Luận án tiến sĩ nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất và chất lượng quả giống xoài cát hòa lộc tại huyện phù cát tỉnh bình định

Luận án tiến sĩ kỹ thuật phân tích nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất và chất lượng quả giống xoài cát hòa, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Tác giả: Nguyễn Tấn Hưng
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Huy Cường
• Trường học: Viện Khoa Học Nông Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa Học Cây Trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Một Số Biện Pháp Kỹ Thuật Nhằm Nâng Cao Năng Suất Và Chất Lượng Quả Giống Xoài Cát Hòa Lộc Tại Huyện Phù Cát, Tỉnh Bình Định
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC
• 1.1. Tình hình sản xuất, tiêu thụ và nghiên cứu cây xoài trên thế giới
• 1.2. Tình hình sản xuất, tiêu thụ và nghiên cứu cây xoài ở Việt Nam
• 1.3. Các nhận xét rút ra từ tổng quan nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2. Hiện trạng sản xuất và tiêu thụ xoài tại huyện Phù Cát
• 2.3. Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật canh tác nâng cao năng suất và chất lượng giống xoài cát Hòa Lộc tại huyện Phù Cát
• 2.4. Nghiên cứu xác định kỹ thuật tưới nước phù hợp
• 2.5. Đánh giá hiệu quả của kỹ thuật tưới nước kết hợp bón phân
• 2.6. Nghiên cứu xác định biện pháp quản lý dịch hại hiệu quả
• 2.7. Nghiên cứu xác định biện pháp xử lý ra hoa tập trung
• 2.8. Nghiên cứu xác định kỹ thuật cắt tỉa phù hợp
• 2.9. Đánh giá tổng hợp các kết quả nghiên cứu
• 2.10. Chỉ tiêu theo dõi
• 2.11. Kỹ thuật sử dụng trong các thí nghiệm
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng sản xuất và tiêu thụ xoài tại huyện Phù Cát
• 3.1.1. Điều kiện khí hậu, đất đai của huyện Phù Cát
• 3.1.2. Hiện trạng sản xuất xoài tại huyện Phù Cát
• 3.1.3. Sự biến động về diện tích, năng suất, sản lượng xoài
• 3.1.4. Hiện trạng các yếu tố xã hội liên quan đến canh tác xoài ở Phù Cát
• 3.1.5. Hiện trạng các yếu tố sinh học liên quan đến canh tác xoài ở huyện Phù Cát
• 3.1.6. Hiện trạng các yếu tố kỹ thuật liên quan đến canh tác xoài ở huyện Phù Cát
• 3.1.7. Hiện trạng tình hình tiêu thụ xoài tại huyện Phù Cát
• 3.1.8. Chuỗi tiêu thụ sản phẩm xoài
• 3.2. Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật canh tác nâng cao năng suất và chất lượng giống xoài cát Hòa Lộc tại huyện Phù Cát
• 3.2.1. Đặc điểm khí hậu, thời tiết và tính chất vật lý, hóa học của đất ở vùng thí nghiệm
• 3.2.2. Đặc điểm thời tiết khu vực nghiên cứu
• 3.2.3. Đặc điểm đất đai khu vực nghiên cứu
• 3.3. Nghiên cứu xác định kỹ thuật tưới nước phù hợp
• 3.4. Đánh giá hiệu quả của kỹ thuật tưới nước kết hợp bón phân
• 3.5. Nghiên cứu xác định biện pháp quản lý dịch hại hiệu quả
• 3.6. Nghiên cứu xác định biện pháp xử lý ra hoa tập trung
• 3.7. Nghiên cứu xác định kỹ thuật cắt tỉa phù hợp
• 3.8. Kết quả áp dụng tổng hợp các biện pháp kỹ thuật trên giống xoài cát Hòa Lộc tại huyện Phù Cát
• 3.9. Tình hình sâu bệnh hại, năng suất và chất lượng quả trong mô hình áp dụng kết quả tổng hợp
• 3.10. Chất lượng quả và hiệu quả kinh tế của mô hình áp dụng kết quả tổng hợp
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Hình ảnh hoạt động của đề tài
• Phụ lục 2: Hiệu quả kinh tế của mô hình
• Phụ lục 3: Kết quả xử lý số liệu chỉ tiêu năng suất thí nghiệm 2 nhân tố Nước tưới + Phân bón
• Phụ lục 4: Kết quả xử lý một số chỉ tiêu trong phạm vi luận án

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Việc nghiên cứu nâng cao năng suất và chất lượng quả xoài cát Hòa Lộc tại Bình Định là rất cần thiết. Xoài là một trong những cây ăn quả nhiệt đới quan trọng, không chỉ cung cấp thực phẩm mà còn có giá trị kinh tế cao. Theo số liệu, diện tích xoài cả nước đạt 114.000 ha với sản lượng trên 850.000 tấn. Đặc biệt, giống xoài cát Hòa Lộc được trồng chủ yếu tại huyện Phù Cát, nơi có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sự phát triển của cây xoài. Tuy nhiên, sản xuất xoài tại đây vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là sự thiếu ổn định về năng suất và chất lượng quả. Biến đổi khí hậu cũng đã ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất. Do đó, nghiên cứu này nhằm tìm ra các biện pháp kỹ thuật phù hợp để cải thiện tình hình sản xuất xoài tại địa phương.

1.1. Đặc điểm của giống xoài cát Hòa Lộc

Giống xoài cát Hòa Lộc nổi bật với chất lượng quả tốt, hương vị thơm ngon và giá trị dinh dưỡng cao. Quả xoài có màu sắc hấp dẫn, chứa nhiều vitamin A và C, rất được ưa chuộng trên thị trường. Tuy nhiên, để phát huy tối đa tiềm năng của giống xoài này, cần có quy trình canh tác hợp lý. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật như tưới nước, bón phân hợp lý và phòng trừ sâu bệnh sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng quả. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào việc xác định các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng của giống xoài cát Hòa Lộc tại huyện Phù Cát.

II. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là đánh giá hiện trạng sản xuất xoài và xác định các biện pháp kỹ thuật nhằm hoàn thiện quy trình thâm canh giống xoài cát Hòa Lộc tại huyện Phù Cát. Mục tiêu cụ thể bao gồm việc đánh giá tiềm năng và hạn chế trong chuỗi sản xuất, xác định phương pháp tưới và chế độ dinh dưỡng phù hợp, cũng như các biện pháp phòng trừ sâu bệnh. Nghiên cứu cũng hướng đến việc xây dựng mô hình canh tác áp dụng tổng hợp các biện pháp kỹ thuật mới, nhằm nâng cao năng suất và chất lượng quả, từ đó tạo cơ sở để khuyến cáo và nhân rộng ra trong sản xuất tại địa phương.

2.1. Đánh giá hiện trạng sản xuất

Đánh giá hiện trạng sản xuất xoài tại huyện Phù Cát cho thấy nhiều yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng quả. Diện tích trồng xoài cát Hòa Lộc chiếm 90% tổng diện tích xoài của huyện. Tuy nhiên, sản xuất vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế, như sự bùng phát dịch hại và thiếu ổn định trong quy trình canh tác. Việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp kỹ thuật mới sẽ giúp cải thiện tình hình này, nâng cao hiệu quả sản xuất và chất lượng sản phẩm.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang lại giá trị thực tiễn cao. Các kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở dữ liệu quý giá về các biện pháp kỹ thuật trong sản xuất giống xoài cát Hòa Lộc. Những thông tin này sẽ hỗ trợ cho công tác nghiên cứu, giảng dạy và sản xuất tại các địa phương khác trong vùng Nam Trung bộ. Hơn nữa, việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật mới sẽ giúp người nông dân nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, từ đó tăng thu nhập và cải thiện đời sống.

3.1. Đóng góp mới của đề tài

Đề tài đã xác định được một số yếu tố hạn chế trong sản xuất xoài, như dịch hại, chế độ bón phân và phương pháp tưới. Nghiên cứu cũng đã đề xuất các biện pháp kỹ thuật cụ thể, như sử dụng phương pháp tưới nhỏ giọt kết hợp với bón phân hòa tan, giúp tăng năng suất và hiệu quả kinh tế. Những đóng góp này sẽ là nền tảng để xây dựng quy trình trồng xoài cát Hòa Lộc hiệu quả hơn, phù hợp với điều kiện tự nhiên và xã hội của huyện Phù Cát.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC 1. Tình hình sản xuất, tiêu thụ và nghiên cứu cây xoài trên thế giới 1. Tình hình sản xuất, tiêu thụ xoài trên thế giới Xoài có tên khoa học là Mangifera indica thuộc họ Anacardiaceae (họ đào lộn hột). Trung tâm khởi nguyên của cây xoài là ở Ấn Độ và Đông Nam Á, vùng phân bố tự nhiên từ Ấn Độ - Malaisia đến Philipin và phía đông Tân Ghinê.

Xoài là cây ăn quả nhiệt đới có giá trị kinh tế và giá trị dinh dưỡng cao. Chính vì vậy tính đến hết năm 2019, xoài được trồng ở 100 quốc gia trên thế giới với diện tích đã cho thu hoạch là 5.716 ha, sản lượng 55,853 triệu tấn và năng suất bình quân đạt 9,99 tấn/ha (FAO statistics, 2019). Các quốc gia có sản lượng xoài lớn trên thế giới là Ấn Độ (18.000 tấn), Trung Quốc (4.038 tấn), Thái Lan (3. và năng suất cao được ghi nhận tại Samoa đạt 36,9 tấn/ha, Mali đạt 23,3 tấn/ha, Caboverde đạt 22,9 tấn/ha, Israel đạt 22,5 tấn/ha,.

Các quốc gia có diện tích xoài lớn trên thế giới cùng với năng suất bình quân là: Ấn Độ - 2.000 ha và năng suất bình quân đạt 8,39 tấn/ha; Trung Quốc - 588.027 ha và năng suất bình quân đạt 8,14 tấn/ha; Thái Lan - 410.694 ha và năng suất bình quân đạt 8,36 tấn/ha; Mexico - 206.423 ha và năng suất bình quân đạt 10,65 tấn/ha và Philippin - 195.958 ha và năng suất bình quân đạt 4,22 tấn/haInđônêxia - 167.785 ha và năng suất bình quân đạt 13,02 tấn/ha; Pakistan - 167.743 ha và năng suất bình quân đạt 9,58 tấn/ha; Bangladesh - 153.088 ha và năng suất bình quân đạt 7,59 tấn/ha. Hiện nay Mêxicô, Philipin, Ấn Độ, Indônêxia và Nam Phi là những nước xuất khẩu xoài nhiều nhất trên thế giới và thị trường nhập khẩu lớn là Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Canada (FAO statistics, 2016). Xoài được xếp hạng là trái cây nhiệt đới chiếm ưu thế với sản lượng 7 toàn cầu chiếm 50% tổng sản lượng trái cây nhiệt đới năm 2019. Ấn Độ là nước có sản lượng xoài lớn nhất thế giới, chiếm 38% tương đương 38 triệu tấn [61].

Năm 2019, Thái Lan vượt qua Mexico trở thành nước xuất khẩu xoài, măng cụt và ổi lớn nhất thế giới. Thái Lan tăng trưởng vượt bậc năm 2019 là do nhu cầu nhập khẩu tăng về các loại măng cụt, xoài và ổi của Trung Quốc với 289.000 tấn, tăng 265% với 2018. Xoài Mexico xuất khẩu tiếp tục tăng do nhu cầu nhập khẩu của Hoa Kỳ, chiếm gần 90% tổng lượng xoài xuất khẩu của Mexico. Đến tháng 9 năm 2019, Mexico đã báo cáo xuất khẩu 350.000 tấn xoài sang Hoa Kỳ, tăng 5% từ năm 2018.

Mexico dự kiến sẽ cung cấp 450.000 tấn xoài, ổi và măng cụt vào thị trường thế giới năm 2019, tăng 4% so năm 2018 và tương đương 24% tổng sản lượng toàn cầu. Peru, nhà cung cấp chính xoài cho Liên minh châu Âu, bị ảnh hưởng bởi các tác động bất lợi của mùa đông kéo dài từ đầu năm 2019 và ước tính sẽ giảm 52% trong năm 2019 [61]. Peru, trước đây đứng thứ hai về xuất khẩu xoài sau Mexico, năm 2019 giảm 8% và rơi xuống vị trí thứ ba trong xếp hạng toàn cầu. Nguồn cung mạnh từ Brazil, được hưởng lợi từ thời tiết thuận lợi trong suốt cả năm, kết quả tăng 32 % xuất khẩu năm 2019, đưa nước này lên vị trí thứ hai trong xuất khẩu xoài.

Khoảng 70% lượng xoài xuất khẩu của Brazil được xuất qua thị trường EU và 20% cho Hoa Kỳ [61]. Sản lượng xuất khẩu xoài toàn thế giới năm 2022 là 2.008 tấn, trong đó châu Á là 863. Tình hình nghiên cứu cây xoài trên thế giới * Yêu cầu về điều kiện ngoại cảnh của cây xoài.Singh (1960) [106] và một số tác giả khác, cây xoài thích nghi với điều kiện sinh thái: Vị trí địa lý từ 23030/vĩ độ Bắc đến 23030/ vĩ độ Nam; nhiệt độ tối thấp là 1oC - 2oC, tối cao là 500C và thích hợp nhất 240C - 300C; số giờ nắng trong năm trên 2.000 giờ; ẩm độ trung bình của không khí từ 70 - 80%, nếu ẩm độ cao và mưa phùn trong thời kỳ nở hoa sẽ ảnh hưởng 8 lớn đến quá trình thụ phấn thụ tinh của cây xoài; có 2 mùa mưa nắng rõ rệt để thuận lợi cho quá trình phân hóa mầm hoa; lượng mưa hằng năm biến động từ 600 - 4.000mm, tốt nhất là từ 1.500mm; cây xoài không kén đất, chịu được điều kiện pH đất từ 5,0 - 7,0; tầng đất có độ dày trên 2,0m và mạch nước ngầm dưới 1,8m; xoài có thể phát triển ở độ cao 1.000m, tuy nhiên, để đạt năng suất cao nên phát triển xoài ở độ cao thấp hơn 600m vì nếu cao hơn sẽ gặp điều kiện độ ẩm cao sẽ không có lợi cho sinh trưởng, phát triển của cây xoài. * Về giống xoài: Tại Thái Lan các giống xoài được trồng phổ biến với mục đích thương mại là Nam Dok Mai, Nam Dok Mai 04, Nam Dok Mai Si Thong, Maha Chanok, Falan, Chok Anma, Thong Dam, Kiew Sa Very.

Tại Mỹ, các giống được lựa chọn để mở rộng sản xuất tại Floriada là Tommy Atkins, Keitt, Palmer, Van Dyke, Kent, Turpentine và Number 11.000 giống xoài được ghi nhận, trong đó có khoảng 30 giống được dùng để trồng thương mại, bao gồm các giống xoài bản địa là Alphonso, Bangalora, Banganpalli, Bombai, Bombay Green, Dashehari, Fajri, Fernnadin, Himsagar, Kesar, Kishen Bhog, Langra, Mankurad, Mulgoa, Neelum, Chausa, Suvarnarekha, Vanraj, Zardalu và các giống xoài lai Amarapali, Mallika, Arka Aruna, Arka Puneet, Arka Anmol, Arka Neelkiran, Ratna, Sindhu, Au Rumani, Manjeera. Parr (2006) [97], các giống xoài chủ lực được trồng đại trà tại Úc là Banana, Haden, Irwin, Keitt, Kensington Pride, Kent, Palmer (Zillate), R2E2 và Tommy Atkins. * Về mật độ và khoảng cách trồng của cây xoài: Kết quả tổng hợp của S. Tại Puerto Rico và Nam Floria, trong điều kiện cung cấp đầy đủ nước tưới, quản lý dịch hại và tỉa cành hàng năm thì năng suất xoài ở khoảng cách trồng 4m x 6m (475 cây/ha) và 3m x 6,4m (528 cây/ha) đạt từ 20 - 30 tấn/ha.

Tuy nhiên một thử nghiệm dài hạn tại Dashehari cho thấy, sau 12 năm trồng năng suất bình quân hàng năm ở mật độ trồng 2,5m x 3,0m (1.333 cây/ha) đạt 18 tấn/ha/năm và chỉ cao hơn 2 tấn/ha/năm so với mật trồng 12m x 12m (64 cây/ha) đạt 16 tấn/ha. Tương tự, tại phía Đông Transvaal, năng suất tích lũy sau 6 năm trồng của giống xoài Tommy Atkins ở khoảng cách trồng 2m x 9m (550 cây/ha) đạt 85,4 tấn/ha và cao hơn 79% so với khoảng cách trồng 4,5m x 9m (247 cây/ha), nhưng năng suất quả/cây ở khoảng cách 2m x 9m lại thấp hơn 19%/năm so khoảng cách 4,5m x 9m và xu thế lợi nhuận từ năm thứ 6 trở đi ở khoảng cách 4,5m x 9m đạt cao hơn. Tại Ấn Độ, Singh A.K et al (2012) [105] đã tiến hành thử nghiệm ảnh hưởng của phương thức trồng đến năng suất vườn xoài 10 năm tuổi, kết quả cho thấy năng suất cá thể đạt cao nhất (24,14 kg/cây) ở phương thức trồng theo kiểu ô vuông với mật độ là 100 cây/ha và năng suất quần thể đạt cao nhất ở phương thức trồng hàng đôi (4,1 tấn/ha) với mật độ là 222 cây/ha. Par [97], ở những vùng có điều kiện khí hậu nóng ẩm thì mật độ trồng xoài khuyến cáo là cây cách cây 4,5 - 5m và hàng cách hàng 9 - 10m, sau thời gian cây chạm tán tiến hành tỉa bỏ bớt cây trong hàng theo đường chéo góc để duy trì các cây còn lại trong vườn theo hình tam giác, đối với những vùng có điều kiện khí hậu mát mẻ và khả năng sinh trưởng của giống vừa phải thì khoảng cách trồng được khuyến cáo giữa các hàng là 6 - 8m và giữa các cây trong hàng từ 2,5 - 3,5m; sau đó tỉa thưa cây trong hàng khi chạm tán.

10 Kenya là một trong những quốc gia đạt năng suất xoài cao nhất trên thế giới, xoài ở Kenya chủ yếu trồng trên đất cát với khoảng cách trồng phổ biến là 8m x 10m tương đương 125 cây/ha và 10m x 10m tương đương 100 cây/ha. [67] * Về quản lý nước tưới: Ở khu vực Darwin và Katherine của Úc, quản lý nước tưới đối với cây xoài dựa trên điều kiện khí hậu (lượng bốc thoát hơi nước), đất đai và đặc điểm sinh trưởng của cây trồng. Về thời điểm tưới, vườn trồng mới được duy trì tưới thường xuyên (ngoại trừ mùa mưa) với lượng 100 lít/tuần/cây và sử dụng phương thức tưới phun mưa. Đối với vườn xoài kinh doanh: Giai đoạn trước khi ra hoa (từ tháng 4 đến cuối tháng 6), không cần tưới để duy trì độ ẩm đất thấp nhằm hỗ trợ cho việc ra hoa đồng loạt; Giai đoạn ra hoa, đậu quả và quả phát triển (từ tháng 7 đến cuối tháng 10), cần tiến hành tưới nước liên tục kể từ khi trên cây xoài có khoảng 60% nụ hoa đến trước thu hoạch 2 - 3 tuần, phương thức tưới là phun mưa, lượng nước tưới dựa vào mật độ trồng và diện tích che phủ của tán lá trong vườn như trình bày ở Bảng 1.1; Giai đoạn thu hoạch và trước khi ra hoa của vụ sau (từ tháng 10 đến cuối tháng 4), trước khi thu hoạch 2 - 3 tuần không cần tưới nước, sau khi thu hoạch tiến hành cắt tỉa chồi và bón phân, trong thời điểm này cần tiến hành tưới cho cây xoài khi ẩm độ đất quá thấp đặc biệt trên các loại đất có thành phần cơ giới nhẹ [114].

Tương tự, trên cơ sở loại đất, điều kiện khí hậu, giống, mật độ và khoảng cách trồng, yêu cầu nước tưới cho cây xoài ở Pakistan được xác định từ 50 - 400 lít/ngày/cây [116]. Về phương pháp tưới, kết quả thực nghiệm ở Ai Cập của Mattar M. (2007) [75] đã cho thấy phương pháp tưới nhỏ giọt có hiệu suất sử dụng nước và năng suất quả khi thu hoạch cao hơn lần lượt là 70,5% và 12,4% so với phương pháp tưới rãnh. Đối với phương pháp tưới nhỏ giọt, kết quả nghiên cứu liên tục từ năm 2001 - 2003 trên vườn xoài 8 năm tuổi và khoảng cách 11 trồng là 6m x 5m (333 cây/ha) ở Ấn Độ của S.

Sujatha et al., (2006) [110] đã cho thấy, với áp lực nước tưới nhỏ giọt là 0,75Ep năng suất xoài bình quân qua 2 năm đạt 44,9 kg/cây (tương đương 14,9 tấn/ha) và cao hơn so với không tưới cũng như tưới với áp lực nước 0,25 và 0,50 Ep. Yêu cầu nước tưới của cây xoài ở khu vực Darwin và Katherine (lít/cây/tuần) dựa theo diện tích tán che phủ và mật độ cây. Diện tích tán Mật độ trồng (cây/ha) (m2/ha) 80 100 130 140 160 180 200 1.