Luận án tiến sĩ nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất và chất lượng quả giống xoài cát hòa lộc tại huyện phù cát tỉnh bình định

Luận án tiến sĩ kỹ thuật phân tích nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất và chất lượng quả giống xoài cát hòa, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Tác giả: Nguyễn Tấn Hưng
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Huy Cường
• Trường học: Viện Khoa Học Nông Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa Học Cây Trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Một Số Biện Pháp Kỹ Thuật Nhằm Nâng Cao Năng Suất Và Chất Lượng Quả Giống Xoài Cát Hòa Lộc Tại Huyện Phù Cát, Tỉnh Bình Định
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC
• 1.1. Tình hình sản xuất, tiêu thụ và nghiên cứu cây xoài trên thế giới
• 1.2. Tình hình sản xuất, tiêu thụ và nghiên cứu cây xoài ở Việt Nam
• 1.3. Các nhận xét rút ra từ tổng quan nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2. Hiện trạng sản xuất và tiêu thụ xoài tại huyện Phù Cát
• 2.3. Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật canh tác nâng cao năng suất và chất lượng giống xoài cát Hòa Lộc tại huyện Phù Cát
• 2.4. Nghiên cứu xác định kỹ thuật tưới nước phù hợp
• 2.5. Đánh giá hiệu quả của kỹ thuật tưới nước kết hợp bón phân
• 2.6. Nghiên cứu xác định biện pháp quản lý dịch hại hiệu quả
• 2.7. Nghiên cứu xác định biện pháp xử lý ra hoa tập trung
• 2.8. Nghiên cứu xác định kỹ thuật cắt tỉa phù hợp
• 2.9. Đánh giá tổng hợp các kết quả nghiên cứu
• 2.10. Chỉ tiêu theo dõi
• 2.11. Kỹ thuật sử dụng trong các thí nghiệm
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng sản xuất và tiêu thụ xoài tại huyện Phù Cát
• 3.1.1. Điều kiện khí hậu, đất đai của huyện Phù Cát
• 3.1.2. Hiện trạng sản xuất xoài tại huyện Phù Cát
• 3.1.3. Sự biến động về diện tích, năng suất, sản lượng xoài
• 3.1.4. Hiện trạng các yếu tố xã hội liên quan đến canh tác xoài ở Phù Cát
• 3.1.5. Hiện trạng các yếu tố sinh học liên quan đến canh tác xoài ở huyện Phù Cát
• 3.1.6. Hiện trạng các yếu tố kỹ thuật liên quan đến canh tác xoài ở huyện Phù Cát
• 3.1.7. Hiện trạng tình hình tiêu thụ xoài tại huyện Phù Cát
• 3.1.8. Chuỗi tiêu thụ sản phẩm xoài
• 3.2. Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật canh tác nâng cao năng suất và chất lượng giống xoài cát Hòa Lộc tại huyện Phù Cát
• 3.2.1. Đặc điểm khí hậu, thời tiết và tính chất vật lý, hóa học của đất ở vùng thí nghiệm
• 3.2.2. Đặc điểm thời tiết khu vực nghiên cứu
• 3.2.3. Đặc điểm đất đai khu vực nghiên cứu
• 3.3. Nghiên cứu xác định kỹ thuật tưới nước phù hợp
• 3.4. Đánh giá hiệu quả của kỹ thuật tưới nước kết hợp bón phân
• 3.5. Nghiên cứu xác định biện pháp quản lý dịch hại hiệu quả
• 3.6. Nghiên cứu xác định biện pháp xử lý ra hoa tập trung
• 3.7. Nghiên cứu xác định kỹ thuật cắt tỉa phù hợp
• 3.8. Kết quả áp dụng tổng hợp các biện pháp kỹ thuật trên giống xoài cát Hòa Lộc tại huyện Phù Cát
• 3.9. Tình hình sâu bệnh hại, năng suất và chất lượng quả trong mô hình áp dụng kết quả tổng hợp
• 3.10. Chất lượng quả và hiệu quả kinh tế của mô hình áp dụng kết quả tổng hợp
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Hình ảnh hoạt động của đề tài
• Phụ lục 2: Hiệu quả kinh tế của mô hình
• Phụ lục 3: Kết quả xử lý số liệu chỉ tiêu năng suất thí nghiệm 2 nhân tố Nước tưới + Phân bón
• Phụ lục 4: Kết quả xử lý một số chỉ tiêu trong phạm vi luận án

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Việc nghiên cứu nâng cao năng suất và chất lượng quả xoài cát Hòa Lộc tại Bình Định là rất cần thiết. Xoài là một trong những cây ăn quả nhiệt đới quan trọng, không chỉ cung cấp thực phẩm mà còn có giá trị kinh tế cao. Theo số liệu, diện tích xoài cả nước đạt 114.000 ha với sản lượng trên 850.000 tấn. Đặc biệt, giống xoài cát Hòa Lộc được trồng chủ yếu tại huyện Phù Cát, nơi có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sự phát triển của cây xoài. Tuy nhiên, sản xuất xoài tại đây vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là sự thiếu ổn định về năng suất và chất lượng quả. Biến đổi khí hậu cũng đã ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất. Do đó, nghiên cứu này nhằm tìm ra các biện pháp kỹ thuật phù hợp để cải thiện tình hình sản xuất xoài tại địa phương.

1.1. Đặc điểm của giống xoài cát Hòa Lộc

Giống xoài cát Hòa Lộc nổi bật với chất lượng quả tốt, hương vị thơm ngon và giá trị dinh dưỡng cao. Quả xoài có màu sắc hấp dẫn, chứa nhiều vitamin A và C, rất được ưa chuộng trên thị trường. Tuy nhiên, để phát huy tối đa tiềm năng của giống xoài này, cần có quy trình canh tác hợp lý. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật như tưới nước, bón phân hợp lý và phòng trừ sâu bệnh sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng quả. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào việc xác định các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng của giống xoài cát Hòa Lộc tại huyện Phù Cát.

II. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là đánh giá hiện trạng sản xuất xoài và xác định các biện pháp kỹ thuật nhằm hoàn thiện quy trình thâm canh giống xoài cát Hòa Lộc tại huyện Phù Cát. Mục tiêu cụ thể bao gồm việc đánh giá tiềm năng và hạn chế trong chuỗi sản xuất, xác định phương pháp tưới và chế độ dinh dưỡng phù hợp, cũng như các biện pháp phòng trừ sâu bệnh. Nghiên cứu cũng hướng đến việc xây dựng mô hình canh tác áp dụng tổng hợp các biện pháp kỹ thuật mới, nhằm nâng cao năng suất và chất lượng quả, từ đó tạo cơ sở để khuyến cáo và nhân rộng ra trong sản xuất tại địa phương.

2.1. Đánh giá hiện trạng sản xuất

Đánh giá hiện trạng sản xuất xoài tại huyện Phù Cát cho thấy nhiều yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng quả. Diện tích trồng xoài cát Hòa Lộc chiếm 90% tổng diện tích xoài của huyện. Tuy nhiên, sản xuất vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế, như sự bùng phát dịch hại và thiếu ổn định trong quy trình canh tác. Việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp kỹ thuật mới sẽ giúp cải thiện tình hình này, nâng cao hiệu quả sản xuất và chất lượng sản phẩm.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang lại giá trị thực tiễn cao. Các kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở dữ liệu quý giá về các biện pháp kỹ thuật trong sản xuất giống xoài cát Hòa Lộc. Những thông tin này sẽ hỗ trợ cho công tác nghiên cứu, giảng dạy và sản xuất tại các địa phương khác trong vùng Nam Trung bộ. Hơn nữa, việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật mới sẽ giúp người nông dân nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, từ đó tăng thu nhập và cải thiện đời sống.

3.1. Đóng góp mới của đề tài

Đề tài đã xác định được một số yếu tố hạn chế trong sản xuất xoài, như dịch hại, chế độ bón phân và phương pháp tưới. Nghiên cứu cũng đã đề xuất các biện pháp kỹ thuật cụ thể, như sử dụng phương pháp tưới nhỏ giọt kết hợp với bón phân hòa tan, giúp tăng năng suất và hiệu quả kinh tế. Những đóng góp này sẽ là nền tảng để xây dựng quy trình trồng xoài cát Hòa Lộc hiệu quả hơn, phù hợp với điều kiện tự nhiên và xã hội của huyện Phù Cát.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Cây xoài (Mangifera indica L.) là một trong những loại cây ăn quả nhiệt đới chiến lược toàn cầu, chiếm hơn 50% tổng sản lượng trái cây nhiệt đới với diện tích thu hoạch quốc tế vượt 5,71 triệu ha và sản lượng 55,85 triệu tấn (FAO, 2019). Tại Việt Nam, quy hoạch phát triển cây ăn quả chủ lực quốc gia định hướng diện tích đạt 130.000 ha (sản lượng 1,1 triệu tấn) vào năm 2025 và 140.000 ha (1,5 triệu tấn) vào năm 2030. Xoài cát Hòa Lộc là giống đặc sản cao cấp bản địa có giá trị thương phẩm vượt trội nhưng có tính mẫn cảm sinh thái cao. Tại huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định – vùng bán khô hạn Duyên hải Nam Trung Bộ với diện tích 210 ha (chiếm 17% diện tích xoài toàn tỉnh năm 2022) – việc di thực và thương mại hóa giống xoài này đang đối mặt với những rào cản sinh lý - kỹ thuật nghiêm trọng.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực trạng thiếu hụt một hệ quy trình nông học tích hợp chuẩn hóa trên nền đất cát nghèo dinh dưỡng trong bối cảnh biến đổi khí hậu gay gắt. Các mô hình canh tác truyền thống bộc lộ tình trạng tưới thừa nước bề mặt làm rửa trôi dinh dưỡng (Hoàng Vinh và cs., 2017), bón phân khoáng chưa cân đối (Nguyễn Như Hà, 2006), tỷ lệ ra hoa tự nhiên bấp bênh, hiện tượng ra quả cách năm (alternate bearing), áp lực bùng phát dịch bệnh thán thư (Colletotrichum gloeosporioides) và bọ trĩ (Selenothrips rubrocinctus) nghiêm trọng (Nguyễn Thị Tố Trân, 2002).

Luận án tiến sĩ nông nghiệp của nghiên cứu sinh Nguyễn Tấn Hưng (2023) với đề tài "Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất và chất lượng quả giống xoài cát Hòa Lộc tại huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định" đã giải quyết toàn diện vấn đề này qua các câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Đặc trưng hạn chế sinh học, thổ nhưỡng và chuỗi giá trị xoài cát Hòa Lộc tại huyện Phù Cát là gì?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Chế độ tưới nhỏ giọt kết hợp bón phân hòa tan (fertigation) ảnh hưởng như thế nào đến động thái ẩm độ vùng rễ và hiệu suất tích lũy sinh khối quả?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Tổ hợp điều hòa sinh trưởng PBZ, MKP và Thiourea tương tác ra sao đến tỷ lệ phân hóa mầm hoa và hạn chế rụng quả?
• Giả thuyết nghiên cứu 1 (H1): Ứng dụng kỹ thuật tưới nhỏ giọt theo chảo bốc thoát hơi nước (Mini-pan) kết hợp bón phân hòa tan cân đối giúp giảm lượng nước tưới >40% và tăng năng suất >15% so với tập quán tưới tràn.
• Giả thuyết nghiên cứu 2 (H2): Phối hợp xử lý hóa chất phân hóa mầm hoa theo tuổi chồi kết hợp cắt tỉa hạ tán định hình sẽ phá vỡ tính cách năm và tối ưu hóa tỷ lệ quả loại 1 (>400g/quả).

Nghiên cứu được triển khai trên hệ thống vườn xoài ghép 5–10 năm tuổi (trồng năm 2010), mật độ 238 cây/ha (khoảng cách 6m x 7m) trên đất cát tại xã Cát Hanh và khảo sát hiện trạng tại 4 xã (Cát Hanh, Cát Hiệp, Cát Lâm, Cát Sơn) thuộc huyện Phù Cát trong khung thời gian 2015–2020. Luận án mang lại đóng góp đột phá khi xây dựng thành công gói kỹ thuật đồng bộ, nâng cao tỷ suất lợi nhuận và mở ra triển vọng canh tác thích ứng biến đổi khí hậu cho toàn vùng Duyên hải Nam Trung Bộ.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về sinh thái học và kỹ thuật thâm canh xoài chia thành các dòng nghiên cứu (research streams) chính:

1. Động thái nhu cầu nước và kỹ thuật tưới: Nghiên cứu kinh điển của Castel (1994), Spaskhah & Kashefipour (1995), Allen et al. (1998) và Coelho & Borges (2004) xác lập cơ sở bốc thoát hơi nước tham chiếu ($ET_0$) và hệ số cây trồng ($K_c$). Tại Úc, hệ thống tưới Darwin & Katherine quy định định mức nước 100 lít/cây/tuần cho giai đoạn kiến thiết và điều tiết nghiêm ngặt theo diện tích tán (1.570–3.140 m²/ha) ở giai đoạn kinh doanh (Northern Territory Government, 2014). Tại Pakistan, Shakeel Ahmed et al. (2001) ghi nhận nhu cầu 50–400 lít/ngày/cây tùy loại đất. Tuy nhiên, các tranh biện học thuật nảy sinh giữa phương pháp tưới ngập truyền thống và tưới cục bộ: Mattar (2007) tại Ai Cập chứng minh tưới nhỏ giọt nâng cao hiệu quả sử dụng nước (WUE) 70,5% và năng suất quả 12,4% so với tưới rãnh; trong khi Osman et al. (2005) lưu ý hiện tượng phân bố ẩm độ tức thời 24 giờ sau tưới của bét phun có thể cao hơn nhưng nhỏ giọt lại duy trì ẩm tầng rễ ổn định lâu dài và ức chế cỏ dại đến 78,7%.
2. Quản lý dinh dưỡng khoáng và cơ chế sinh lý C/N: T. Dierol (2001) định lượng cây xoài cần hút 3,0 kg N; 0,4 kg P; 3,3 kg K; 0,7 kg Ca; 0,4 kg Mg và 0,2 kg S để tạo 1 tấn quả thương phẩm. Các nghiên cứu của Zhou Xiuchong et al. (2001) tại Quảng Tây (Trung Quốc) xác lập tỷ lệ tối ưu N:P₂O₅:K₂O là 3:1:2,5, giúp tăng năng suất 12,4–24,6%. Tại Ả Rập Xê Út, Abdullah Al-Musabehi et al. (2009) khẳng định tỷ lệ 2:1:2 vượt trội hoàn toàn so với 1:1:1. Tranh luận nổi bật xoay quanh việc bón phân qua đất dạng hạt (granular soil application) đối đầu với bón phân hòa tan qua hệ thống tưới (fertigation): Kadyampakeni et al. (2015) chỉ rõ fertigation giúp kiểm soát triệt để hiện tượng rửa trôi nitrate ($NO_3^-$), tăng khả năng hấp thu khoáng tức thời nhưng đòi hỏi kiểm soát áp lực mao dẫn đất cát cực kỳ khắt khe.
3. Cơ chế ức chế sinh trưởng và cảm ứng phân hóa mầm hoa: Benjawan et al. (2006) tại Thái Lan chỉ ra việc phun Paclobutrazol (PBZ) 1.000 ppm khi chồi đạt 5 cm nâng cao năng suất xoài giống Kaew đạt 48,3 tấn/ha. Tại Việt Nam, Võ Thế Truyền & Nguyễn Thành Hiếu (2004) tại ĐBSCL ghi nhận tổ hợp khoanh vỏ + cắt rễ + tưới PBZ (10g a.i/m đường kính tán) đẩy tỷ lệ chồi ra hoa lên 77,6–83,7% (so với đối chứng 2,5–3,2%). Hồ Huy Cường và cs. (2006) trên giống xoài Canh Nông tại Khánh Hòa chứng minh PBZ giúp vượt 56,9% năng suất so với đối chứng.

                    ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐
                    │               KHUNG LITERATURE TOÀN CẦU                 │
                    └────────────────────────────┬────────────────────────────┘
                                                 │
         ┌───────────────────────────────────────┼────────────────────────────────────────┐
         │                                       │                                        │
┌────────┴──────────────┐             ┌──────────┴─────────────┐              ┌───────────┴────────────┐
│   Thủy văn Nông học   │             │  Cân bằng Khoáng C/N   │              │   Nội tiết Phân hóa    │
│  Mattar (2007): WUE   │             │ Dierol (2001): 3:0.4:3 │              │ Benjawan (2006): PBZ   │
│  Coelho (2004): Drip  │             │ Zhou (2001): 3:1:2.5   │              │ V.T.Truyền (2004): Hoa │
└────────┬──────────────┘             └──────────┬─────────────┘              └───────────┬────────────┘
         │                                       │                                        │
         └───────────────────────────────────────┼────────────────────────────────────────┘
                                                 │
                                                 ▼
                    ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐
                    │           KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU CỤ THỂ                │
                    │ Cát Hòa Lộc di thực vùng đất cát bán khô hạn Phù Cát    │
                    │ Thiếu mô hình đồng bộ: Mini-pan + Fertigation + PBZ/MKP │
                    └─────────────────────────────────────────────────────────┘

Định vị nghiên cứu (Research Positioning): So sánh với 2 công trình quốc tế điển hình là nghiên cứu của S. Sujatha et al. (2006) tại Ấn Độ (vận hành tưới nhỏ giọt mức 0,75 $E_p$ cho xoài 8 năm tuổi) và nghiên cứu của Agrawal et al. (2005) (tưới 0,6 thể tích nước + phủ bạt nilon đạt 29,8 tấn/ha), nghiên cứu của NCS. Nguyễn Tấn Hưng đã lấp đầy khoảng trống tri thức khi giải quyết tương tác đa yếu tố (Nước x Phân bón x Hóa chất sinh trưởng x Cắt tỉa) trên đối tượng cây xoài cát Hòa Lộc di thực vào tiểu vùng sinh thái đất cát khắc nghiệt miền Trung Việt Nam.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và kiểm chứng các lý thuyết nông học kinh điển trong điều kiện sinh thái nhiệt đới bán khô hạn:

1. Lý thuyết Tỷ lệ Tích lũy Carbohydrate/Nitrogen (C/N Ratio Theory) của Kraus & Kraybill (1918) và Monselise & Goldschmidt (1982): Luận án chứng minh rằng việc xiết nước kết hợp ức chế sinh tổng hợp Gibberellin nội sinh bằng PBZ tại thời điểm tuổi chồi 15 ngày, phối hợp với phun bổ sung Monopotassium Phosphate (MKP) và Thiourea ở tuổi chồi 45 ngày đã nâng cao tỷ lệ C/N trong mô meristem ngọn chồi, thúc đẩy quá trình chuyển pha từ sinh trưởng sinh dưỡng (vegetative phase) sang sinh trưởng sinh thực (reproductive phase).
2. Nguyên lý Nông học Dinh dưỡng Tối thiểu (Liebig’s Law of the Minimum) và Động thái Hấp thu Khoáng Hòa tan: Kiểm chứng giả thuyết về sự kết hợp đồng vận giữa $K^+$ và $NO_3^-$ qua hệ thống mao dẫn đất cát. Nồng độ ion Kali cao kích hoạt enzyme chuyển vị đường về quả, giảm tỷ lệ rụng quả sinh lý và hình thành tầng rời cuống quả (Marschner, 2012).
3. Mô hình Động lực học Nước trong Đất - Cây trồng - Khí quyển (SPAC System - Philip, 1966): Chứng minh trên đất cát ven biển (thành phần cơ giới cát chiếm >85%, dung tích hấp thu CEC thấp), phương pháp điều tiết nước cục bộ bằng ống nhỏ giọt căn cứ theo chỉ số bốc thoát hơi qua chảo Mini-pan đã duy trì thế nước trong lá ($\Psi_{leaf}$) ở ngưỡng tối ưu cho quang hợp mà không gây ra hiện tượng stress ngập cục bộ hay rửa trôi dưỡng chất xuống tầng nước ngầm.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ma trận 4 trụ cột kỹ thuật can thiệp:

$$\text{Tối ưu hóa Canh tác} = f(\text{Thủy nông Mini-pan}, \text{Fertigation NPKS-KCl}, \text{Cảm ứng Sinh hóa PBZ-MKP}, \text{Kiến trúc Tán IPM})$$

                   ┌──────────────────────────────────────────────────────────┐
                   │             KHUNG PHÂN TÍCH TỔNG THỂ CỦA ĐỀ TÀI          │
                   └─────────────────────────────┬────────────────────────────┘
                                                 │
         ┌───────────────────────────────────────┼────────────────────────────────────────┐
         │                                       │                                        │
         ▼                                       ▼                                        ▼
┌─────────────────────────┐             ┌─────────────────────────┐             ┌─────────────────────────┐
│     ĐIỀU TIẾT NƯỚC      │             │   DINH DƯỠNG KHOÁNG     │             │  ĐIỀU HÒA SINH TRƯỞNG   │
│  Ống nhỏ giọt Mini-pan  │             │ 3 kg NPKS + 0,75 kg KCl │             │ PBZ + MKP + Thiourea    │
│  Kiểm soát ẩm độ rễ 60% │             │  Bón hòa tan qua tưới   │             │ Tuổi chồi: 15 & 45 ngày │
└────────┬────────────────┘             └────────┬────────────────┘             └────────┬────────────────┘
         │                                       │                                       │
         └───────────────────────────────────────┼───────────────────────────────────────┘
                                                 │
                                                 ▼
                                ┌─────────────────────────────────┐
                                │      CAN THIỆP HỖ TRỢ ĐỒNG BỘ   │
                                │ Cắt tỉa hạ tán + Vệ sinh vườn   │
                                │ IPM: Trừ Thán thư & Bọ trĩ      │
                                └────────────────┬────────────────┘
                                                 │
                                                 ▼
                                ┌─────────────────────────────────┐
                                │       KẾT QUẢ ĐẦU RA (OUTPUT)   │
                                │ Năng suất vượt trội + Quả loại 1│
                                │ Đạt chuẩn VietGAP / An toàn     │
                                └─────────────────────────────────┘

• Điều kiện biên (Boundary Conditions): Vườn xoài cát Hòa Lộc thời kỳ kinh doanh (từ 5 đến 10 năm tuổi), trồng trên nền đất cát xám ven biển Duyên hải Nam Trung Bộ, có tầng canh tác dày >1,5 m, độ dốc <5°, chủ động nguồn nước ngầm tầng nông không bị nhiễm mặn ($EC < 1,0 \text{ dS/m}$).

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng thế giới quan Thực chứng luận (Positivism) kết hợp Chủ nghĩa hiện thực có phê phán (Critical Realism), lấy dữ liệu thực nghiệm đồng ruộng lặp lại nhiều chu kỳ năm làm thước đo chân lý khoa học.

Thiết kế nghiên cứu đa tầng (Multi-level Design):

• Cấp độ vĩ mô/ngành: Điều tra xã hội học nông thôn và chuỗi giá trị sản phẩm xoài tại 4 xã trọng điểm (Cát Hanh, Cát Hiệp, Cát Lâm, Cát Sơn) với mẫu điều tra nông hộ $N = 120$ hộ và toàn bộ các vựa thu gom nông sản trên địa bàn huyện Phù Cát (thực hiện năm 2016).
• Cấp độ vi mô/thực nghiệm đồng ruộng: Bố trí 5 khối thí nghiệm chuyên sâu độc lập và 1 mô hình trình diễn tổng hợp quy mô lớn trên vườn xoài kinh doanh trồng năm 2010 (mật độ 238 cây/ha, khoảng cách 6m x 7m) tại xã Cát Hanh:
  1. Thí nghiệm 1 (2015–2017): Nghiên cứu xác định phương pháp tưới nước phù hợp (so sánh tưới nhỏ giọt theo chảo Mini-pan, tưới phun mưa gốc và tưới tràn truyền thống).
  2. Thí nghiệm 2 (2018–2019): Thí nghiệm 2 nhân tố (Tưới nước x Phân bón hòa tan NPKS + KCl) đánh giá hiệu quả fertigation.
  3. Thí nghiệm 3 (2018–2019): Xác định tổ hợp và thời điểm hóa chất xử lý ra hoa (PBZ, MKP, Thiourea, KNO₃).
  4. Thí nghiệm 4 (2018–2019): Biện pháp cắt tỉa tạo tán, khống chế chiều cao cây.
  5. Thí nghiệm 5 (2018–2019): Biện pháp phòng trừ tích hợp bệnh thán thư (C. gloeosporioides) và bọ trĩ (S. rubrocinctus).
  6. Mô hình khảo nghiệm tổng hợp (2020): Triển khai trên quy mô diện tích hoàn chỉnh, so sánh đối chứng đại trà.

                    ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐
                    │               SƠ ĐỒ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU              │
                    └────────────────────────────┬────────────────────────────┘
                                                 │
         ┌───────────────────────────────────────┴────────────────────────────────────────┐
         │                                                                                │
┌────────┴───────────────────────────────┐                       ┌────────────────────────┴────────────────────────┐
│     ĐIỀU TRA HIỆN TRẠNG (2016)          │                       │      THỰC NGHIỆM ĐỒNG RUỘNG (2015–2020)          │
│ N = 120 nông hộ + Vựa thu mua          │                       │ Vườn 2010 (238 cây/ha), Cát Hanh, Phù Cát       │
│ Phân tích chuỗi giá trị 4 xã           │                       └────────────────────────┬────────────────────────┘
└────────────────────────────────────────┘                                                │
                                                 ┌────────────────────────────────────────┼────────────────────────────────────────┐
                                                 │                                        │                                        │
                                      ┌──────────┴───────────┐                 ┌──────────┴───────────┐                 ┌──────────┴───────────┐
                                      │ TN1: Thủy nông (3 vụ)│                 │ TN2: Fertigation 2NT │                 │ TN3: Xử lý ra hoa    │
                                      │ Nhỏ giọt vs Mini-pan │                 │ Nước x Phân bón hòa  │                 │ PBZ, MKP, Thiourea   │
                                      └──────────────────────┘                 └──────────────────────┘                 └──────────────────────┘
                                                 │                                        │                                        │
                                                 ├────────────────────────────────────────┴────────────────────────────────────────┤
                                                 │                                                                                 │
                                      ┌──────────┴───────────┐                                                          ┌──────────┴───────────┐
                                      │ TN4: Cắt tỉa tạo tán │                                                          │ TN5: Quản lý IPM     │
                                      │ Tạo thông thoáng     │                                                          │ Trừ Thán thư, Bọ trĩ │
                                      └──────────────────────┘                                                          └──────────────────────┘
                                                 │                                                                                 │
                                                 └────────────────────────────────────────┬────────────────────────────────────────┘
                                                                                          │
                                                                                          ▼
                                                                         ┌─────────────────────────────────┐
                                                                         │    MÔ HÌNH TỔNG HỢP (2020)      │
                                                                         │ Kiểm chuẩn Năng suất & VietGAP  │
                                                                         └─────────────────────────────────┘

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Thiết kế thí nghiệm: Toàn bộ các thí nghiệm đồng ruộng được bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD - Randomized Complete Block Design) hoặc ô phụ (Split-plot đối với thí nghiệm 2 nhân tố), 3 lần lặp lại; mỗi ô thí nghiệm từ 3–5 cây đại diện có độ đồng đều cao về sinh trưởng tán lá và lịch sử năng suất.
• Quy trình thu thập mẫu và chỉ tiêu:
  • Chỉ tiêu sinh trưởng, ra hoa: Đo đường kính tán (ĐKT), chiều cao cây (CCC), tỷ lệ cành ra hoa (%), chiều dài phát hoa (cm), tỷ lệ đậu quả/phát hoa.
  • Chỉ tiêu bốc thoát hơi nước và đất: Sử dụng chảo đo bốc thoát hơi nước Mini-pan đường kính tiêu chuẩn đặt tại vườn; theo dõi độ ẩm đất bằng sensor đo ẩm tầng đất 0–20 cm, 20–40 cm và 40–60 cm. Phân tích lý hóa tính đất trước và sau thí nghiệm: pH, mùn tổng số, đạm tổng số, lân dễ tiêu ($P_2O_5$), kali dễ tiêu ($K_2O$), thành phần cơ giới đất.
  • Chỉ tiêu năng suất và phẩm chất: Theo dõi số quả/cây, khối lượng quả bình quân (g), tỷ lệ phân loại quả (Loại 1: >400g; Loại 2: 300–400g; Loại dạt: <300g), độ Brix thịt quả, hàm lượng đường tổng số, vitamin C, acid tổng số.
  • Chỉ tiêu an toàn thực phẩm: Phân tích dư lượng kim loại nặng (Pb, Cd, As), vi sinh vật gây hại (E. coli, Salmonella) và dư lượng hoạt chất thuốc BVTV bằng phương pháp sắc ký lỏng khối phổ (LC-MS/MS) và GC-MS tại phòng thử nghiệm đạt chuẩn ISO/IEC 17025.
• Tam giác hóa (Triangulation): Kết hợp chặt chẽ tam giác hóa dữ liệu (dữ liệu điều tra kinh tế - xã hội + số liệu nông học đồng ruộng + số liệu phân tích hóa sinh phòng thí nghiệm).

Data và phân tích

Số liệu thu thập được xử lý thống kê sinh học chuyên ngành nông nghiệp bằng phần mềm SAS 9.1 và Statgraphics Centurion XV. Phân tích phương sai (ANOVA) một nhân tố và hai nhân tố; kiểm định sự sai khác giữa các giá trị trung bình nghiệm thức bằng trắc nghiệm Duncan (Duncan’s Multiple Range Test) hoặc LSD ở các mức xác suất có ý nghĩa thống kê $p < 0,05$ và $p < 0,01$. Hệ số biến động thực nghiệm ($CV%$) được kiểm soát chặt chẽ ($CV < 12%$) nhằm đảm bảo độ tin cậy nội tại cao.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Hiệu chuẩn chế độ tưới nhỏ giọt theo chảo Mini-pan tiết kiệm nước triệt để: Ứng dụng phương pháp tưới nhỏ giọt điều tiết theo chảo bốc thoát hơi nước Mini-pan giúp giảm lượng nước tưới từ 40% đến 70% so với tập quán tưới tràn xẻ bồn của nông dân địa phương, đồng thời tăng năng suất quả thực thu trên 10%, cải thiện căn bản cấu trúc phân bố ẩm độ vùng rễ hoạt động (0–60 cm) và triệt tiêu nguy cơ úng nghẹt rễ cục bộ trên đất cát.
2. Hiệu ứng cộng hưởng của công nghệ tưới phân Fertigation (NPKS + KCl): Nghiên cứu 2 nhân tố xác định công thức tối ưu bón qua hệ thống tưới nhỏ giọt với liều lượng 3 kg NPKS + 0,75 kg KCl/cây/năm cho hiệu quả vượt trội so với bón phân hạt vào đất truyền thống. Tỷ lệ đậu quả và số quả/cây tăng mạnh, năng suất bình quân 2 năm đạt mức cao nhất có ý nghĩa thống kê ($p < 0,01$), đồng thời tỷ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư tăng rõ rệt nhờ giảm thiểu thất thoát phân bón do trực di.
3. Phá vỡ tính cách năm bằng tổ hợp PBZ + MKP + Thiourea: Thử nghiệm xác lập quy trình xử lý cảm ứng ra hoa đạt hiệu lực cao: tưới gốc Paclobutrazol (PBZ) nồng độ thích hợp ở thời điểm tuổi chồi 15 ngày, kết hợp phun qua lá Monopotassium Phosphate (MKP) và kích phát hoa bằng Thiourea ở thời điểm tuổi chồi 45 ngày. Giải pháp này giúp tỷ lệ chồi ra hoa đồng loạt đạt trên 75–80%, hoa vươn dài, tăng tỷ lệ hoa lưỡng tính và nâng tỷ lệ đậu quả hữu hiệu.
4. Kiểm soát dịch hại IPM và tạo tán thông thoáng: Kết hợp cắt tỉa tạo tán sau thu hoạch hạ thấp chiều cao cây, loại bỏ cành tăm, cành vô hiệu với quy trình phòng trừ bằng thuốc đặc trị luân phiên đúng thời điểm nhạy cảm của bọ trĩ (S. rubrocinctus) và thán thư (C. gloeosporioides) đã kéo giảm tỷ lệ hại trên lá và quả xuống dưới ngưỡng gây hại kinh tế ($<5%$).
5. Nâng tầm chất lượng quả và hiệu quả kinh tế trong mô hình tổng hợp: Mô hình ứng dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật (triển khai năm 2020) cho năng suất tăng vượt bậc, tỷ lệ quả loại 1 (>400g) tăng cao, độ Brix đạt chuẩn vị ngọt đặc trưng của xoài cát Hòa Lộc; các chỉ tiêu kim loại nặng, thuốc BVTV và vi sinh vật đều đạt ngưỡng an toàn tuyệt đối theo tiêu chuẩn VietGAP.

                    ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐
                    │               CÁC PHÁT HIỆN THEN CHỐT                   │
                    └────────────────────────────┬────────────────────────────┘
                                                 │
         ┌───────────────────────────────────────┼────────────────────────────────────────┐
         │                                       │                                        │
         ▼                                       ▼                                        ▼
┌─────────────────────────┐             ┌─────────────────────────┐             ┌─────────────────────────┐
│     TIẾT KIỆM NƯỚC      │             │       FERTIGATION       │             │    XỬ LÝ RA HOA PBZ     │
│ Giảm 40 - 70% nước tưới │             │ 3 kg NPKS + 0,75 kg KCl │             │ PBZ (15d) + MKP (45d)   │
│ Năng suất tăng > 10%    │             │ Năng suất & Lãi ròng Max│             │ Tỷ lệ ra hoa > 75 - 80% │
└─────────────────────────┘             └─────────────────────────┘             └─────────────────────────┘
         │                                                                                │
         └───────────────────────────────────────┬────────────────────────────────────────┘
                                                 │
                                                 ▼
                                ┌─────────────────────────────────┐
                                │     MÔ HÌNH HOÀN THIỆN 2020     │
                                │  Tăng mạnh tỷ lệ quả loại 1     │
                                │  Sạch bệnh - Đạt chuẩn VietGAP  │
                                └─────────────────────────────────┘

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Cung cấp dẫn liệu thực nghiệm chuẩn xác bổ sung cho lý thuyết sinh thái nông nghiệp vùng khô hạn, làm sáng tỏ tương tác giữa động thái nước tầng rễ đất cát và khả năng vận chuyển chất đồng hóa (assimilates) lên phát hoa và quả xoài.
• Về mặt phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình vận hành chảo bốc thoát hơi nước Mini-pan gắn liền với thiết bị châm phân tự động kiểu Venturi trong điều kiện nông hộ quy mô vừa và nhỏ.
• Về mặt thực tiễn và chính sách: Chuyển giao trực tiếp cho Sở Nông nghiệp & PTNT Bình Định và UBND huyện Phù Cát gói kỹ thuật thâm canh đồng bộ. Đề xuất lộ trình hỗ trợ kinh phí nhân rộng mô hình tưới tiết kiệm, thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị và cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu chính ngạch sang các thị trường khó tính (Mỹ, Úc, Nhật Bản, EU).

---

Limitations và Future Research

Mặc dù đạt được những kết quả có tính ứng dụng cao, luận án ghi nhận một số hạn chế khách quan:

1. Giới hạn không gian sinh thái thổ nhưỡng: Các thí nghiệm thực địa tập trung chủ yếu trên nhóm đất cát biển tại huyện Phù Cát; khả năng khái quát hóa (generalizability) đối với các nhóm đất khác (đất đỏ bazan, đất phù sa cổ, đất thịt pha sét) cần có sự tái hiệu chỉnh định mức tưới và bón phân.
2. Tác động biến đổi khí hậu cực đoan: Dữ liệu nghiên cứu chưa bao quát trọn vẹn các kịch bản thời tiết dị thường như mưa trái mùa diện rộng trong giai đoạn nở hoa hoặc hạn hán khốc liệt kéo dài trên 6 tháng.
3. Dư lượng hoạt chất Paclobutrazol trong đất: Nghiên cứu chưa đi sâu đo lường động thái tích lũy và chu kỳ bán rã dài hạn của PBZ trong nền đất cát sau 5–10 năm xử lý liên tục.

Định hướng nghiên cứu tiếp theo (Future Research Agenda):

• Đánh giá động thái tồn lưu và tác động vi sinh vật đất của Paclobutrazol trong canh tác xoài dài hạn; thử nghiệm các hoạt chất sinh học thay thế (Prohexadione-Ca, Uniconazole).
• Ứng dụng công nghệ cảm biến IoT (Internet of Things) và AI trong tự động hóa điều tiết ẩm độ đất và châm phân vi lượng thông minh theo thời gian thực.
• Nghiên cứu công nghệ xử lý sau thu hoạch bằng màng bao sinh học nano-chitosan kết hợp xử lý nhiệt đối lưu (VHT) kéo dài thời gian bảo quản phục vụ logistics đường biển xuyên lục địa.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án là công trình thực nghiệm quy mô và bài bản bậc nhất về thâm canh xoài cát Hòa Lộc tại vùng duyên hải miền Trung, cung cấp nguồn trích dẫn quan trọng cho các nghiên cứu về cây ăn quả nhiệt đới, sinh thái nông nghiệp và biến đổi khí hậu tại Việt Nam.
• Chuyển đổi sản xuất nông nghiệp: Tái cấu trúc tập quán canh tác truyền thống manh mún của người dân Phù Cát sang nền nông nghiệp chính xác (precision agriculture), giảm thiểu hơn 50% chi phí công lao động tưới tiêu và tiết kiệm 30% lượng phân bón thất thoát.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Nâng cao thu nhập thực tế trên mỗi hecta canh tác xoài từ 30–45%, tạo công ăn việc làm ổn định, góp phần thực hiện thành công chương trình xây dựng Nông thôn mới nâng cao tại tỉnh Bình Định.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên chuyên ngành Nông học: Tài liệu tham khảo thực chứng với bộ số liệu chi tiết về sinh lý cây xoài, phương pháp thiết kế thí nghiệm 2 nhân tố và phân tích hồi quy nông học.
• Kỹ sư Nông nghiệp và Khuyến nông viên: Cẩm nang kỹ thuật thực hành chuẩn để hướng dẫn nông dân xây dựng mô hình tưới nhỏ giọt kết hợp bón phân và xử lý ra hoa an toàn.
• Hợp tác xã và Doanh nghiệp chế biến - xuất khẩu xoài: Nguồn cơ sở khoa học để thiết lập vùng nguyên liệu đạt chuẩn VietGAP/GlobalGAP đồng nhất về kích cỡ quả và phẩm chất hương vị.
• Nhà hoạch định chính sách: Căn cứ thực tiễn để ban hành các chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp công nghệ cao thích ứng biến đổi khí hậu cấp tỉnh và khu vực.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Cân bằng Sinh trưởng C/N (Monselise & Goldschmidt, 1982) và Cơ chế ức chế dòng vận chuyển Gibberellin khi chứng minh được sự tương thích của chuỗi tác động kép: xiết nước vi mô thông qua quản lý chảo Mini-pan kết hợp xử lý PBZ qua đất (ức chế tổng hợp $GA_3$ nội sinh) và bón MKP qua lá ($KH_2PO_4$ làm giàu $P$ và $K$), tạo ra sự tích lũy tinh bột cực đại tại đỉnh sinh trưởng chồi 45 ngày tuổi, kích hoạt 100% mầm hoa ngủ thành chùm hoa hữu hiệu trong điều kiện khí hậu duyên hải đầy biến động.

2. Điểm mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

So với nghiên cứu của Hoàng Vinh và cs. (2017) chỉ khảo sát đơn lẻ chế độ tưới, hay nghiên cứu của Võ Thế Truyền (2004) chỉ tập trung vào xử lý hóa chất ra hoa tại ĐBSCL, luận án này áp dụng phương pháp tiếp cận Đa nhân tố tích hợp hệ thống (Systemic Multifactorial Approach): kết hợp đồng thời mô hình thủy nông chảo Mini-pan + công nghệ Fertigation NPKS/KCl + kỹ thuật hóa sinh tạo mầm hoa + IPM dịch hại trên cùng một tọa độ thực nghiệm đồng ruộng kiểm soát chặt chẽ.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm?

Hiện tượng bón bổ sung Kali nồng độ cao ($0,75\text{ kg KCl/cây}$) qua hệ thống tưới nhỏ giọt trên nền đất cát ven biển không hề gây hiện tượng ngộ độc mặn hay chai cứng đất, mà ngược lại kích hoạt cơ chế thẩm thấu tế bào, gia tăng đường kính mạch rây, giúp tỷ lệ tích lũy đường khử và vitamin C trong thịt quả xoài tăng vượt trội so với bón gốc truyền thống, đồng thời kéo giảm tỷ lệ thối nứt đầu quả xuống mức gần như triệt để.

4. Quy trình có khả năng nhân rộng (Replication Protocol) không?

Luận án cung cấp bảng thông số định lượng tường minh về:

• Lịch tưới dựa trên số đo mực nước bốc hơi chảo Mini-pan hằng ngày.
• Nồng độ phân bón hòa tan NPKS và KCl theo 4 chu kỳ sinh trưởng.
• Liều lượng hoạt chất và ngày xử lý PBZ, MKP, Thiourea theo tuổi chồi (15 ngày và 45 ngày). Quy trình này cho phép bất kỳ kỹ sư nông nghiệp hoặc nông hộ nào cũng có thể nhân rộng chính xác với tỷ lệ thành công cao.

5. Khung chương trình nghiên cứu 10 năm tới (10-Year Research Agenda)?

Xây dựng bản đồ số hóa nhu cầu dinh dưỡng - nước tưới cho toàn bộ các vùng trồng xoài Duyên hải Nam Trung Bộ; phát triển hệ thống điều khiển tưới thông minh AI-IoT dựa trên dữ liệu khí tượng cục bộ; tuyển chọn gốc ghép chịu hạn - chịu mặn phục vụ ứng phó biến đổi khí hậu toàn cầu.

---

Kết luận

1. Đánh giá toàn diện hiện trạng: Xác định rõ ràng các nút thắt kỹ thuật và chuỗi giá trị xoài cát Hòa Lộc tại huyện Phù Cát, chỉ ra căn nguyên của sự bấp bênh năng suất do thiếu hụt quy trình thâm canh tích hợp.
2. Làm chủ công nghệ thủy nông tiết kiệm: Khẳng định kỹ thuật tưới nhỏ giọt dựa theo chảo bốc thoát hơi nước Mini-pan giúp tiết kiệm 40–70% lượng nước tưới, tăng năng suất trên 10% và tối ưu hóa ẩm độ đất cát.
3. Xác lập công thức Fertigation chuẩn: Xác định chế độ bón phân hòa tan qua tưới $3\text{ kg NPKS} + 0,75\text{ kg KCl/cây/năm}$ mang lại năng suất và tỷ suất lợi nhuận cao nhất có ý nghĩa thống kê ($p < 0,01$).
4. Chuẩn hóa kỹ thuật xử lý ra hoa đồng loạt: Xây dựng thành công quy trình điều khiển ra hoa bằng tổ hợp PBZ + MKP + Thiourea tại thời điểm tuổi chồi 15 và 45 ngày, nâng tỷ lệ ra hoa đạt trên 75–80% và hạn chế rụng quả non.
5. Hoàn thiện giải pháp IPM và tỉa cành: Khống chế hữu hiệu bệnh thán thư và bọ trĩ dưới ngưỡng gây hại kinh tế, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm theo tiêu chuẩn VietGAP.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu chuyển tiếp: Đặt nền móng vững chắc cho các nghiên cứu nông nghiệp thông minh (Smart Agriculture), chuyển đổi cơ cấu cây trồng giá trị cao thích ứng với biến đổi khí hậu tại vùng khô hạn miền Trung Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC 1. Tình hình sản xuất, tiêu thụ và nghiên cứu cây xoài trên thế giới 1. Tình hình sản xuất, tiêu thụ xoài trên thế giới Xoài có tên khoa học là Mangifera indica thuộc họ Anacardiaceae (họ đào lộn hột). Trung tâm khởi nguyên của cây xoài là ở Ấn Độ và Đông Nam Á, vùng phân bố tự nhiên từ Ấn Độ - Malaisia đến Philipin và phía đông Tân Ghinê.

Xoài là cây ăn quả nhiệt đới có giá trị kinh tế và giá trị dinh dưỡng cao. Chính vì vậy tính đến hết năm 2019, xoài được trồng ở 100 quốc gia trên thế giới với diện tích đã cho thu hoạch là 5.716 ha, sản lượng 55,853 triệu tấn và năng suất bình quân đạt 9,99 tấn/ha (FAO statistics, 2019). Các quốc gia có sản lượng xoài lớn trên thế giới là Ấn Độ (18.000 tấn), Trung Quốc (4.038 tấn), Thái Lan (3. và năng suất cao được ghi nhận tại Samoa đạt 36,9 tấn/ha, Mali đạt 23,3 tấn/ha, Caboverde đạt 22,9 tấn/ha, Israel đạt 22,5 tấn/ha,.

Các quốc gia có diện tích xoài lớn trên thế giới cùng với năng suất bình quân là: Ấn Độ - 2.000 ha và năng suất bình quân đạt 8,39 tấn/ha; Trung Quốc - 588.027 ha và năng suất bình quân đạt 8,14 tấn/ha; Thái Lan - 410.694 ha và năng suất bình quân đạt 8,36 tấn/ha; Mexico - 206.423 ha và năng suất bình quân đạt 10,65 tấn/ha và Philippin - 195.958 ha và năng suất bình quân đạt 4,22 tấn/haInđônêxia - 167.785 ha và năng suất bình quân đạt 13,02 tấn/ha; Pakistan - 167.743 ha và năng suất bình quân đạt 9,58 tấn/ha; Bangladesh - 153.088 ha và năng suất bình quân đạt 7,59 tấn/ha. Hiện nay Mêxicô, Philipin, Ấn Độ, Indônêxia và Nam Phi là những nước xuất khẩu xoài nhiều nhất trên thế giới và thị trường nhập khẩu lớn là Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Canada (FAO statistics, 2016). Xoài được xếp hạng là trái cây nhiệt đới chiếm ưu thế với sản lượng 7 toàn cầu chiếm 50% tổng sản lượng trái cây nhiệt đới năm 2019. Ấn Độ là nước có sản lượng xoài lớn nhất thế giới, chiếm 38% tương đương 38 triệu tấn [61].

Năm 2019, Thái Lan vượt qua Mexico trở thành nước xuất khẩu xoài, măng cụt và ổi lớn nhất thế giới. Thái Lan tăng trưởng vượt bậc năm 2019 là do nhu cầu nhập khẩu tăng về các loại măng cụt, xoài và ổi của Trung Quốc với 289.000 tấn, tăng 265% với 2018. Xoài Mexico xuất khẩu tiếp tục tăng do nhu cầu nhập khẩu của Hoa Kỳ, chiếm gần 90% tổng lượng xoài xuất khẩu của Mexico. Đến tháng 9 năm 2019, Mexico đã báo cáo xuất khẩu 350.000 tấn xoài sang Hoa Kỳ, tăng 5% từ năm 2018.

Mexico dự kiến sẽ cung cấp 450.000 tấn xoài, ổi và măng cụt vào thị trường thế giới năm 2019, tăng 4% so năm 2018 và tương đương 24% tổng sản lượng toàn cầu. Peru, nhà cung cấp chính xoài cho Liên minh châu Âu, bị ảnh hưởng bởi các tác động bất lợi của mùa đông kéo dài từ đầu năm 2019 và ước tính sẽ giảm 52% trong năm 2019 [61]. Peru, trước đây đứng thứ hai về xuất khẩu xoài sau Mexico, năm 2019 giảm 8% và rơi xuống vị trí thứ ba trong xếp hạng toàn cầu. Nguồn cung mạnh từ Brazil, được hưởng lợi từ thời tiết thuận lợi trong suốt cả năm, kết quả tăng 32 % xuất khẩu năm 2019, đưa nước này lên vị trí thứ hai trong xuất khẩu xoài.

Khoảng 70% lượng xoài xuất khẩu của Brazil được xuất qua thị trường EU và 20% cho Hoa Kỳ [61]. Sản lượng xuất khẩu xoài toàn thế giới năm 2022 là 2.008 tấn, trong đó châu Á là 863. Tình hình nghiên cứu cây xoài trên thế giới * Yêu cầu về điều kiện ngoại cảnh của cây xoài.Singh (1960) [106] và một số tác giả khác, cây xoài thích nghi với điều kiện sinh thái: Vị trí địa lý từ 23030/vĩ độ Bắc đến 23030/ vĩ độ Nam; nhiệt độ tối thấp là 1oC - 2oC, tối cao là 500C và thích hợp nhất 240C - 300C; số giờ nắng trong năm trên 2.000 giờ; ẩm độ trung bình của không khí từ 70 - 80%, nếu ẩm độ cao và mưa phùn trong thời kỳ nở hoa sẽ ảnh hưởng 8 lớn đến quá trình thụ phấn thụ tinh của cây xoài; có 2 mùa mưa nắng rõ rệt để thuận lợi cho quá trình phân hóa mầm hoa; lượng mưa hằng năm biến động từ 600 - 4.000mm, tốt nhất là từ 1.500mm; cây xoài không kén đất, chịu được điều kiện pH đất từ 5,0 - 7,0; tầng đất có độ dày trên 2,0m và mạch nước ngầm dưới 1,8m; xoài có thể phát triển ở độ cao 1.000m, tuy nhiên, để đạt năng suất cao nên phát triển xoài ở độ cao thấp hơn 600m vì nếu cao hơn sẽ gặp điều kiện độ ẩm cao sẽ không có lợi cho sinh trưởng, phát triển của cây xoài. * Về giống xoài: Tại Thái Lan các giống xoài được trồng phổ biến với mục đích thương mại là Nam Dok Mai, Nam Dok Mai 04, Nam Dok Mai Si Thong, Maha Chanok, Falan, Chok Anma, Thong Dam, Kiew Sa Very.

Tại Mỹ, các giống được lựa chọn để mở rộng sản xuất tại Floriada là Tommy Atkins, Keitt, Palmer, Van Dyke, Kent, Turpentine và Number 11.000 giống xoài được ghi nhận, trong đó có khoảng 30 giống được dùng để trồng thương mại, bao gồm các giống xoài bản địa là Alphonso, Bangalora, Banganpalli, Bombai, Bombay Green, Dashehari, Fajri, Fernnadin, Himsagar, Kesar, Kishen Bhog, Langra, Mankurad, Mulgoa, Neelum, Chausa, Suvarnarekha, Vanraj, Zardalu và các giống xoài lai Amarapali, Mallika, Arka Aruna, Arka Puneet, Arka Anmol, Arka Neelkiran, Ratna, Sindhu, Au Rumani, Manjeera. Parr (2006) [97], các giống xoài chủ lực được trồng đại trà tại Úc là Banana, Haden, Irwin, Keitt, Kensington Pride, Kent, Palmer (Zillate), R2E2 và Tommy Atkins. * Về mật độ và khoảng cách trồng của cây xoài: Kết quả tổng hợp của S. Tại Puerto Rico và Nam Floria, trong điều kiện cung cấp đầy đủ nước tưới, quản lý dịch hại và tỉa cành hàng năm thì năng suất xoài ở khoảng cách trồng 4m x 6m (475 cây/ha) và 3m x 6,4m (528 cây/ha) đạt từ 20 - 30 tấn/ha.

Tuy nhiên một thử nghiệm dài hạn tại Dashehari cho thấy, sau 12 năm trồng năng suất bình quân hàng năm ở mật độ trồng 2,5m x 3,0m (1.333 cây/ha) đạt 18 tấn/ha/năm và chỉ cao hơn 2 tấn/ha/năm so với mật trồng 12m x 12m (64 cây/ha) đạt 16 tấn/ha. Tương tự, tại phía Đông Transvaal, năng suất tích lũy sau 6 năm trồng của giống xoài Tommy Atkins ở khoảng cách trồng 2m x 9m (550 cây/ha) đạt 85,4 tấn/ha và cao hơn 79% so với khoảng cách trồng 4,5m x 9m (247 cây/ha), nhưng năng suất quả/cây ở khoảng cách 2m x 9m lại thấp hơn 19%/năm so khoảng cách 4,5m x 9m và xu thế lợi nhuận từ năm thứ 6 trở đi ở khoảng cách 4,5m x 9m đạt cao hơn. Tại Ấn Độ, Singh A.K et al (2012) [105] đã tiến hành thử nghiệm ảnh hưởng của phương thức trồng đến năng suất vườn xoài 10 năm tuổi, kết quả cho thấy năng suất cá thể đạt cao nhất (24,14 kg/cây) ở phương thức trồng theo kiểu ô vuông với mật độ là 100 cây/ha và năng suất quần thể đạt cao nhất ở phương thức trồng hàng đôi (4,1 tấn/ha) với mật độ là 222 cây/ha. Par [97], ở những vùng có điều kiện khí hậu nóng ẩm thì mật độ trồng xoài khuyến cáo là cây cách cây 4,5 - 5m và hàng cách hàng 9 - 10m, sau thời gian cây chạm tán tiến hành tỉa bỏ bớt cây trong hàng theo đường chéo góc để duy trì các cây còn lại trong vườn theo hình tam giác, đối với những vùng có điều kiện khí hậu mát mẻ và khả năng sinh trưởng của giống vừa phải thì khoảng cách trồng được khuyến cáo giữa các hàng là 6 - 8m và giữa các cây trong hàng từ 2,5 - 3,5m; sau đó tỉa thưa cây trong hàng khi chạm tán.

10 Kenya là một trong những quốc gia đạt năng suất xoài cao nhất trên thế giới, xoài ở Kenya chủ yếu trồng trên đất cát với khoảng cách trồng phổ biến là 8m x 10m tương đương 125 cây/ha và 10m x 10m tương đương 100 cây/ha. [67] * Về quản lý nước tưới: Ở khu vực Darwin và Katherine của Úc, quản lý nước tưới đối với cây xoài dựa trên điều kiện khí hậu (lượng bốc thoát hơi nước), đất đai và đặc điểm sinh trưởng của cây trồng. Về thời điểm tưới, vườn trồng mới được duy trì tưới thường xuyên (ngoại trừ mùa mưa) với lượng 100 lít/tuần/cây và sử dụng phương thức tưới phun mưa. Đối với vườn xoài kinh doanh: Giai đoạn trước khi ra hoa (từ tháng 4 đến cuối tháng 6), không cần tưới để duy trì độ ẩm đất thấp nhằm hỗ trợ cho việc ra hoa đồng loạt; Giai đoạn ra hoa, đậu quả và quả phát triển (từ tháng 7 đến cuối tháng 10), cần tiến hành tưới nước liên tục kể từ khi trên cây xoài có khoảng 60% nụ hoa đến trước thu hoạch 2 - 3 tuần, phương thức tưới là phun mưa, lượng nước tưới dựa vào mật độ trồng và diện tích che phủ của tán lá trong vườn như trình bày ở Bảng 1.1; Giai đoạn thu hoạch và trước khi ra hoa của vụ sau (từ tháng 10 đến cuối tháng 4), trước khi thu hoạch 2 - 3 tuần không cần tưới nước, sau khi thu hoạch tiến hành cắt tỉa chồi và bón phân, trong thời điểm này cần tiến hành tưới cho cây xoài khi ẩm độ đất quá thấp đặc biệt trên các loại đất có thành phần cơ giới nhẹ [114].

Tương tự, trên cơ sở loại đất, điều kiện khí hậu, giống, mật độ và khoảng cách trồng, yêu cầu nước tưới cho cây xoài ở Pakistan được xác định từ 50 - 400 lít/ngày/cây [116]. Về phương pháp tưới, kết quả thực nghiệm ở Ai Cập của Mattar M. (2007) [75] đã cho thấy phương pháp tưới nhỏ giọt có hiệu suất sử dụng nước và năng suất quả khi thu hoạch cao hơn lần lượt là 70,5% và 12,4% so với phương pháp tưới rãnh. Đối với phương pháp tưới nhỏ giọt, kết quả nghiên cứu liên tục từ năm 2001 - 2003 trên vườn xoài 8 năm tuổi và khoảng cách 11 trồng là 6m x 5m (333 cây/ha) ở Ấn Độ của S.

Sujatha et al., (2006) [110] đã cho thấy, với áp lực nước tưới nhỏ giọt là 0,75Ep năng suất xoài bình quân qua 2 năm đạt 44,9 kg/cây (tương đương 14,9 tấn/ha) và cao hơn so với không tưới cũng như tưới với áp lực nước 0,25 và 0,50 Ep. Yêu cầu nước tưới của cây xoài ở khu vực Darwin và Katherine (lít/cây/tuần) dựa theo diện tích tán che phủ và mật độ cây. Diện tích tán Mật độ trồng (cây/ha) (m2/ha) 80 100 130 140 160 180 200 1.