 99.9 Mhz và nền tảng số, gắn liền với phong trào "Chủ nhật xanh" nhằm chấm dứt tình trạng rác thải bịt kín các cửa thu nước công cộng.

Thứ tư, hoàn thiện thể chế phối hợp liên ngành và duy trì diện tích trữ nước tự nhiên: Sở Xây dựng cùng Sở Tài nguyên và Môi trường đẩy nhanh tiến độ nạo vét hệ thống kênh rạch trục chính, nghiêm cấm san lấp mặt nước và bảo đảm chỉ tiêu diện tích mặt nước đô thị đạt mức tối thiểu 17% theo quy chuẩn quy hoạch đô thị quốc gia đến năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và đơn vị vận hành hạ tầng thoát nước: Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Xây dựng, Trung tâm Điều hành chương trình chống ngập nước thành phố Hồ Chí Minh tham khảo cơ sở dữ liệu thực chứng để điều chỉnh chính sách, bổ sung các giải pháp quản lý phi công trình vào quy hoạch thoát nước tổng thể.

Nhóm nghiên cứu học thuật và sinh viên chuyên ngành: Các nhà khoa học, giảng viên, học viên cao học thuộc khối ngành Quản lý Môi trường, Biến đổi Khí hậu, Xã hội học Đô thị khai thác khung lý thuyết KAP, phương pháp tích hợp dữ liệu vật lý - xã hội học và thuật toán lấy mẫu hiệu chỉnh Min - Max.

Nhóm tổ chức phi chính phủ và các đối tác tài trợ quốc tế: Các tổ chức như Cơ quan Đại học Pháp ngữ (AUF), Ngân hàng Thế giới (WB), JICA tham khảo kết quả đánh giá tác động sinh kế phục vụ việc xây dựng dự án hỗ trợ cộng đồng thích ứng với rủi ro thiên tai đô thị.

Nhóm chính quyền địa phương cấp cơ sở: Ủy ban nhân dân các phường, xã, quận tại các vùng trũng thấp ứng dụng bộ giải pháp tập huấn cộng đồng và các biểu mẫu điều tra nhận thức vào công tác phòng chống thiên tai tại địa bàn quản lý.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình KAP đóng vai trò như thế nào trong giải quyết ngập nước đô thị? Mô hình KAP giúp lượng hóa mối quan hệ nhân quả giữa mức độ hiểu biết của cư dân về rủi ro ngập với thái độ lo ngại và hành động thích ứng thực tế. Dữ liệu từ 247 mẫu khảo sát chứng minh rằng khi người dân hiểu rõ tần suất và nguyên nhân ngập, tỷ lệ chủ động chuẩn bị các biện pháp bảo vệ tài sản tăng lên rõ rệt so với nhóm thiếu thông tin.

Vì sao tỷ lệ người dân tiếp cận thông tin ngập từ cơ quan chức năng chỉ đạt 18,4%? Thực tế khảo sát cho thấy kênh truyền thông của các cơ quan quản lý trước đây chủ yếu dựa vào văn bản chỉ đạo hành chính và trang tin điện tử ít tương tác. Người dân thành phố chủ yếu nắm bắt thông tin ngập thông qua trải nghiệm thực tế hoặc quan sát thời tiết tại chỗ, dẫn đến sự thiếu hụt các cảnh báo chuyên sâu theo thời gian thực.

Việc kết hợp dữ liệu vật lý và dữ liệu xã hội học đem lại giá trị gì? Sự kết hợp này cho phép đối chiếu mức độ nhận thức chủ quan của 247 người dân với chuỗi số liệu quan trắc lượng mưa, thời gian và độ sâu ngập thực tế giai đoạn 2010–2016. Nhờ đó, nghiên cứu xác thực được tính chính xác trong cảm nhận rủi ro của cộng đồng, tạo tiền đề vững chắc để xây dựng các kịch bản dự báo sát thực tế.

Các giải pháp phi công trình có thay thế hoàn toàn được các dự án công trình nghìn tỷ không? Giải pháp phi công trình không thay thế mà đóng vai trò hỗ trợ và tối ưu hóa hiệu quả vận hành của các công trình kỹ thuật. Nếu hệ thống cống hàng nghìn tỷ đồng được đầu tư nhưng người dân vẫn xả rác làm tắc nghẽn miệng thu nước, hiệu suất thoát nước sẽ giảm sút nghiêm trọng, khiến tình trạng ngập úng kéo dài.

Bài học quốc tế nào phù hợp nhất để áp dụng tại thành phố Hồ Chí Minh? Mô hình chiến dịch "Door-to-door" của Xứ Wales và chiến lược phân khúc nhóm đối tượng từ thất bại của vùng Flanders là hai bài học giá trị nhất. Thành phố cần cá nhân hóa nội dung tuyên truyền theo từng cụm dân cư, tập trung vào kỹ năng tự bảo vệ trong 72 giờ đầu khi xảy ra ngập lụt thay vì đưa ra các thông điệp chung chung.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá thành công thực trạng nhận thức của cộng đồng tại 8 điểm ngập tiêu biểu trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh thông qua bộ dữ liệu chuẩn hóa gồm 247 mẫu điều tra xã hội học và số liệu quan trắc khí tượng thủy văn giai đoạn 2010–2016.
• Kết quả khẳng định mối tương quan thuận giữa nhận thức rủi ro và hành vi tự bảo vệ của người dân, đồng thời chỉ ra khoảng trống lớn trong công tác truyền thông công cộng khi có đến 93,6% người dân chưa từng tham gia khảo sát về ngập lụt.
• Đề tài đóng góp khung phương pháp luận kết hợp mô hình KAP với phân tích thống kê đa biến MCA và ma trận SWOT, mở ra hướng tiếp cận liên ngành trong quản lý rủi ro thiên tai đô thị.
• Kế hoạch triển khai giai đoạn 2018–2025 cần tập trung thực hiện 4 nhóm giải pháp ưu tiên: số hóa hệ thống cảnh báo sớm, tập huấn cộng đồng theo địa bàn, truyền thông bảo vệ công trình thoát nước và duy trì tỷ lệ diện tích mặt nước tối thiểu 17%.
• Các cấp chính quyền, nhà khoa học và cộng đồng cư dân cần tăng cường phối hợp hành động ngay hôm nay nhằm xây dựng một đô thị có khả năng chống chịu cao và phát triển bền vững trước thách thức biến đổi khí hậu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: MO ĐẦU. cv th treo | 1.1 Tính cần thiết của đề tài.2 Mục tiêu nghiÊn CUU .3 Câu hỏi nghiÊn CỨU.4 Nội dung nghiên cứu và phạm vi nghiÊn CỨU.2 Phạm vi nghiÊn CUU .1 Nội dung nghiÊn CỨU.5 Cách tiếp cận van dé và phương pháp nghiên cứu .1 Cách tiếp cận vấn để .2 Phương pháp nghiên COU .3 Xây dung bảng câu hỏi: .6 Ý nghĩa của để tài.1 Ý nghĩa về mặt khoa hoc .2 Y nghĩa thực tiễn.3 Tính mới của dé tài. -- 5c: tt t2 tri 12 CHUONG 2: TONG QUAN.1 Tổng quan về TP. Hỗ Chí Minh .2 Tong quan về hai bộ số liệu sử dụng .1 Nguôn dữ liệu vật LY o.2 Dữ liệu khảo Sat .3 Tống quan về van dé ngập nước đô thi.1 Tình hình ngập nước tại TP.2 Nguyên nhân gây ngập tại thành phố Hồ Chí Minh .2 Tác dộng của ngập nước dO thị.

-- - - - -- -- cv ng re 24 2.4 Hướng tiếp cận trong việc ứng phó với ngập nước đô thị tại TP.4 Tổng quan về tình hình nâng cao nhận thức về ngập nước đô thị và BĐKH trong và ngOài HƯỚC .- SH HH nh 29 2.1 Hoạt động nâng cao nhận thức về neập nước đô thi của các nước trên thẾ BÏỚI,.2 Hoạt động nâng cao nhận thức về ngập nước đô thị tại thành phố Hồ Chí Miinh. TQ TT re 3l 2.3 Nguôn tư liệu tuyên truyền và cung cấp thông tin về ngập nước.5 Hiện trạng ngập nước tại khu vực khảo sát .1 Bối cảnh ngap và tình hình kinh tế xã hội của khu vực khảo sát .2 Kết quả phân tích từ số liệu trạm đo mưa.2 Kết qua phân tích số liệu các tuyén đường ngập .-----------5¿ 46 CHUONG 3: KET QUA VÀ THẢO LLUẬN.-i-c 5c tt St SE E2 SEEEEekrkrksereeee 51 3.1 Phân loại khu vực khảo Sat .2 Dac diém cong đồng tại khu vực được khảo sát.3 Mức hiểu biết của người dân về ngập nước đô thị theo khu vực .1 Mức hiểu biết chung của cộng đồng .2 Sự hiểu biết về hậu quả của ngập nước đô thị .3 Nguôn cung cấp kiến thức và dự báo cho người dân về ngập nước đô thị ¬.4 Kiến thức của người dân về rủi ro ngập.1 Kiến thức của người dân về nguyên nhân ngập và tính đây đủ của các chương trình dự báo ngập.- -- - - - c LQ SH ng ng như60 3.2 Kiến thức của người dân về các biến ngập (tần suất ngập, độ sâu ngập. thời QIAN NAP). HH nọ cv 63 3.3 Mối quan hệ giữa nhận thức về ngập với đặc điểm ngập của khu vực lưu UYU iiidiiiẳẳẳiẳẳẳaẳăẳid4.5 Thái độ về phòng ngừa và tự bảo vệ trong trường hợp ngập nước theo khu 1.1 Mức độ lo sợ trong sự kiện ngập.

Mối lo sợ chủ yếu khi đối mặt với sự kiện ngập.6 Hành vi thích ứng từ các hoạt động hang ngày trong suốt sự kiện ngập.1 Hành vi thích ứng trong sự kiện ngập.2 Hành vi đối phó với với sự kiện ngập.3 Mối quan hệ giữa hành vi và nhận thức ngập nước.4 Hình thức truyền thông ưa thích của người dân .------ - 55¿S0 CHƯƠNG 4: DE XUẤT CÁC CHƯƠNG TRINH NANG CAO NHAN THỨC CONG DONG VE NGAP NƯỚC ĐÔ THI. - SG 5c cv ESExeEskrkrksrrkea 82 4.1 Đánh giá SWOT về hoạt động nâng cao nhận thức về ngập nước hiện nay 0815:0017.2 Dé xuất cụ thé các biện pháp nâng cao nhận thức cộng đồng.1 Phương thức và kênh truyền thông .2 Chương trình tập huấn nâng cao nhận thức chung về ngập nước đô thị .88 (1) Chương trình tập huấn chung.-- - ¿22252 2+22E+E£E££E£E+EeEersreerered 88 (2) Chương trình tập huấn cho từng khu vực .------ c s+s+sececs¿89 CHƯƠNG 5 KET LUẬN VA KHUYEN NGHỊ,. -- - St nn 11111119111 1 111 1111111111111 11T TT HT ren 92 5.1 Khuyến nghị cho các nghiên cứu tiếp theo.2 Khuyến nghị cho các cơ quan có thâm quyên .----2-5- + 5255294 TÀI LIEU THAM KHẢO .--- c6 St St SE S111 11 115111 1 E11 1111111511111 rrrki 95 51088892 21. 97 XI DANH MỤC HÌNH ANH Hình 1.1 Mối quan hệ giữa các biến số trong mô hình KAP.2 Khung định hướng nghiên CỨU .- - -- 5G S11 ng ve, + Hình 1.3 Khu vực khảo sát.4 Khoanh vùng ngập của tuyến đường Tôn Thất Hiệp, Phan Xích Long, Kinh Dương Vương, Calmette[3| .-- -- - - - - -c 1 2311 S 91 ng ng ve, 8 Hình 1.5 Khoanh vùng ngập của tuyến đường Dinh Bộ Lĩnh, Quốc Huong, Bach Đăng, Huỳnh Tan Phát.----- + 5£ S2 E+E9EESE2E9EEEEEEE15 2521211212121 211111 te 8 Hình 2.1 Bản đồ hành chính thành phố Hồ Chí Minh .3 Trạm đo mua tại TP.4 Những điểm ngập được quan trắc với su kiện ngập 26/09/2016 [11].5 Ngập nước tác động đến sức khỏe và vệ sinh môi trường [18].6 Ngập nước tác động đến sinh kế của người dân [ I8] .7 Tác động của ngập nước đến an toàn và di chuyên của người dân [18] .8 Trang Web của trung tâm điều hành chương trình chỗng ngập TP.9 Chuyên dé chung tay giảm ngập đô thị .10 Tân suất và nguyên nhân ngập đường Phan Xích Long.11 Tân suất ngập đường Kinh Dương Vương.

------ 5 +cscscx+ce 37 Hình 2.12 Nguyên nhân ngập tại đường Calmette .13 Tân suất và nguyên nhân ngập đường Quốc Huong .14 Tân suất và nguyên nhân ngập đường Bạch Dang .15 Tân suất và nguyên nhân ngập đường Dinh Bộ Lĩnh .16 Tân suất và nguyên nhân ngập đường Huỳnh Tan Phát.17 Tân suất và nguyên nhân ngập đường Tôn That Hiệp.18 Biéu đỗ về lượng mưa trung bình .--¿+ es eeeeeseseseeeseseeeeeeeen 42 Hình 2.19 Biéu đỗ số ngày mưa và số trận mưa từ năm 2010 — 2016 .20 Phân bố lượng mưa trong các khoảng thời gian khác nhau.21 Biéu đỗ phan trăm số trận mưa vào giờ cao điểm .22 Sự hình thành mưa đối lưu[23]_.23 Biéu đỗ số lượng các trận ngập từ 2010-2016 của 8 tuyến đường.24 Biéu đỗ ngập do mua ở 8 tuyến đường theo từng năm .25 Biéu đỗ mức độ ngập do mưa tại 8 tuyến đường theo từng năm .26 Biéu đô thời gian ngập trung bình do mưa của các tuyến đường.27 Tong số trận ngập do triều của 8 tuyến đường theo các năm.28 Số trận ngập do triều ở 8 tuyến đường qua từng năm .1 Tỷ lệ độ tuỖi.2 Tỷ lệ độ tudi TrONG 41000401.3 Ty lệ giới tính theo khu vực khảo sat. --- -- SH ra 53 Hình 3.4 Trình độ học vấn. --- -- + tk SE 11111119111 1 11 1111111511111 ri 54 Hình 3.5 Trình độ học vấn theo khu VUC .--- -- + xxx EEEESESEeEEEskskekreeereree 54 Hình 3.7 Tỷ lệ phân bố theo khu VỰC.---- - ¿2 +52 E+E2E+EEEE£E£ESEEEEEEEEEErkrkrre, 55 Hình 3.9 Tỷ lệ thu nhập bình quân dau người/hộ gia đình theo khu vực.10 Kiến thức về đặc trưng thời tiết của TP.11 Kiến thức về điểm ngập phân bố trong TP.12 Hiểu biết của người dân về khu vực ngập thường xuyên tại TP.13 Sự hiểu biết về hậu quả do ngập nước đô thị.---- - 5s scs+s+x+sz2 58 Hình 3.14 Sự hiểu biết về hậu qua do ngập nước đô thị trong từng khu vực.15 Tỷ lệ người dân được dự báo về su kiện ngap.16 Các kênh thông tin mà người dân được dự báo về sự kiện ngập.17 Tỷ lệ trả lời câu hỏi “Có được hướng dẫn trong việc phòng chống và tự bao VE O hal 400022 nag.19 Nguyên nhân ngập theo ý kiến của người dân.20 Nguyên dân ngập theo ý kiến của người dân theo từng khu vực khảo sát ¬.22 Mức hiểu biết của người dân về tính day đủ của thông tin dự báo dé dự đoán ngập nước tại TP.HCM theo khu VUC .23 Tân suất ngập từ dữ liệu bảng hỏi.24 Số trận ngập theo năm của từng tuyến đường từ năm 2010 đến 2016 .25 Thời gian ngập từ số liệu bảng hỏi .-- 52 255 c2 cs+xzeszscrcree 64 Hình 3.26 Thời gian ngập theo năm của từng tuyến đường từ năm 2010 đến 2016 ¬.27 Độ sâu ngap từ bảng hỏi. 2G 1111192 3011 ng kg hà 65 Hình 3.28 Độ sâu ngập theo năm của từng tuyến đường.29 Mối quan hệ giữa hai bộ số liệu về tần suất ngập.30 Mối quan hệ giữa hai bộ số liệu về thời gian ngập.31 Đồ thị thê hiện mối quan hệ giữa nhận thức va số liệu quan trắc về độ 0083288.32 Mối liên hệ giữa hai bộ số liệu về độ sâu ngập .33 Mối quan hệ giữa nhận thức vẻ tan suất ngập và đặc điểm ngập của hai Khu VUC 4.34 Mối quan hệ giữa kiến thức và đặc điểm ngập của hai khu vực khảo sát về thời øian n8ẬpD.

He 7] xiii Hình 3.35 Mối quan hệ giữa nhận thức và đặc điểm ngập tại 2 khu vực khảo sát về độ sâu ngẬp.- -- LH TH ng kh 72 Hình 3.36 Mức độ lo sợ cho gia đình và người thân .37 Mức độ lo sợ cho gia đình và người thân theo từng khu vực.38 Mức độ lo sợ cho tính mạng của bản thân.39 Mức độ lo sợ về tính mang bản thân ở hai khu vực.41 Các mối lo sợ chủ yếu khi đối mặt với sự kiện ngập theo khu vực.43 Tỷ lệ phương tiện di chuyển sử dụng tại hai khu vực .46 Các biện pháp chuẩn bị cho việc phòng chống ngập vào mùa mưa tại TPLHCM .47 Mối quan hệ giữa đặc trưng ngập giữa hai khu vực với việc không có các biện pháp phòng nĐỪa.- -- - c9 nọ net S0 XIV DANH MỤC BANG BIEU Bang 1.1 Phạm vi nghiÊn CỨU. G5 010301011101 1119591301011 ng nh 2 Bang 1.2 Số liệu diện tích neập, mật độ dân số và sé người sinh sống tại khu vực.3 Số lượng can khảo sát ở 8 tuyến đường .1 Mô tả dữ liệu được cung cấp từ co quan quan lý thoát nước thành phố .2 Số lượng mẫu thực tế sau khảo sát.3 Thong kê điểm ngập do mưa [18] .---- - 2255252 S22E2Ez£££zE+Ezeczxzree 21 Bang 2.4 Thong kê điểm ngập do triều cường [1Ñ].5 Các chương trình bảo vệ môi trường phổ biễn.6 Tập huấn bảo vệ môi trường cho cộng đồng Trung tâm chỗng ngập TPLHCM .7 Chuyên dé “Chung tay giảm ngập đô thị” qua các năm .8 Kết quả tong hợp số liệu thống kê 8 tuyến đường .1 Tổng hợp số lần ngập do mưa và triều từ năm 2010-2016 .2 Bảng xếp loại mức độ ngập của các tuyến đường qua từng năm theo tần 1781 0 7 Ẽ 52 Bang 3.3 Bang phân loại các khu vực ngẬp.4 Bảng tóm tắt kết quả đánh giá Chi-square test giữa việc không có bất kỳ hướng dẫn nào với nhận thức về ngập của người danError! Bookmark not defined.5 Bang so sánh nguyên nhân ngap từ hai bộ dữ liệu.6 Mức độ ưu tiên các thé loại thông tin mà người dân thay hữu ích cho việc dự báo ngẬập.-- - -- - cọ TH gọt TT vi 77 Bang 3.7 Mức độ ưu tiên của các hành vi đối phó với sự kiện ngập.