Chương 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm cạnh tranh và các loại hình cạnh tranh 1. Khái niệm cạnh tranh Có nhiều quan điểm về cạnh tranh như quan điểm của Micheal Porter, J.Barney và Krugman. Trong đó lý thuyết lợi thế cạnh tranh của Micheal Porter giải thích hiện tượng khi doanh nghiệp tham gia cạnh tranh cần phải tạo ra được lợi thế cạnh tranh và lợi thế so sánh.
Ông phân tích lợi thế cạnh tranh chính là sức mạnh nội sinh của doanh nghiệp, quốc gia trong hoạt động sản xuất cũng như thương mại. Ông cho rằng lợi thế cạnh tranh và lợi thế so sánh có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, tương hỗ nhau, lợi thế so sánh là đòn bẩy cho lợi thế cạnh tranh và lợi thế cạnh tranh sẽ phát huy tốt khi có lợi thế so sánh. Quan điểm của các lý thuyết về cạnh tranh cho thấy, cạnh tranh không phải là sự triệt tiêu lẫn nhau của các chủ thể tham gia mà cạnh tranh chính là động lực cho sự phát triển của doanh nghiệp. Cạnh tranh góp phần cho sự tiến bộ của khoa học – công nghệ, cạnh tranh giúp cho các chủ thể tham gia biết quý trọng hơn những cơ hội và lợi thế mà họ có được.
Thông qua cạnh tranh, các chủ thể tham gia biết được những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức để từ đó có những kế hoạch khi tham gia vào thị trường. Như vậy, có thể thấy cạnh tranh là sự tranh đua giữa những cá nhân, tập thể, đơn vị kinh tế cùng thực hiện những chức năng giống hoặc tương đồng nhau thông qua các hành động, nỗ lực và các biện pháp để giành phần thắng trong cuộc đua, để thỏa mãn các mục tiêu của mình. Mục tiêu đó có thể là thị phần, lợi nhuận, hiệu quả kinh doanh, thương hiệu, danh tiếng…. Mặc dù, cạnh tranh không mang ý nghĩa triệt tiêu lẫn nhau, nhưng kết quả của cạnh tranh mang lại hoàn toàn trái ngược nhau.
Thực tế, không phải tất cả các hành vi cạnh tranh là lành mạnh, hoàn hảo, để đạt được mục tiêu của mình nhiều cá nhân, tổ chức sử dụng những hành vi cạnh tranh không lành mạnh làm tổn hại đến đối thủ tham gia cạnh tranh với họ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các loại hình cạnh tranh Căn cứ vào tính chất của cạnh tranh trên thị trường - Cạnh tranh hoàn hảo: là loại hình cạnh tranh mà ở đó không có người sản xuất hay người tiêu dùng nào có quyền hay khả năng khống chế thị trường, làm ảnh hưởng đến giá cả. Cạnh tranh hoàn hảo được mô tả như sau: tất cả các hàng hóa trao đổi được coi là giống nhau, tất cả những người bán và người mua đều có hiểu biết đầy đủ về các thông tin liên quan đến việc mua bán, trao đổi, không có gì cản trở việc gia nhập hay rút khỏi thị trường của người mua hay người bán.
Để chiến thắng trong cuộc cạnh tranh các doanh nghiệp phải tự tìm cách giảm chi phí, hạ giá thành hoặc tạo nên sự khác biệt về sản phẩm của mình so với các đối thủ khác. - Cạnh tranh không hoàn hảo: là một dạng cạnh tranh trong thị trường khi các điều kiện cần thiết cho việc cạnh tranh hoàn hảo không được thỏa mãn. Các loại cạnh tranh không hoàn hảo gồm: Độc quyền; Độc quyền nhóm; Cạnh tranh độc quyền; Độc quyền mua; Độc quyền nhóm mua. Trong thị trường cũng có thể xảy ra cạnh tranh không hoàn hảo do những người bán hoặc người mua thiếu các thông tin về giá cả các loại hàng hóa được trao đổi.
Căn cứ vào phạm vi ngành kinh tế - Cạnh tranh trong nội bộ ngành: Đây là hình thức cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong cùng một ngành, cùng sản xuất, tiêu thụ một loại hàng hóa hoặc dịch vụ nào đó, trong đó các đối thủ tìm cách thôn tính lẫn nhau, giành dựt khách hàng về phía mình, chiến lĩnh thị trường. Cạnh tranh không hoàn hảo: là một dạng cạnh tranh trong thị trường khi các điều kiện cần thiết cho việc cạnh tranh hoàn hảo không được thỏa mãn. Các loại cạnh tranh không hoàn hảo gồm: Độc quyền; Độc quyền nhóm; Cạnh tranh độc quyền; Độc quyền mua; Độc quyền nhóm mua. Trong thị trường cũng có thể xảy ra cạnh tranh không hoàn hảo do những người bán hoặc người mua thiếu các thông tin về giá cả các loại hàng hóa được trao đổi.
- Cạnh tranh giữa các ngành: là sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp khác nhau trong nền kinh tế nhằm tìm kiếm mức sinh lợi cao nhất, sự cạnh tranh này hình thành nên tỷ suất sinh lời bình quân cho tất cả mọi ngành thông qua sự dịch chuyển của các ngành với nhau. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Căn cứ chủ thể tham gia: - Cạnh tranh giữa người mua và người bán: do sự đối lập nhau của hai chủ thể tham gia giao dịch để xác định giá cả của hàng hóa cần giao dịch, sự cạnh tranh này diễn ra theo qui luật “mua rẻ, bán đắt” và giá cả của hàng hóa được hình thành. - Cạnh tranh giữa những người mua với nhau: sự cạnh tranh này hình thành trên quan hệ cung cầu. Tuy nhiên, sự cạnh tranh này chỉ xảy ra trong điều kiện cung của một hàng hóa dịch vụ có chất lượng ít hơn nhu cầu của thị trường.
- Cạnh tranh giữa người bán với nhau: Đây có lẽ là hình thức tồn tại nhiều nhất trên thị trường với tính chất gây go và khốc liệt. Cạnh tranh này có ý nghĩa sống còn đối với doanh nghiệp nhằm chiếm thị phần và thu hút khách hàng. Khái niệm năng lực cạnh tranh 1. Khái niệm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Theo Trần Ngọc Ca (2011) Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là thể hiện thực lực và lợi thế của doanh nghiệp so với đối thủ cạnh tranh trong việc thỏa mãn tốt nhất các đòi hỏi của khách hàng để thu lợi ngày càng cao.
Theo WEF (1997) báo cáo về khả năng cạnh tranh toàn cầu thì năng lực cạnh tranh được hiểu là khả năng, năng lực mà doanh nghiệp có thể duy trì vị trí của nó một cách lâu dài và có ý chí trên thị trường cạnh tranh, bảo đảm thực hiện một tỷ lệ lợi nhuận ít nhất bằng tỷ lệ đòi hỏi tài trợ những mục tiêu của doanh nghiệp, đồng thời đạt được được những mục tiêu của doanh nghiệp đặt ra. Thực tế cho thấy, không một doanh nghiệp nào có khả năng thỏa mãn đầy đủ tất cả các yêu cầu của khách hàng. Thường thì doanh nghiệp có lợi thế về mặt này và hạn chế về mặt kia. Vấn đề cơ bản là, doanh nghiệp phải nhận biết được điều này và cố gắng phát huy tốt những điểm mạnh mà mình đang có để đáp ứng tốt nhất những đòi hỏi của khách hàng.
Những điểm mạnh và điểm yếu bên trong mỗi doanh nghiệp được biểu hiện thông qua các lĩnh vực chủ yếu của doanh nghiệp như marketing, tài chính, sản xuất, nhân sự, công nghệ, quản trị…Tuy nhiên, để đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, cần phải xác định được yếu tố phản ánh năng lực cạnh tranh từ những lĩnh vực hoạt động khác nhau và cần thực hiện việc đánh giá bằng cả định tính và định lượng. Các doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh ở những ngành, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 lĩnh vực khác nhau có các yếu tố đánh giá năng lực cạnh tranh khác nhau. Mặc dù vậy vẫn có thể tổng hợp được các yếu tố đánh giá năng lực cạnh tranh của một doanh nghiệp như: giá cả sản phẩm, chất lượng sản phẩm, xúc tiến thương mại, năng lực sản xuất, máy móc thiết bị, công nghệ thông tin, thị phần sản phẩm doanh nghiệp, tốc độ tăng trưởng thị phần,… Như vậy, “ năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trước hết được tạo ra từ chính nội bộ hay thực lực của doanh nghiệp. Đó là các yếu tố nội hàm của mỗi doanh nghiệp, không chỉ tính bằng các tiêu chí về công nghệ, tổ chức quản trị doanh nghiệp, tài chính, nhân lực,.
một cách riêng biệt mà cần đánh giá để so sánh với các đối thủ cùng hoạt động trên cùng một lĩnh vực, trong cùng một thị trường”.Trên cơ sở đó, muốn tạo nên năng lực cạnh tranh đòi hỏi doanh nghiệp cần tạo được lợi thế so sánh với đối thủ của mình. Nhờ vậy, doanh nghiệp có thể thỏa mãn tốt hơn những đòi hỏi của khách hàng cũng như lôi kéo được khách hàng từ đối thủ cạnh tranh. Khái niệm năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp KH&CN Hiện nay, vẫn chưa có một lý thuyết cụ thể nào về năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp khoa học công nghệ. Do vậy, dựa vào các khái niệm về năng lực cạnh tranh và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp đã được khẳng định ở trên, tác giả đưa ra quan điểm về năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp khoa học công nghệ như sau: Năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp khoa học công nghệ là khả năng giành được thị phần, doanh thu, thu nhập, tăng thêm việc làm,.
trong thực hiện các dịch vụ khoa học công nghệ của doanh nghiệp trước các doanh nghiệp khoa học công nghệ trong ngành nhằm giữ vững vị thế và tạo ra lợi nhuận cao hơn cho doanh nghiệp trong điều kiện cạnh tranh trên cơ sở bền vững. Các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp KH&CN “Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trước hết được tạo ra từ chính nội bộ hay thực lực của doanh nghiệp. Đó là các yếu tố nội hàm của mỗi doanh nghiệp, không chỉ tính bằng các tiêu chí về công nghệ, tổ chức quản trị doanh nghiệp, tài chính, nhân lực,. một cách riêng biệt mà cần đánh giá để so sánh với các đối thủ cùng hoạt động trên cùng một lĩnh vực, trong cùng một thị trường”.
Từ khái niệm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 này, có thể thấy được các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp khoa học công nghệ cũng bao gồm các yếu tố chính sau: Nguồn lực của doanh nghiệp: Nguồn lực của doanh nghiệp bao gồm các yếu tố về vốn, nhân lực, khoa học công nghệ. - Nguồn vốn - năng lực tài chính: vốn là một nguồn lực của doanh nghiệp cần phải có trước tiên vì không có vốn thì không thành lập được doanh nghiệp và không thể hoạt động được.