lời mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn đƣợc kết cấu thành 04 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về năng lực quản lý của đội ngũ cán bộ chủ chốt chính quyền cơ sở Chƣơng 2. Phƣơng pháp nghiên cứu về năng lực quản lý của đội ngũ cán bộ chủ chốt chính quyền cơ sở Chƣơng 3. Thực trạng năng lực quản lý của đội ngũ cán bộ chủ chốt chính quyền cơ sở huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ Chƣơng 4.
Các giải pháp nâng cao năng lực quản lý cho đội ngũ cán bộ chủ chốt chính quyền cơ sở huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC QUẢN LÝ CỦA ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CHÍNH QUYỀN CƠ SỞ 1. Lý luận về chính quyền cơ sở và cán bộ chủ chốt chính quyền cơ sở 1. Tổng quan chung về chính quyền cơ sở Trong hệ thống đơn vị hành chính lãnh thổ thì xã, phƣờng, thị trấn là đơn vị có địa giới hành chính nhỏ nhất, vì vậy chính quyền cấp xã, phƣờng, thị trấn còn đƣợc gọi là chính quyền cấp cơ sở trong hệ thống chính quyền bốn cấp hoàn chỉnh: trung ƣơng, tỉnh, huyện, cơ sở. Chính quyền cơ sở gồm: xã, phƣờng, thị trấn.
Tổ chức bộ máy chính quyền cấp cơ sở có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân, không có các cơ quan tổ chức chuyên môn nhƣ phòng (có công chức cấp xã). Chính quyền cơ sở (xã, phƣờng, thị trấn - gọi chung là cấp xã) là cấp hành chính trực tiếp quan hệ với nhân dân trong hệ thống tổ chức của bộ máy hành chính nhà nƣớc, là cấp trực tiếp thực hiện quản lý nhà nƣớc ở địa phƣơng có chức năng quản lý, điều hành các lĩnh vực của đời sống xã hội theo Hiến pháp và pháp luật, là nơi trực tiếp thực hiện đƣờng lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc, nâng cao đời sống mọi mặt của nhân dân. Chính quyền cấp cơ sở Việt Nam bao gồm: - Xã (cho vùng nông thôn). Chính vì vậy, chính quyền cơ sở có những đặc điểm chủ yếu sau đây: - Chính quyền cấp xã là chính quyền cấp cơ sở, trực tiếp tiếp xúc với nhân dân, ở ngay trong nhân dân.
Những vấn đề thuộc phạm vi, thẩm quyền, chức năng của chính quyền cấp xã giải quyết trực tiếp liên quan đến sinh hoạt hàng ngày của ngƣời dân. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Cấp xã là nền tảng của hành chính. Cấp xã làm đƣợc việc thì mọi công việc đều xong xuôi [16, tr. Công việc hàng ngày của chính quyền là công việc của nhân dân và công việc của nhân dân cũng chính là công việc của chính quyền.
Cán bộ, công chức cấp xã hàng ngày sinh hoạt cùng với nhân dân, mà còn có những mối quan hệ gia tộc, làng xóm lâu đời, với những ràng buộc về truyền thống, phong tục, tập quán. - Theo quy định của pháp luật, tổ chức bộ máy chính quyền cấp cơ sở có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân, không có các cơ quan tổ chức chuyên môn nhƣ phòng ban mà có cán bộ, công chức giúp việc. Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 dân cấp xã là cơ quan trực tiếp thực hiện công việc quản lý địa phƣơng. Là nơi giải quyết hàng ngày các vấn đề liên quan đến đời sống sinh hoạt của nhân dân nhƣ: dân quyền, dân sinh, dân trí.
Do vậy, một mặt chính quyền cấp cơ sở phải đảm bảo thực hiện đúng chủ trƣơng của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc ở địa phƣơng; mặt khác phải đi sát với nhân dân, nắm đƣợc tình hình thực tế xã hội ở địa phƣơng và giải quyết thấu tình, đạt lý trong mối quan hệ giữa chính quyền với ngƣời dân; quan hệ hàng xóm láng giềng. Chính quyền cấp cơ sở là cầu nối trực tiếp của hệ thống chính quyền nhà nƣớc với nhân dân, là ngƣời thực hiện hoạt động quản lý nhà nƣớc về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, trật tự, an toàn xã hội ở địa phƣơng theo thẩm quyền quy định, đảm bảo cho đƣờng lối chủ trƣơng của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc đi vào cuộc sống. - Chính quyền cấp cơ sở có chức năng, thẩm quyền giải quyết những công việc gắn với thực hiện phƣơng châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”, đồng thời cũng là cơ sở đảm bảo cho việc thực hiện phƣơng châm này một cách có hiệu quả nhất. Đội ngũ cán bộ chủ chốt chính quyền cơ sở Khái niệm cán bộ theo quy định tại Luật cán bộ, công chức Kỳ họp thứ 4, Quốc hội khoá XII đã thông qua Luật cán bộ, công chức có hiệu lực thi hành vào ngày 01/01/2010, quy định: „„Cán bộ là công dân Việt Nam, đƣợc bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Công sản Việt Nam, Nhà nƣớc, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ƣơng, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ƣơng (sau đây gọi chung là cấp tỉnh), ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là cấp huyện), trong biên chế và hƣởng lƣơng từ ngân sách nhà nƣớc” [25, tr 1].
Với quy định này, khái niệm cán bộ đã đƣợc làm rõ hơn, bằng việc có định nghĩa riêng thế nào là cán bộ, thế nào là công chức. Cán bộ cấp xã theo qui định của Luật cán bộ, công chức „„Cán bộ xã, phƣờng, thị trấn (sau đây gọi chung là cán bộ cấp xã), là công dân Việt Nam, đƣợc bầu giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong Thƣờng trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Bí thƣ, Phó Bí thƣ Đảng ủy, ngƣời đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội ‟‟ [25, tr 2]. Tại Nghị định số 92/2009/NĐ-CP ngày 22/10/2009 của Chính Phủ về chức danh, số lƣợng, một số chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức ở xã, phƣờng, thị trấn và những ngƣời hoạt động không chuyên trách ở cấp xã thì: Cán bộ cấp xã có các chức vụ sau đây: “- Bí thƣ, Phó Bí thƣ Đảng ủy; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 - Chủ tịch, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân; - Chủ tịch, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân; - Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; - Bí thƣ Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh; - Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam; - Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam (áp dụng đối với xã, phƣờng, thị trấn có hoạt động nông, lâm, ngƣ, diêm nghiệp và có tổ chức Hội Nông dân Việt Nam); - Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam [28, tr 2]. Cán bộ chủ chốt chính quyền cơ sở: Từ trƣớc đến nay trong công tác cán bộ, trong các văn bản, Nghị quyết đề cập đến rất nhiều khái niệm cán bộ chủ chốt.
Tuy nhiên cho đến nay vẫn chƣa có một quan niệm thống nhất và những tiêu chí cụ thể để xác định trong bộ máy tổ chức của một cấp thì những ai đƣợc gọi là cán bộ chủ chốt và ai không phải là cán bộ chủ chốt. Có ngƣời cho rằng, cán bộ chủ chốt bao gồm toàn bộ cán bộ ủy viên thƣờng vụ và ban chấp hành tổ chức đảng, thƣờng trực của bộ máy chính quyền và ủy viên Ban chấp hành các đoàn thể. Có ngƣời lại quan niệm cán bộ chủ chốt là ngƣời đứng đầu quan trọng nhất. Nhƣ vậy, theo tác giả: Cán bộ chủ chốt chính quyền cơ sở là những ngƣời đứng đầu quan trọng nhất, có chức vụ cao nhất trong tập thể, có quyền ra những quyết định về chủ trƣơng, có trách nhiệm về quyền điều hành một tập thể, một đơn vị, một tổ chức để thực hiện nhiệm vụ của tập thể hoặc tổ chức ấy và chịu trách nhiệm trƣớc tập thể, trƣớc quần chúng nhân dân và cấp trên về nhiệm vụ của mình.
Trong khuôn khổ luận văn nghiên cứu, tác giả chỉ nghiên cứu, khảo sát những cán bộ chủ chốt thuộc lĩnh vực quản lý hành chính Nhà nƣớc; bao gồm: Chủ tịch Ủy ban nhân dân, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, những ngƣời chịu trách nhiệm chính trong việc sử dụng quyền lực Nhà nƣớc để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của chính quyền cơ sở theo qui định của pháp luật. Đặc trƣng của cán bộ chủ chốt chính quyền cơ sở: Đặc thù cán bộ chủ chốt chính quyền cơ sở cho thấy hầu hết đội ngũ này là ngƣời địa phƣơng, sinh sống tại địa phƣơng, có quan hệ dòng tộc và gắn bó với nhân dân địa phƣơng. Tính ổn định, liên tục của đội ngũ cán bộ chủ chốt chính quyền cơ sở không giống nhƣ cán bộ từ cấp huyện trở lên đến trung ƣơng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Những công việc thuộc nội dung quản lý nhà nƣớc của Ủy ban nhân dân cấp xã đòi hỏi phải đƣợc thực hiện thƣờng xuyên, chuyên nghiệp và do đó đội ngũ cán bộ chủ chốt chính quyền cơ sở phải cần phải có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ vững vàng, nhƣng năng lực quản lý của họ còn hạn chế so với yêu cầu cải cách hành chính hiện nay.
Một đặc trƣng nữa hiện nay, trình độ chuyên môn, năng lực quản lý của đội ngũ cán bộ chủ chốt chính quyền cơ sở chƣa đồng đều, mặt bằng chung còn thấp, chƣa đáp ứng đƣợc yêu vầu quản lý nhà nƣớc ở chính quyền cơ sở. Bên cạnh đó điều kiện làm việc của chính quyền cơ sở còn hạn chế, gây khó khăn lớn cho hoạt động quản lý ở cấp chính quyền cơ sở đồng thời hạn chế việc thu hút nhân lực, nhân tài cho cấp này. Từ những đặc thù của đội ngũ cán bộ chủ chốt chính quyền cơ sở đã nêu, đòi hỏi về mặt đào tạo, định hƣớng tạo nguồn và chế độ chính sách phải phù hợp nhằm tạo điều kiện xây dựng cho đƣợc một đội ngũ cán bộ chủ chốt chính quyền cơ sở đủ năng lực, phẩm chất và yên tâm đáp ứng yêu cầu công việc Với tƣ cách quản lý, cán bộ chủ chốt chính quyền cơ sở phải điều hành công việc mang tính chất thƣờng xuyên, hàng ngày. Vị trí, vai trò và tiêu chuẩn cán bộ chính quyền cơ sở Trong sự nghiệp cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặc biệt coi trọng cán bộ và công tác cán bộ, Ngƣời cho rằng "Cán bộ là cái gốc của mọi công việc" “Muôn việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hay kém" [16, tr 269 - 240] .